II OSK 2411/16

Naczelny Sąd Administracyjny2018-09-28
NSAochrona środowiskaWysokansa
ochrona środowiskadecyzja o środowiskowych uwarunkowaniachskładowisko odpadówstrona postępowaniainteres prawnyoddziaływanie na środowiskoprawo administracyjnepostępowanie administracyjneNSA

NSA uchylił wyrok WSA i decyzję SKO, uznając, że właściciel nieruchomości sąsiadującej z planowaną rozbudową składowiska odpadów powinien być uznany za stronę postępowania środowiskowego, nawet jeśli oddziaływanie nie przekracza norm.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej R.W. od wyroku WSA w Lublinie, który oddalił jego skargę na decyzję SKO o umorzeniu postępowania odwoławczego w sprawie określenia środowiskowych uwarunkowań rozbudowy składowiska odpadów. SKO umorzyło postępowanie, uznając R.W. za stronę, ponieważ jego nieruchomość nie była bezpośrednio oddziaływana ponad przeciętną miarę. NSA uchylił wyrok WSA i decyzję SKO, stwierdzając, że WSA błędnie zinterpretował przepisy dotyczące stron postępowania środowiskowego. NSA podkreślił, że dla uznania za stronę wystarczy każde oddziaływanie planowanego przedsięwzięcia na nieruchomość, a nie tylko to przekraczające normy.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną R.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który oddalił skargę R.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..]. SKO umorzyło postępowanie odwoławcze w sprawie określenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na rozbudowie składowiska odpadów, uznając R.W. za stronę, której nieruchomość nie była oddziaływana ponad przeciętną miarę. WSA w Lublinie podtrzymał to stanowisko, wskazując, że samo podniesienie argumentu o immisjach pośrednich i utracie wartości nieruchomości nie jest wystarczające do przyznania statusu strony, jeśli oddziaływanie nie przekracza przeciętnej miary. Skarżący kasacyjnie zarzucił m.in. naruszenie art. 144 k.c. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że oddziaływanie musi przekraczać przeciętną miarę. NSA uznał skargę kasacyjną za zasadną w części dotyczącej naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 10, art. 77 i art. 81 k.p.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd podkreślił, że dla ustalenia stron postępowania w sprawie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach kluczowe jest ustalenie obszaru oddziaływania planowanego przedsięwzięcia, a nie tylko oddziaływania ponadnormatywnego. Właściciel nieruchomości sąsiadującej z inwestycją, na którą planowane przedsięwzięcie będzie oddziaływać, powinien być uznany za stronę postępowania, nawet jeśli to oddziaływanie mieści się w dopuszczalnych normach. NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzję SKO, zasądzając jednocześnie koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, właściciel nieruchomości sąsiadującej z planowanym przedsięwzięciem, na które wydawana jest decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach, ma status strony w postępowaniu, jeśli planowane przedsięwzięcie będzie oddziaływać na teren jego nieruchomości, niezależnie od tego, czy to oddziaływanie mieści się w dopuszczalnych normach.

Uzasadnienie

NSA uznał, że dla ustalenia stron postępowania w sprawie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach kluczowe jest ustalenie obszaru oddziaływania planowanego przedsięwzięcia. Właściciel nieruchomości sąsiadującej z inwestycją, na którą planowane przedsięwzięcie będzie oddziaływać, powinien być uznany za stronę postępowania, nawet jeśli to oddziaływanie mieści się w dopuszczalnych normach. Nie można ograniczać kręgu stron postępowania w oparciu o podział oddziaływania na "normalne" i "ponadnormatywne".

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (13)

Główne

u.o.ś.o. art. 72 § ust. 2 pkt 1

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Przepis ten, w kontekście ustalania stron postępowania, oznacza, że chodzi o każde oddziaływanie planowanego przedsięwzięcia na środowisko, a nie tylko takie, które przekracza określone normy.

u.o.ś.o. art. 74 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Wymaga dołączenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko dla przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, co jest istotne dla ustalenia obszaru oddziaływania.

u.o.ś.o. art. 82 § ust. 1 pkt 1 lit. b

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostepnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Nakazuje określenie warunków wykorzystywania terenu w fazie realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia, ze szczególnym uwzględnieniem ograniczenia uciążliwości dla terenów sąsiednich, co wpływa na krąg stron postępowania.

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony postępowania, która w postępowaniu środowiskowym powinna być interpretowana szeroko, uwzględniając każde oddziaływanie planowanej inwestycji.

k.p.a. art. 10 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu. Naruszenie tej zasady poprzez pozbawienie strony możliwości udziału w postępowaniu może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji. Pominięcie przez Sąd Wojewódzki istotnych okoliczności sprawy może stanowić podstawę uchylenia wyroku.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, np. poprzez niepełną analizę materiału dowodowego.

p.p.s.a. art. 188

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna uchylenia zaskarżonego wyroku i decyzji.

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna orzekania o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

Pomocnicze

k.c. art. 140

Kodeks cywilny

Stanowi podstawę prawa do niezakłóconego korzystania z nieruchomości, co może wpływać na interes prawny strony w postępowaniu środowiskowym.

k.c. art. 144

Kodeks cywilny

Dotyczy immisji i może być podstawą do uznania interesu prawnego strony w postępowaniu środowiskowym, ale nie może stanowić wyłącznej podstawy do ograniczenia obszaru oddziaływania.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 10, art. 77 i art. 81 k.p.a. w zakresie niepełnej analizy materiału dowodowego i pozbawienia skarżącego statusu strony. Naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie pominięcia przez Sąd Wojewódzki istotnych okoliczności sprawy, w tym oświadczeń właścicieli nieruchomości sąsiadujących z inwestycją.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz lit. b w zw. z art. 151 p.p.s.a. jako przepisów wynikowych. Zarzut naruszenia art. 113 § 1 p.p.s.a. dotyczący zamknięcia rozprawy. Zarzut naruszenia art. 89 K.p.a. dotyczący nieprzeprowadzenia rozprawy. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. dotyczący uzasadnienia wyroku.

Godne uwagi sformułowania

dla uznania za stronę wystarczy każde oddziaływanie niezależnie od tego, czy jest to oddziaływanie normatywne, czy ponadnormatywne nie można ograniczać kręgu podmiotowego postępowania środowiskowego w oparciu o podział oddziaływania składowiska odpadów na "normalne" i "ponadnormatywne" nie można wykazywać swojego interesu prawnego zdarzeniami przyszłymi i niepewnymi lub opierać go na przypuszczeniach, ten bowiem musi być konkretny i realny

Skład orzekający

Barbara Adamiak

przewodniczący

Izabela Bąk-Marciniak

sprawozdawca

Małgorzata Masternak - Kubiak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie kręgu stron w postępowaniach środowiskowych, interpretacja pojęcia 'strony' w kontekście oddziaływania inwestycji na nieruchomości sąsiednie, znaczenie zasady czynnego udziału strony."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowań o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu prawa ochrony środowiska – kto jest stroną w postępowaniu dotyczącym inwestycji mogącej znacząco oddziaływać na środowisko. Wyjaśnia, że nawet jeśli oddziaływanie nie przekracza norm, właściciel sąsiedniej nieruchomości może mieć status strony, co ma istotne implikacje dla jego praw.

Czy sąsiad składowiska odpadów zawsze ma prawo głosu? NSA wyjaśnia, kto jest stroną w postępowaniu środowiskowym.

Sektor

ochrona środowiska

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 2411/16 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2018-09-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-10-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Barbara Adamiak /przewodniczący/
Izabela Bąk-Marciniak /sprawozdawca/
Małgorzata Masternak - Kubiak
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne
Ochrona środowiska
Sygn. powiązane
II SA/Lu 968/15 - Wyrok WSA w Lublinie z 2016-04-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu administracji
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 1235
art. 72 ust. 2 pkt 1, art. 74 ust. 1 pkt 1, art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. b
Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak sędzia del. WSA Izabela Bąk-Marciniak /spr./ Protokolant asystent sędziego Aneta Kolarz-Kucięba po rozpoznaniu w dniu 28 września 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej R. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Lu 968/15 w sprawie ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia [..] października 2015 r. nr [..] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie określenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję umarzającą postępowanie odwoławcze co do R. W.; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławcze w [..] na rzecz R.W. kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 966/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia [..] października 2015 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie określenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia.
Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..], po rozpoznaniu odwołania R. W. od decyzji Wójta Gminy [..] z dnia [..] lipca 2015 r. w sprawie określenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia polegającego na rozbudowie składowiska odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne w R., umorzyło postępowanie odwoławcze.
W ocenie organu odwoławczego, podstawą umorzenia postępowania było ustalenie, że wnoszący odwołanie nie jest jego stroną. Kolegium stwierdziło, że zgromadzone dokumenty i ustalenia wskazują, iż skala przedsięwzięcia oraz jego funkcjonowanie nie spowoduje naruszenia dotychczasowego sposobu korzystania z nieruchomości. Jego lokalizacja nie narusza w żadnym wypadku praw do swobodnego korzystania i rozporządzania nieruchomością skarżącego. Wpływ realizacji przedsięwzięcia będzie miał charakter lokalny i krótkotrwały, niekumulujący się w środowisku.
Rozpoznając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wskazał, że w postępowaniu w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach podstawowym kryterium decydującym o uznaniu za stronę właściciela (użytkownika wieczystego) nieruchomości zlokalizowanej w pobliżu planowanej inwestycji jest stwierdzenie, że na daną nieruchomość rozciąga się oddziaływanie zamierzonego przedsięwzięcia. W każdym przypadku organ prowadzący postępowanie w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach winien zatem ustalić obszar oddziaływania planowanego przedsięwzięcia, biorąc pod uwagę m.in. dane wynikające z karty informacyjnej oraz z mapy ewidencyjnej załączonej przez inwestora do wniosku o wydanie decyzji, jak również z ustaleń raportu oddziaływania przedmiotowej inwestycji na środowisko, jeżeli w danym postępowaniu został wykonany. Samo podniesienie jednak argumentu, że inwestycja będzie powodowała immisje pośrednie, a ponadto spowoduje utratę atrakcyjności i wartości jego nieruchomości nie jest wystarczające do przyznania skarżącemu interesu prawnego. Jest oczywiste, że normalna eksploatacja składowiska pociąga za sobą różnorodne oddziaływanie na nieruchomości sąsiednie. Z raportu nie wynika w żadnym razie, aby oddziaływanie akustyczne oraz emisje zanieczyszczeń do powietrza w postaci emisji pyłów, spalin oraz zapachów związanych z przemianami biochemicznymi zachodzącymi w odpadach przekraczało przeciętną miarę, jaką w okolicznościach normalnego funkcjonowania składowiska uznać należy za dopuszczalną w stosunku do nieruchomości sąsiednich. Skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dowodów pozwalających na podważenie raportu, a w efekcie na wykazanie, że przedmiotowa inwestycja, zlokalizowana w odległości około 1500m od miejsca jego zamieszkania i około 450 od granic jego nieruchomości stanowiącej użytki rolne, będzie miała wpływ na wykonywanie przysługującego mu prawa własności, poprzez przekroczenie przez właściciela sąsiedniej nieruchomości oddziaływania ponad przeciętną miarę. Nie można natomiast wykazywać swojego interesu prawnego zdarzeniami przyszłymi i niepewnymi lub opierać go na przypuszczeniach, ten bowiem musi być konkretny i realny.
Skargę kasacyjną od w/w wyroku wniósł R. W., zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie:
1. art. 144 k.c. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i poprzez to uznanie, że dla uznania skarżącego za strony niniejszego postępowania, oddziaływanie planowanej inwestycji polegającej na podniesieniu rzędnych składowiska odpadów musi przekraczać przeciętną miarę wynikającą ze społeczno - gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych,
2. art. 140 k.c. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię poprzez uznanie, że przepis art. 140 k.c. nie uzasadnia przyznania skarżącemu w niniejszym postępowaniu przymiotu strony, pomimo tego, że skarżący jest właścicielem nieruchomości zlokalizowanej w bliskim sąsiedztwie planowanej inwestycji (tj. odległości 480 m od inwestycji), na którą to nieruchomość inwestycja ta oddziaływuje, oraz że art. 140 k.c. w zw. z art. 28 k.p.c. nie jest samodzielną przesłanką do ustalenia interesu prawnego skarżącego, ale powinien być łączony z art. 144 k.c., w sytuacji, kiedy art. 140 k.c. w zw. z art. 28 k.p.a. jest samodzielną wystarczającą podstawą do uznania skarżącego jako strony w realiach niniejszej sprawy,
3. art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu w przedmiocie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, a tym samym uniemożliwienie powoływania przez skarżącego wniosków dowodowych na okoliczność istnienia, zakresu i rodzaju oddziaływania planowanej inwestycji na nieruchomość skarżącego,
4. art. 72 ust. 2 pkt 1, art. 74 ust. 1 pkt 1, art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że dla uznania skarżącego jako strony postępowania w przedmiocie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, oddziaływanie planowanej inwestycji musi przekraczać przeciętną miarę wynikającą ze społeczno - gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych i musi być ponad normatywne, co stało się podstawą odmowy uznania skarżącego jako strony postępowania, skoro w w/w przepisach chodzi o każde oddziaływanie niezależnie od tego, czy jest to oddziaływanie normatywne, czy ponadnormatywne,
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 10, art. 77 i art. 81 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na podstawie niepełnego materiału dowodowego, przedstawionego wyłącznie przez organ, bez uwzględnienia stanowiska i wniosków dowodowych skarżącego, których nie będąc stroną nie mógł przedstawić, poprzez pozbawienie skarżącego inicjatywy dowodowej, a przez to pominięcie w rozpoznawanej sprawie istotnych okoliczności mających wpływ na uznanie, że skarżący powinien mieć przymiot strony w przedmiotowym postępowaniu oraz poprzez nierozpoznanie w sposób obiektywny z udziałem skarżącego pełnego zakresu, rodzaju i charakteru oddziaływania planowanej inwestycji na nieruchomości skarżącego, a także pozbawienie skarżącego możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych w sprawie dowodów, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy,
6. art. 7, art. 10, art. 77 K.p.a. poprzez pominięcie dowodów znanych organowi w postaci notatki ze spotkania w sprawie eksploatacji obiektu z dnia 7 lipca 2014 r. oraz pisma mieszkańców R. z dnia 25 lutego 2015 r. skierowanego do Marszałka Województwa[..],
7. art. 7, art. 77 i art. 89 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie w niniejszej sprawie rozprawy, której przeprowadzenie miałoby znaczenie dla wyjaśnienia istotnych okoliczności niniejszej sprawy, tj. prawidłowego ustalenia stron postępowania,
8. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku oddalającego skargę w sytuacji, gdy w toku rozpoznawania odwołania pominięte i nierozpoznane zostały zarzuty, dotyczące naruszenia przez organ I instancji przepisów postępowania, w szczególności art. 7, 8, 9, 10 § 1, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. przez pozbawienie strony możliwości składania wniosków dowodowych w toku postępowania przed organem I instancji,
9. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku oddalającego skargę, podczas gdy naruszono art. 10 § 1 k.p.a. poprzez faktyczne uniemożliwienie stronie wzięcia udziału w sprawie, co stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego,
10. art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia sądowej oceny poprawności kontroli instancyjnej, w szczególności poprzez pominięcie tego, że w toku postępowania przed SKO w [..] pominięto zarzuty naruszenia przepisów o obowiązku zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a.), która to okoliczność powinna skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji,
11. art. 113 § 1 p.p.s.a. poprzez zamknięcie rozprawy i wydanie orzeczenia pomimo niedostatecznego wyjaśnienia sprawy, w tym brak rozważenia przez Sąd oświadczeń i wniosków dowodowych skarżącego przedstawionych bezpośrednio na rozprawie,
12. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu zarzutu skarżącego dotyczącego błędu popełnionego przez organ w decyzji w oznaczeniu decyzji, od której wnoszone jest odwołanie.
Wskazując na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw.
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne.
Na uwzględnienie zasługuje zarzut skarżącego naruszenia art. 145 § pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 10, art. 77 i art. 81 k.p.a. w zakresie, w jakim skarżący zarzuca organowi administracji publicznej niepełną analizę materiału dowodowego sprawy i w konsekwencji pozbawienie go statusu strony w niniejszym postępowaniu. Podstawowym zadaniem organu orzekającego w postępowaniu w sprawie określenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia w zakresie ustaleń wpływających na krąg podmiotowy tego postępowania jest określenie i analiza obszaru oddziaływania planowanego przedsięwzięcia w oparciu o kartę informacyjną, mapę ewidencyjną, czy też raport oddziaływania przedmiotowej inwestycji na środowisko. Tak jak zasadnie podniesiono w skardze kasacyjnej, postępowanie przeprowadzone przez organ ukierunkowane na określenie obszaru oddziaływania przedsięwzięcia nie spełnia ustawowych standardów. Przesłanki materialne wymagające ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zostaną przedstawione w trakcie omawiania materialnoprawnej podstawy skargi kasacyjnej.
Skuteczny okazał się również zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie w jakim podnosi pominięcie przez Sąd Wojewódzki w toku kontroli legalności działalności administracji publicznej istotnych dla sprawy okoliczności, w tym wynikających z oświadczeń właścicieli nieruchomości położonych w otoczeniu planowanej inwestycji i ich analizy, a zatem materiału dowodowego znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy, który skonfrontowany z ustaleniami raportu o oddziaływaniu na środowisko, powinien mieć wpływ na ustalenie kręgu podmiotowego postępowania.
Odnośnie zarzutów naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz lit. b w zw. z art. 151 p.p.s.a. wskazać należy, że przepisy te są wyłącznie przepisami wynikowymi, co oznacza, że ich naruszenie jest zawsze następstwem naruszenia przez wojewódzki sąd administracyjny innych przepisów, co ma tę konsekwencję, że nie mogą one stanowić samoistnej podstawy skargi kasacyjnej. Aby zarzut naruszenia tych przepisów mógł wywołać zamierzony przez skarżącego kasacyjnie skutek w postaci uwzględnienia skargi kasacyjnej konieczne było zatem wskazanie konkretnych przepisów prawa, które stanowiąc podstawę działania organu administracji publicznej były równocześnie dla Sądu I instancji normatywnym wzorcem kontroli zgodności z prawem działania organu. Skarga kasacyjna, zarzucając naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c i art. 151 p.p.s.a., nie zawiera odniesienia się do tego rodzaju związków.
Również zarzut naruszenia art. 113 § 1 p.p.s.a. nie mógł odnieść skutku, bowiem przez dostateczne wyjaśnienie sprawy, o którym mowa w tym przepisie, prowadzące do zamknięcia rozprawy i wydania wyroku rozumieć należy stan zdolności sprawy do wydania wyroku, niezależnie od stopnia wyjaśnienia sprawy z punktu widzenia prawdy materialnej. Przepis ten nie może co do zasady stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej na mocy art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Istotne, samoistne naruszenie tego przepisu mogło być mieć miejsce, gdyby przewodniczący nie zamknął rozprawy lub zamknął, lecz sąd nie przeprowadził uzupełniającego dowodu z dokumentu, mimo że wcześniej taki dowód dopuścił. Z taką sytuacją nie mieliśmy zaś do czynienia w niniejszej sprawie.
Zarzut naruszenia art. 89 K.p.a. nie był zasadny. Przeprowadzenie rozprawy w toku postępowania środowiskowego jest jedynie fakultatywne, pozostawione zostało tym samym wyłącznie uznaniu organu administracji publicznej, który nie znajdując podstaw faktycznych i prawnych zastosowaniu takiego środka, nie naruszył obowiązującego prawa.
Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie stanowił podstawy uchylenia zaskarżonego wyroku, bowiem podnoszone przez stronę uchybienie w zakresie sformułowania uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie miało wpływu na wynik sprawy.
Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego, należy uznać je za skuteczne. Odniesienie się do materialnej podstawy skargi kasacyjnej rozpocząć trzeba od przypomnienia, że przedmiotem sporu jest legitymacja procesowa strony w postępowaniu o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Decyzja ta jest podejmowana w postępowaniu administracyjnym związanym z oceną oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, a jej podstawy materialne, procesowe i kompetencyjne regulują przepisy art. 71-87 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2013 r., poz. 1235 ze zm.). To zatem z tej ustawy wynikać powinien przede wszystkim interes prawny, pozwalający na przyjęcie, iż określonemu podmiotowi przysługuje status strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. Na dzień wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia, definicję strony w postępowaniu środowiskowym ustalać należało w oparciu o odesłanie do przepisów ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
Przepis art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. b omawianej ustawy stanowi o obowiązku określenia przez właściwy organ w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, warunków wykorzystywania terenu w fazie realizacji i eksploatacji lub użytkowania przedsięwzięcia, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności ochrony cennych wartości przyrodniczych, zasobów naturalnych i zabytków oraz ograniczenia uciążliwości dla terenów sąsiednich. Ograniczenia te są możliwe do sformułowania, gdyż do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach należy dołączyć: w przypadku przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko – raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko (art. 74 ust. 1 pkt 1 ustawy) oraz poświadczoną przez właściwy organ kopię mapy ewidencyjnej obejmującej przewidywany teren, na którym będzie realizowane przedsięwzięcie, obejmujące obszar, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie. Na podstawie § 2 ust. 1 pkt 47 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2010 r., poz. 267 ze zm.), przedsięwzięcie objęte inwestycją jest przedsięwzięciem mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko.
Okolicznością istotną z punktu widzenia prawa materialnego jest więc oddziaływanie inwestycji na środowisko. Dla ustalenia stron postępowania w sprawie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, innych, niż wnioskodawca (podmiot planujący podjęcie realizacji przedsięwzięcia, o którym mowa w art. 73 ust. 1 ustawy), konieczne jest zatem ustalenie terenu objętego oddziaływaniem planowanego przedsięwzięcia na środowisko. Z przepisów art. 72 ust. 2 pkt 1, art. 74 ust. 1 pkt 1 i art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko wynika, że chodzi o każde oddziaływanie, a nie tylko takie, które przekracza określone normy (por. Krzysztof Gruszecki "Komentarz do art. 73 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko", LEX/el 2013, teza 4 i 5). Normy i ich ewentualne przekroczenia mają znaczenie dla treści decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, a nie dla posiadania przymiotu strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. Stroną analizowanego postępowania jest więc właściciel nieruchomości położonej na terenie objętym tak rozumianym oddziaływaniem planowanego przedsięwzięcia. Okoliczność, że projektowane przedsięwzięcie spełniając, pod względem emisji dźwięku, czy zanieczyszczeń powietrza, obowiązujące standardy, co może warunkować wydanie decyzji pozytywnej, nie stanowi przesłanki do zawężania katalogu stron postępowania. W tym sensie o interesie prawnym tego podmiotu świadczy prawo do niezakłóconego korzystania z nieruchomości, wynikające z art. 140 i art. 144 Kodeksu cywilnego (por. wyr. NSA z dnia 15 maja 2013 r., sygn. akt II OSK 108/12, wyr. NSA z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt 219/13, dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Pamiętać trzeba, że interes prawny skarżącego wynika przede wszystkim z norm prawa administracyjnego. Ocena braku interesu prawnego skarżącego jest oceną przedwczesną, gdyż opartą na przekonaniu, że status ten warunkowałoby wyłącznie, aby oddziaływanie inwestycji na nieruchomość skarżącą przekraczało przeciętną miarę. Taka wykładnia pojęcia determinującego pojęcie strony w postępowaniu środowiskowym ma charakter zawężający, nie znajdujący uzasadnienia w przepisach prawa ani specyfice tego postępowania, związanego z realizacją inwestycji mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Tymczasem, jak wynika z powyższych rozważań, oceniając występowanie po stronie odwołującej się interesu prawnego należało ustalić, czy planowane przedsięwzięcie będzie oddziaływać na teren nieruchomości skarżącego, niezależnie od tego, czy oddziaływanie to mieści się w standardach jakości środowiska lub standardach emisyjnych. W ramach tego oddziaływania nie można skupiać się wyłącznie na badaniu dopuszczalnych emisji zanieczyszczeń do powietrza atmosferycznego, emisji hałasu, zagrożeń dla środowiska gruntowo - wodnego, czy zmiany ukształtowania powierzchni ziemi, pomijając choćby kwestię odoru wywoływanego funkcjonowaniem planowanego składowiska, na co zasadnie wskazuje skarżący kasacyjnie powołując stanowisko mieszkańców przedstawione choćby na spotkaniu konsultacyjnym w dniu 7 lipca 2014 r.
Wprawdzie Sąd stwierdził, że emisja do powietrza zapachu ze składowiska mieści się w dopuszczalnych poziomach w odniesieniu do otaczających nieruchomości, jednak trudno uznać tę argumentację za wyczerpującą, skoro ogranicza się do stanowiska, że stanowi to normalną konsekwencję funkcjonowania tego składowiska. Nieprawidłowe jest bowiem ograniczenie kręgu podmiotowego postępowania środowiskowego w oparciu o podział oddziaływania składowiska odpadów na "normalne" i "ponadnormatywne". Nie sposób nie zauważyć, że oddziaływanie to może różnić się na przestrzeni dni, w zależności od pogody, czy siły wiatru, a co pominął zupełnie organ środowiskowy. O przymiocie strony postępowania środowiskowego nie decyduje zaś ponadnormatywne oddziaływanie planowanej inwestycji, lecz faktyczne, będące wynikiem jej działalności. Art. 144 k.c. nie może stanowić wyłącznej podstawy prawnej ograniczenia obszaru oddziaływania inwestycji ze skutkiem odmowy przyznania statusu strony w postępowaniu środowiskowym.
Orzekając o braku przymiotu strony skarżącego, organ wadliwie powołał argumentację świadczącą w jego ocenie o zgodności inwestycji z przepisami prawa. Taka bowiem ocena dokonywana jest w oderwaniu od statusu strony postępowania środowiskowego. Argumentacja organu uzasadniająca brak przymiotu strony jest niekonsekwentna, bowiem organ odmawiając stronie tego przymiotu powołuje jednocześnie w/w orzecznictwo sądów administracyjnych, z których należałoby wysnuć wniosek wprost przeciwny. Organ wyraźnie stwierdza lokalizację inwestycji w okolicach miejsca zamieszkania skarżącego, jednocześnie nie wyjaśniając, dlaczego nieruchomość skarżącego nie jest objęta zasięgiem oddziaływania inwestycji, a fakt realizacji przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko w postaci rozbudowy składowiska odpadów nie naruszy dotychczasowego sposobu korzystania z nieruchomości.
Należy zatem uznać, że doszło do uchybienia art. 10 § 1 K.p.a. w zakresie mającym istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez uniemożliwienie skarżącemu udziału w postępowaniu dotyczącym realizacji inwestycji mogącej znacząco oddziaływać na środowisko.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ administracji publicznej zobowiązany będzie ocenić faktyczne oddziaływanie planowanej inwestycji na działkę skarżącego, nie zaś oddziaływanie wynikające wyłącznie z przekroczenia dopuszczalnych norm środowiskowych.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 oraz art. 200 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI