II OSK 2360/19

Naczelny Sąd Administracyjny2023-02-27
NSAbudowlaneWysokansa
prawo budowlanepozwolenie na budowęstwierdzenie nieważnościobszar oddziaływania obiektulegitymacja procesowastrona postępowaniaprawo własnościimmisjeNSApostępowanie administracyjne

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i decyzje organów obu instancji, uznając, że właściciel sąsiedniej działki ma legitymację procesową w postępowaniu o stwierdzenie nieważności pozwolenia na budowę, nawet jeśli nie graniczy bezpośrednio z inwestycją.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej R.O. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jego skargę na decyzję GINB o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności pozwolenia na budowę. WSA i organy administracji uznały, że R.O. nie jest stroną postępowania, ponieważ jego nieruchomość nie znajduje się w obszarze oddziaływania planowanej inwestycji. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i decyzje, stwierdzając, że definicja obszaru oddziaływania obiektu, zgodnie z Prawem budowlanym i orzecznictwem, obejmuje również potencjalne naruszenia prawa własności wynikające z immisji, a nie tylko zgodność z przepisami technicznymi.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną R.O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności pozwolenia na budowę. Organy administracji oraz WSA uznały, że skarżący R.O., właściciel sąsiedniej działki, nie posiada legitymacji procesowej do żądania stwierdzenia nieważności decyzji, ponieważ jego nieruchomość nie znajduje się w obszarze oddziaływania planowanej inwestycji. Uzasadniano to brakiem bezpośredniego sąsiedztwa oraz zachowaniem przepisów techniczno-budowlanych. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak zarzuty skargi kasacyjnej za zasadne. Sąd podkreślił, że definicja obszaru oddziaływania obiektu, zawarta w Prawie budowlanym, obejmuje nie tylko przepisy techniczne, ale także przepisy odrębne, w tym przepisy prawa cywilnego dotyczące ochrony prawa własności (art. 140 i 144 k.c.). Sąd wskazał, że właściciel sąsiedniej nieruchomości może być stroną postępowania, jeśli istnieje potencjalna możliwość naruszenia jego prawa własności lub utrudnienia w korzystaniu z nieruchomości ponad przeciętną miarę, nawet jeśli nie ma bezpośredniego sąsiedztwa. Sąd zwrócił uwagę na brak analizy przepisów dotyczących inwestycji mogących znacząco oddziaływać na środowisko, na które powoływał się skarżący. W konsekwencji NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzje organów obu instancji, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem przedstawionej wykładni prawnej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, właściciel nieruchomości sąsiedniej może posiadać legitymację procesową, jeśli jego nieruchomość znajduje się w obszarze oddziaływania obiektu, co może wynikać nie tylko z przepisów techniczno-budowlanych, ale także z przepisów prawa cywilnego dotyczących ochrony prawa własności i immisji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że definicja obszaru oddziaływania obiektu obejmuje potencjalne naruszenia prawa własności i utrudnienia w korzystaniu z nieruchomości sąsiedniej, nawet jeśli nie ma bezpośredniego sąsiedztwa. Wystarczająca jest sama potencjalna możliwość negatywnego oddziaływania inwestycji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (17)

Główne

k.p.a. art. 28

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony postępowania administracyjnego, która została zawężona w Prawie budowlanym.

k.p.a. art. 105 § § 1

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do umorzenia postępowania, gdy brak jest podstaw do rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.

Pr.bud. art. 3 § pkt 20

Ustawa - Prawo budowlane

Definicja 'obszaru oddziaływania obiektu'.

Pr.bud. art. 28 § ust. 2

Ustawa - Prawo budowlane

Określenie stron postępowania w sprawie pozwolenia na budowę (inwestor oraz właściciele nieruchomości w obszarze oddziaływania obiektu).

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość uchylenia zaskarżonego wyroku i decyzji organu.

p.p.s.a. art. 188

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość uchylenia zaskarżonego wyroku i wydania orzeczenia reformatoryjnego lub kasacyjnego.

Dz.U. z 2016 r. poz. 71 art. § 3 § ust. 1 pkt 103

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko

Kwalifikacja inwestycji mogących znacząco oddziaływać na środowisko, w tym budynków inwentarskich.

k.c. art. 140

Kodeks cywilny

Prawo własności jako źródło interesu prawnego, ochrona przed immisjami bezpośrednimi.

k.c. art. 144

Kodeks cywilny

Ochrona właściciela przed immisjami pośrednimi ponad przeciętną miarę.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § § 1

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie sądu granicami skargi kasacyjnej.

Dz.U. z 2015 r. poz. 1422 art. § 12

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

Odległość budynków od granic działek.

Dz.U. z 2015 r. poz. 1422 art. § 13

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

Przesłanianie budynków.

Dz.U. z 2015 r. poz. 1422 art. § 57

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

Nasłonecznienie pokoi mieszkalnych.

Dz.U. z 2015 r. poz. 1422 art. § 60 § ust. 1

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

Nasłonecznienie pokoi mieszkalnych.

Dz.U. z 2014 r. poz. 81

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 7 października 1997 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie

Warunki techniczne dla budowli rolniczych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieruchomość skarżącego znajduje się w obszarze oddziaływania inwestycji, co przyznaje mu legitymację procesową. Definicja obszaru oddziaływania obiektu obejmuje potencjalne naruszenia prawa własności i immisje, a nie tylko zgodność z przepisami technicznymi. Należy uwzględnić przepisy dotyczące inwestycji mogących znacząco oddziaływać na środowisko.

Odrzucone argumenty

Skarżący nie jest stroną postępowania, ponieważ jego nieruchomość nie znajduje się w obszarze oddziaływania obiektu. Zostały zachowane wymogi techniczno-budowlane, w tym odległości od granic działki.

Godne uwagi sformułowania

Przez ograniczenie możliwości zagospodarowania działki sąsiedniej należy rozumieć także utrudnienia w korzystaniu z nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem. Sama potencjalna możliwość spowodowania oddziaływania inwestycji na nieruchomości sąsiednie jest wystarczającą przesłanką do uzyskania przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym o wydanie decyzji o pozwoleniu na budowę. Obszar oddziaływania obiektu budowlanego nie może być utożsamiany tylko i wyłącznie z zachowaniem przez inwestora wymogów określonych przepisami techniczno-budowlanymi.

Skład orzekający

Robert Sawuła

przewodniczący

Tomasz Zbrojewski

sprawozdawca

Jerzy Stankowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie kręgu stron w postępowaniach dotyczących pozwoleń na budowę, wykładnia pojęcia 'obszaru oddziaływania obiektu', ochrona prawa własności sąsiadów inwestycji budowlanych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której kluczowe jest ustalenie, czy nieruchomość sąsiednia znajduje się w obszarze oddziaływania obiektu, co wymaga analizy różnych przepisów prawnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak szeroko można interpretować pojęcie 'obszaru oddziaływania obiektu' w prawie budowlanym, dając sąsiadom szersze prawa do ochrony ich własności i spokoju.

Sąsiad inwestycji budowlanej ma prawo głosu, nawet jeśli nie mieszka tuż obok!

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 2360/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-07-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stankowski
Robert Sawuła /przewodniczący/
Tomasz Zbrojewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 1958/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-03-05
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Robert Sawuła Sędziowie sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) sędzia del. NSA Jerzy Stankowski po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 1958/18 w sprawie ze skargi R. O. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 lipca 2018 r., znak: DOA.7110.330.2018.KKO w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 15 czerwca 2018 r., znak: IR-IV.7840.15.2018.6, 2. zasądza od Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz R. O. kwotę 1137 (jeden tysiąc sto trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 marca 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 1958/18, oddalił skargę R. O. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 lipca 2018 r., znak: DOA.7110.330.2018.KKO, w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.
Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia 15 czerwca 2018 r., znak: IR-IV.7840.15.2018.6, na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 157 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., zwana dalej: "k.p.a."), umorzył w całości postępowanie, wszczęte na wniosek R. O., w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty [...] z dnia 14 maja 2013 r., nr 250/2013, zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej K. i M. S. pozwolenia na przebudowę budynku inwentarskiego oraz wiaty na działce nr ewid. [...] w [...]. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, przy czym stosownie do art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Podmiot żądający stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji musi zatem posiadać interes prawny w postępowaniu administracyjnym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Ustalając krąg stron postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiotowej sprawie organ wziął pod uwagę treść art. 28 k.p.a. i dokonał sprawdzenia, czy skarżący posiada legitymację do złożenia wniosku o zbadanie legalności kwestionowanej decyzji, tj. czy istnieje przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na podstawie którego skarżący mógł żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo mógł żądać zaniechania lub ograniczenia czynności sprzecznych z jego potrzebami. Skarżący nie brał udziału w postępowaniu zakończonym decyzją Starosty, zatem miał obowiązek wykazać, że jego nieruchomość znajduje się w obszarze oddziaływania obiektu (art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - Dz.U. z 2010 r. nr 243, poz. 1623 ze zm., zwana dalej: "Pr.bud."). Obszar oddziaływania obiektu musi być przy tym określony na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa, samo subiektywne odczucie danego podmiotu nie jest wystarczające do uznania, że dana nieruchomość jest usytuowana w obszarze oddziaływania danego przedsięwzięcia. Skarżący swój interes prawny w sprawie wywodził z faktu bycia właścicielem działki o nr ewid. [...] w [...]. Działka ta znajduje się po przeciwległej stronie drogi w odległości ok. 17 m od granicy działki inwestycyjnej. Z uwagi na obsadę budynku inwentarskiego, która według oświadczenia inwestorów nie przekroczy 40 DJP, a także położenia kwestionowanego budynku względem granic działek sąsiednich, organ pierwszej instancji uznał, że inwestycja nie będzie negatywnie oddziaływać na sąsiednie nieruchomości, uznając tym samym tylko inwestorów za stronę postępowania. Ponadto, w ocenie organu, położenie działki skarżącego względem kwestionowanej inwestycji, wyklucza uznanie, że inwestycja ta niesie ze sobą jakiekolwiek ograniczenia w możliwości zagospodarowania działki należącej do skarżącego. W rezultacie organ stwierdził, że nieruchomość skarżącego nie znajduje się w obszarze oddziaływania inwestycji. W tym stanie rzeczy, skoro wniosek o zbadanie legalności został wniesiony przez podmiot nie posiadający przymiotu strony, należało po wszczętym już postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, umorzyć przedmiotowe postępowanie. Wszczęcie bowiem postępowania zainicjowanego wnioskiem nieuprawnionego podmiotu, obliguje organ nadzorczy do jego umorzenia z uwagi na brak podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył R. O.
Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (GINB) powołaną na wstępie decyzją z dnia 25 lipca 2018 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Z ustaleń dokonanych przez GINB wynikało, że działka nr ewid. [...] (należąca do skarżącego) została wytyczona i ujawniona w rejestrze gruntów już po wydaniu kwestionowanego pozwolenia na budowę w wyniku podziału działki nr ewid. [...]. Z projektu zagospodarowania działki (Projekt budowlany, str. 12) wynika, że sporna inwestycja nie graniczyła bezpośrednio z działką nr ewid. [...], ale jest oddzielona od nieruchomości inwestycyjnej działką drogową nr ewid. [...]. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, że sporna przebudowa budynku inwentarskiego o wysokości w kalenicy 6,31 m oraz budowa wiaty o wysokości 4,3 m zaprojektowana na działce nr ewid. [...] jest oddalona o ok. 17 m od granicy działki skarżącego. W ocenie organu drugiej instancji, położenie przedmiotowej inwestycji oraz jej wysokość wyklucza uznanie, że wprowadza ona ograniczenia w możliwości zagospodarowania i korzystania z nieruchomości należącej do skarżącego, które to ograniczenia wynikałyby z obowiązujących przepisów prawa. W szczególności nieruchomość należąca do skarżącego nie znajduje się w obszarze oddziaływania inwestycji wyznaczonym m.in. w oparciu o przepis § 12 (odległość budynków od granicy działek), § 13 (przesłanianie budynków), jak również przepis § 57 i § 60 ust. 1 (m.in. nasłonecznienie pokoi mieszkalnych - w godzinach 7:00-17:00) rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1422). Ponadto, w ocenie GINB, nieruchomość skarżącego nie znajduje się w obszarze oddziaływania inwestycji wyznaczonym na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 7 października 1997 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie (Dz.U. z 2014 r. poz. 81). W rezultacie organ stwierdził, że sporne przedsięwzięcie nie powoduje jakichkolwiek ograniczeń, które wynikałyby z obowiązujących przepisów prawa, w zakresie możliwości zagospodarowania działki nr ewid. [...]. GINB zauważył, że merytoryczne zarzuty dotyczące prawidłowości ww. decyzji organu stopnia podstawowego, pozostają bez wpływu na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie, bowiem weryfikacja decyzji pod względem jej zgodności z prawem może nastąpić wyłącznie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego co do istoty sprawy. Jednocześnie bez wpływu na przymiot strony skarżącego pozostaje dołączona do odwołania decyzja Burmistrza [...] z dnia 26 lutego 2015 r., znak: GK.6730.8.2015, o warunkach zabudowy, która została wydana po wydaniu pozwolenia na budowę. Samo pozwolenie na budowę zostało bowiem wydane na podstawie decyzji o warunkach zabudowy z dnia 31 stycznia 2013 r.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący pismem z dnia 7 sierpnia 2018 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając, że organ wadliwie ocenił, iż w postępowaniu nadzwyczajnym dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę skarżący nie posiada legitymacji procesowej strony. GINB błędnie ustalił, że działka nr ewid. [...] nie znajduje się w obszarze oddziaływania inwestycji. O tym, że planowana inwestycja oddziałuje na nieruchomości sąsiednie wskazać miała dołączona do odwołania decyzja o warunkach zabudowy z dnia 26 lutego 2015 r., z której wynikało, że inwestor przed wydaniem skarżonego pozwolenia na budowę prowadził gospodarstwo o obsadzie powyżej 40 DJP (faktycznie 198,05 DJP). Skarżący wskazał, że skoro, jak podał GINB, sporna zabudowa jest usytuowana w odległości ok. 17 m od granicy skarżącego, a więc w odległości mniejszej niż 100 m, to tym samym legitymacja procesowa skarżącego oparta jest na przepisie § 3 ust. 1 pkt 103 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. z 2016 r. poz. 71, zwane dalej: "rozporządzeniem środowiskowym"). Na powyższy przepis skarżący wskazał już w swym żądaniu z dnia 19 kwietnia 2018 r. GINB w najmniejszym nawet stopniu nie odniósł się do tego argumentu (powyższego przepisu), a zamiast tego przywołał dwa inne rozporządzenia w sprawie warunków technicznych (budynków i budowli rolniczych), których skarżący w ogóle nie wskazywał.
W odpowiedzi na skargę GINB wniósł o oddalenie skargi.
W dniu 5 marca 2019 r. M. S. złożył do akt "załącznik do protokołu z rozprawy", w którym przedstawił swoje stanowisko w sprawie przemawiające za oddaleniem skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że w rozpatrywanej sprawie Wojewoda zbadał, czy skarżącemu jako wnioskodawcy przysługuje przymiot strony. Po zbadaniu dokumentów zgormadzonych w sprawie, organ stwierdził, że taki status w postępowaniu skarżącemu nie przysługuje. Działając na podstawie art. 28 k.p.a. organ posiłkował się również art. 28 ust. 2 ustawy Prawo budowlane (Dz.U. z 2017 r. poz. 1332), a także art. 30 pkt 20 tej ustawy. Ostatni ze wskazanych przepisów określa bowiem, jak należy rozumieć ustawowe wyrażenie "obszar oddziaływania obiektu". Sąd podkreślił, że analogicznie jak w przypadku interesu prawnego pojęcia "obszaru oddziaływania obiektu" nie należy rozumieć w sensie potocznym jako rzeczywistego oddziaływania w sensie emisji hałasowych, zapachowych, telekomunikacyjnych itp., ale jako występowanie prawnych ograniczeń w zagospodarowaniu nieruchomości należącej do określonego podmiotu (wnioskodawcy). Rozstrzygając sprawę na podstawie wskazanych przepisów Wojewoda stwierdził, że w przypadku nieruchomości należącej do skarżącego nie występują żadne ograniczenia w zagospodarowaniu jego działki. Sąd dodał, że obecnie obowiązujące przepisy prawa nie obejmują tak zwanych emisji zapachowych i w związku z tym nawet występowanie faktyczne takiego zjawiska nie może być traktowane jako źródło przymiotu strony. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, uzasadnieniem dla posiadania przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym, w tym również w postępowaniu nadzwyczajnym o stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę, nie mogą być okoliczności faktycznej odległości między budynkiem inwentarskim podlegającym rozbudowie, a granicą działki skarżącego, ani też ilość inwentarza hodowanego przez inwestorów na działce nr ewid. [...], wyrażona w tzw. jednostkach DJP. Okoliczności te dotyczą bowiem nieruchomości inwestora i byłyby podstawą oceny legalności decyzji, gdyby postępowanie w przedmiocie nieważności toczyło się zgodnie z prawem. Okoliczności te nie miały wszakże znaczenia w rozpatrywanej sprawie, gdyż nie odnoszą się bezpośrednio do działki skarżącego i nie powodują, że skarżący utracił możność zagospodarowania własnej nieruchomości, albo pojawił się ex lege bądź z mocy decyzji administracyjnej nieznany wcześniej obowiązek nałożony na skarżącego w zakresie zagospodarowania jego działki. W tym stanie rzeczy organ pierwszej instancji zobowiązany był do stwierdzenia, że skarżącemu (wnioskodawcy) nie przysługują uprawnienia strony we wszczętym postępowaniu o stwierdzenie nieważności, a zatem obowiązkiem organu było umorzenie postępowania w całości na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. W opinii Sądu było to prawidłowe rozstrzygnięcie. Podobnie, za zgodną z prawem należało uznać decyzję organu odwoławczego (GINB), który utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), skargę oddalił.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył R. O., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego w kwocie 440 złotych.
Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący kasacyjnie zarzucił:
1) na podstawie "art. 174 pkt 2" naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. art. 7, 8, 9, 77 § 1, 80 k.p.a., polegające w istocie na niepełnym i nieprawidłowym ustaleniu stanu faktycznego, co niewątpliwie nie tylko mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ale w istocie taki wpływ miało;
2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. "traktowanym jak przepis prawa materialnego" polegające na jego zastosowaniu, w zw. z § 3 ust. 1 pkt 103 rozporządzenia środowiskowego w zw. z art. 28 k.p.a. i art. 28 ust. 2 w aspekcie art. 3 pkt 20 Pr.bud., polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu; Organy, a także WSA w Warszawie, popełniły błąd subsumpcji (subsumcji) uznając, iż nieruchomość skarżącego - działka nr [...], nie znajduje się w obszarze oddziaływania przedmiotowej inwestycji i tym samym nie posiada on legitymacji procesowej strony; naruszeniu art. 140 i 144 kc przez ich niezastosowanie.
W odpowiedz na skargę kasacyjną M. S. wniósł o jej oddalenie "na koszt skarżącego R. O.".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, że przedmiotowa sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosowanie do zarządzenia z dnia 3 listopada 2022 r. wydanego na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.).
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.
Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznaje zarzuty zawarte w przywołanych wyżej podstawach kasacyjnych.
W postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę pojęcie strony, o którym mowa w art. 28 k.p.a. (każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek), zostało zawężone przez przepis art. 28 ust. 2 Pr.bud. do inwestora oraz właściciela, użytkownika wieczystego lub zarządcy nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania obiektu. Oznacza to, że w postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę stronami, w rozumieniu art. 28 k.p.a., są osoby wymienione w art. 28 ust. 2 Pr.bud. Podmioty te są stroną także w postępowaniach nadzwyczajnych, w których kwestionowana jest decyzja o pozwoleniu na budowę.
Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, jako uzasadnienie stanowiska, że nieruchomość skarżącego nie znajduje się w obszarze oddziaływania obiektu, przyjął przede wszystkim ustalenia dotyczące odległości obiektów budowlanych od granicy działki inwestora (sporna przebudowa budynku inwentarskiego oraz budowa wiaty – zaprojektowana na działce nr [...] jest oddalona o ok. 17 m od granicy działki skarżącego nr [...]), kwestie spełnienia warunków zawartych w rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie oraz w rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie. Przy czym zauważyć należy, że w ramach tego ostatniego rozporządzenia nie przywołał żadnego przepisu, jak to uczynił analizując spełnienie warunków technicznych zawartych w pierwszym z powołanych rozporządzeń. Według organu, skoro zachowane są normy § 12, § 13, § 57 i 60 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie oraz w rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie, to tym samym oddziaływanie obiektów nie wykracza poza obszar nieruchomości inwestora i nie powoduje ograniczeń w sposobie zagospodarowania i korzystania z nieruchomości należącej do skarżącego.
Zaakcentować trzeba, że w ustawowej definicji "obszaru oddziaływania obiektu", zawartej w art. 3 pkt 20 Pr.bud. (w brzmieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a także decyzji kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym), jest mowa o terenie wyznaczonym w otoczeniu obiektu budowlanego na podstawie przepisów odrębnych, wprowadzających związane z tym obiektem ograniczenia w zagospodarowaniu tego terenu (w tym zabudowy - zmiana dokonana z dniem 28 czerwca 2015 r.). Do przepisów odrębnych, w rozumieniu art. 3 pkt 20 Pr.bud. należą nie tylko przytoczone przez organ przepisy rozporządzeń, lecz z całą pewnością takimi przepisami odrębnymi są także przepisy z zakresu zagospodarowania przestrzennego, z zakresu ochrony środowiska, sanitarne, ale także przepisy prawa cywilnego o ochronie prawa własności. Przez ograniczenie możliwości zagospodarowania działki sąsiedniej należy rozumieć także utrudnienia w korzystaniu z nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem. Przymiot strony właściciela sąsiedniej nieruchomości w stosunku do działki inwestora może wynikać z ochrony przysługującego mu prawa własności. Przy czym, brak bezpośredniego sąsiedztwa pomiędzy nieruchomościami nie musi automatycznie oznaczać braku przymiotu strony, gdyż obszar oddziaływania obiektu może obejmować także tereny dalej położone, ale pozostające w zasięgu wpływów planowanej inwestycji. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że źródłem interesu prawnego w postępowaniu dotyczącym oceny legalności procesu inwestycyjno-budowlanego może być wynikające z art. 140 k.c. prawo własności. Istotne jest bowiem to, że wskazany przepis jest nośnikiem interesu prawnego podmiotu, który ma prawo wymagać, aby sąsiednia zabudowa nie oddziaływała z naruszeniem prawa na jego nieruchomość. Jeżeli obiekt budowlany jest tego rodzaju, że może oddziaływać na prawa właściciela sąsiedniej nieruchomości, to nieruchomość ta znajduje się w obszarze oddziaływania obiektu i jej właściciel powinien być stroną w sprawie dotyczącej tego obiektu. Niedopuszczalne jest uzależnianie przymiotu strony wyłącznie od negatywnego oddziaływania inwestycji na prawa osób trzecich, czy też od stwierdzenia bezprawnego naruszenia ich interesu prawnego. Sama potencjalna możliwość spowodowania oddziaływania inwestycji na nieruchomości sąsiednie jest wystarczającą przesłanką do uzyskania przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym o wydanie decyzji o pozwoleniu na budowę. Obszar oddziaływania obiektu budowlanego nie może być utożsamiany tylko i wyłącznie z zachowaniem przez inwestora wymogów określonych przepisami techniczno-budowlanymi. Obiekt budowlany może bowiem wprowadzać określone ograniczenie w zagospodarowaniu terenu sąsiedniego, co nie oznacza, że jego realizacja jest niezgodna z przepisami techniczno-budowlanymi i co za tym idzie, że nie można będzie uzyskać na jego realizację pozwolenia na budowę. Przy ustalaniu obszaru oddziaływania inwestycji nie jest zatem wystarczające wykazanie, że zostały zachowane odległości tego obiektu od granic działek sąsiednich, o których mowa w rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych. Należy również rozważyć, czy tego rodzaju inwestycja będzie w sposób negatywny oddziaływać na nieruchomość sąsiednią (zob. wyroki NSA: z dnia 29 sierpnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2701/19; z dnia 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1055/19; z dnia 15 marca 2022 r., sygn. akt II OSK 811/21; z dnia 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt II OSK 1687/18; z dnia 20 grudnia 2013 r., sygn. akt II OSK 841/13).
Jak wyżej zaznaczono, obszar oddziaływania obiektu należy wyznaczać także w oparciu o przepisy z zakresu ochrony środowiska, w szczególności dotyczące inwestycji mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Organ pierwszej instancji poprzestał na oświadczeniu inwestora, że obsada budynku inwentarskiego nie przekroczy 40 DJP. Organ odwoławczy w ogóle się do tego nie odniósł, mimo że skarżący we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wskazywał na przepis § 3 ust. 1 pkt 103 rozporządzenia środowiskowego. W okolicznościach, w których powstaje uzasadnione podejrzenie istnienia wpływu inwestycji na sąsiednią nieruchomość, a tak jest w niniejszej sprawie, właściciel winien mieć prawo wypowiedzenia się co do wyników prowadzonego badania, które może mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Zasięg wpływów planowanej inwestycji na otoczenie musi uwzględniać charakter tej inwestycji oraz sposób zagospodarowania terenu wywołany inwestycją. Na aprobatę nie mogło zatem zasługiwać stanowisko orzekających organów nadzoru zawarte w kwestionowanych decyzjach, które nie uwzględniało charakteru przedsięwzięcia, a tym samym możliwości zaistnienia negatywnych oddziaływań, także w kontekście podnoszonej przez skarżącego ewentualnej kumulacji immisji z istniejącymi już obiektami inwentarskimi znajdującymi się na nieruchomości inwestora. Pod pojęciem ograniczenia możliwości zagospodarowania działki sąsiedniej należy rozumieć również utrudnienia w możliwości użytkowania jej zgodnie z przeznaczeniem (np. nadmierne immisje). Tym samym, o interesie prawnym podmiotu świadczyć może m.in. prawo do niezakłóconego korzystania z nieruchomości, wynikające z art. 140 k.c. (ochrona właściciela przed immisjami bezpośrednimi, uniemożliwiającymi korzystanie z prawa własności) i art. 144 k.c. (ochrona właściciela przed immisjami pośrednimi, zakłócającymi korzystanie z nieruchomości ponad przeciętna miarę) - zob. wyrok NSA z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt II OSK 2205/18.
W tym stanie rzeczy, uznając zasadność skargi kasacyjnej oraz to, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji weźmie pod uwagę stanowisko wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku i wyda stosowne rozstrzygnięcie. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono w oparciu o art. 203 pkt 1, art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI