II OSK 2481/23

II OSK 2481/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak
Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Anna Górska po rozpoznaniu w dniu 11 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej O. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 1052/23 w sprawie ze skargi O. M. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 17 marca 2023 r. nr DL.WIPO.412.151.2023/MT w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 1052/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę O. M. (dalej: "cudzoziemiec", "skarżący kasacyjnie") na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") z 17 marca 2023 r., nr DL.WIPO.412.151.2023/MT. Postanowieniem tym stwierdzono niedopuszczalność odwołania od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w Dubiczach Cerkiewnych (dalej: "Komendant") z 28 stycznia 2023 r., nr 03-113/1/D-ZDP/2023, którą zobowiązano cudzoziemca do powrotu na terytorium Ukrainy oraz zakazano ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 5 lat.
2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył cudzoziemiec zaskarżając go w całości, zarzucając na podstawie art. 174 § 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa, a mianowicie:
1) art. 151 i art 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 i art. 127a § 1 k.p.a poprzez uznanie przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, że organ prawidłowo zastosował przepis art. 134 i art. 127a § 1 k.p.a., a tym samym zachodziły przesłanki do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania z uwagi na zrzeczenie się przez skarżącego prawa do wniesienia odwołania i niemożności jego wzruszenia, podczas gdy Sąd pierwszej instancji przy ocenie zachowania skarżącego pominął zupełnie, że w świetle art. 88 w zw. z art. 84 § 2 k.c. możliwe jest uchylenie się od wadliwie złożonego oświadczenia woli, w szczególności w sytuacji błędu istotnego;
2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 i art. 9 i art. 112 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 lit.c, art. 327 § 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021 r. poz. 2354 ze zm.; dalej: ustawa o cudzoziemcach lub u.o.c.) poprzez zaakceptowanie przez Sąd pierwszej instancji, że organ prowadzący postępowanie w sposób prawidłowy i wyczerpujący pouczył skarżącego o doniosłości złożonego oświadczenia o zrzeczeniu się odwołania i wszystkich konsekwencjach tego aktu, w sytuacji gdy organ ograniczył się do odebrania od cudzoziemca standardowego formularza w języku polskim co do zrzeczenia się odwołania, przedstawionego cudzoziemcowi niemalże razem z doręczeniem decyzji, bez możliwości przemyślenia i rozważenia skutków takiego oświadczenia, a Sąd pierwszej instancji odstąpił od zasady prawdy obiektywnej i pominął zupełnie, że organ administracji publicznej, wbrew obowiązkom (w tym także wynikającym z art. 6 ust. 3 lit.a Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. Dz. U. z 1993 r. nr 61 poz. 284 ze zm.; dalej: "Konwencja"), w okolicznościach przedmiotowej sprawy, nie czuwał, by strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, a świadomość doniosłości zrzeczenia się odwołania z całą pewnością nie wynika ani z deklaracji cudzoziemca o chęci powrotu do kraju pochodzenia (przy założeniu, że taką deklarował, mimo posiadania karty pobytu oraz rodziny w Polsce), ani z oświadczenia o znajomości języka polskiego, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia, bowiem skutkowało zaakceptowaniem nieprawidłowego działania organu, w sytuacji gdy doszło do naruszenia podstawowych praw cudzoziemca, w tym prawa do uzyskania szczegółowej informacji prawnej w zakresie skutków zrzeczenia się odwołania;
3) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art 7a i art. 7b k.p.a. przez brak w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia faktów, które Sąd pierwszej instancji uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, w szczególności co do okoliczności podnoszonych przez odwołującego w zakresie braku indywidualnego potraktowania jego sprawy oraz sytuacji osobistej, a nadto przez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów poprzez nierozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego, oparcie się Sądu pierwszej instancji jedynie na dowolnie wybranych okolicznościach i pominięcie okoliczności mających istotne znaczenie w niniejszej sprawie; a także poprzez przez brak rozstrzygnięcia wątpliwości na korzyść strony.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi; ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący kasacyjnie wniósł też o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i prowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko co do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA).
3.4. Bezzasadne okazały się zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. art 7a i art. 7b k.p.a. Otóż zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną podstawę kasacyjną wówczas, gdy uzasadnienie kontrolowanego wyroku nie zawiera obligatoryjnych elementów, wskazanych w tym przepisie albo zostało sporządzone w ten sposób, że nie pozwala na kasacyjną kontrolę orzeczenia (por. np. wyrok NSA z 11 października 2022 r., sygn. akt II OSK 1462/21, CBOSA). Równocześnie należy podkreślić, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować ocen prawnych zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W szczególności, okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej (por. np. wyrok NSA z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2315/21, CBOSA). Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy należy, po pierwsze, stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie zawiera wszystkie obligatoryjne elementy, wskazane w art. 141 § 4 p.p.s.a. Po drugie, na podstawie uzasadnienia tego wyroku można ustalić, czym kierował się WSA w Warszawie oddalając skargę. Spełniona została zatem podstawowa funkcja, jaką ma pełnić uzasadnienie wyroku (por. np. wyrok NSA z 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2905/20, CBOSA). Jeżeli natomiast chodzi o zarzut naruszenia art. 7a i 7b k.p.a. (sformułowany w powiązaniu z art. 141 § 4 p.p.s.a.), to należy wskazać, że przepisy te odnoszą się do postępowania administracyjnego, a nie postępowania sądowoadministracyjnego.
3.5. Bezzasadne okazały się również pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, w tym zarzuty naruszenia art. 8 § 1, art. 9, art. 112, art. 134 i art. 127a § 1 k.p.a. oraz art. 7 ust. 1 lit.c w zw. z art. 327 § 1 i 2 u.o.c. w zw. z art. 6 ust 3 lit.a Konwencji. Po pierwsze, czynność procesowa strony w postaci oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, o której mowa w art. 127a k.p.a., może być podjęta przez stronę również w dniu doręczenia jej decyzji (zamiast wielu zob. np. wyrok NSA z 19 września 2019 r., sygn. akt II OSK 1849/19 oraz wyrok NSA z 1 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 56/22 - CBOSA). Po drugie, skarżący został w sposób prawidłowy pouczony o skutkach prawnych złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, w tym o niemożności zaskarżenia w takim przypadku decyzji do sądu (zob. k. 39 akt administracyjnych - por. np. wyrok NSA z 25 maja 2023 r., sygn. akt II OSK 2400/22 oraz wyrok NSA z 15 listopada 2023 r., sygn. akt II OSK 634/23 – CBOSA). Zwrócić przy tym należy również uwagę na to, że skarżący został pouczony dodatkowo o skutkach zrzeczenia się prawa odwołania w języku ukraińskim (zob. pkt 16 druku na k. 4v akt administracyjnych – co do skuteczności takiego pouczenia zob. np. wyrok NSA z 12 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1765/23, CBOSA). Po trzecie, w sytuacji, w której w postępowaniu występuje wyłącznie jedna strona, to skuteczne zrzeczenie się przez nią prawa do złożenia odwołania w oparciu o art. 127a § 1 k.p.a. rodzi ten skutek, że decyzja ta staje się natychmiast ostateczna i prawomocna. W konsekwencji strona ta nie ma możliwości cofnięcia (w terminie 14 dni) złożonego przez nią wcześniej oświadczenia (por. np. wyrok NSA z 24 listopada 2022 r., sygn. akt II OSK 257/22, CBOSA). Po piąte, skarżący w żaden sposób nie wykazał, że działał pod wpływem istotnego błędu. Niezależnie od podstaw prawnych, w oparciu o które można ewentualnie badać wady oświadczeń woli w odniesieniu do czynności procesowych stron postępowania administracyjnego (tj. art. 7 i art. 8 k.p.a. czy też stosowanie w drodze analogii art. 84 k.c.), należy zawsze zachować w tej kwestii daleko idącą ostrożność z uwagi na publicznoprawny charakter stosunków administracyjnych, zasadę trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 k.p.a.) oraz funkcjonowanie systemu nadzwyczajnych środków prawnych, które umożliwiają eliminację z obrotu prawnego ostatecznych aktów administracyjnych wydanych z naruszeniem prawa (art. 145 i art. 156 k.p.a.). Działanie strony pod wpływem błędu musi być niewątpliwe oraz być wynikiem naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji publicznej. W każdym razie do podważenia skuteczności czynności procesowej strony nie wystarczy samo jej oświadczenie o uchyleniu się od skutków tej czynności z uwagi na wadę oświadczenia woli (por. np. wyrok NSA z 12 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1765/23, CBOSA).
3.6. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.