II OSK 2347/22

II OSK 2347/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-08-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Rząsa
Jacek Chlebny /przewodniczący/
Małgorzata Miron /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 10 § 1, art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 15 k.p.a.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 106 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa Protokolant starszy asystent sędziego Adrianna Tarłowska po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1634/21 w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 21 czerwca 2021 r. nr DL.WIPO.412.801.2018/MO w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz T. M. kwotę 840 (słownie: osiemset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1634/21, oddalił skargę T. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 21 czerwca 2021 r. nr DL.WIPO.412.801.2018/MO w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Komendant Placówki Straży Granicznej w Zgorzelcu (dalej: "Komendant PSG") decyzją z 11 kwietnia 2018 r., nr NO-ZG/56/D-ZDP/18 orzekł o zobowiązaniu T. M. do powrotu, bez określenia terminu dobrowolnego powrotu oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 1 roku od dnia wydania decyzji. Jako przesłanki zobowiązania do powrotu organ pierwszej instancji powołał okoliczności z art. 302 ust. 1 pkt 1, 10 i 16 lit. a ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2017 r., poz. 2206, ze zm.).
Po rozpatrzeniu odwołania cudzoziemca Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") zaskarżoną decyzją z 21 czerwca 2021 r. nr DL.WIPO.412.801.2018/MO uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej zakazu ponownego wjazdu i w tym zakresie orzekł o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 1 roku. W pozostałej części utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ drugiej instancji wskazał na obowiązujące w sprawie przepisy oraz podniósł, że cudzoziemiec do Polski wjechał 29 października 2016 r. składając w tym samym dniu swój pierwszy wniosek o udzielenie mu ochrony międzynarodowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosek ten został rozpoznany negatywnie (decyzja Szefa Urzędu z 23 marca 2017 r. nr DPU-420-4074/SU/2016, utrzymana w mocy przez Radę do Spraw Uchodźców decyzją z 11 lipca 2017 r.). Wskazano również, że kolejne trzy wnioski cudzoziemca o objęcie go ochroną międzynarodową (z 19 kwietnia 2018 r., z 14 marca 2019 r. i z 27 sierpnia 2020 r.) zostały uznane za niedopuszczalne. Tym samym, w ocenie organu odwoławczego, w sprawie zaistniała przesłanka z art. 302 ust. 1 pkt 16 lit. a ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach Dz.U. z 2020 r., poz. 35 ze zm.; dalej: "ustawa o cudzoziemcach"). Wobec cudzoziemca w dniu 23 marca 2017 r. została wydana decyzja o odmowie nadania mu statusu uchodźcy i odmowie udzielenia ochrony międzynarodowej. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu 11 lipca 2017 r. i została doręczona cudzoziemcowi w dniu 2 sierpnia 2017 r., co oznaczało, że był on zobowiązany do opuszczenia terytorium RP najpóźniej do dnia 1 września 2017 r., czego nie uczynił. W konsekwencji nie ulegało wątpliwości, że cudzoziemiec w dniu przeprowadzenia kontroli legalności pobytu, tj. 20 marca 2018 r. wypełniał przesłankę do wydania decyzji o zobowiązaniu go do powrotu (art. 302 ust. 1 pkt 16 lit. a ustawy o cudzoziemcach). Organ odwoławczy zauważył przy tym, że złożone przez cudzoziemca kolejne wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej nie stanowiły przeszkody do wszczęcia postępowania w sprawie zobowiązania go do powrotu określonej w art. 303 ust. 4 ustawy o cudzoziemcach.
Organ odwoławczy zgodził się z organem pierwszej instancji również co do tego, że w sprawie ziściła się ponadto przesłanka do zobowiązania cudzoziemca do powrotu z art. 302 ust. 1 pkt 10 ustawy o cudzoziemcach, tj. cudzoziemiec przekroczył lub usiłował przekroczyć granicę wbrew przepisom prawa. Cudzoziemiec podczas przesłuchania w dniu 21 marca 2018 r. zeznał bowiem, że w czerwcu 2017 r. udał się do Niemiec. Oświadczył on również, że miał świadomość, że granicę przekroczył wówczas wbrew przepisom prawa.
Cudzoziemiec wniósł skargę na te decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie w całości. W skardze podniesiono zarzuty naruszenia:
1. art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez ograniczenie się przez Szefa Urzędu jedynie do pobieżnej kontroli decyzji organu pierwszej instancji;
2. art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez zakończenie postępowania przez organ odwoławczy, bez wyznaczenia skarżącemu terminu do wypowiedzenia się i zapoznania z materiałem dowodowym;
3. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art.78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez nie odniesienie się przez organ odwoławczy do dokumentacji medycznej złożonej w poczet materiału dowodowego przy piśmie z dnia 26 października 2019 r. na okoliczności mające istotne znaczenie w kontekście przesłanki z art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, oraz dowodów z dokumentów w kontekście zaistnienia przesłanki z art. 348 pkt 2 ww. ustawy, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji organu pierwszej instancji;
4. art. 80 k.p.a., art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p,a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. ;
5. art. 348 pkt 1 lit. a, b. d, art. 356 ust. 1 i art. 315 ustawy o cudzoziemcach.
Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
Ponadto wniesiono o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi trzech dokumentów: wniosku adw. C. S. z 7 września 2020 r. skierowanego do [...], oświadczenia R. M. [...] z 18 lutego 2021 r., pisma z 19 kwietnia 2021 r. sporządzonego przez [...]. Dowody te zostały złożone na okoliczność problemów ojca skarżącego ze strony władz kraju pochodzenia, które nie zostały złożone do materiału dowodowego w trakcie postępowania prowadzonego przez organ odwoławczy bowiem organ ten nie poinformował skarżącego o możliwości ostatecznego wypowiedzenia się oraz zapoznania ze zgromadzonymi materiałami na podstawie art. 10 k.p.a..
W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajmowane w sprawie stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.
Na wstępie Sąd wskazał, że na podstawie art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej: "p.p.s.a.") nie uwzględnił wniosku skarżącego zawartego w skardze o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów załączonych do skargi. Wyjaśnił, że jak wynika z poświadczeń tłumaczenia z języka rosyjskiego wszystkich trzech złożonych dokumentów zostały one przetłumaczone na język polski w dniach: 3 listopada 2020 r., 18 lutego 2021 r. oraz 23 maja 2021 r. Powyższe wskazuje, że skarżący przynajmniej na 2 miesiące przed zakończeniem postępowania przez organ był w posiadaniu tych dokumentów, a zatem mógł je złożyć do organu. Sąd odmówił przeprowadzenia dowodu z wnioskowanych dokumentów również ze względu na fakt, iż żaden z nich nie dotyczy skarżącego, lecz jego ojca.
Sąd stwierdził, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 302 ust. 1 pkt 1, pkt 10 i pkt 16 lit. a ustawy o cudzoziemcach i z akt sprawy w sposób niekwestionowany wynika, że skarżący spełnił przesłanki określone w wyżej przywołanych punktach art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach określające podstawy do wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu.
Po pierwsze, zdaniem Sądu, organy prawidłowo ustaliły, że w sprawie zachodziła przesłanka z art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach przewidującego wydanie decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu w sytuacji, gdy ten przebywa lub przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim, jeżeli wiza lub inny dokument są lub były wymagane. Cudzoziemiec w dniu kontroli legalności jego pobytu nie legitymował się żadnym dokumentem uprawniającym go do wjazdu i pobytu na terytorium RP.
Po drugie, w ocenie Sądu, organy prawidłowo ustaliły, że w sprawie zachodziła przesłanka z art. 302 ust. 1 pkt 10 ustawy o cudzoziemcach, tj. sytuacja, w której cudzoziemiec przekroczył lub usiłował przekroczyć granicę wbrew przepisom prawa. Jak wynika z akt sprawy i z przesłuchania samego cudzoziemca z 21 marca 2018 r. w czerwcu 2017 r., tj. w trakcie rozpoznawania jego wniosku o ochronę międzynarodową cudzoziemiec udał się wraz z rodziną do Niemiec będąc świadomym, że przekroczył granicę z Polski do Niemiec wbrew obowiązującym przepisom prawa.
Po trzecie, Sąd przyznał rację organom, że w sprawie zaistniała także przesłanka do wydania decyzji zobowiązującej cudzoziemca do powrotu w oparciu o przesłankę z art. 302 ust. 1 pkt 16 lit. a ustawy o cudzoziemcach, tj. w sytuacji wydania decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej, o uznaniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny, o umorzeniu postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej lub decyzja o pozbawieniu go statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej i gdy cudzoziemiec nie opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie i przypadku, o których mowa w art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach. Cudzoziemiec nie opuścił terytorium RP mimo negatywnej ostatecznej decyzji Rady do Spraw Uchodźców z 11 lipca 2017 r. wydanej w przedmiocie udzielenia ochrony międzynarodowej doręczonej skarżącemu w dniu 2 sierpnia 2017 r. Stąd skarżący miał 30 dni na dobrowolne opuszczenie terytorium Polski licząc od dnia doręczenia przedmiotowej decyzji.
Dlatego, w ocenie Sądu, organy były uprawnione do wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, chyba że w sprawie zaszłyby przesłanki z art. 303 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach określające negatywne przesłanki w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu, w szczególności przesłanki do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych czy też zgody na pobyt tolerowany. Jednak w świetle okoliczności faktycznych niniejszej sprawy organy zasadnie przyjęły, że w przypadku skarżącego nie zachodziły okoliczności, o których mowa w art. 303 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, których wystąpienie wykluczałoby wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu, a w szczególności w sprawie nie zachodziły przesłanki do udzielenia zgody na pobyt humanitarny czy też zgody na pobyt tolerowany. Organy prawidłowo przyjęły, że okoliczności, do których odwołuje się skarżący, tj. dotyczące powodów, dla których opuszczono kraj pochodzenia a związanych z ojcem skarżącego, jak również okoliczności stanu zdrowia ojca i faktu, że rodzina wzajemnie się wspiera, nie stanowią podstaw do udzielenia zgody ze względów humanitarnych. Cudzoziemiec w toku postępowania nie powołał także istnienia w kraju pochodzenia zindywidualizowanego zagrożenia mającego charakter osobisty. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jak również z treści skargi nie wynika również, by skarżący nawiązał w Polsce trwałe związki prywatne czy też posiadał długoterminowe tytuły pobytowe uzasadniające jego pozostanie na terytorium RP.
W konsekwencji, w ocenie Sądu, organy administracji publicznej prawidłowo zgromadziły i oceniły materiał dowodowy niezbędny do wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. W sprawie nie doszło także do naruszenia zasady dwuinstancyjności, ponieważ organ odwoławczy nie powinien przeprowadzać całego postępowania wyjaśniającego od nowa. Jednocześnie organ odwoławczy odniósł się do okoliczności i dowodów przedłożonych przez cudzoziemca w postępowaniu przed organem drugiej instancji. Co więcej, mimo że organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 10 k.p.a. w zw. art. 81 i w zw. z art. 8 k.p.a. nie wyznaczając stronie terminu do tzw. końcowego zapoznania się z aktami i wypowiedzenia w sprawie, tak zdaniem Sądu i zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą wskazane uchybienie procesowe nie może być utożsamiane z kwalifikowanym naruszeniem procesowym polegającym na pozbawieniu strony prawa do czynnego udziału w postępowaniu.
Sąd nie podzielił także zarzutów skarżącego w przedmiocie nieudzielenia cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych, a także naruszenia art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach w związku z art. 8 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. 1993 r. Nr 61, poz. 284). Sąd wskazał także, że dla niniejszej sprawy nie miał znaczenia fakt podjęcia przez cudzoziemca zatrudnienia na terytorium RP i z tego faktu nie można łączyć związku skarżącego z krajem goszczącym, a tym samym z prowadzeniem życia prywatnego. Z powyższych względów niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 356 ustawy o cudzoziemcach. W zakończeniu Sąd nie podzielił także zarzutu naruszenia art. 315 ustawy o cudzoziemcach. Przepis ten zastosowano bowiem prawidłowo a z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wprost wynikają powody, dla których organ uznał, iż określony w decyzji zakaz wjazdu winien wynosić 1 rok.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący zaskarżając wskazany wyrok w całości i zarzucając:
I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania, w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., z naruszeniem art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a., tj.:
1. art. 80 k.p.a., art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. C p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że Szef Urzędu uczynił zadość ww. przepisom prawa, w sytuacji gdy nie dokonał wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz dokonał oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób dowolny:
a. zajął stanowisko, że brak jest podstaw do zastosowania art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach bez dokonania ustaleń, odnoszących się do sytuacji w kraju pochodzenia skarżącego oraz bez rozważenia w sposób należyty sytuacji skarżącego, w tym nie odniósł się przy wydaniu zaskarżonej decyzji do zgłoszonych przez niego dowodów w sprawie;
b. zajął stanowisko, że brak jest podstaw do zastosowania art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, wobec tego, że skarżący jest osobą pełnoletnią, zdrową, zdolna do samodzielnej egzystencji, że nie będzie miał większych problemów z podjęciem pracy i życiem w kraju pochodzenia oraz "nic nie wskazuje również, aby pomiędzy nim a ojcem czy matką powstał szczególny stosunek zależności uzasadniający udzielenie mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych" (tak: uzasadnienie decyzji), co jest wynikiem nie rozważenia w sposób należyty sytuacji pozostałych członków rodziny (rodziców i małoletnich sióstr), stanu zdrowia rodziców, że ojciec skarżącego wobec poważnego stanu zdrowia wymaga opieki w bieżących czynnościach, jak silnie członkowie rodziny są ze sobą związani i dodatkowo zależności finansowej rodziców i młodszego rodzeństwa od Skarżącego;
c. nie wziął pod uwagę dowodów zgłoszonych przez skarżącego celem potwierdzenia koncentracji jego życia w Polsce, zapewnienia źródła dochodów, pozwalających na egzystencję w Polsce - gdyby organ przeprowadził postępowanie dowodowe w sposób prawidłowy dokonałby stwierdzenia, że powrót skarżącego do kraju pochodzenia będzie naruszać jego prawo do życia rodzinnego i prywatnego
co miało istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż skutkowało oddaleniem skargi.
2. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. C p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców uczynił zadość ww. przepisom prawa, w sytuacji gdy Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców nie odniósł się do dokumentacji złożonej w poczet materiału dowodowego przy piśmie z dnia 26 października 2018 r. na okoliczności mające istotne znaczenie w odniesieniu do przesłanki z art. 348 pkt 1 lit, b ustawy o cudzoziemcach, oraz dowodów z dokumentów w odniesieniu do przesłanki z art. 348 pkt 2 ww. ustawy, co miało istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż skutkowało oddaleniem skargi,
3. art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. zart. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że jakkolwiek Szef Urzędu nie uczynił zadość ww. przepisom prawa, to nie miało to wpływu na wynik sprawy, w sytuacji, gdy zaniechanie ze strony organu pozbawiło skarżącego możliwości skorzystania z przysługujących mu praw, w tym złożenia dodatkowych dowodów w sprawie (powołanych w skardze), które miały znaczenie w odniesieniu do przesłanki z art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, co miało istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż skutkowało oddaleniem skargi,
4. art. 15 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. C p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że Szef Urzędu uczynił zadość ww. przepisom prawa, w sytuacji gdy ograniczył się tylko do pobieżnej kontroli decyzji organu pierwszej instancji, bez samodzielnego ponownego rozpoznania sprawy "od nowa", w tym bez wszechstronnej analizy stanu faktycznego, należytego odniesienia się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz z pominięciem zarzutów i argumentacji zaprezentowanych przez skarżącego w toku postępowania odwoławczego. co miało istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż skutkowało oddaleniem skargi,
5. art. 106 § 3 p.p.s.a w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji dowodów z dokumentów powołanych w skardze na okoliczności istotne w odniesieniu do przesłanki z art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, których - jak wyjaśniał skarżący - powołanie w toku postępowania administracyjnego nie było możliwe, gdyż organ przed wydaniem decyzji nie poinformował strony o możliwości ostatecznego wypowiedzenia się oraz zapoznania ze zgromadzonym materiałem dowodowym (Sąd pierwszej instancji potwierdził, że doszło do naruszenia tych przepisów prawa przez Szefa Urzędu), co miało istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż skutkowało oddaleniem skargi,
6. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez niepoddanie gruntownej analizie wszystkich aspektów niniejszej sprawy przez Sąd pierwszej instancji, w których są wątpliwości, i w których ustalenia organu są odmienne od wniosków i twierdzeń skarżących, bądź zostały pominięte przez organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji, nie przeanalizowanie w sposób należyty przez Sąd wszystkich zarzutów skargi i argumentacji powołanej celem ich uzasadnienia, co miało istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż skutkowało oddaleniem skargi.
II. Naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., z naruszeniem art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a., tj.:
1. art. 348 pkt 1 lit. A, B, D ustawy o cudzoziemcach oraz art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach poprzez niewłaściwe zastosowanie ww. przepisów prawa i uznanie przez, że skarżący nie spełnia przesłanek do udzielenia mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych,
2. art. 356 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że brak jest podstaw do udzielenia skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych w decyzji kończącej postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu, w przypadku gdy w toku tego postępowania wyszły na jaw okoliczności, o których mowa w art. 348 pkt 1 oraz pkt 2 ustawy o cudzoziemcach,
3. art. 315 ustawy o cudzoziemcach poprzez jego zastosowanie i orzeczenie o zakazie wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych Państw obszaru Schengen na okres 1 roku, w sytuacji gdy zachodziły podstawy do udzielenia skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych.
Ponadto skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a ponadto zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Jak stanowi art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.
Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że zawiera ona częściowo usprawiedliwione podstawy.
Jako uzasadniony należało ocenić zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 151 tej ustawy oraz związany z nim zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. i w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Naruszenia pierwszego w tych przepisów skarżący kasacyjnie upatruje w nieuprawnionej odmowie przeprowadzenia dowodu z dokumentów wymienionych w skardze. Należy wskazać, że skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z: 1) wniosku adwokata C. S. z dnia 7 września 2020 r. skierowanego do [...]; 2) odpowiedzi [...] na ww. pismo, w której została zawarta informacja, iż w Wydziale tym znajdują się akta sprawy karnej wszczętej przeciwko R. M. (ojciec skarżącego) w dniu [...] w sprawie przestępstwa [...]; 3) oświadczenia z 18 lutego 2021 r. sporządzonego przez R. M. – [...]; 4) pisma z [...], w którym wskazuje się, że rodzinie R. grozi niebezpieczeństwo w razie powrotu do kraju pochodzenia. Jednocześnie do skargi dołączył ww. dokumenty oraz dodatkowo pismo siostry cudzoziemca B. M.
Sąd odmówił przeprowadzenia dowodu z 3 dokumentów. Wprawdzie w uzasadnieniu nie wymieniono szczegółowo dokumentów, którym odmawia się prawa dowodowego, jednakże porównując podane przez Sąd daty ich tłumaczeń wskazać należy, że Sąd odniósł się do dowodów wymienionych w pkt 1-3 skargi. Te same dokumenty Sąd wymienił w części sprawozdawczej uzasadnienia zaznaczając, iż strona złożyła wniosek o "dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z 3 dokumentów (...)". Tymczasem uszło uwadze Sądu, iż skarżący kasacyjnie w skardze wymienił 4 dokumenty stanowiące dowody, o przeprowadzenie których wnosił, zaś do skargi dołączył 5 dokumentów. Tym samym wniosek nie został rozpoznany w całości.
Po drugie, odmawiając przeprowadzenia tych dowodów Sąd wskazał, że strona mogła złożyć te dokumenty na etapie postępowania administracyjnego, albowiem z daty dokonania ich tłumaczeń wynika, że była już wówczas w ich posiadaniu. Dodatkowo, zdaniem Sądu, pozostają one bez wpływu na treść rozstrzygnięcia skoro dotyczą nie osoby skarżącego, ale jego ojca. Z takim stanowiskiem Sądu pierwszej instancji nie można się zgodzić. Wprawdzie poza sporem pozostaje, że dowody te były w posiadaniu skarżącego w toku postępowania administracyjnego, jednakże w okolicznościach niniejszej sprawy nie można postawić skarżącemu zarzutu, że ich nie złożył na tym etapie. Słusznie bowiem cudzoziemiec podniósł, że wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 10 § 1 k.p.a. organ odwoławczy nie poinformował go o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym oraz złożenia dodatkowych wniosków dowodowych. W sytuacji, gdy czas trwania postępowania przed organem odwoławczym znacznie przekroczył ustawowe terminy, nie można zgodzić się z oceną, iż brak takiej informacji, o ile stanowi o naruszeniu ww. przepisu, to jednak pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Podsumowując, trafnie skarżący kasacyjnie stwierdził, że niezapoznanie go z materiałem dowodnym uniemożliwiło mu złożenie – na etapie postępowania przed organem administracji ww. dowodów. Tym samym zatem Sąd pierwszej instancji w sposób nieuprawniony odmówił przeprowadzenie dowodów z przedłożonych dokumentów wskazując na możliwość ich złożenia przed organem administracji.
Również drugi argument Sądu – fakt, że dokumenty te odnoszą się do osoby ojca skarżącego, a nie jego samego, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie mogły stanowić podstawy takiego rozstrzygnięcia tej kwestii. Nie może wszak ujść uwadze, że cudzoziemiec przyjechał do Polski w 2016 r. wraz z pozostałymi członkami rodziny – rodzicami i rodzeństwem, będąc wówczas osobą niepełnoletnią. Wszyscy oni występowali wielokrotnie z wnioskami o udzielenie ochrony międzynarodowej, przy czym zasadniczą przyczyną ubiegania się o tę ochronę była sytuacja ojca. Również w niniejszym postępowaniu skarżący wskazał na obawę powrotu do kraju pochodzenia w związku z sytuacją, w jakiej znajduje się jego ojciec. Wprawdzie w postępowaniu o zobowiązanie do powrotu organ administracji ma obowiązek zbadać indywidualne położenie cudzoziemca, którego postępowanie dotyczy, niezależnie od innych członków jego rodziny, jednakże w okolicznościach, gdy cudzoziemiec upatruje zaistnienia przesłanek negatywnych do wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu w sytuacji innego członka rodziny, która ma wpływ na jego połozenie, nie można odmówić przeprowadzenia dowodu, który bezpośrednio nie odnosi się do cudzoziemca, lecz do innego członka jego rodziny.
Konkludując, trafnie skarżący zarzucił naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Powyższe uzasadnia również twierdzenie skarżącego kasacyjnie, iż Sąd pierwszej instancji wadliwie nie dostrzegł, że ograny administracji naruszyły zasadę prawdy obiektywnej i nie dokonały wszystkich czynności niezbędnych do należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy, a to doprowadziło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Natomiast jako nieuzasadniony należało uznać zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w stopniu uzasadniającym konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Należy przypomnieć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest jednolite stanowisko, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09; wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08; publ. CBOSA). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA: z 28 września 2010 r., I OSK 1605/09; 13 października 2010 r., II FSK 1479/09; publ. CBOSA). Uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia zawiera wszystkie elementy wskazane w tym przepisie. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie Sąd poddał analizie najistotniejsze aspekty sprawy. Natomiast sam fakt, że skarżący nie podziela stanowiska Sądu, nie może stanowić uzasadnienia dla ww. zarzutu.
W świetle powyższego Sąd uznał, że istota sprawy została należycie wyjaśniona co uprawniało Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a., do rozpoznania skargi. Oceniając skargę należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem ww. przepisów postępowania, a to: art. 10 § 1, art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 15 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając ponownie sprawę organ umożliwi cudzoziemcowi zapoznanie się z materiałem dowodowym oraz wypowiedzenie się co do niego oraz uzupełni postępowanie dowodowego o zgłaszane przez stronę dowody. W oparciu o tak przeprowadzone postępowanie organ ponownie oceni, czy skarżący spełnia przesłanki do udzielenia mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub pobyt tolerowany, uwzględniając w tej ocenie fakt, że decyzją z dnia 30 września 2021 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców udzielił R. M. (ojcu skarżącego) zgody na pobyt ze względów humanitarnych.
Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów Sąd oparł o art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 tej ustawy.