II OSK 2388/22

Naczelny Sąd Administracyjny2024-02-15
NSAbudowlaneWysokansa
rozbiórkaprawo budowlanestan technicznynieużytkowany obiektremontnakaz rozbiórkinadzór budowlanyNSAskarga kasacyjna

NSA oddalił skargę kasacyjną od wyroku WSA uchylającego decyzję nakazującą rozbiórkę budynku, uznając, że organy nie ustaliły wystarczająco, czy obiekt nie nadaje się do remontu i czy właściciel nie ma zamiaru go remontować.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję nakazującą rozbiórkę drewnianego budynku mieszkalno-gospodarczego, uznając, że organy nadzoru budowlanego nie ustaliły wystarczająco, czy obiekt nie nadaje się do remontu i czy właściciel nie ma zamiaru go remontować. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA, że brak było wystarczających ustaleń co do stanu technicznego budynku i zamiaru właściciela przeprowadzenia remontu, co jest kluczowe dla zastosowania art. 67 Prawa budowlanego.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej F. F. od wyroku WSA w Krakowie, który uchylił decyzję Małopolskiego WINB nakazującą W. P. rozbiórkę drewnianego budynku mieszkalno-gospodarczego. WSA uznał, że organy nadzoru budowlanego nie wykazały w sposób wystarczający, że budynek nie nadaje się do remontu, ani nie ustaliły, czy właściciel ma zamiar przeprowadzić remont. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 7, 77, 80 k.p.a., a także art. 67 Prawa budowlanego. Argumentowała, że organ nie powinien uzależniać rozbiórki od woli właściciela, a także że organ zaniechał przeprowadzenia rozprawy i nie zebrał wystarczających dowodów. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że art. 67 Prawa budowlanego wymaga kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek: nieużytkowania lub niewykończenia obiektu ORAZ braku możliwości jego remontu, odbudowy lub wykończenia. Sąd zgodził się z WSA, że w sprawie brak było wyczerpujących ustaleń co do stanu technicznego budynku i możliwości jego remontu. Organy nadzoru budowlanego nie przedstawiły wystarczająco szczegółowej oceny stanu technicznego, a także nie ustaliły jednoznacznie, czy właściciel nie ma zamiaru remontu, mimo jego deklaracji w tym zakresie. Sąd zaznaczył, że nakaz rozbiórki jest sankcją najdalej idącą i wymaga starannego wyjaśnienia wszystkich okoliczności, w tym zamiaru właściciela. Sąd uznał, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego nie były zasadne, a uzasadnienie wyroku WSA było wystarczające.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, wydanie nakazu rozbiórki na podstawie art. 67 Prawa budowlanego wymaga kumulatywnego spełnienia przesłanek: nieużytkowania lub niewykończenia obiektu ORAZ braku możliwości jego remontu, odbudowy lub wykończenia. Konieczne jest również ustalenie zamiaru właściciela co do remontu.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że art. 67 Prawa budowlanego nakłada na organy obowiązek wyczerpującego ustalenia stanu technicznego obiektu oraz zamiaru właściciela co do remontu. Nakaz rozbiórki jest sankcją ostateczną i wymaga starannego postępowania dowodowego, w tym ewentualnie sporządzenia ekspertyzy technicznej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (16)

Główne

Pr.bud. art. 67 § 1

Prawo budowlane

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw art. 25

Pr.bud. art. 66

Prawo budowlane

p.p.s.a. art. 3 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 133 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 30 sierpnia 2004 r. w sprawie warunków i trybu postępowania w sprawach rozbiórek nieużytkowanych lub niewykończonych obiektów budowlanych § 2 pkt 2 i 3

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 30 sierpnia 2004 r. w sprawie warunków i trybu postępowania w sprawach rozbiórek nieużytkowanych lub niewykończonych obiektów budowlanych § 4 ust. 1

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak wystarczających ustaleń co do stanu technicznego budynku i możliwości jego remontu. Niewystarczające ustalenie zamiaru właściciela co do remontu budynku. Naruszenie przepisów postępowania przez organy nadzoru budowlanego.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia art. 3 § 1, art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. przez Sąd I instancji. Zarzuty naruszenia przepisów k.p.a., Pr.bud. oraz rozporządzenia przez organy administracji.

Godne uwagi sformułowania

organ nadzoru budowlanego ma prawo wydać decyzję nakazującą rozbiórkę obiektu budowlanego i uporządkowanie terenu, jeżeli obiekt ten spełnia kumulatywnie dwie przesłanki: 1) jest nieużytkowany lub niewykończony; 2) nie nadaje się do remontu, odbudowania lub wykończenia. obowiązek rozbiórki obiektu budowlanego, dla którego podstawą jest art. 67 ust. 1 Pr.bud. stanowi każdorazowo następstwo dwojakiego rodzaju przyczyn. nakaz rozbiórki jest najdalej idącą, najbardziej dolegliwą sankcją za naruszenie przepisów Prawa budowlanego, rodzącą nieodwracalne bądź trudne do odwrócenia skutki, która najdalej ingeruje w konstytucyjnie chronione prawo własności, należy przestrzegać procedury określonej w rozporządzeniu oraz niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca normy z art. 67 Pr.bud.

Skład orzekający

Leszek Kiermaszek

przewodniczący

Piotr Broda

członek

Tomasz Zbrojewski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wykładnia i stosowanie art. 67 Prawa budowlanego, wymogi proceduralne przy wydawaniu nakazu rozbiórki, konieczność wyczerpującego ustalenia stanu technicznego i zamiaru właściciela."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji nieużytkowanego lub niewykończonego obiektu budowlanego, który nie nadaje się do remontu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne ustalenie stanu faktycznego i prawnego przez organy administracji, nawet w przypadku oczywistego zaniedbania obiektu. Podkreśla ochronę prawa własności przed nadmierną ingerencją państwa.

Czy zrujnowany budynek zawsze musi zostać rozebrany? NSA wyjaśnia, kiedy właściciel ma prawo do remontu.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 2388/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-02-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Leszek Kiermaszek /przewodniczący/
Piotr Broda
Tomasz Zbrojewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Nadzór budowlany
Sygn. powiązane
II SA/Kr 1045/21 - Wyrok WSA w Krakowie z 2022-02-02
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77, art. 80, art. 89 par. 1, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 1333
art. 67
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Dz.U. 2004 nr 198 poz 2043
par. 2 pkt 2 i 3;  par. 4 ust. 1
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 30 sierpnia 2004 r. w sprawie warunków i trybu postępowania w sprawach rozbiórek  nieużytkowanych lub niewykończonych obiektów budowlanych
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 3 par. 1, art. 133 par. 1, art. 141 par. 4, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) sędzia del. WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej F. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Kr 1045/21 w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia 19 lipca 2021 r., nr 342/2021 w przedmiocie nakazu rozbiórki oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 2 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Kr 1045/21, po rozpoznaniu skargi W. P. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia 19 lipca 2021 r., nr 342/2021, w przedmiocie nakazu rozbiórki: 1) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Powyższą decyzją Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Krakowie (WINB), na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, zwana dalej: "k.p.a."), uchylił zaskarżoną decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] (PINB) z dnia 22 grudnia 2020 r., nr 52/2020, w części dotyczącej terminów i w tym zakresie wyznaczył termin rozpoczęcia rozbiórki na dzień 30 września 2021 r. oraz termin zakończenia rozbiórki i uporządkowania terenu ma dzień 30 listopada 2021 r., w pozostałym zakresie utrzymał w mocy ww. decyzję, nakazującą W. P., w oparciu o art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2020 r. poz. 1333 ze zm., zwana dalej: "Pr.bud.") w zw. z art. 25 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 471) i § 7 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 30 sierpnia 2004 r. w sprawie warunków i trybu postępowania w sprawach rozbiórek nieużytkowanych lub niewykończonych obiektów budowlanych (Dz.U. z 2004 r. nr 198, poz. 2043, zwane dalej: "rozporządzeniem"), rozbiórkę drewnianego budynku mieszkalno-gospodarczego o wymiarach zewnętrznych 11,50 x 6,50 m, na działce nr [...] w miejscowości [...] [...] w gminie [...].
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła F. F., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej "kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa udzielonego przez adwokata z urzędu", które nie zostały pokryte w całości, ani w części.
Zaskarżonemu orzeczeniu skarżąca kasacyjnie, na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, zwana dalej: "p.p.s.a."), zarzuciła:
I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 3 § 1 w zw. z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. oraz art. "67 § 1" Pr.bud. oraz § 2 pkt 2 i § 4 ust. 1 rozporządzenia, poprzez wadliwe wykonanie obowiązku kontroli zaskarżonej decyzji organu i przyjęcie, że organ nie wyjaśnił wystarczająco, czy skarżący ma zamiar przedmiotowy budynek wyremontować, podczas gdy w świetle art. 67 ust. 1 Pr.bud. uzależnienie rozstrzygnięcia organu od woli i planów właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego jest wadliwe, a nadto w toku prowadzonych oględzin właściciel obiektu nie zadeklarował jednoznacznej woli dokonania remontu budynku, a o zamiarze wykonania remontu nie mogą świadczyć jedynie gołosłowne twierdzenia właściciela, czy zarządcy obiektu co do chęci doprowadzenia tego obiektu do stanu zgodnego z prawem;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 89 § 1 k.p.a. w zw. z art. "67 § 1" Pr.bud. w zw. z art. § 2 pkt 3 rozporządzeni, poprzez uchylenie decyzji organu II instancji i przyjęcie, że organ zaniechał przeprowadzenia rozprawy, która ma istotne znaczenie w przypadku postępowania zmierzającego do wydania nakazu rozbiórki, podczas gdy organ przeprowadził rozprawę administracyjną w dniu 3 października 2017 r.;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., polegające na uchyleniu decyzji organu II instancji, pomimo iż cały materiał dowodowy w niniejszej sprawie został rozważony przez organy obu instancji;
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., polegające na uchyleniu decyzji organu II instancji i poprzez przyjęcie, że brak jest ustaleń dotyczących tego, czy przedmiotowy budynek jest budynkiem nieużytkowym lub niewykończonym, oraz czy nie nadaje się do remontu, odbudowy, czy wykończenia, podczas gdy jednocześnie WSA zauważył, że w sprawie odbyło się kilka oględzin, a nadto dokumentacja techniczna wskazuje, że stan techniczny budynku jest zły;
5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez uchylenie decyzji organu II instancji i przyjęcie, że skarżący nie miał możliwości wyremontowania budynku ze względu na zajęcie jego nieruchomości w związku z postępowaniem karnym, podczas gdy z postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym z dnia 22 stycznia 2014 r. Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Nowym Sączu sygn. akt V Ds. [...] wynika jedynie, że przedmiotowa nieruchomość została obciążona hipoteką przymusową, co nie oznacza zakazu dokonywania remontów i ulepszeń w obciążonych obiektach;
II. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj.: art. 67 Pr.bud., poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji w przedmiocie rozbiórki obiektu, a przepis prawa wymaga ustalenia zamiaru właściciela co do przeprowadzenia remontu, podczas gdy z jego treści wynika, że decyzję o rozbiórce wydaje się, gdy nieużytkowany lub niewykończony obiekt budowlany nie nadaje się do remontu, przez co WSA błędnie uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 19 lipca 2021 r.
W odpowiedzi na skargę W. P. wniósł o jej oddalenie oraz o przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, które nie zostały pokryte w całości, ani w części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, któremu pozostałe strony nie sprzeciwiły się, Sąd rozpoznał kasację poza rozprawą.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.
Środek zaskarżenia złożony w przedmiotowej sprawie został oparty na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a. tj. na naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania. W pierwszej kolejności, co do zasady, rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, albowiem dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd przepis prawa materialnego. Ponieważ w niniejszej sprawie są one ściśle powiązane ze sobą będą rozpoznane łącznie.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem podniesione w niej zarzuty nie były w stanie skutecznie podważyć dokonanej przez Sąd Wojewódzki oceny zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
Zgodnie z dyspozycją art. 67 ust. 1 Pr.bud. jeżeli nieużytkowany lub niewykończony obiekt budowlany nie nadaje się do remontu, odbudowy lub wykończenia, organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję nakazującą właścicielowi lub zarządcy rozbiórkę tego obiektu i uporządkowanie terenu oraz określającą terminy przystąpienia do tych robót i ich zakończenia.
W orzecznictwie i doktrynie panuje pogląd, że na podstawie art. 67 Pr.bud. organ nadzoru budowlanego ma prawo wydać decyzję nakazującą rozbiórkę obiektu budowlanego i uporządkowanie terenu, jeżeli obiekt ten spełnia kumulatywnie dwie przesłanki: 1) jest nieużytkowany lub niewykończony; 2) nie nadaje się do remontu, odbudowania lub wykończenia. Podnosi się także, że skoro przepis art. 67 Pr.bud. dotyczy obiektów budowlanych nieużytkowanych, to na jego podstawie organ nie może nakazać rozbiórki obiektu budowlanego użytkowanego przez właściciela. Przepis art. 67 Pr.bud. dotyczy obiektów budowlanych nieużytkowanych, tj. takich, które w ogóle nie są wykorzystywane. Zgodnie z tym przepisem organ nie może tylko na podstawie własnego, dowolnego przekonania nakazać rozbiórki obiektu budowlanego, który faktycznie jest w użytkowaniu (zob. A. Kosicki [w:] Prawo budowlane. Komentarz aktualizowany, red. A. Plucińska-Filipowicz, M. Wierzbowski, LEX/el. 2023, art. 67; A. Despot-Mładanowicz [w:] Prawo budowlane. Komentarz, wyd. III, red. A. Gliniecki, Warszawa 2016, art. 67; wyrok NSA w Lublinie z dnia 16 grudnia 1999 r., sygn. akt II SA/Lu 1462/98, LEX nr 656030).
Jak wskazał Sąd I instancji, w powyższym zakresie "brak jakichkolwiek ustaleń, a z lakonicznych informacji wynika, że przedmiotowy budynek jest budynkiem na bieżąco wykorzystywanym jako budynek inwentarski". Zauważyć należy, że zarówno organ odwoławczy, jak i organ pierwszej instancji, odwołują się do protokołu oględzin z dnia 15 maja 2019 r., z których wynika, że w budynku nadal znajduje się stajnia, w której trzymana jest klacz i źrebię, a w drugiej części kurnik, w którym jest hodowany drób. "Państwo F. twierdzą, że stan techniczny budynku nie zmienił się po kontroli PINB z 2016 r. i 2017 r. Budynek ten cały czas jest przeznaczony do hodowli zwierząt" (decyzja PINB z 22 grudnia 2020 r.). Okoliczność ta nie pozostaje bez znaczenia dla możliwości wydania nakazu rozbiórki w oparciu o art. 67 ust. 1 Pr.bud.
Nadto, zaakcentować trzeba, że nakaz rozbiórki obiektu budowlanego, dla którego podstawą jest art. 67 ust. 1 Pr.bud. stanowi każdorazowo następstwo dwojakiego rodzaju przyczyn. Do pierwszej grupy należą kwestie łączące się ze stanem technicznym obiektu, co wyraża się w sformułowaniu ustawowym, że "nie nadaje się on do remontu, odbudowy lub wykończenia". W ramach drugiej grupy przyczyn, niezbędnym pozostaje ustalenie intencji właściciela odnośnie podjęcia i wykonania prac remontowych, wykończeniowych bądź odbudowy. Jeżeli wykonanie takich robót byłoby obiektywnie i technicznie możliwe, wówczas organ powinien wydać decyzję na podstawie art. 66 Pr.bud., określając rodzaj koniecznych do wykonania robót oraz termin ich realizacji, a w dalszej kolejności - w sytuacji niewywiązania się przez właściciela z nałożonego na niego obowiązku - wydać nakaz rozbiórki na podstawie art. 67 ust. 1 Pr.bud. (zob. A. Despot-Mładanowicz w: red. A. Gliniecki, Pr. bud. Komentarz, Warszawa 2016, s. 863) - zob. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 782/16. Ponieważ obowiązek rozbiórki jest najdalej idącą, najbardziej dolegliwą sankcją za naruszenie przepisów Prawa budowlanego, rodzącą nieodwracalne bądź trudne do odwrócenia skutki, która najdalej ingeruje w konstytucyjnie chronione prawo własności, należy przestrzegać procedury określonej w rozporządzeniu oraz niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca normy z art. 67 Pr.bud. Zgodnie z rozporządzeniem, przed wydaniem decyzji o nakazie rozbiórki obiektu budowlanego organ nadzoru budowlanego ustala przyczyny niewykonania przez właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego remontu, odbudowy lub wykończenia obiektu budowlanego; dokonuje oględzin i oceny stanu technicznego, a jeżeli w wyniku oględzin powstaną uzasadnione wątpliwości co do stanu technicznego obiektu budowlanego nakazuje właścicielowi lub zarządcy obiektu budowlanego sporządzenie ekspertyzy technicznej tego obiektu; przeprowadza rozprawę. Na podstawie ustaleń wynikających z oględzin, rozprawy oraz ekspertyzy technicznej, jeśli był nałożony obowiązek jej sporządzenia, właściwy organ, po stwierdzeniu, że obiekt budowlany lub jego część nie nadaje się do remontu, wykończenia lub odbudowy, wydaje decyzję o nakazie rozbiórki. Z powyższego wynika, że orzeczenie przez organ nadzoru budowlanego nakazu rozbiórki powinno zostać poprzedzone postępowaniem, w którym ustalenia wymaga nie tylko stan techniczny obiektu budowlanego, ale również to, czy właściciel danego obiektu ma zamiar podjąć działania zmierzające do podjęcia i wykonania prac remontowych, wykończeniowych bądź odbudowy. W sytuacji bowiem, gdy właściciel uzna, że jest w stanie podjąć prace prowadzące do remontu, odbudowy bądź wykończenia obiektu budowlanego, brak podstaw do wydania nakazu rozbiórki. W takim przypadku, jeżeli wykonanie robót jest możliwe z technicznego punktu widzenia, organ powinien wydać decyzję na podstawie art. 66 Pr.bud., określając rodzaj koniecznych do wykonania robót oraz termin ich wykonania. Dopiero w przypadku niewywiązania się przez właściciela z nałożonych obowiązków możliwe będzie wydanie nakazu rozbiórki na podstawie art. 67 Pr.bud. (zob. A. Despot-Mładanowicz [w:] Prawo budowlane. Komentarz, wyd. III, red. A. Gliniecki, Warszawa 2016, art. 67).
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że w kontrolowanym postępowaniu organ dopuścił się istotnych naruszeń przepisów postępowania oraz nie ustalił wystraczająco koniecznego dla rozstrzygnięcia sprawy stanu faktycznego, co przełożyło się także na, co najmniej, przedwczesne nakazanie rozbiórki obiektu. Jak niewadliwie wskazał Sąd Wojewódzki, w sprawie brak jest wyczerpujących ustaleń, że przedmiotowy budynek nie nadaje się do remontu, odbudowy lub wykończenia. Mimo kilku oględzin, stan faktyczny jest w tym zakresie ustalony bardzo skąpo. PINB w protokole z dnia 21 grudnia 2016 r. ograniczył się do jednozdaniowego stwierdzenia "(...) bud. inwentarski, drewniany w b. złym stanie technicznym (...)". W protokole z dnia 24 maja 2017 r. zawarto już bardziej szczegółowe ustalenia. Wynika z nich, że budynek jest w złym stanie technicznym, nie przystosowany do przetrzymywania zwierząt. Ściany drewniane belkowe są odchylone od pionu oraz zbutwiałe i spróchniałe. Strop jest częściowo ugięty i zapadnięty. Obiekt stwarza zagrożenie. Z protokołu oględzin z dnia 15 maja 2019 r. wynika natomiast, że stan budynku nie zmienił się od ostatnich oględzin. W części w której znajduje się drób strop podparty jest drewnianymi belkami, które dodatkowo podtrzymują strop drewniany. Stwierdzono, że od strony północnej dach częściowo jest zapadnięty. Słusznie podkreślił Sąd I instancji, że organy nadzoru budowlanego zatrudniają pracowników posiadających specjalistyczną wiedzę z zakresu budownictwa, którzy mogą co do zasady samodzielnie dokonywać ustaleń w przedmiocie "stanu technicznego" obiektu, jednakże dokonana ocena musi być wnikliwa i wyczerpująco uzasadniona. W niniejszym przypadku ocena ta nie została jednak wystarczająco wyrażona i uzasadniona. Skarżąca kasacyjnie odwołuje się do dokumentacji technicznej, jednakże bez bliższej konkretyzacji. W aktach sprawy brak jest takowej. Chyba że za taką autor uznaje dokumentację zawartą w protokołach oględzin i fotograficzną (którą Sąd ocenił za niewystarczającą). Uprawniona była zatem konstatacja Sądu, że w ponownym postępowaniu organ bądź samodzielnie ustali w tym zakresie cały istotny stan faktyczny, bądź też zleci wykonanie ekspertyzy, jeśli po dokonaniu oględzin będzie miał wątpliwości, co do stanu technicznego budynku w kontekście możliwości jego remontu, odbudowy lub wykończenia. Jeszcze raz należy zaakcentować, że skoro analizowany przepis umożliwia daleko idącą ingerencję organu administracji publicznej w konstytucyjnie chronione prawo własności, to wymaga rozważnego stosowania. Wszelkie okoliczności sprawy powinny być należycie wyjaśnione i umotywowane. Nie można także doszukać się wadliwości w uznaniu Sądu Wojewódzkiego, że organ nie wyjaśnił wystarczająco, czy skarżący ma zamiar przedmiotowy budynek wyremontować. Jak wskazał Sąd, w toku prowadzonego postępowania skarżący wielokrotnie wyrażał zamiar remontu, wskazując jednocześnie na zajęcie jego nieruchomości w związku z prowadzonym postępowaniem karnym, co spowodowało wstrzymanie się przez niego z pracami budowlanymi. Także w tym zakresie niewadliwe było stanowisko Sądu I instancji, że dotychczas ustalony stan faktyczny nie daje podstaw do wyrażenia poglądu, że skarżący nie planuje remontu budynku, a zamiar taki prezentuje jedynie ze względów procesowych. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji taki zamiar został wprost przez stronę wyartykułowany. Na marginesie, o zamiarze podjęcia określonych prac nie mogą świadczyć jedynie gołosłowne twierdzenia właściciela czy zarządcy obiektu. Artykułowanie samej chęci doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem jest niewystarczające. Właściciel obiektu budowlanego powinien wskazać, jakie działania podjął w tym celu. Wbrew zapatrywaniu skarżącej kasacyjnie, Sąd Wojewódzki nie wyraził kategorycznego podglądu, że zobowiązany nie miał możliwości wyremontowania budynku ze względu na zajęcie jego nieruchomości w związku z postępowaniem karnym. Odwołał się jedynie do stanowiska prezentowanego przez W. P. (protokół rozprawy z dnia 3 października 2017 r.). Za uchyleniem zaskarżonego wyroku nie przemawia także i to, że Sąd I instancji uznał rozprawę przeprowadzoną w dniu 3 października 2017 r. za rozprawę, która nie wyczerpuje jednego z elementów procedury wynikającej z przepisów rozporządzenia. Przeprowadzona ona była bowiem w ramach postępowania w sprawie zmiany sposobu użytkowania budynku mieszkalno-gospodarczego na budynek inwentarski, nie zaś w ramach postępowania w sprawie stanu technicznego obiektu budowlanego. Przy czym Skład orzekający nie stwierdził wadliwości w tym, że po decyzji kasacyjnej WINB z dnia 13 grudnia 2018 r., nr 630/2018, organ w korespondencji do stron i protokołach oględzin odwoływał się do postępowania w sprawie budynku lub stanu technicznego budynku mieszkalno-gospodarczego. Niewątpliwie bowiem zastosowanie sankcji, czy to z art. 66 Pr.bud. (z pewnymi wyjątkami), czy też z art. 67 ust. 1 Pr.bud. należy łączyć ze stanem technicznym obiektu. Organ w decyzji kasacyjnej wskazał jedynie aby organ pierwszej instancji rozważył możliwość "zawiadomienia stron o postępowaniu w przedmiocie rozbiórki budynku mieszkalno-gospodarczego w oparciu o art. 67 - ustawy Prawo budowlane".
Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zarzutów zawartych w środku zaskarżenia opartych na naruszeniu przepisów k.p.a., Pr.bud. oraz rozporządzenia. Przy czym nie doszło także do naruszenia wskazanych przepisów art. 3 § 1, art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. (punkt I.1) skargi kasacyjnej). Sąd I instancji przeprowadził kontrolę działalności administracji publicznej i zastosował środki określone w ustawie, orzekał na podstawie akt sprawy, uzasadnienie wyroku zawiera zaś wszelkie wymagane elementy i poddaje się kontroli instancyjnej. Przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny przyjętego w sprawie stanu faktycznego. Podobnie jak art. 141 § 4 p.p.s.a., który dotyczy składników, zakresu i kompletności uzasadnienia, nie zaś oceny stanu faktycznego oraz prawnego ustalonego w postępowaniu administracyjnym i przyjętego przez sąd administracyjny (zob. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 566/22). W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej w ramach zarzutów opartych na naruszeniu art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. zmierza do podważenia dokonanej przez Sąd oceny stanu faktycznego i prawnego, czego nie może skutecznie uczynić.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Sąd nie orzekł o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne udzielone z urzędu (art. 250 p.p.s.a.), albowiem jest ono przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI