II OSK 2395/21

II OSK 2395/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-06-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak /przewodniczący/
Grzegorz Czerwiński /sprawozdawca/
Jerzy Stankowski
Symbol z opisem
6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne
Ochrona dóbr kultury
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 1797/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-04-28
Skarżony organ
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 282
art. 3 pkt 6 i pkt 8, art. 5, art. 7 pkt 1, art. 49 ust. 1, art. 89 pkt 1, art. 93 ust. 1
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j.)
Dz.U. 1999 nr 98 poz 1150
art. 5 ust. 1 pkt 2
Obwieszczenie Ministra Kultury Dziedzictwa Narodowego z dnia 12 listopada 1999 r. w sprawie ogłoszenia  jednolitego tekstu ustawy o ochronie dóbr kultury.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 138 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit c, art. 151, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (spr.) sędzia del. NSA Jerzy Stankowski Protokolant: starszy asystent sędziego Tomasz Muszyński po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1797/20 w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 września 2020 r. znak: DOZ-OAiK.650.850.2020.BKW w przedmiocie nakazu przeprowadzenia prac konserwatorskich i restauratorskich 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1797/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę H. S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 19 września 2020 r. znak DOZ-OAiK.650.850.2020.BKW w przedmiocie nakazu przeprowadzenia prac konserwatorskich i restauratorskich.
Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wielkopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z 26 czerwca 2020 r., nr 1/2020, nakazał M. S. i H. S. przeprowadzenie prac konserwatorskich i restauratorskich przy zabytkowym rzeźbionym krzyżu przydrożnym z 1864 r. autorstwa F. N. z R., zlokalizowanym w m. N., gm. [...], pow. [...], wpisanego do rejestru zabytków na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lesznie z [...] r. pod numerem rejestru [...] w obrębie nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...] (obręb [...].), obejmujących:
1. wykonanie konserwacji technicznej i estetycznej - wraz z koniecznymi zabiegami o charakterze restauratorskim - drewnianego krzyża wraz z rzeźbą Ukrzyżowanego Chrystusa, konsolką i arma Christi (młotek, obcęgi) oraz zadaszeniem będącym charakterystycznym, integralnym elementem oryginalnej kompozycji krzyża przydrożnego;
2. wymianę wtórnego pokrycia zadaszenia krzyża z gontu papowego na historyczne pokrycie zadaszenia w postaci blachy gładkiej łączonej na rąbek leżący lub drewnianych gontów;
3. impregnację środkami antykorozyjnymi metalowych elementów (obejma wraz ze śrubami i nakrętkami) stanowiących dolne mocowanie krzyża do betonowego słupka.
Termin przeprowadzenia ww. prac Wojewódzki Konserwator Zabytków wyznaczył do 30 września 2021 r.
Od ww. decyzji odwołał się H. S., zarzucając WWKZ niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, tj. dlaczego krzyż przydrożny zamocowany do betonowego słupka jest zabytkiem ruchomym. Zgodnie z argumentacją zawartą w odwołaniu, przydrożny krzyż w rozumieniu prawa budowlanego jest obiektem małej architektury (art. 3 pkt 4a Prawa budowlanego) i jak wskazał organ I instancji w piśmie z 3 marca 2020 r. – "zgodnie z zasadą obowiązującą w systemie polskiego prawa cywilnego superficies solo cedit – przedmioty trwale z gruntem związane stanowią jego części składowe". Krzyż przydrożny stał się częścią składową nieruchomości i zgodnie z prawem jego wpis do rejestru zabytków powinien być ujawniony w księdze wieczystej. Organ ochrony zabytków nie dopełnił tego obowiązku, a negatywne skutki owego zaniedbania ma ponosić aktualny właściciel, który nabywając nieruchomość nic nie wiedział o tym, że staje się również właścicielem zabytkowego krzyża. W treści odwołania zawarto ponadto ofertę bezpłatnego przekazania krzyża na rzecz Skarbu Państwa, wyjaśniając, że odwołujący się nie ma środków na wykonanie bardzo kosztownych robót konserwatorskich.
Decyzją z dnia 10 września 2020 r., znak: DOZ-OAiK.650.850.2020.BKW, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, działając na podstawie art. 7 pkt 1, art. 49 ust. 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz. U. 2020 r. poz. 282) oraz art. 17 pkt 2 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Minister przypomniał, że zgodnie z art. 49 ust. 1 u.o.z.o.z. wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru zabytków, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku.
Organ II instancji wyjaśnił, że sporny obiekt został objęty ochroną poprzez wpis do rejestru zabytków ruchomych jako obiekt etnograficzny, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie dóbr kultury z dnia 15 lutego 1962 r. (tekst jedn. z 1999 r. Dz.U. Nr 98, poz. 1150). W przepisie powyższym jako przykłady obiektów etnograficznych wymienione zostały: typowe układy zabudowy osiedli wiejskich i budowle wiejskie szczególnie charakterystyczne oraz wszelkie urządzenia, narzędzia i przedmioty będące świadectwem gospodarki, twórczości artystycznej, pojęć, obyczajów i innych dziedzin kultury ludowej.
Obecnie właścicielami nieruchomości, na której usytuowany jest zabytkowy krzyż są: M. i H. S., zam. w m. [...], [...] (KW nr [...]).
W dniu 23 stycznia 2020 r. WWKZ przeprowadził kontrolę przedmiotowego obiektu. W jej trakcie współwłaściciele nieruchomości oświadczyli, że nie są właścicielami zabytkowego krzyża, odmówili spisania protokołu i opuścili miejsce kontroli. Zgodnie z ustaleniami organu I instancji, z uwagi na stałą ekspozycję krzyża w miejscu narażonym na oddziaływanie czynników atmosferycznych oraz brak podejmowania przy zabytku działań o charakterze konserwatorskim stan zachowania wszystkich jego elementów uległ znacznemu pogorszeniu od czasu ostatnich tego typu działań przeprowadzonych w 1978 r. W toku oględzin stwierdzono liczne głębokie spękania pionowe wzdłuż włókien drewna, zatarcie form rzeźbiarskich, korozję biologiczną (liczne występowanie mchów i porostów), miejscowe zawilgocenia oraz uszkodzenia elementów konstrukcji zadaszenia i nieszczelności pokrycia zadaszenia wraz z prowizorycznymi naprawami w postaci gontu bitumicznego.
W ocenie Ministra, udokumentowany stan zachowania zabytku wskazuje, iż wymaga on pilnego wykonania prac konserwatorskich nakazanych decyzją organu I instancji. Działania te stanowią niezbędne minimum dla zahamowania procesu niszczenia lub istotnego uszkodzenia zabytku, a ich przeprowadzenie jest konieczne. Pozostawienie obiektu w obecnym stanie i brak nakazanych działań spowoduje pogłębienie się istniejących uszkodzeń i może doprowadzić do całkowitej utraty zabytkowego obiektu. Opieka nad zabytkiem – zgodnie z przepisem art. 5 pkt 2, 3 i 4 u.o.z.o.z. – sprawowana jest przez jego właściciela.
Minister uznał, że zakres prac nakazanych w orzeczeniu organu I instancji nie narusza dyspozycji zawartej w art. 49 ust. 1 u.o.z.o.z. Rodzaj nałożonych na stronę obowiązków, mieści się bowiem w definicji prac konserwatorskich, którą określa art. 3 pkt 6 ww. ustawy, stanowiący, iż są nimi działania mające na celu zabezpieczenie i utrwalenie substancji zabytku, zahamowanie procesów jego destrukcji oraz dokumentowanie tych działań. Wskazane w zaskarżonej decyzji działania, obejmujące wykonanie konserwacji technicznej i estetycznej - wraz z koniecznymi zabiegami o charakterze restauratorskim, pomimo użytego określenia "o charakterze restauratorskim" stanowią część prac konserwatorskich. Wskazanie zatem w decyzji, że nakazem oprócz prac konserwatorskich objęte są również prace restauratorskie należy uznać za omyłkowe i pozostające bez wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie.
Zdaniem organu II instancji, przedmiotowy krzyż jest usytuowany na nieruchomości stanowiącej własność odwołujących się, wobec czego są oni także właścicielami zabytkowego krzyża. Okoliczności tej nie zmienia podnoszony przez nich brak wiedzy przy nabywaniu nieruchomości, że jest na niej zlokalizowany wpisany do rejestru zabytków krzyż. Zarówno nieprzekazanie informacji przez poprzedniego właściciela nieruchomości, jak i brak adnotacji o wpisie do rejestru krzyża w księdze wieczystej nie wpływa na ustawowe obowiązki właściciela zabytku.
Dodatkowo organ odwoławczy nadmienił, że posiadanie samoistne prowadzi do nabycia własności rzeczy, gdyż zgodnie z art. 174 § 1 Kodeksu cywilnego posiadacz rzeczy ruchomej niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada rzecz nieprzerwanie od lat trzech jako posiadacz samoistny, chyba że posiada w złej wierze.
W odniesieniu do argumentacji podniesionej w odwołaniu, dotyczącej zasadności wpisania przydrożnego krzyża, związanego trwale z gruntem, do rejestru zabytków ruchomych, gdy jest on elementem tzw. małej architektury, Minister wyjaśnił, że badanie prawidłowości decyzji wpisowej z [...] r. wykracza poza przedmiot niniejszego postępowania.
Natomiast wobec złożonej oferty bezpłatnego przekazania krzyża na rzecz Skarbu Państwa, organ II instancji wskazał, że kwestie związane z zawieraniem umowy darowizny zostały uregulowane w Kodeksie cywilnym. W obecnie obowiązujących przepisach brak jest regulacji zobowiązującej Skarb Państwa czy też jednostki samorządu terytorialnego do przyjmowania darowizny w przedstawionej sytuacji - braku środków na wykonanie nakazanych prac konserwatorskich. Jednakże zarówno wojewódzcy konserwatorzy zabytków, jak i minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego udzielają pomocy finansowej na prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy obiektach wpisanych do rejestru zabytków. Prywatni właściciele lub posiadacze zabytków mogą ubiegać się o dofinansowanie konserwacji zabytków nieruchomych i ruchomych.
Skargę na powyższa decyzję wniósł H. S. podnosząc zarzut braku wyjaśnienia, czy przedmiotowy krzyż przydrożny jest zabytkiem ruchomym, czy nieruchomym. Według skarżącego, organ II instancji wadliwie odczytał zarzut związany z wpisem do rejestru zabytków. Skarżący nie kwestionował i nie kwestionuje samej decyzji o wpisaniu krzyża do rejestru zabytków, a wskazuje jedynie na fakt "niechlujstwa urzędniczego" polegającego na nie ujawnieniu "wpisu do rejestru zabytków" w księdze wieczystej danej nieruchomości. Skarżący z powodu tego zaniechania nie może ponosić jakiejkolwiek odpowiedzialności. Brak ujawnienia wpisu w KW ma kluczowe znaczenie w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Konserwator Zabytków nie dopełnił wynikających z ustawy obowiązków, a negatywne skutki owego zaniedbania ma ponosić aktualny właściciel, który nabywając nieruchomość nic nie wiedział o tym, że staje się również właścicielem zabytkowego krzyża. Nie można wykluczyć, że mając stosowną wiedzę (wynikającą z KW) skarżący nigdy by takiej nieruchomości nie nabył lub nabył tylko w części.
Skarżący stwierdził też, że nie przekonały go również tłumaczenia i wyjaśnienia organu II instancji o braku środków finansowych i możliwości przejęcia zabytku przez Państwo (art. 11 k.p.a.).
W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1797/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 19 września 2020 r. w przedmiocie nakazu przeprowadzenia prac konserwatorskich i restauratorskich.
W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zgodnie z art. 5 Konstytucji RP jednym z podstawowych obowiązków Rzeczypospolitej Polskiej jest ochrona dziedzictwa narodowego. Konkretyzację tego unormowania stanowi ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Ustawa ta obejmuje swym zakresem przedmiotowym zabytki, a więc zarówno nieruchomości jak i rzeczy ruchome, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową (art. 3 pkt 1-3 u.o.z.o.z.).
Z przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wynika, że podstawową formą ochrony zabytków jest wpis do rejestru zabytków (art. 7 pkt 1 u.o.z.o.z.).
W rozpoznawanej sprawie nie jest kwestionowane, że ww. obiekt – rzeźbiony krzyż przydrożny z 1864 r. autorstwa F. N. z R., został wpisany do rejestru zabytków na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lesznie z [...] r. pod numerem rejestru [...].
Materialnoprawną podstawę skarżonych decyzji stanowił art. 49 ust. 1 u.o.z.o.z., zgodnie z którym, wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie, w terminie określonym w tej decyzji, prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku.
Decyzja, o której mowa w przytoczonym przepisie może być wobec tego wydana przez właściwy organ, po kontroli zabytku i w ramach sprawowanego nadzoru konserwatorskiego oraz obejmować wyłącznie obowiązki z zakresu prac konserwatorskich lub robót budowlanych, niezbędnych ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem zabytku, a więc takich, które chronią zabytek przed dalszą degradacją (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 lipca 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 32/20, dostępne na: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – dalej "CBOSA").
Art. 3 pkt 6 i pkt 8 u.o.z.o.z. zawiera legalną definicję prac konserwatorskich i robót budowlanych, przez które odpowiednio należy rozumieć działania mające na celu zabezpieczenie i utrwalenie substancji zabytku, zahamowanie procesów jego destrukcji oraz dokumentowanie tych działań oraz roboty budowlane w rozumieniu przepisów Prawa budowlanego, podejmowane przy zabytku lub w otoczeniu zabytku.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w oparciu o przywołany przepis art. 49 ust. 1 u.o.z.o.z. organ konserwatorski może nakazać nie tylko przeprowadzenie prac zmierzających do utrzymania substancji zabytkowej (konserwatorskich), lecz także innych robót polegających na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego, których wykonanie uzna za niezbędne ze względu na ochronę zabytku przed zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem. Do takich robót można także zaliczyć wymianę bądź odtworzenie np. współczesnej instalacji, jeżeli jej uszkodzenie albo zdemontowanie stwarza zagrożenie dla zabytku. Każda z tego rodzaju robót budowlanych przy zabytku, jeżeli jej wykonanie ma na celu jego zabezpieczenie przed zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem, może być bowiem przedmiotem nakazu organu konserwatorskiego, o którym mowa w art. 49 ust. 1 u.o.z.o.z.
Mając na uwadze przytoczone regulacje prawne Sąd podzielił stanowisko organu II instancji, że zakres i charakter obowiązków nałożonych decyzją WWKZ ma wyłącznie na celu zahamowanie procesu degradacji zabytku, co oznacza, że w kontrolowanej sprawie organ nie przekroczył kompetencji wynikających z art. 49 ust. 1 ww. ustawy.
W świetle materiału dowodowego zgormadzonego w aktach sprawy nie jest sporne, że zabytkowy krzyż przydrożny z 1864 r. znajduje się w złym stanie technicznym. Przeprowadzona w dniu 23 stycznia 2020 r. kontrola przedmiotowego obiektu wykazała brak podejmowania przy zabytku działań o charakterze konserwatorskim od roku 1978, co skutkuje stale pogarszającym się stanem jego zachowania, prowadzącym do stopniowej degradacji substancji zabytkowej, a mogącym ostatecznie doprowadzić do jego całkowitego zniszczenia. W toku oględzin stwierdzono m.in. liczne głębokie spękania pionowe wzdłuż włókien drewna, zatarcie form rzeźbiarskich, korozję biologiczną (liczne występowanie mchów i porostów), miejscowe zawilgocenia oraz uszkodzenia elementów konstrukcji zadaszenia i nieszczelności pokrycia zadaszenia wraz z prowizorycznymi naprawami w postaci gontu bitumicznego.
W tym kontekście rozpatrywać trzeba orzeczone przez organ I instancji nakazy wykonania konserwacji technicznej i estetycznej krzyża oraz przeprowadzenia robót budowlanych przy jego zadaszeniu, chroniącym obiekt przed czynnikami atmosferycznymi, poprzez naprawę – wymianę pokrycia tego zadaszenia na poszycie historyczne z blachy gładkiej łączonej w rąbek lub z drewnianych gontów, a także impregnację środkami antykorozyjnymi metalowych elementów stanowiących dolne mocowanie krzyża do betonowego słupka.
Zdaniem Sądu, zakres tak nakazanych działań nie wykraczał poza pojęcie prac konserwatorskich i robót budowlanych, koniecznych z uwagi na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem zabytku, a więc takich, które odpowiadają ich rozumieniu w świetle art. 3 pkt 6 i pkt 8 oraz art. 49 ust. 1 u.o.z.o.z., a których celem jest zabezpieczenie substancji zabytku i zahamowanie procesów jego destrukcji. Sąd przyznał rację organowi II instancji, który wskazał, że pomimo posłużenia się w sentencji decyzji WWKZ zwrotem: "prac restauratorskich", w gruncie rzeczy nakazane działania obejmują wyłącznie prace o charakterze konserwatorskim i realizację niezbędnych robót budowlanych. Sąd nie miał wątpliwości, że pozostawienie ww. krzyża w obecnym złym stanie technicznym – bez koniecznych zabezpieczeń – będzie prowadziło do dalszej postępującej degradacji jeszcze zachowanej substancji zabytkowej.
W art. 5 u.o.z.o.z. ustawodawca nałożył na właściciela lub posiadacza obiektu zabytkowego szereg obowiązków, określając, że opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela lub posiadacza polega, w szczególności, na zapewnieniu warunków naukowego badania i dokumentowania zabytku; prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku; zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie; korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości; popularyzowania i upowszechniania wiedzy o zabytku oraz jego znaczeniu dla historii i kultury.
Opieka nad zabytkiem ma charakter zindywidualizowany. Odpowiedzialny za nią jest bowiem aktualny dysponent zabytku, czyli jego obecny właściciel lub posiadacz. Rola właściciela lub posiadacza zabytku sprowadza się do starannego postępowania w stosunku do zabytku, jak najdłuższego utrzymania zabytku w jak najlepszym stanie oraz jak najlepsze jego wykorzystanie dla dobra ogółu ze względu na jego walory artystyczne, historyczne czy naukowe. Zatem zabytek przestaje być tylko i wyłącznie prywatnym dobrem jego właściciela bądź posiadacza, którego interesy zostają z tego względu wyraźnie ograniczone, zaś treść ustawowego ograniczenia sygnalizuje przepis art. 140 Kodeksu cywilnego.
Wpis do rejestru zabytków, a więc uznanie, że określony obiekt ma szczególną wartość - stanowi świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia i posiada wartość historyczną, artystyczną lub naukową, wiąże się z obowiązkami zarówno po stronie właściciela (posiadacza), jak i organów administracji.
Wobec powyższego Sąd podzielił stanowisko organu II instancji, że wydanie decyzji przeciwdziałającej zniszczeniu zabytku było konieczne, przy czym to wojewódzki konserwator zabytków jest organem ustawowo powołanym do sprawowania ochrony nad zabytkami. Ochrona ta, zgodnie przywołanym wcześniej art. 4 pkt 2 ww. ustawy, polega między innymi na zapobieganiu zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków.
Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną wniósł H. S. podnosząc zarzuty naruszenia:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. polegajcie na niepełnym i nieprawidłowym przedstawieniu stanu faktycznego, co miało wpływ na wynik sprawy i dorowadziło do oddalenia skargi, mimo że Minister naruszył art. 138 § 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji;
2. art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie, że zaskarżona decyzja może być wydana wobec skarżącego kasacyjnie, mimo że powinna być nałożona tylko na ten podmiot, który korzysta z zabytku oraz poprzez zakreślenie obowiązku bez uwzględnienia realnych możliwości jego realizacji;
3. art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nieprzedstawienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku rzetelnie stanu sprawy oraz przedstawienie go niezgodnie ze stanem faktycznym a także niewyjaśnieniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, co miało wpływ na wynik sprawy;
4. art. 151 P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i nieuwzględnienie skargi w sytuacji, gdy w sprawie zostały naruszone przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawione zostały argumenty majce, zdaniem skarżącego kasacyjnie, potwierdzać zasadność podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu wniósł o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z dnia 11 maja 2024 r. skarżący kasacyjnie stwierdził, że w dniu 9 lutego 2024 r. zabytkowy krzyż został nieodpłatnie przekazany Muzeum Regionalnemu K., które przejęło odpowiedzialność za zabytek i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Nadto, zgodnie z treścią art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna wniesiona przez H. S. nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Za niezasadny uznać należy zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia i nie wymagał uzupełnienia. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organy administracji zasadnie uznana została przez Wojewódzki Sąd Administracyjny za prawidłową i nie noszącą cech dowolności. Brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości poczynionych na podstawie tych dowodów ustaleń faktycznych. W konsekwencji brak jest również podstaw do przyjęcia, że doszło do naruszenia przez organ odwoławczy art. 138 § 1 K.p.a.
Za niezasadny uznać należy również zarzut naruszenia art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków. Zarówno organy administracji jak i Sąd I instancji dokonały prawidłowej wykładni ww. przepisu. Sam fakt, że zabytek w postaci krzyża znajdował się na nieruchomości skarżącego kasacyjnie uznać należy za korzystanie z zabytku. Art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. miał tym samym zastosowanie w odniesieniu do skarżącego kasacyjnie. Trafnie też Sąd I instancji uznał, że skarżący kasacyjnie miał możliwość realizacji nałożonego na niego obowiązku.
Za niezasadny, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznać należy zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 141 § 4 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny sporządzając uzasadnienie wyroku nie naruszył wymogów wynikających z ww. przepisu. Sąd wskazał podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia oraz ją wyjaśnił jak również odniósł się w wystarczający sposób do zarzutów skargi. Uzasadnienie wyroku pozwala na odtworzenie toku rozumowania Sądu I instancji oraz ocenę prawidłowości wydanego przez ten Sąd rozstrzygnięcia.
Za niezasadny uznać również należy podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Przepis ten ma więc charakter swoistej "instrukcji" dla Sądu, jakiej treści rozstrzygnięcie ma wydać, gdy uzna, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Może on tym samym być naruszony tylko wówczas, gdy Sąd uznając, że skarga zasługuje na uwzględnienie wydaje orzeczenie oddalające skargę lub gdy Sąd uznając, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie uwzględnia ją. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i w konsekwencji wydał prawidłowe rozstrzygnięcie polegające na jej oddaleniu.
Odnośnie do przesłanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez skarżącego kasacyjnie informacji, że zabytek został przekazany Muzeum Regionalnemu K., stwierdzić należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje oceny decyzji organów administracji na dzień wydania tych decyzji. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje oceny wyroku Sądu I instancji na dzień wydania tego wyroku.
Okoliczność, że zabytek został przekazany Muzeum i Muzeum to wzięło odpowiedzialność za konserwację zabytku może być podstawą do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego kasacyjnie oraz do stwierdzenia wygaśnięcia decyzji nakładającej na skarżącego kasacyjnie obowiązek konserwacji zabytku. Jak wynika z przesłanych przez skarżącego kasacyjnie dokumentów postępowanie egzekucyjne zostało umorzone oraz stwierdzono wygaśnięcie decyzji. Okoliczność ta nie daje jednak podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku i umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego bowiem oceniano legalność decyzji na dzień jej wydania a wyrok na dzień jego ogłoszenia.
Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.