II OSK 2430/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Prezydenta m. st. Warszawy od wyroku WSA w Warszawie, który stwierdził niezgodność z prawem zarządzenia Prezydenta o włączeniu budynku do gminnej ewidencji zabytków. WSA oparł swoje rozstrzygnięcie na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. (sygn. akt P 12/18), który uznał art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim dopuszczał wpis do ewidencji bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej. Prezydent Warszawy zarzucił w skardze kasacyjnej naruszenie prawa materialnego, kwestionując wsteczny skutek wyroku TK i twierdząc, że wpis nastąpił zgodnie z obowiązującym wówczas prawem. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd wskazał, że wpis do gminnej ewidencji zabytków jest czynnością z zakresu administracji publicznej podlegającą zaskarżeniu na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. NSA podkreślił, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i skutek wsteczny (art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP), co oznacza, że sądy są związane ustaleniami TK i powinny je uwzględniać, nawet w odniesieniu do aktów wydanych przed wyrokiem TK. Sąd uznał, że WSA prawidłowo uwzględnił wyrok TK, stwierdzając wadliwość procedury wpisu do ewidencji ze względu na brak zapewnienia właścicielowi możliwości obrony jego praw.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie skutku wstecznego orzeczeń TK i ich wpływu na postępowania administracyjne i sądowe, a także konieczności zapewnienia ochrony prawnej właścicielom nieruchomości wpisywanych do gminnej ewidencji zabytków.
Dotyczy specyficznej sytuacji wpisu do gminnej ewidencji zabytków, ale zasady dotyczące skutków orzeczeń TK mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wpis nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia jest zgodny z Konstytucją RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia jej w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
Uzasadnienie
Trybunał Konstytucyjny uznał, że osłabienie ochrony własności poprzez wyłączenie udziału właściciela w postępowaniu skutkującym wpisem nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków nie służy realizacji żadnych konstytucyjnie określonych wartości i nie jest niezbędne do ochrony interesu publicznego. Nie jest dopuszczalna sytuacja, w której właściciel nie ma możliwości obrony swoich praw.
Jaki jest skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisu z Konstytucją dla postępowań sądowych i administracyjnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i skutek wsteczny, stanowiąc podstawę do wznowienia postępowania lub uchylenia decyzji.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP, orzeczenia TK są ostateczne i wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, a w odniesieniu do prawomocnych orzeczeń sądowych, ostatecznych decyzji administracyjnych lub innych rozstrzygnięć, stanowią podstawę do ich wzruszenia. Sądy są związane tymi orzeczeniami i powinny je uwzględniać w toku postępowania.
Czy wpis nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków jest aktem organu jednostki samorządu terytorialnego w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., czy czynnością z zakresu administracji publicznej z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wpis nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków jest czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Uzasadnienie
Czynność ta rozstrzyga o podporządkowaniu indywidualnej nieruchomości obowiązkom określonym w ustawie o ochronie zabytków, ma charakter publicznoprawny i jest skierowana do indywidualnego podmiotu.
Przepisy (18)
Główne
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ujęcie nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków jest czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa.
u.o.z.i.o.z. art. 22 § ust. 5 pkt 3
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie braku gwarancji ochrony prawnej właściciela. Sąd pierwszej instancji prawidłowo uwzględnił wyrok Trybunału Konstytucyjnego przy wykładni tego przepisu.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo własności, które zostało naruszone przez brak gwarancji ochrony prawnej.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia prawa własności, które muszą być konieczne i proporcjonalne.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Orzeczenie TK o niezgodności aktu normatywnego stanowi podstawę do wznowienia postępowania lub uchylenia decyzji.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 6
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że przedmiotem skargi jest akt organu jednostki samorządu terytorialnego.
p.p.s.a. art. 147 § § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zarzut naruszenia tego przepisu przez WSA nie był usprawiedliwiony.
u.o.z.i.o.z. art. 3 § pkt 1
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Wartości posiadane przez obiekt, które powinny być uwzględnione w postępowaniu.
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem art. 18 § § 18 ust. 2
Przepis dotyczący prowadzenia ewidencji zabytków.
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem art. 18b
Przepis dotyczący prowadzenia ewidencji zabytków.
Konstytucja RP art. 193
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Podstawa do zadawania pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego.
k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. b
Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa do uchylenia decyzji w przypadku naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.
k.p.a. art. 145a § § 1
Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego
Stwierdzenie przez TK niekonstytucyjności przepisu będącego podstawą prawną decyzji jako podstawa wznowienia postępowania administracyjnego.
p.p.s.a. art. 52 § § 3
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Obowiązek wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa przed wniesieniem skargi.
p.p.s.a. art. 189
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Bezwzględna podstawa do odrzucenia skargi.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 ma moc powszechnie obowiązującą i skutek wsteczny, co oznacza, że sądy są nim związane i powinny go uwzględniać. • Wpis nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej narusza prawo własności i Konstytucję RP. • Wpis do gminnej ewidencji zabytków jest czynnością z zakresu administracji publicznej podlegającą zaskarżeniu na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Odrzucone argumenty
Argumentacja Prezydenta m. st. Warszawy kwestionująca wsteczny skutek wyroku TK i twierdząca, że wpis nastąpił zgodnie z obowiązującym wówczas prawem.
Godne uwagi sformułowania
nie jest dopuszczalna sytuacja, w której właściciel nieruchomości, dowiadując się, że ma ona zostać wpisana do gminnej ewidencji zabytków, nie ma możliwości w postępowaniu administracyjnym zająć stanowiska oraz zakwestionować działań podejmowanych przez organ. • orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wywołują skutki wstecz. • Wpis nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków nie jest aktem organu jednostki samorządu terytorialnego w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., lecz czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Skład orzekający
Jacek Chlebny
przewodniczący sprawozdawca
Robert Sawuła
sędzia
Grzegorz Rząsa
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie skutku wstecznego orzeczeń TK i ich wpływu na postępowania administracyjne i sądowe, a także konieczności zapewnienia ochrony prawnej właścicielom nieruchomości wpisywanych do gminnej ewidencji zabytków."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wpisu do gminnej ewidencji zabytków, ale zasady dotyczące skutków orzeczeń TK mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu ochrony własności i wpływu orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego na postępowania administracyjne. Pokazuje, jak wyrok TK może zmienić ocenę legalności wcześniejszych działań organów.
“Wyrok TK zmienia zasady gry: Wpis zabytku do ewidencji bez zgody właściciela jest niezgodny z prawem!”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.