II OSK 2366/24

II OSK 2366/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/
Jacek Chlebny /przewodniczący/
Jerzy Stankowski
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1504
art. 41, art. 42, art. 13 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 4 pkt 1 oraz art. 15 pkt 2
Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stankowski sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. A. oraz małoletnich K. K., K. A., K. K.1, K. K.2 oraz S. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 307/24 w sprawie ze skargi Z. A. oraz małoletnich K. K., K. A., K. K.1, K. K.2 oraz S. K. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 9 listopada 2023 r. nr RdU-474-1/S/23 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 22 maja 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 307/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę Z. A. obywatelki Federacji Rosyjskiej, narodowości czeczeńskiej oraz małoletnich skarżących K. K., K. A., K. K.1, K. K.2 oraz S. K. (dalej: "cudzoziemcy", "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Rady do Spraw Uchodźców (dalej: "Rada") z 9 listopada 2023 r. nr RdU-474-1/S/23. Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") z 17 lipca 2023 r. nr DPU.420.6237.2022, którą odmówiono nadania skarżącym statusu uchodźcy oraz odmówiono udzielenia skarżącym ochrony uzupełniającej.
2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli skarżący zaskarżając go w całości, zarzucając naruszenie:
I. przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik postępowania,
tj.:
1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80, w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez sąd I instancji, że organ uczynił zadość spoczywającym na nim obowiązkom, w sytuacji gdy organ dokonał oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób dowolny, oraz nie podjął wszelkich działań umożliwiających prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało uznaniem, że skarżący nie spełniają przesłanek do objęcia ochroną międzynarodową i oddaleniem skargi;
2) art. 43 pkt 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2023 r., poz. 1504; dalej: "ustawa o ochronie") w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez sąd I instancji, że organ uczynił zadość spoczywającym na nim obowiązkom, w sytuacji gdy nie dokonał w sposób wszechstronny ustaleń odnoszących się do sytuacji w kraju pochodzenia, mających istotne znaczenie dla wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, co miało istotny wpływ, gdyż skutkowało oddaleniem skargi;
3) art. 42 ustawy o ochronie w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez niedostrzeżenie przez sąd I instancji, że w niniejszej sprawie organ nie rozważył i nie zastosował przepisów art. 42 ustawy o ochronie, jakkolwiek zachodziły przesłanki, o których mowa w ww. przepisach prawa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało oddaleniem skargi;
4) art. 15 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez sąd I instancji, że organ uczynił zadość spoczywającym na nim obowiązkom, w sytuacji gdy organ ograniczył się do pobieżnej kontroli decyzji organu I instancji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało oddaleniem skargi;
5) art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez niepoddanie gruntownej analizie wszystkich aspektów niniejszej sprawy przez sąd I instancji, w których są wątpliwości, i w których ustalenia organu są odmienne od wniosków i twierdzeń skarżących, bądź zostały pominięte przez organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji, powielenie stanowiska organu bez należytego odniesienia się do stanowiska prezentowanego przez skarżących, co miało istotny wpływ, gdyż skutkowało oddaleniem skargi;
II. prawa materialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. tj.:
1) art. 13 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 18a ustawy o ochronie poprzez niewłaściwe zastosowanie przez organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji i uznanie, że skarżący nie spełniają przesłanek do nadania statusu uchodźcy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
2) art. 15 pkt 2 w zw. z art. 18a ustawy o ochronie poprzez niewłaściwe zastosowanie przez organ i uznanie, że skarżący nie spełniają przesłanek do udzielenia im ochrony uzupełniającej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Na podstawie przywołanych zarzutów wniesiono o uchylenie w całości wyroku WSA w Warszawie i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzez uchylenie decyzji Rady oraz poprzedzającej ją decyzji Szefa Urzędu w całości; ewentualnie uchylenie w całości wyroku WSA w Warszawie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji; rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i prowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko co do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA).
3.4. Bezzasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną podstawę kasacyjną wówczas, gdy uzasadnienie kontrolowanego wyroku nie zawiera obligatoryjnych elementów, wskazanych w tym przepisie albo zostało sporządzone w ten sposób, że nie pozwala na kasacyjną kontrolę orzeczenia (por. np. wyrok NSA z 11 października 2022 r., sygn. akt II OSK 1462/21, CBOSA). Równocześnie należy podkreślić, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować ocen prawnych zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W szczególności, okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej (por. np. wyrok NSA z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2315/21, CBOSA). Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy należy, po pierwsze, stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie zawiera wszystkie obligatoryjne elementy, wskazane w art. 141 § 4 p.p.s.a. Po drugie, na podstawie uzasadnienia tego wyroku można ustalić, czym kierował się WSA w Warszawie oddalając skargę. Spełniona została zatem podstawowa funkcja, jaką ma pełnić uzasadnienie wyroku (por. np. wyrok NSA z 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt II OSK 2905/20, CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega równocześnie daleko idącą lakoniczność własnych rozważań Sądu I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Równocześnie trzeba wskazać, że ewentualne wady uzasadnienia polegające na pominięciu niektórych kwestii podnoszonych przez stronę skarżącą mogą doprowadzić do uchylenia wyroku tylko wówczas, gdyby w świetle akt danej sprawy oraz relewantnych dla oceny legalności danego aktu administracyjnego przepisów prawa, odniesienie się do tych kwestii w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji mogło, z wysokim prawdopodobieństwem, doprowadzić do odmiennego wyniku sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.; por. np. wyrok NSA z 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 44/22, CBOSA). Sytuacja taka w realiach niniejszej sprawy nie zachodzi. Ponadto, w świetle zasady kauzalności wad procesowych oraz zasady szybkości postępowania (art. 174 pkt 2 oraz art. 7 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), należy przyjąć, że w przypadku wyroku WSA oddalającego skargę, nieodniesienie się do pewnych kwestii poruszonych w skardze, a będących uprzednio przedmiotem wyczerpujących rozważań organów w uzasadnieniach kwestionowanych decyzji, może być, co do zasady, uznane za podzielenie tych rozważań przez WSA i przyjęcie ich przez ten Sąd za własne. Wówczas oceny organów stają się, w sposób pośredni, elementem składowym uzasadnienia wyroku (por. wyrok NSA z 26 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1612/22, CBOSA). Z takim właśnie przypadkiem mamy do czynienia w realiach niniejszej sprawy, albowiem Rada w zaskarżonej decyzji odniosła się w sposób rzeczowy do wszystkich, istotnych dla rozstrzygnięcia, zagadnień.
3.5. Bezzasadne okazały się również zarzuty naruszenia art. 3 § 1 oraz § 2 pkt 1 p.p.s.a. Otóż przepisy te regulują kognicję sądu administracyjnego, w tym przewidują, że kognicja ta obejmuje orzekanie w sprawie skarg na decyzje administracyjne (por. np. wyrok NSA z 17 grudnia 2024 r., sygn. akt II OSK 768/22, CBOSA). Skarga na tego rodzaju akt administracyjny została właśnie rozpoznana zaskarżonym wyrokiem.
3.6. Bezzasadne okazały się również zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych przez Radę, a wcześniej przez Szefa Urzędu (tj. zarzuty z punktu I. 1-4 petitum skargi kasacyjnej). Po pierwsze, organy przeprowadziły podstawowe dowody istotne z punktu widzenia udzielenia ochrony międzynarodowej. Skarżąca została przesłuchana z udziałem tłumacza języka rosyjskiego w dniu 3 stycznia 2023 r. Wymaga równocześnie podkreślenia, że ani z art. 41 ustawy o ochronie, ani z art. 42 tej ustawy, nie można wyprowadzać wniosku, że w sytuacji, w której cudzoziemiec przedstawi twierdzenia oraz dostępne mu dowody, a także złoży zeznania, to obowiązkiem organów jest przyjęcie domniemania wiarygodności takich twierdzeń i dowodów. Domniemanie takie nie wynika ani z brzmienia ani z celu art. 41 i art. 42 ustawy o ochronie (por. np. wyrok NSA z 29 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 998/24, CBOSA). Ponadto, oświadczenia oraz zeznania cudzoziemca podlegają swobodnej ocenie organu, który winien kierować się m.in. zasadami logicznego rozumowania oraz doświadczeniem życiowym (art. 80 k.p.a.), mając na uwadze całokształt zebranego materiału. W sprawach dotyczących udzielenia ochrony międzynarodowej znajduje również zastosowanie ogólna zasada, że dla podważania oceny dowodów przeprowadzonej przez organ administracji publicznej oraz zaakceptowanej przez wojewódzki sąd administracyjny, nie jest wystarczające przedstawienie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną własnej wersji takiej oceny. W skardze kasacyjnej należy wówczas wykazać, że granice swobodnej oceny dowodów, wyznaczone przez ustawodawcę w art. 80 k.p.a., zostały wyraźnie przekroczone, a w szczególności, że wnioski wyprowadzone ze zgromadzonego materiału w sposób oczywisty są sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego lub regułami logicznego rozumowania (por. np. wyrok NSA z 13 czerwca 2024 r., sygn. akt II OSK 1148/23 oraz wyrok NSA z 1 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2841/21 - CBOSA). W realiach niniejszej sprawy dowodów takich ani twierdzeń nie przedstawiono. Ponadto, o niskiej wiarygodności skarżącej świadczy nie tylko ogólnikowość jej oświadczeń we wniosku statusowym oraz ogólnikowość zeznań, ale także jej dotychczasowa historia migracyjna. Otóż skarżąca wnioskowała już o ochronę międzynarodową w 2008 r., ale nie czekając na wynik postępowania wyjechała do Norwegii. Z kolei po otrzymaniu decyzji odmownej w Norwegii, w 2012 r. powróciła do Federacji Rosyjskiej, gdzie zamieszkiwała do momentu wjazdu do Polski w grudniu 2022 r. Po drugie, organy zgromadziły również szereg raportów Wydziału Informacji i Kraju Pochodzenia ("WIKP") dotyczących zarówno ogólnej sytuacji bezpieczeństwa w Federacji Rosyjskiej, w tym na terenie Republiki Czeczeni, jak i sytuacji obywateli Federacji Rosyjskiej powracających z krajów unijnych. Po trzecie, ustalenia Rady dotyczące braku podstaw do przyjęcia, że skarżąca może być objęta przymusową mobilizacją, korespondują z ustaleniami zaakceptowanymi przez sądy administracyjne w wielu innych sprawach, w których obywatele Federacji Rosyjskiej powoływali się na podobną przesłankę udzielenia ochrony międzynarodowej (zamiast wielu zob. np. wyroki NSA z: 13 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 528/24; 18 grudnia 2024 r., sygn. akt II OSK 870/24; 10 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1012/24 – CBOSA). Należy przy tym zauważyć, że skarżąca nie zaoferowała dowodów, które mógłby skutecznie podważyć wiarygodność raportów WIKP. W orzecznictwie zwraca się przy tym uwagę na wzmocnioną moc dowodową opracowań przygotowanych przez specjalistów zatrudnionych w Wydziale Informacji o Krajach Pochodzenia, wynikającą z eksperckiego charakteru tych opracowań (por. np. wyrok NSA z 17 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 1432/23 oraz wyrok NSA z 10 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1012/24 - CBOSA). Po czwarte, Rada nie naruszyła zasad swobodnej oceny dowodów przyjmując, że dokument dotyczący rzekomego wezwania męża skarżącej, przebywającego zresztą od 2015 r. w Szwecji, do służby wojskowej w siłach zbrojnych Federacji Rosyjskiej, nie jest wiarygodny (zob. s. 16-18 zaskarżonej decyzji). Wymaga przy tym podkreślenia, że to nie mąż skarżącej, ale skarżąca ubiega się o ochronę międzynarodową w niniejszym postępowaniu. Uzupełniająco tylko należy w takim przypadku wskazać, że to nie samo ewentualne powołanie do służby wojskowej, ale wysokie ryzyko popełniania zbrodni wojennych podczas takiej służby, może ewentualnie uzasadniać udzielenie ochrony międzynarodowej (por. np. wyrok NSA z 5 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1928/24, CBOSA). Po piąte, Rada zbadała w wystarczającym stopniu sytuację bezpieczeństwa w Federacji Rosyjskiej, w tym w odniesieniu do osób powracających do tego kraju z państw członkowskich Unii Europejskiej. W przypadku skarżącej nie występują żadne wiarygodne okoliczności, w oparciu o które można przyjąć, że po powrocie do kraju pochodzenia będzie ona narażona na ryzyko prześladowań lub ryzyko wyrządzenia jej poważnej krzywdy. Wymaga również podkreślenia, że krajem pochodzenia skarżącej nie jest Republika Czeczeni, ale Federacja Rosyjska (zob. art. 2 pkt 9 ustawy o ochronie). Skarżącej przysługuje swoboda przemieszczenia się oraz wyboru miejsca zamieszkania na terenie całej Federacji Rosyjskiej. Na terenie Federacji Rosyjskiej nie występuje powszechne zagrożenie dla bezpieczeństwa ludności cywilnej, wyłączając fragmenty niektórych obwodów graniczących z Ukrainą, tj. m.in. obwodów biełgorodzkiego i kurskiego, gdzie odnotowuje się ofiary cywilne ataków ze strony sił zbrojnych Ukrainy. Pewne zagrożenie dla ludności cywilnej, ale nie mające jednak charakteru powszechnego, związane jest również z aktami terroru ze strony fundamentalistów islamskich (zob. s. 6 raportu WIKP z 3 października 2022 r. oraz aktualny raport WIKP z 9 października 2024 r., DPU-WIKP-424/512/2024, s. 10-12; https://portalswiatowid.udsc.gov.pl).
3.7. Skoro w skardze kasacyjnej nie podważono skutecznie ustaleń faktycznych przyjętych przez Radę i zaakceptowanych przez WSA w Warszawie, to nie mogły okazać się skuteczne zarzuty naruszenia prawa materialnego (tj. art. 13 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 4 pkt 1 ustawy o ochronie oraz art. 15 pkt 2 tej ustawy). Otóż zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez jego wadliwe zastosowanie, o którym mowa w art. 174 pkt 1 in fine p.p.s.a., podlega kontroli w świetle stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku, a nie stanu faktycznego, jaki zdaniem skarżącego kasacyjnie, powinien być ustalony (por. np. wyrok NSA z 13 września 2023 r., sygn. akt II OSK 2523/22, CBOSA). W tym kontekście należy jeszcze dodać, że bezzasadne było odwoływanie się w realiach niniejszej sprawy do art. 18a ustawy o ochronie. Otóż przepis ten nie mógł być naruszony już z tego powodu, że jednym z warunków zastosowania przewidzianego w tym przepisie domniemania jest ustalenie, że wobec cudzoziemca miało miejsce wcześniejsze prześladowanie lub wyrządzenie poważnej krzywdy w rozumieniu art. 13 i 15 w zw. z art. 16 ust. 1 ustawy o ochronie (zob. np. wyrok TSUE z dnia 2 marca 2010 r., Aydin Salahadin Abdulla Abdulla, C-175/08, pkt 96; wyrok NSA z 24 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 2201/23 oraz wyrok NSA z 4 grudnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1484/24 - CBOSA; P. Dąbrowski, w: Prawo cudzoziemców. Komentarz, pod red. J. Chlebnego, Warszawa 2019, s. 973). Wyżej już wskazano, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca była prześladowana z przyczyn konwencyjnych, podobnie jak brak jest dowodów na to, że wobec skarżącej podmioty wskazane w art. 16 ust. 1 ustawy o ochronie dopuściły się aktów, które można zakwalifikować jako poważna krzywda w rozumieniu art. 15 ustawy o ochronie.
3.8. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.