II OSK 2639/24

II OSK 2639/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/
Małgorzata Masternak - Kubiak
Wojciech Mazur /przewodniczący/
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1504
art. 13 ust. 1, art. 15 pkt 2
Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Mazur Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lipca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 91/24 w sprawie ze skargi S. P. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 27 października 2023 r. nr RdU-69-1/S/23 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 16 lipca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 91/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę S. P. obywatela Republiki Tadżykistanu (dalej: "cudzoziemiec", "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Rady do Spraw Uchodźców (dalej: "Rada") z 27 października 2023 r. nr RdU-69-1/S/23. Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") z 3 lutego 2023 r. nr DPU.420.4320.2022, którą odmówiono skarżącemu nadania statusu uchodźcy oraz odmówiono udzielenia ochrony uzupełniającej.
2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości, zarzucając naruszenie:
I. przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:
1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2023 r., poz. 1504; dalej: "ustawa o ochronie") w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez sąd I instancji, że organ uczynił zadość spoczywającym na nim obowiązkom, w sytuacji gdy organ dokonał oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób dowolny, oraz nie podjął wszelkich działań umożliwiających prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało uznaniem, że skarżący nie spełnia przesłanek do objęcia ochroną międzynarodową i oddaleniem skargi;
2) art. 42 ustawy o ochronie w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez sąd I instancji, że organ prawidłowo odstąpił od zastosowania przepisów art. 42 ustawy o ochronie, co jest wynikiem naruszeń przepisów prawa wskazanych w zarzucie ad. 1 niniejszej skargi kasacyjnej i co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało uznaniem, że skarżący nie spełnia przesłanek do objęcia ochroną międzynarodową i oddaleniem skargi;
3) art. 15 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez sąd I instancji, że organ uczynił zadość spoczywającym na nim obowiązkom, w sytuacji gdy organ ograniczył się tylko do pobieżnej kontroli decyzji organu I instancji, bez samodzielnego ponownego rozpoznania sprawy "od nowa", co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało uznaniem, że skarżący nie spełnia przesłanek do objęcia ochroną międzynarodową i oddaleniem skargi;
II. przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a.:
1) art. 13 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 13 ust. 4 pkt 3 w zw. z art. 14 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 18a ustawy o ochronie w zw. z art. 9 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284 ze zm.; dalej: "EKPC" lub "Konwencja") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do nadania statusu uchodźcy z przyczyn religijnych, w sytuacji gdy jego osobiste doświadczenia w powiązaniu z analizą sytuacji w kraju pochodzenia, w szczególności informacje, że za praktykowanie religii w sposób, na który nie przyzwalają władze, obywatele Tadżykistanu podlegają karom oraz przemocy, są im przypisywane zarzuty o podłożu terrorystycznym/ekstremistycznym, uzasadniają stanowisko, że zaistniały przesłanki, o których mowa w ww. przepisach prawa; niewłaściwe zastosowanie ww. przepisów prawa jest wynikiem naruszeń w sferze prawa procesowego;
2) art. 15 pkt 2 w zw. z art. 18a ustawy o ochronie poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do udzielenia mu ochrony uzupełniającej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; niewłaściwe zastosowanie ww. przepisów prawa jest wynikiem naruszeń w sferze prawa procesowego.
Na podstawie przywołanych zarzutów skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzez uchylenie decyzji Rady oraz poprzedzającej ją decyzji Szefa Urzędu w całości ewentualnie; uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji; rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i prowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko co do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA).
3.4. Na uwzględnienie nie zasługiwały zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące zgodności z prawem ustaleń faktycznych związanych z deklarowanymi obawami skarżącego co do ryzyka poddania go prześladowaniom lub wyrządzenia mu poważnej krzywdy z uwagi na wyznawaną przez niego religię (zarzuty z punktu I petitum skargi kasacyjnej). Po pierwsze, organy przeprowadziły podstawowe dowody istotne z punktu widzenia udzielenia ochrony międzynarodowej. Skarżący został przesłuchany z udziałem tłumacza języka tadżyckiego w dniu 14 października 2022 r. Wymaga równocześnie podkreślenia, że ani z art. 41 ustawy o ochronie, ani z art. 42 tej ustawy, nie można wyprowadzać wniosku, że w sytuacji, w której cudzoziemiec przedstawi twierdzenia oraz dostępne mu dowody, a także złoży zeznania, to obowiązkiem organów jest przyjęcie domniemania wiarygodności takich twierdzeń i dowodów. Domniemanie takie nie wynika ani z brzmienia ani z celu art. 41 i art. 42 ustawy o ochronie (por. np. wyrok NSA z 29 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 998/24, CBOSA). Ponadto, oświadczenia oraz zeznania cudzoziemca podlegają swobodnej ocenie organu, który winien kierować się m.in. zasadami logicznego rozumowania oraz doświadczeniem życiowym (art. 80 k.p.a.), mając na uwadze całokształt zebranego materiału (por. np. wyrok NSA z 5 marca 2025 r., sygn. akt II OSK 2366/24, CBOSA). W sprawach dotyczących udzielenia ochrony międzynarodowej znajduje również zastosowanie ogólna zasada, że dla podważania oceny dowodów przeprowadzonej przez organ administracji publicznej oraz zaakceptowanej przez wojewódzki sąd administracyjny, nie jest wystarczające przedstawienie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną własnej wersji takiej oceny. W skardze kasacyjnej należy wówczas wykazać, że granice swobodnej oceny dowodów, wyznaczone przez ustawodawcę w art. 80 k.p.a., zostały wyraźnie przekroczone, a w szczególności, że wnioski wyprowadzone ze zgromadzonego materiału w sposób oczywisty są sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego lub regułami logicznego rozumowania (por. np. wyrok NSA z 13 czerwca 2024 r., sygn. akt II OSK 1148/23 oraz wyrok NSA z 1 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2841/21 - CBOSA). W realiach niniejszej sprawy dowodów takich ani twierdzeń nie przedstawiono. Dotyczy to w szczególności rzekomych prześladowań z uwagi na wyznawanie i praktykowanie islamu, którą to religię wyznaje ok 98% ludności Tadżykistanu, przy czym 95% z nich to sunnici (tak jak wnioskodawca). Brak również jakichkolwiek wiarygodnych dowodów na rzekomą przynależność skarżącego do ruchu salfickiego. Po drugie, o niewiarygodności skarżącego świadczy również jego historia migracyjna. Otóż miał on opuścić Tadżykistan dopiero kilka lat po rzekomym incydencie na uniwersytecie. Ponadto, skarżący uzyskał paszport oraz w sposób legalny udał się do Federacji Rosyjskiej (drogą lotniczą), w której przebywał około roku (pracując w sklepie internetowym). Następnie nielegalnie przekroczył wraz z bratem granicę z Litwą oraz Polską, po czym podjął próbę nielegalnego przekroczenia granicy z Republiką Federalną Niemiec. Skarżący nie skorzystał zatem z możliwości złożenia wniosku azylowego w najwcześniejszym możliwym terminie. Uzasadniało to przyjęcie tezy, że skarżący jest w rzeczywistości migrantem ekonomicznym. Po trzecie, należy mieć równocześnie na uwadze, że również wobec brata skarżącego (S. G.) została wydana decyzja o odmowie udzielenia ochrony międzynarodowej (zob. decyzję Rady z 27 października 2023 r. nr RdU-121-1/S/23). Skarga na tę decyzję została prawomocnie oddalona (zob. wyrok WSA w Warszawie z 24 maja 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 313/24, CBOSA). Mając na uwadze zbliżone powody poszukiwania ochrony międzynarodowej podnoszone przez brata skarżącego, jak również wspólne przekroczenie przez skarżącego i brata granicy z Polską, w świetle art. 16 § 1 k.p.a. oraz art. 170 p.p.s.a., okoliczność prawomocnego oddalenia skargi wniesionej przez brata potwierdza prawidłowość stanowiska Rady co do niewiarygodności skarżącego.
3.5. W świetle niepodważenia legalności ustaleń faktycznych poczynionych przez organy oraz zaakceptowanych przez WSA w Warszawie, nie mogły okazać się zasadne zarzuty naruszenia prawa materialnego, w tym art. 13 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 13 ust. 4 pkt 3 oraz art. 15 pkt 2 w zw. z art. 18a ustawy o ochronie poprzez wadliwe ich zastosowanie. Ocena naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię następuje bowiem w oparciu o stan faktyczny ustalony przez organy administracji publicznej, a nie przez pryzmat stanu faktycznego, jaki winien być, według skarżącego, ustalony (por. np. wyrok NSA z 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2369/24 - CBOSA).
3.6. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.