II OSK 238/20

Naczelny Sąd Administracyjny2023-02-02
NSAbudowlaneWysokansa
prawo budowlanesamowola budowlananakaz rozbiórkitarasNSAskarżący kasacyjnyużytkownik wieczystyodpowiedzialnośćnieruchomość

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą nakazu rozbiórki samowolnie wybudowanego tarasu, uznając użytkownika wieczystego za zobowiązanego do jego usunięcia.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej J. P. od wyroku WSA w Krakowie, który oddalił jego skargę na decyzję nakazującą rozbiórkę samowolnie dobudowanego tarasu widokowego. NSA uznał, że nawet jeśli skarżący nie był bezpośrednim inwestorem, jako użytkownik wieczysty nieruchomości, był zobowiązany do usunięcia samowoli budowlanej, zwłaszcza w sytuacji, gdy poprzednie postępowanie dotyczące rozbiórki tego samego obiektu zostało już wykonane.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który utrzymał w mocy decyzję nakazującą rozbiórkę samowolnie wybudowanego tarasu widokowego. Skarżący kwestionował zasadność nałożenia na niego obowiązku rozbiórki, argumentując, że nie ustalił on osoby inwestora. Sąd administracyjny pierwszej instancji oraz NSA uznali jednak, że skarżący, jako użytkownik wieczysty nieruchomości, na której znajduje się samowolnie wybudowany obiekt, jest zobowiązany do jego usunięcia. Podkreślono, że zgodnie z art. 52 Prawa budowlanego, obowiązek ten może być nałożony nie tylko na inwestora, ale również na właściciela lub zarządcę obiektu. W sytuacji, gdy inwestor nie został ustalony lub utracił tytuł prawny do nieruchomości, obowiązek ten przechodzi na aktualnego użytkownika wieczystego. NSA powołał się na utrwalony pogląd orzecznictwa, zgodnie z którym własność budynków i urządzeń wzniesionych na gruncie Skarbu Państwa przez wieczystego użytkownika stanowi jego własność, a prawo wieczystego użytkowania jest prawem nadrzędnym. Sąd odrzucił również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego, uznając, że skarżący nie wykazał istnienia kwalifikowanych wad prawnych uzasadniających uchylenie zaskarżonego wyroku. W konsekwencji, skarga kasacyjna została oddalona.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, użytkownik wieczysty nieruchomości, który nie jest bezpośrednim inwestorem, może być adresatem nakazu rozbiórki samowolnie wybudowanego obiektu budowlanego, zwłaszcza gdy ustalenie inwestora jest niemożliwe lub inwestor utracił tytuł prawny do nieruchomości.

Uzasadnienie

NSA powołał się na art. 52 Prawa budowlanego, który wskazuje, że obowiązek wykonania czynności nakazanych w decyzji rozbiórkowej może być nałożony na inwestora, właściciela lub zarządcę. W sytuacji, gdy inwestor nie jest znany lub nie ma tytułu prawnego do nieruchomości, obowiązek ten przechodzi na aktualnego użytkownika wieczystego, który posiada prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (8)

Główne

u.p.b. art. 48 § 1, 2 i 3

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Przepis ten określa procedurę postępowania w przypadku samowolnej budowy, w tym nakaz rozbiórki.

u.p.b. art. 52

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Przepis ten określa krąg podmiotów zobowiązanych do wykonania czynności nakazanych w decyzji, o której mowa w art. 48, wskazując na inwestora, właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego.

Pomocnicze

k.c. art. 48

Kodeks cywilny

Zasada superficies solo cedit, zgodnie z którą budynki i inne urządzenia trwale związane z gruntem stanowią jego część składową.

k.c. art. 191

Kodeks cywilny

Własność nieruchomości rozciąga się na rzecz ruchomą, która została połączona z nieruchomością w taki sposób, że stała się jej częścią składową.

k.c. art. 235 § 1

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący własności budynków i innych urządzeń wzniesionych na gruncie Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego przez wieczystego użytkownika.

u.o.p. art. 15 § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

Określa ograniczenia obowiązujące na terenie parków narodowych i rezerwatów przyrody.

u.p.b. art. 3 § 3

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Definicja obiektu budowlanego.

u.p.b. art. 29-31

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Przepisy dotyczące przypadków, w których budowa lub roboty budowlane nie wymagają pozwolenia na budowę ani zgłoszenia.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Użytkownik wieczysty nieruchomości, nawet jeśli nie był bezpośrednim inwestorem, jest zobowiązany do usunięcia samowoli budowlanej, gdy ustalenie inwestora jest niemożliwe lub inwestor utracił tytuł prawny do nieruchomości. Status inwestora jako adresata praw i obowiązków w procesie budowlanym kończy się z chwilą zakończenia budowy, a dalsze obowiązki przechodzą na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego. Budynek lub budowla trwale związana z gruntem stanowi jego część składową, a własność budynków wzniesionych na gruncie Skarbu Państwa przez wieczystego użytkownika stanowi jego własność.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 52 Prawa budowlanego poprzez przyjęcie, że organ nadzoru budowlanego prawidłowo nałożył obowiązek rozbiórki na skarżącego, mimo braku ustalenia osoby inwestora. Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 k.p.a.) poprzez zaakceptowanie przez Sąd I instancji braku ustalenia przez organ odwoławczy osoby inwestora. Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9, 64 § 2, 77 § 3 k.p.a. oraz 235 § 1 k.c.) przez błędne przyjęcie, że zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia prawa. Naruszenie § 20 uchwały Rady Gminy oraz art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody poprzez nakazanie rozbiórki bez uzgodnienia z dyrektorem parku narodowego. Naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie, pomimo iż skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Godne uwagi sformułowania

"W orzecznictwie sądowoadminisatrcyjnym utarty jest pogląd, że w pierwszej kolejności zobowiązanym do dokonania czynności nakazanych w decyzji [...] jest inwestor, chyba że według okoliczności sprawy nałożenie takiego obowiązku jest nieracjonalne..." "Zatem brak było podstaw do dalszych czynności organu mających na celu poszukiwanie inwestora przedmiotowej samowoli budowlanej." "Tak więc obowiązek likwidacji samowoli budowlanej, w tym również wykonanie rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części, przechodzi na następców prawnych, na aktualnych właścicieli, wieczystych użytkowników nieruchomości." "Pojęcie właściciela obiektu budowlanego wynika z prawa do gruntu, na którym został usytuowany dany obiekt, co regulują przepisy kodeksu cywilnego." "Wobec czego jako chybione należało uznać zarzuty kasacyjne zarówno naruszenia prawa materialnego [...] jak i zarzuty naruszenia przepisów postępowania..." "Na marginesie można jedynie zauważyć, że absurdalnym jest twierdzenie skargi kasacyjnej, że na likwidację samowoli budowlanej wymagana jest zgoda Dyrektora [...] Parku Narodowego, który to wnosił o jej likwidację."

Skład orzekający

Roman Ciąglewicz

przewodniczący

Tomasz Bąkowski

członek

Piotr Broda

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie odpowiedzialności użytkownika wieczystego za samowolę budowlaną, gdy inwestor nie jest znany lub utracił tytuł prawny."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której poprzednie postępowanie dotyczące rozbiórki tego samego obiektu zostało już wykonane, a skarżący twierdził, że nie jest inwestorem nowej samowoli.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak prawo budowlane i cywilne łączą się w kwestii odpowiedzialności za samowole budowlane, a także jak sądy podchodzą do sytuacji, gdy strona próbuje uniknąć odpowiedzialności przez kwestionowanie swojej roli w procesie budowlanym.

Użytkownik wieczysty odpowiada za samowolę budowlaną, nawet jeśli nie był inwestorem!

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 238/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-02-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-01-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Broda /sprawozdawca/
Roman Ciąglewicz /przewodniczący/
Tomasz Bąkowski
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
IV SAB/Wa 322/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-05-21
II SA/Kr 35/19 - Wyrok WSA w Krakowie z 2019-04-09
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1202
art. 48 ust. 1,2 i 3, art.52
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Bąkowski sędzia del. WSA Piotr Broda (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II SA/Kr 35/19 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 17 października 2018 r. nr 531/2018 znak: WOB.7721.479.2018.AJAN w przedmiocie nakazu rozbiórki oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 35/19 oddalił skargę J. P. (dalej jako skarżący) na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia 17 października 2018 r. nr 531/2018 (znak WOB.7721.479.2018. AJAN) w przedmiocie nakazu rozbiórki.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Dyrektor [...] Parku Narodowego poinformował Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...], że przy istniejącym budynku [...], stanowiącej część infrastruktury "[...] " [...] nr [...], na przełomie roku 2017/2018 dobudowany został taras widokowy.
W związku z powyższym PINB decyzją z dnia 29 sierpnia 2018 r., nr 310/2018 znak: NB.5160.08.2018 na podstawie art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2018 r. poz. 1202, ze zm.; dalej jako ustawa) nakazał skarżącemu rozbiórkę na własny koszt tarasu o wymiarach rzutu poziomego 4,10m x 6,72m wspartego na słupach drewnianych i stalowych, wybudowanego od strony wschodniej istniejącego budynku [...], na dz. ew. nr [...], położonej w miejscowości [...], gmina [...], woj. małopolskie.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w dniu 6 marca 2018 r. przeprowadzono kontrolę na działce ewid. nr [...] położonej w miejscowości [...], w trakcie której ustalono, że na w/w działce od strony wschodniej istniejącego budynku [...] wybudowany został taras stanowiący samodzielną konstrukcję nośną stalowo-drewnianą o wymiarach 4,10m x 6,72m oraz barierki o wysokości 1.00m. Obecny w dniu kontroli skarżący oświadczył, że nie jest inwestorem i nie zna również inwestora wybudowanego tarasu. Ustalono natomiast, iż właścicielem działki i obiektu jest skarżący.
Następnie PINB postanowieniem nr 72/2018 z dnia 7 marca 2018 r., znak: NB.5160.08.2018 na podstawie art. 48 ust. 2 i ust. 3 ustawy wstrzymał roboty budowlane prowadzone przy budowie tarasu, a wobec niewykonania obowiązków określonych w postanowieniu nakazał jego rozbiórkę.
Na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania, MWINB decyzją z dnia 17 października 2018 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że PINB dokonał prawidłowej kwalifikacji przedmiotu postępowania administracyjnego, tj. budowy tarasu. Stwierdził, że prawo budowlane nie zawiera definicji legalnej "tarasu", a zatem organ II instancji przyjął, że potocznie tarasem jest określona cześć budynku, zwykle funkcjonalnie i konstrukcyjnie połączona z tym budynkiem, z przeznaczeniem na cele wypoczynkowe i rekreacyjne, a w przypadku obiektów użyteczności publicznej np. na cele gastronomiczne. W takim przypadku budowa tarasu stanowi równocześnie rozbudowę istniejącego budynku. Organ wskazał, że z ustaleń wynika, że przedmiotowy taras nie jest powiązany konstrukcyjnie z istniejącym budynkiem, a zatem stanowi budowlę w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy. Podkreślił, że przedmiotowy obiekt nie jest ani budynkiem, ani obiektem małej architektury, a powstał w wyniku prowadzenia robót budowlanych. Biorąc pod uwagę jego wielkość, funkcję, usytuowanie, konstrukcję stwierdził, że stanowi on obiekt budowlany, a z racji tego, że nie mieści się w wyłączeniach, o których mowa w art. 29-31 ustawy, zatem jego budowa wymaga pozwolenia na budowę. W konsekwencji, skoro wykonanie budowy przedmiotowego obiektu budowlanego wymagało pozwolenia na budowę, którym skarżący nie legitymował się, organ I instancji zasadnie prowadził postępowanie w sprawie legalności przedmiotowego obiektu w trybie art. 48 ustawy.
W ocenie organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki do wdrożenia procedury legalizacyjnej. Prawidłowo zatem organ I instancji wydał w dniu 7 marca 2018 r. postanowienie wstrzymujące roboty budowlane prowadzone przy budowie przedmiotowego tarasu oraz nałożył na skarżącego obowiązek przestawienia w terminie do 15 lipca 2018 r. wymaganych dokumentów, którego skarżący nie wykonał. Oznacza to, zdaniem organu II instancji, że strona nie skorzystała z możliwości zalegalizowania przedmiotowej budowy.
Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że prawidłowo skarżący został wskazany jako adresat orzeczonego nakazu rozbiórki przedmiotowego tarasu. Z dołączonego do akt sprawy wydruku elektronicznej księgi wieczystej wynika bowiem, że właścicielem działki nr [...] jest Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę, a użytkownikiem wieczystym tej działki jest skarżący. Zasadnie zatem PINB nałożył na użytkownika wieczystego przedmiotowej nieruchomości - skarżącego obowiązek rozbiórki przedmiotowego tarasu.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł skarżący, kwestionując zasadność jej wydania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w zaskarżonym wyroku na wstępie wskazał, że zarzut skargi w głównej mierze sprowadza się do nieustalenia osoby inwestora, który zrealizował roboty budowlane będące przedmiotem postępowania, bowiem jak twierdzi skarżący nie wie, kto wybudował na jego nieruchomości przedmiotowy taras.
W ocenie Sądu z dołączonego do akt sprawy wydruku księgi wieczystej bezspornie wynika, że nieruchomość, na której posadowiony został objęty nakazem rozbiórki obiekt wraz z innymi działkami oraz koleją liniowo-krzesełkową [...] oddana została w użytkowanie wieczyste skarżącemu. Sąd stwierdził, że po raz pierwszy nakaz rozbiórki nielegalnie wybudowanego tarasu został orzeczony wobec skarżącego decyzją PINB z dnia 6 czerwca 2013 r. utrzymaną w mocy decyzją MWINB z dnia 6 listopada 2013 r. Skarga na te decyzje została oddalona wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 9 września 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 123/14, a skarga kasacyjna skarżącego od tego wyroku została oddalona wyrokiem NSA z dnia 22 listopada 2016 r., sygn. II OSK 373/15. Ponadto w aktach administracyjnych znajduje się protokół kontroli z dnia 25 października 2017 r. z którego wynika, że obowiązek rozbiórki orzeczonej w 2013 r. został już wówczas wykonany.
Sąd podkreślił, że obecnie skarżący usiłuje wywodzić, że po wykonanej przez niego poprzedniej rozbiórce, nieznane mu osoby posadowiły w tym samym miejscu, w bezpośrednim sąsiedztwie budynku prowadzonej przez niego w ramach indywidualnej działalności gospodarczej stacji narciarskiej, w zasadzie w środku sezonu narciarskiego (przełom roku 2017/2018 ) kolejny podobny taras. W opinii Sądu takie oświadczenie jest niewiarygodne, a wobec tego słusznie organy takiemu oświadczeniu nie dały wiary.
W dalszej części uzasadnienia Sąd podniósł, że art. 52 ustawy nie ogranicza kręgu adresatów decyzji rozbiórkowej wyłącznie do inwestora, ale wskazuje również innych możliwych adresatów: właściciela i zarządcę nieruchomości. Skoro zatem znany jest organom nadzoru budowlanego użytkownik wieczysty nieruchomości, to zasadnie organy te nałożyły nakaz rozbiórki na podmiot posiadający prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Oświadczenie skarżącego, że jako użytkownik wieczysty władający nieruchomością jak właściciel, prowadzący na tej nieruchomości działalność gospodarczą, nie jest w stanie wskazać, kto poszerzył jego stację narciarską o taras, korzystnie położony na nasłonecznionym skoku zbocza, nie zwalnia go z odpowiedzialności za usunięcie skutków samowoli budowlanej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący zaskarżając to orzeczenie w całości.
Sądowi I instancji zarzucił naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 52 ustawy poprzez przyjęcie, że w rozpatrywanej sprawie organ nadzoru budowlanego prawidłowo nałożył na niego obowiązek rozbiórki na własny koszt tarasu o wymiarach rzutu poziomego 4,10 m x 6,72 m wspartego na słupach drewnianych i stalowych, wybudowanego od strony wschodniej istniejącego budynku [...], na dz. ew. nr [...], położonej w miejscowości [...], podczas gdy wskazanie przez organ nadzoru budowlanego adresata nakazu rozbiórki wymaga ustalenia osoby inwestora, czego w przedmiotowej sprawie zaniechano.
Zarzucił także naruszenie następujących przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. w zw. art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez zaakceptowanie przez Sąd I instancji braku ustalenia przez organ odwoławczy osoby inwestora, który zrealizował roboty budowlane będące przedmiotem postępowania naprawczego;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 9, art. 64 § 2, art. 77 § 3 k.p.a. oraz 235 § 1 k.c. przez błędne przyjęcie, że zaskarżona decyzja administracyjna Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia 17 października 2018 r. została wydana bez naruszenia prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. zgodnie z przepisami prawa regulującego prowadzenie postępowania administracyjnego, podczas gdy organ nadzoru budowlanego II instancji wydając zaskarżoną decyzję w istocie nie ustalił, kto jest właścicielem obiektu budowlanego będącego przedmiotem nakazu rozbiórki, co jest następstwem braku ustalenia osoby inwestora;
- § 20 uchwały Rady Gminy [...] nr [...] z dnia 30 czerwca 2004 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy [...] (Dziennik Urzędowy Województwa Małopolskiego z [...] r. Nr [...] poz. [...], ze zm.) oraz art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody poprzez nakazanie wykonania robót budowlanych (rozbiórki) na terenie [...] Parku Narodowego bez uzgodnienia zakresu i sposobu wykonania nakazanej rozbiórki obiektu budowlanego z dyrektorem [...] Parku Narodowego wbrew zapisom miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego;
- art. 151 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie, pomimo iż skarga na decyzję administracyjną zawierała uzasadnione podstawy, i jako taka zasługiwała na uwzględnienie przez Sąd orzekający;
- art. 145 § 1 ust. 1 pkt c p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie decyzji administracyjnej wydanej z naruszeniem prawa.
W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, rozpoznanie przedmiotowej skargi na rozprawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przepis art. 183 § 1 p.p.s.a. stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.
Na wstępie stwierdzić należy, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Zgodnie z art. 52 ustawy w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji Inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany na swój koszt dokonać czynności nakazanych w decyzji, o której mowa w art. 48, art. 49b, art. 50a oraz art. 51. W orzecznictwie sądowoadminisatrcyjnym utarty jest pogląd, że w pierwszej kolejności zobowiązanym do dokonania czynności nakazanych w decyzji, o której mowa w art. 48, 49b, 50a oraz 51 jest inwestor, chyba że według okoliczności sprawy nałożenie takiego obowiązku jest nieracjonalne, np. gdy obiekt jest budowany na terenie, do którego inwestor nie ma żadnego tytułu prawnego i inwestycja jest realizowana bez zgody właściciela nieruchomości bądź gdy inwestor zbył nieruchomość, której dotyczy przedmiot postępowania, na rzecz innych osób (por. wyroki NSA: z dnia 6 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 158/07, LEX nr 468723; z dnia 10 maja 2013 r., sygn. akt II OSK 66/12, CBOSA; z dnia 15 maja 2012 r., sygn. akt II OSK 338/11, CBOSA; z dnia 17 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3190/18, LEX nr 2771505). Dotyczy to również sytuacji gdy wykonanie decyzji przez inwestora jest niemożliwe, bo inwestor w dacie orzekania już nie istnieje bądź nie ma tytułu do nieruchomości lub obiektu, który upoważniałby do wykonania czynności nakazanych decyzją.
W rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie, który jest użytkownikiem wieczystym obiektu budowlanego, do którego został dobudowany taras nie wskazał inwestora, nie wskazał również, że inwestycja została zrealizowana wbrew jego woli. Nadto w aktach znajduje się postanowienie Starosty [...] z dnia 12 lutego 2018 r. wzywające skarżącego kasacyjnie do uzupełnienia jego wniosku z dnia 23 stycznia 2018 r. dotyczącego zgłoszenia robót budowlanych polegających na "postawieniu tarasu drewnianego". Jak wynika z kolei z protokołu z dnia 25 października 2017 r. stwierdzono wykonanie orzeczenia rozbiórki tożsamego obiektu budowlanego, w stosunku do którego prowadzone był wcześniej postępowanie, a którego inwestorem był skarżący kasacyjnie.
Zatem brak było podstaw do dalszych czynności organu mających na celu poszukiwanie inwestora przedmiotowej samowoli budowlanej. Zasadnie przyjął organ, że skarżący jako właściciel spornego obiektu jest zobowiązany do jego rozbiórki. Jeżeli nie jest bowiem możliwe ustalenie inwestora lub inwestor utracił tytuł prawny do nieruchomości, na której zrealizowana została samowola budowlana, to w takiej sytuacji decyzje wydawane na podstawie wymienionych powyżej przepisów powinny być zawsze skierowane do tego podmiotu, który aktualnie posiada prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane lub jest właścicielem, chociaż faktycznie mógł nie być inwestorem, który wcześniej dopuścił się naruszeń prawa przy wykonywaniu robót budowlanych. Tak więc obowiązek likwidacji samowoli budowlanej, w tym również wykonanie rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części, przechodzi na następców prawnych, na aktualnych właścicieli, wieczystych użytkowników nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 6 lipca 2006 r., sygn. akt II OSK 1070/05, LEX nr 265673). Status inwestora jako adresata praw i obowiązków w procesie budowlanym kończy się z chwilą zakończenia budowy (w znaczeniu prawnym, a nie faktycznym) i wówczas dalsze obowiązki związane z utrzymaniem i użytkowaniem obiektu budowlanego przechodzą na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego (art. 61 i n.).
Pojęcie właściciela obiektu budowlanego wynika z prawa do gruntu, na którym został usytuowany dany obiekt, co regulują przepisy kodeksu cywilnego. Zgodnie z zasadą superficies solo cedit, wyrażoną w art. 48 k.c., do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania. Własność nieruchomości, jak stanowi art. 191 k.c., rozciąga się na rzecz ruchomą, która została połączona z nieruchomością w taki sposób, że stała się jej częścią składową. Dom drewniany, niezależnie od tego, czy został posadowiony na podwalinach, czy na podmurówce, stanowi zawsze część składową nieruchomości (wyrok SN z dnia 23 lipca 1963 r., III CR 137/63, OSNCP 1964, nr 7–8, poz. 156). Tak też należy potraktować przedmiotowy taras, bowiem przepis art. 48 k.c. odnosi się także do budowli, gdyż "budynki i inne urządzenia" zostały w nim wymienione tylko przykładowo o czym świadczy zwrot "w szczególności". Nieliczne w ustawie są wyjątki od zasady wyrażonej w art. 48 k.c., tzn. kiedy budynki i inne urządzenia stanowią odrębną własność, nie są więc częścią składową gruntu. Stosownie do przepisu art. 235 § 1 k.c., który może mieć zastosowanie przy ustalaniu właściciela obiektu budowlanego, budynki i inne urządzenia wzniesione na gruncie Skarbu Państwa lub gruncie należącym do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków przez wieczystego użytkownika stanowią jego własność. To samo dotyczy budynków i innych urządzeń, które wieczysty użytkownik nabył zgodnie z właściwymi przepisami przy zawarciu umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste. Przysługująca wieczystemu użytkownikowi własność budynków i urządzeń na użytkowanym gruncie jest prawem związanym z użytkowaniem wieczystym. Kodeks cywilny nadał prawu wieczystego użytkowania gruntu nadrzędny charakter w stosunku do prawa własności budynków na tym gruncie, co oznacza, że prawem głównym jest prawo wieczystego użytkowania, a prawem związanym (podrzędnym) jest prawo własności budynków i urządzeń. Użytkowanie wieczyste gruntu nie może być przedmiotem obrotu prawnego odrębnym od prawa własności budynków wzniesionych na tym gruncie i odwrotnie, to ostatnie prawo nie może być przedmiotem obrotu prawnego odrębnym od prawa użytkowania wieczystego (wyrok SN z dnia 23 stycznia 2003 r., II CKN 1155/00, OSP 2004, z. 5, poz. 62).
Wobec czego jako chybione należało uznać zarzuty kasacyjne zarówno naruszenia prawa materialnego tj. art. 52 ustawy, pomijając przy tym fakt jego wadliwej konstrukcji tj. nie powołanie jako naruszonego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. ze wskazanym przepisem ustawy, jak i zarzuty naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 235 § 1 k.c.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu kasacyjnego wskazać należy, że nie wiadomo czego dotyczy zarzut naruszenia § 20 uchwały, w sytuacji gdy powołany przepis zawiera 7 ustępów i szereg punktów regulujących różne kwestie. Takie nieprecyzyjne sformułowanie zarzutu kasacyjnego, czyni niemożliwym odniesieni się do jego treści. Na marginesie można jedynie zauważyć, że absurdalnym jest twierdzenie skargi kasacyjnej, że na likwidację samowoli budowlanej wymagana jest zgoda Dyrektora [...] Parku Narodowego, który to wnosił o jej likwidację. W art. 15 ust. 1 u.o.p. zostały określone ograniczenia obowiązujące na terenie parków narodowych oraz rezerwatów przyrody. Wyliczenie zakazów obowiązujących na terenie tych obszarów ochronnych ma bardzo kazuistyczny charakter, w związku z czym poszczególne ograniczenia skonstruowane są bardzo precyzyjnie i nie nastręczają większych kłopotów interpretacyjnych. W praktyce ich stosowania zwraca się jednak uwagę, że zakres zakazów ustawowo przypisanych do obszaru parku narodowego i rezerwatu przyrody nie może być, z racji konstytucyjnej ochrony własności, rozszerzany w drodze interpretacji. Zasadnie zatem wskazał Sąd I instancji, że powołany przepis dotyczy tylko budowy lub przebudowy obiektów budowlanych, a nie rozbiórki samowolnie wzniesionych obiektów budowlanych.
Nie znajdują uzasadnienia także zarzuty kasacyjne naruszenia art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. bowiem są to przepisy, które należą do grupy przepisów wynikowych i w związku z tym nie mogą samodzielnie stanowić podstawy zaskarżenia, a prawidłowa redakcja zarzutów opartych o naruszenie tych przepisów powinna odwoływać się do naruszenia innych przepisów, których nieprawidłowa wykładnia bądź niezastosowanie powoduje, że naruszone zostały powołane przepisy. Oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. oznacza przede wszystkim, że Sąd dokonujący kontroli legalności zaskarżonego aktu nie stwierdził żadnej kwalifikowanej wady skutkującej sankcją nieważności oraz że nie wystąpiło takie naruszenie przepisów postępowania, które uzasadniałoby uchylenie postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W związku z tym, zmierzając do wykazania naruszenia wymienionej regulacji - poprzez niezasadne zdaniem strony skarżącej oddalenie skargi w miejsce jej uwzględnienia poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji - strona skarżąca powinna powiązać zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. oraz zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. z zarzutem (zarzutami) naruszenia konkretnych przepisów prawa, którym - jej zdaniem - uchybił wojewódzki sąd administracyjny stosując je, jako wzorce kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Brak zaś wskazania i wykazania tego rodzaju powiązań oznacza, że zarzut naruszenia przywołanych przepisów wynikowych nie może odnieść skutku oczekiwanego przez stronę skarżącą.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI