II OSK 2320/14

Naczelny Sąd Administracyjny2016-05-31
NSAAdministracyjneWysokansa
prawo wodneurządzenie wodnerurociągkanalizacja deszczowamelioracjaurządzenie budowlanekształtowanie zasobów wodnychkonserwacjaadministracja publiczna

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i decyzje organów niższych instancji, uznając rurociąg za urządzenie wodne, co otworzyło drogę do zastosowania przepisów Prawa wodnego dotyczących jego utrzymania.

Sprawa dotyczyła wniosku o udrożnienie i konserwację rurociągu, który organy administracji uznały za urządzenie kanalizacyjne, a nie wodne, co skutkowało umorzeniem postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podtrzymał to stanowisko. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, uznając rurociąg za urządzenie wodne służące kształtowaniu zasobów wodnych, co otworzyło możliwość zastosowania art. 64b Prawa wodnego.

Sprawa dotyczyła wniosku D. P. o nakazanie udrożnienia i konserwacji rurociągu, który skarżąca określała jako zbieracz lub ciąg drenarski. Organy administracji, w tym Starosta Gdański i Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej, uznały, że rurociąg ten nie jest urządzeniem wodnym ani urządzeniem melioracji wodnych szczegółowych, lecz urządzeniem kanalizacyjnym (obiektem liniowym w rozumieniu Prawa budowlanego). W związku z tym stwierdziły brak podstaw prawnych do wydania decyzji na podstawie przepisów Prawa wodnego i umorzyły postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku utrzymał w mocy decyzje organów, podzielając ich stanowisko, że rurociąg, ze względu na obecne wykorzystanie do odprowadzania wód opadowych i drenażowych, nie służy kształtowaniu zasobów wodnych i korzystaniu z nich, a jedynie jego wylot można uznać za urządzenie wodne. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał, że WSA błędnie zinterpretował przepisy. Sąd kasacyjny stwierdził, że rurociąg, mimo zmiany funkcji, nadal służy kształtowaniu zasobów wodnych (utrzymywanie poziomu wody w stawach, odwadnianie gleby) i powinien być traktowany jako urządzenie wodne. W związku z tym uchylił wyrok WSA oraz decyzje organów administracji, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem, że rurociąg jest urządzeniem wodnym, co umożliwia zastosowanie art. 64b Prawa wodnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, rurociąg, który pierwotnie służył do odprowadzania nadmiaru wód ze stawów i odwadniania gleby, należy uznać za urządzenie wodne, nawet jeśli obecnie jego funkcje zostały poszerzone o odprowadzanie wód opadowych i drenażowych, ponieważ nadal służy kształtowaniu zasobów wodnych.

Uzasadnienie

Sąd kasacyjny uznał, że definicja urządzenia wodnego w Prawie wodnym nie jest zamknięta, a kluczowa jest funkcja urządzenia. Nawet jeśli funkcja uległa zmianie lub została poszerzona, pierwotny cel związany z kształtowaniem zasobów wodnych (utrzymanie poziomu stawów, odwadnianie gleby) pozwala na zakwalifikowanie rurociągu jako urządzenia wodnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (21)

Główne

u.p.w. art. 9 § ust. 1 pkt 19

Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity

Definicja urządzenia wodnego, w tym jego przykładowe wyliczenie, które nie jest zamknięte. Kluczowa jest funkcja służąca kształtowaniu zasobów wodnych i korzystaniu z nich.

u.p.w. art. 64b

Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity

Możliwość nakazania przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego lub likwidacji szkód w przypadku nienależytego utrzymania.

u.p.w. art. 64b

Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity

Niezastosowanie przepisu, mimo istnienia przesłanek.

Pomocnicze

u.p.w. art. 70 § ust. 1

Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity

Definicja urządzeń melioracji wodnych szczegółowych służących regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby, ułatwienia jej uprawy oraz ochronie użytków rolnych przed powodziami.

u.p.w. art. 73

Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity

Wymienienie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, w tym rurociągów o średnicy poniżej 0,6 m.

u.p.w. art. 77

Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity

Dotyczy utrzymywania urządzeń melioracji wodnych szczegółowych.

k.p.a. art. 105 § par. 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

Umorzenie postępowania administracyjnego w przypadkach, gdy wszczęte postępowanie stało się bezprzedmiotowe.

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

Wymagania dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej.

k.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

Zasada praworządności i prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

Zasada swobodnej oceny dowodów.

u.p.b. art. 3 § pkt 1 lit. b

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity

Definicja obiektu budowlanego.

u.p.b. art. 3 § pkt 3

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity

Definicja budowli, w tym obiektów liniowych.

u.p.b. art. 3 § pkt 3a

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity

Definicja obiektu liniowego, w tym rurociągu.

u.p.w. art. 113b § ust. 7 pkt 1

Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity

Przykładowe czynności związane z kształtowaniem zasobów wodnych.

u.p.w. art. 9 § ust. 1 pkt 26

Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity

Definicja zasobów wodnych.

u.p.w. art. 31 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity

Definicja korzystania z wód.

u.p.w. art. 9 § ust. 1 pkt 19 lit. f

Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity

Wyloty urządzeń kanalizacyjnych jako urządzenia wodne.

u.p.w. art. 9 § ust. 1 pkt 19 lit. d

Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity

Obiekty służące do ujmowania wód powierzchniowych oraz podziemnych jako urządzenia wodne.

u.p.w. art. 9 § ust. 1 pkt 14 lit. c

Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity

Definicja wód opadowych lub roztopowych ujętych w systemy kanalizacyjne.

u.p.w. art. 140 § ust. 1

Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity

Przepis Prawa wodnego, który został przywołany w kontekście umorzenia postępowania przez Starostę.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rurociąg, mimo zmiany funkcji, nadal służy kształtowaniu zasobów wodnych i powinien być traktowany jako urządzenie wodne. Zastosowanie art. 64b Prawa wodnego jest możliwe, jeśli rurociąg jest urządzeniem wodnym i jego utrzymanie jest nienależyte. Kwalifikacja jako obiekt liniowy w Prawie budowlanym nie wyklucza statusu urządzenia wodnego w Prawie wodnym.

Odrzucone argumenty

Rurociąg jest urządzeniem kanalizacyjnym, a nie wodnym, ponieważ służy głównie odprowadzaniu wód opadowych i drenażowych, a nie kształtowaniu zasobów wodnych. Tylko wylot rurociągu można uznać za urządzenie wodne. Brak podstaw do zastosowania art. 64b Prawa wodnego, gdyż rurociąg nie jest urządzeniem wodnym ani melioracyjnym szczegółowym. Rurociąg jest obiektem liniowym w rozumieniu Prawa budowlanego, co przesądza o jego charakterze.

Godne uwagi sformułowania

O charakterze urządzenia decyduje nie tylko jego obecny stan, ale sposób oraz cel w jakim urządzenie zostało wykonane. Podstawowym zadaniem spornego urządzenia jest kształtowanie zasobów wodnych, mimo zakłócenia obecnie jego pierwotnych funkcji i wykorzystywania jako również urządzenia kanalizacyjnego. Urządzeniami wodnymi zgodnie z tym przepisem są bowiem tylko te urządzenia, które służą kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich.

Skład orzekający

Agnieszka Wilczewska - Rzepecka

sprawozdawca

Maria Czapska - Górnikiewicz

członek

Marzenna Linska - Wawrzon

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja definicji urządzenia wodnego w Prawie wodnym, relacja między Prawem wodnym a Prawem budowlanym w kontekście urządzeń liniowych, możliwość zastosowania art. 64b Prawa wodnego w przypadku zmiany funkcji urządzenia."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji rurociągu o złożonej historii i funkcjach, ale jego wykładnia przepisów ma szersze zastosowanie do podobnych sporów dotyczących kwalifikacji urządzeń wodnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje złożoność interpretacji przepisów prawa wodnego i budowlanego w kontekście urządzeń o zmiennej funkcji. Rozstrzygnięcie NSA jest istotne dla praktyków zajmujących się prawem wodnym i administracyjnym.

Czy stary rurociąg to urządzenie wodne? NSA rozstrzyga spór o definicję i odpowiedzialność.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 2320/14 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2016-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-08-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Wilczewska  - Rzepecka /sprawozdawca/
Maria Czapska - Górnikiewicz
Marzenna Linska - Wawrzon /przewodniczący/
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
II SA/Gd 805/13 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2014-03-05
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 145
art. 9 ust. 1 pkt 19, art. 64b
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity.
Dz.U. 2013 poz 1409
art. 3 pkt 1 lit. b, art. 3 pkt. 3 i 3a
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity
Dz.U. 2013 poz 267
art. 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie Sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz Sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej D. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Gd 805/13 w sprawie ze skargi D.P. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie utrzymania urządzenia wodnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] oraz decyzję Starosty Gdańskiego z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...]. 2. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku na rzecz D. P. kwotę 1000 (jeden tysiąc) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 805/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę D. P. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wydania decyzji dotyczącej utrzymywania urządzenia wodnego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, iż Starosta Gdański decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) w zw. z art. 64b i art. 140 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz.U. z 2012 r., poz. 145 ze zm.), umorzył postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek D. P. w sprawie wydania decyzji "nakazującej właścicielom zbieracza zlokalizowanego w Jankowie Gdańskim udrożnienie ciągu drenarskiego i jego konserwację". Organ wyjaśnił, że stan faktyczny sprawy ustalił na podstawie szczegółowo opisanych w uzasadnieniu decyzji oświadczeń L. G., który był pracownikiem urzędu gminy Kolbudy w latach 1972-1988 i 2002-2005 i zajmował się sprawami melioracji i łąkarstwa, D. P. - właścicielki działki nr 74 w Jankowie od 1989 r., P. N. (zięcia i jednocześnie pełnomocnika D. P.), mieszkającego na posesji oznaczonej jako działka nr 74, A. F. – właścicielki działki nr 76/12, oraz K. P. – właściciela działek nr 111 i 110/20, znajdujących się po drugiej stronie ul. Parkowej. Organ stwierdził, że rurociąg, którego dotyczy postępowanie, ma długość około 80 m, z czego 50 m przebiega przez teren działki nr 76/12 (należącej do A. F.), 10 m przez działkę nr 74 (należącą do D. P.), a pozostałe 20 m przez ulicę Ogrodową i działkę nr 83/4 (własność S. i W. W.). Z pisma Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych Województwa Pomorskiego z dnia 7 marca 2013 r. wynika, że w ewidencji wód, urządzeń wodnych oraz zmeliorowanych gruntów, prowadzonej przez Marszalka Województwa Pomorskiego nie figuruje żaden rurociąg przebiegający przez działki nr 74 i 76/12 w Jankowie. Starosta Gdański podkreślił, że wiadomym jest, iż na terenie powiatu gdańskiego znajdują się rurociągi wykonane przez właścicieli gruntów w okresie międzywojennym i powojennym, które zostały wykonane bez uzgodnień i dokumentacji. Rurociągi te nie figurują w żadnej ewidencji i nie są naniesione na mapy ewidencyjne. Organ uznał, że w niniejszej sprawie najprawdopodobniej mamy do czynienia z takim rurociągiem. Nie naniesiono go bowiem na aktualne mapy zasadnicze w powiatowym zasobie geodezyjnym. Nie figuruje również na mapach ewidencyjnych z lat 1958 i 1976. Nie został też naniesiony na planie zagospodarowania działki nr 74 z 1994 r. (załącznik projektu technicznego dla przebudowy budynku mieszkalnego na tej działce). Rurociąg ten nie został też ujawniony w aktach notarialnych kupna działki nr 74 przez D. P. w 1989 r. oraz działki nr 76/12 przez A. F. w 1989 r., ani w księgach wieczystych założonych dla tych nieruchomości.
Organ wskazał, że w trakcie oględzin przeprowadzonych w dniach 19 września 2012 r. i 8 maja 2013 r. ustalił, że rurociąg przebiega od stawu na działce nr 74, poprzez działkę nr 76/12, pod ulicą Ogrodową i dalej do studzienki na działce nr 83/4. Rurociąg posiada długość około 80 m, z czego około 50 m przebiega pod działką nr 76/12 należącą do A. F.. Rurociąg wykonany został najprawdopodobniej w latach siedemdziesiątych XX w. i służył do odprowadzania nadmiaru wód ze stawów. Obecnie rurociąg wykonany jest z drenów ceramicznych pełnych o średnicy wewnętrznej Ø150 i odcinkach długości 35 cm. Aktualnie teren, przez który przebiega rurociąg nie jest wykorzystywany rolniczo. Działki są zagospodarowane zielenią przydomową. Na działkach występuje zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna.
Organ I instancji stwierdził również, że pierwotnie rolą rurociągu było tylko i wyłącznie odprowadzenie nadmiaru wody ze stawów na działkach nr 73/55 i nr 74 do studzienki na działce nr 83/4 i dalej do nieużytku na działce nr 84/27. Według oświadczenia P. N., do stawu na działce nr 73/55 drenami wprowadzane są dodatkowo wody z terenów wyżej położonych. W dniu oględzin, z uwagi na wysoki poziom wody w stawie, nie zlokalizowano wlotów drenów. Organ stwierdził również, że przeprowadzone w późniejszych latach roboty doprowadziły do tego, iż rurociąg był wielokrotnie przebudowywany i utracił swój pierwotny charakter. Obecnie do stawu na działce nr 74 wpływają nie tylko wody ze stawu z działki nr 73/55 lecz również wprowadzane są wody drenażowe z odwodnienia budynku mieszkalnego oraz opadowe z dachu budynku D. P.. W 1999 r. - za zgodą A. F. - K. P. wykonał podłączenie za pomocą trójnika rurociągu PCV Ø200 do rurociągu ceramicznego na działce nr 76/12. Rurociągiem PCV Ø200 wprowadzane są wody: ze stawu położonego na działce nr 111, wody opadowe z budynku mieszkalnego (działka nr 111), wody drenażowe z odwodnienia budynku mieszkalnego (działka nr 111) oraz wody drenażowe z drenażu położonego na działce nr 110/24 i nr 110/20. Według oświadczenia K. P. do stawu na działce nr 111 drenami wprowadzane są dodatkowo wody z terenów wyżej położonych. W dniu oględzin, z uwagi na wysoki poziom wody w stawie, wloty drenów nie były widoczne. W 2003 r. - za zgodą A. F. - Ryszard W. wykonał podłączenie rurociągu Ø100 za pomocą trójnika do rurociągu ceramicznego na działce nr 76/12. Rurociągiem PCV Ø100 wprowadzane są wody drenażowe z odwodnienia opaskowego budynku mieszkalnego oraz wody opadowe z odwodnienia liniowego przy wjeździe do garażu (działka nr 75). Kilka lat temu, najprawdopodobniej w 2009 r., Gmina Kolbudy wykonała 5 m odwodnienia liniowego przed wjazdem na działkę nr 76/12, zbierającego wody opadowe spływające z ul. Parkowej, ul. Przy Rondzie i ul. Jantarowej. Wody te poprzez studzienkę zostały włączone do rurociągu K. P. i dalej do rurociągu przebiegającego przez teren działki nr 76/12 należącej do A. F.. Wody opadowe spływające z dróg gminnych niosą duże ilości zawiesiny, która osadza się w rurociągu powodując jego zamulenie. Większość ww. robót wykonana została bez wymaganych prawem dokumentów.
Organ wyjaśnił nadto, że wniosek D. P. dotyczy żądania wydania decyzji "nakazującej właścicielom zbieracza zlokalizowanego w Jankowie Gdańskim udrożnienie ciągu drenarskiego i jego konserwację". Ustawa Prawo wodne daje delegację Staroście do wydania decyzji na konserwację urządzeń wodnych w dwóch przepisach tj. w art. 64b i art. 77. Przepis art. 77 ustawy Prawo wodne dotyczy utrzymywania urządzeń melioracji wodnych szczegółowych. Zgodnie z art. 70 i art. 73 ustawy Prawo wodne, do urządzeń melioracji wodnych szczegółowych zaliczają się rurociągi o średnicy poniżej 0,6 m, jeżeli służą regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby, ułatwienia jej uprawy oraz ochronie użytków rolnych przed powodziami. Jak wynika z przeprowadzonych oględzin, teren, przez który przebiega rurociąg, nie jest wykorzystywany rolniczo. Nie jest tam prowadzona żadna uprawa rolna. Działki są zagospodarowane zielenią przydomową, a na posesjach stoją domy mieszkalne jednorodzinne. Rurociąg ten nie stanowi więc urządzenia melioracji wodnych szczegółowych i nie można wydać decyzji na podstawie art. 77 ustawy Prawo wodne. Organ zauważył przy tym, że sposób zagospodarowania tego terenu na zabudowę mieszkaniową jednorodzinną, a nie pod uprawy rolne, jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego dla fragmentu wsi Jankowo (uchwałą Rady Gminy Kolbudy nr XXIX/258/2005 z dnia 6 grudnia 2005 r.).
Następnie organ rozważył czy przedmiotowy rurociąg można zaliczyć do urządzeń wodnych, dla których - zgodnie z art. 64b ustawy Prawo wodne, w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, powodującego zmianę jego funkcji lub szkodliwe oddziaływanie na grunty, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego może, w drodze decyzji, nakazać przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego lub likwidację szkód, określając warunki i termin wykonania tych czynności. Starosta Gdański wskazał na definicję urządzenia wodnego zawartą w art. 9 ust. 1 pkt 19 ww. ustawy, która nie zawiera ani ciągów drenarskich ani żadnych rurociągów. Podkreślił, że zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. f ustawy Prawo wodne tylko wylot urządzenia kanalizacyjnego, a nie rurociąg mieści się w pojęciu "urządzenie wodne". Przedmiotowy rurociąg - stanowiący "urządzenie kanalizacyjne" - nie jest więc "urządzeniem wodnym". Rurociąg ten wykonany był pierwotnie jedynie do przesyłania nadmiaru wód ze stawu do odbiornika docelowego jakim jest nieużytek na działce nr 84/27. Obecnie rurociąg pełni głównie funkcję kanalizacji deszczowej, prowadzącej wody opadowe, spływające powierzchniowo z ul. Parkowej, ul. Jantarowej i ul. Przy Rondzie. Jak duże są to ilości wód może świadczyć korespondencja A. F. z Wójtem Gminy Kolbudy prowadzona od roku 2001 r. Wynika z niej, że każdorazowo przy większych deszczach woda spływająca z dróg gminnych wlewa się na posesję A. F. zamulając staw i drogę wewnętrzną, doprowadzając nawet do jej zniszczenia. Przedmiotowy rurociąg stanowi więc urządzenie kanalizacyjne służące do odprowadzania: nadmiaru wody ze stawów położonych na działkach nr 73/55 i nr 74, do których wprowadzane są wody z odwodnienia budynku mieszkalnego i wody opadowe z budynku na działce nr 74; wód drenażowych z działek 110/24 i 110/20; wód ze stawu z działki nr 111, oraz wód z odwodnienia budynku mieszkalnego i wód opadowych z budynku na działce nr 111; wód opadowych spływających powierzchniowo z ulic gminnych: ul. Parkowej, ul. Przy Rondzie i ul. Jantarowej oraz ze zjazdów na prywatne posesje przy tych ulicach; wód z odwodnienia budynku mieszkalnego oraz wód opadowych z odwodnienia liniowego przy wjeździe do garażu na działce nr 75.
Organ uznał zatem, że przedmiotowy rurociąg pełni funkcję urządzenia kanalizacyjnego i "transportuje" różne rodzaje wód do odbiornika, jakim jest nieużytek na działce nr 84/27. Zgodnie z definicją zawartą w art. 9 ust. 1 pkt 19 ustawy Prawo wodne, jedynie wylot tego rurociągu jest urządzeniem wodnym. Do przedmiotowego rurociągu - stanowiącego "urządzenie kanalizacyjne" nie można więc zastosować art. 64b ustawy Prawo wodne. Rurociągu tego nie można zaliczyć do "urządzeń wodnych" również z tego powodu, że jego wykonanie nie wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Wykonanie takiego urządzenia podlega jedynie pod przepisy ustawy Prawo budowlane.
Mając powyższe na uwadze, organ pierwszej instancji uznał, że w ustawie Prawo wodne brak jest delegacji, na podstawie której Starosta Gdański mógłby wydać decyzję, zgodnie z wnioskiem strony – "nakazującej właścicielom zbieracza zlokalizowanego w Jankowie Gdańskim udrożnienie ciągu drenarskiego i jego konserwację".
W odwołaniu od powyższej decyzji D. P. wniosła o jej zmianę, poprzez stwierdzenie, że podmiotem odpowiedzialnym za naprawę i konserwację rurociągu jest Gmina Kolbudy, ewentualnie o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. Zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 10 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego poprzez wydanie decyzji w dniu, w którym strona miała jeszcze możliwość złożenia ostatecznych wniosków, co też uczyniła; naruszenie przepisów postępowania poprzez wydanie decyzji umarzającej postępowanie przy jednoczesnym wskazaniu podmiotu odpowiedzialnego za naprawę i konserwację ciągu drenarskiego; naruszenie art. 9 ust. 1 pkt 19 ustawy Prawo wodne w zw. z art. 3 ustawy Prawo budowlane poprzez błędną kwalifikację, że sporny rurociąg nie jest urządzeniem wodnym oraz naruszenie art. 64b ustawy Prawo wodne.
Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr ZO/872-87/2013/AK, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że wniosek D. P. wszczynający postępowanie dotyczył wydania decyzji nakazującej właścicielom zbieracza udrożnienie ciągu drenarskiego i jego konserwację. Z przepisu art. 64b ustawy Prawo wodne wynika uprawnienie organu do nakazania przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego lub likwidacji szkód w przypadku, gdy nienależycie utrzymywane urządzenie wodne powoduje zmianę jego funkcji lub szkodliwe oddziaływanie na grunty. Przepis ten dotyczy urządzeń wodnych, zatem kluczowe znaczenie ma tu kwalifikacja przedmiotowego rurociągu, czy jest on urządzeniem wodnym w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 19 ustawy Prawo wodne, tj. urządzeniem służącym kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich.
Zdaniem organu odwoławczego analiza akt sprawy wykazała, że przedmiotowy rurociąg nie został wykonany w miejscu rowów melioracyjnych, w celu ich zastąpienia. Urządzenie będące przedmiotem postępowania - rurociąg, nie jest urządzeniem wodnym w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 19 ustawy Prawo wodne, ani też urządzeniem, do którego - zgodnie z art. 9 ust. 2 pkt 1 tej ustawy - można stosować przepisy dotyczące urządzeń wodnych. Teren, którego dotyczy postępowanie nie jest terenem rolniczym tylko terenem mieszkaniowym, co potwierdza dodatkowo przeznaczenie spornego rurociągu, tj. funkcja kanalizacyjna.
Organ wyjaśnił również, że zgodnie z art. 3 pkt 1 lit b ustawy Prawo budowlane, przez obiekt budowlany należy rozumieć budowlę stanowiąca całość techniczno-użytkową wraz z instalacjami i urządzeniami. Zgodnie z art. 3 pkt 3 ustawy Prawo budowlane przez budowlę należy rozumieć każdy obiekt budowlany niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury, jak m.in. obiekty liniowe, a definicja obiektu liniowego znajduje się w kolejnym punkcie tego przepisu, tj. punkcie 3a, z którego wynika, że jest to obiekt budowlany, którego charakterystycznym parametrem jest długość, w szczególności rurociąg. Zgodnie z powyższym, przedmiotowy rurociąg, tworzący sieć kanalizacyjną, jest obiektem liniowym zgodnie z art. 3 pkt 3a ustawy Prawo budowlane, co prawidłowo ustalił Starosta Gdański w toku postępowania. Ze względu na tę kwalifikację spornego urządzenia, w przedmiotowej sprawie nie można zastosować trybu przewidzianego art. 64b ustawy Prawo wodne, gdyż przepis ten może być zastosowany wyłącznie do urządzeń wodnych.
Organ odwoławczy stwierdził nadto, że postępowanie przeprowadzone przez Starostę Gdańskiego pozwoliło na prawidłowe zakwalifikowanie spornego rurociągu jako urządzenia kanalizacyjnego - obiektu liniowego, o którym stanowi art. 3 pkt 3a ustawy Prawo budowlane, a co za tym idzie stwierdzenie, że organ ten nie posiadana kompetencji do orzekania w przedmiotowej sprawie. Starosta Gdański wszelkie ustalenia dokonane w toku postępowania oraz zebrane dowody odzwierciedlił w aktach sprawy oraz w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.
Organ odwoławczy podkreślił, że ustawa Prawo wodne nie przyznaje kompetencji organom do rozstrzygania spraw z zakresu urządzeń niebędących urządzeniami wodnymi. Organ przytoczył treść art. 105 § 1 k.p.a. i stwierdził, że należało postępowanie umorzyć, skoro sporne urządzenie, którego stan techniczny i prawidłowe funkcjonowanie były przedmiotem wszczętego postępowania, okazało się być urządzeniem kanalizacyjnym, do którego nie stosuje się przepisu art. 64b ustawy Prawo wodne, a ustawa Prawo wodne nie przyznaje kompetencji organowi do orzekania w sprawach dotyczących obiektów budowlanych - tu obiekt liniowy zgodnie z art. 3 pkt 3a ustawy - Prawo budowlane.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez zaprezentowanie odmiennych poglądów w decyzji z dnia 14 grudnia 2012 r. i w decyzji zaskarżonej, które dotyczą tego samego stanu faktycznego i przedmiotu sprawy; naruszenie art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niedostateczną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez uznanie, że Wójt Gminy Kolbudy nie jest zobowiązany do udrożnienia ciągu drenarskiego i jego konserwacji; naruszenie art. 64b ustawy Prawo wodne oraz naruszenie art. 9 ust. 1 pkt 19 ustawy Prawo wodne w zw. z art. 3 ustawy Prawo budowlane poprzez błędną kwalifikację, że sporny ciąg drenarski nie jest urządzeniem wodnym.
W uzasadnieniu skargi podniosła, że Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku w decyzji z dnia 14 grudnia 2012 r. uchylił decyzję Starosty Gdańskiego o umorzeniu postępowania administracyjnego toczącego się w przedmiotowej sprawie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia oraz wskazał, że dla rozstrzygnięcia sprawy należy ustalić, czy na działce nr 76/12 doszło do przebudowy urządzenia wodnego i jakie skutki spowodowała ta przebudowa. Zaskarżona decyzja jest sprzeczna z ww. decyzją, albowiem organ zaznaczył w zaskarżonej decyzji, że w przedmiotowej sprawie nie znajduje zastosowania art. 64b ustawy Prawo wodne, a w poprzedniej decyzji uznał za niedostateczne przeprowadzenie postępowania dowodowego w przedmiocie ustalenia, czy na działce nr 76/12 doszło do przebudowy urządzenia wodnego. Wyraźnie więc organ wskazał, że w niniejszej sprawie powinien mieć zastosowanie art. 64b ustawy Prawo wodne, co narusza zasadę zaufania obywateli do organów. W pozostałym zakresie skarżąca powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, że nie zachodzi sprzeczność pomiędzy zaskarżoną decyzją, a decyzją z dnia 14 grudnia 2012 r.
Na rozprawie w dniu 19 lutego 2014 r. pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że w jego ocenie sporny rurociąg należy zakwalifikować jako urządzenie wodne zdefiniowane w art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. d ustawy Prawo wodne. Oświadczył, że sporny rurociąg pierwotnie powstał po to aby zapobiegać temu, że teren jest zbyt podmokły. Powstał tuż po wojnie. Woda, która gromadzona jest w rurociągu, odprowadzana jest do studni i wykorzystywana była kiedyś do podlewania upraw.
Pełnomocnik organu wyjaśnił natomiast, że sporny rurociąg stanowi urządzenie kanalizacji deszczowej. Urządzenia tego typu nie stanowią urządzeń wodnych, ponieważ są to urządzenia szczelne, zamknięte, służące do prowadzenia wody deszczowej. Urządzenia te nie służą natomiast do kształtowania zasobów wodnych i korzystania z nich. Prawo wodne dotyczy zasobów wodnych a nie np. deszczówki. Katalog urządzeń wodnych wskazanych w art. 9 ust. 1 pkt 19 ustawy - Prawo wodne nie jest zamknięty ale zawsze urządzenie wodne musi służyć do kształtowania zasobów wodnych i korzystania z nich, a sporny rurociąg temu nie służy. Urządzenia wodne wskazane w art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. d ustawy Prawo wodne są to np. studnie, a więc urządzenia, które służą do ujmowania wody np. powierzchniowej aby użyć ją w określonym celu np. technologicznym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznając wniesioną skargę wskazał, iż przedmiotem niniejszej sprawy jest rurociąg, określany przez skarżącą jako zbieracz, rurociąg, ciąg drenarski, który przebiega od stawu na działce nr 74 (własność skarżącej), poprzez działkę nr 76/12 (własność A. F.), pod ulicą Ogrodową i dalej do studzienki na działce nr 83/4 (własność Stanisława i Wandy W.). Rurociąg ma około 80 m długości, z czego około 50 m przebiega pod działką nr 76/12 należącą do A. F.. Dodał, że w sprawie jest bezsporne, że obecnie przez ten rurociąg przepływają: wody powierzchniowe ze stawów, wody drenażowe z odwodnienia budynków i działek budowlanych, wody opadowe, w tym spływające z dachów budynków oraz dróg gminnych. Bezsporne również pozostaje, że przedmiotowy rurociąg przebiega przez tereny, które obecnie nie mają charakteru rolniczego. Znajduje się bowiem na obszarze przeznaczonym pod budownictwo jednorodzinne i tak też wykorzystywanym.
W ocenie Sądu z przebiegu niniejszej sprawy wynika, że skarżąca zaakceptowała prawidłowe stanowisko organów, zgodnie z którym omawiany rurociąg nie jest urządzeniem melioracji wodnych szczegółowych, a co za tym idzie, brak było podstaw do prowadzenia w tej sprawie postępowania w trybie art. 77 ustawy Prawo wodne, który dotyczy utrzymywania tylko tego typu urządzeń wodnych. Zgodnie bowiem z art. 77 ust. 1 ustawy Prawo wodne, utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej - do tej spółki. Z ustępu 2. tego artykułu wynika natomiast, że jeżeli obowiązek, o którym mowa w ust. 1, nie jest wykonywany, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego ustala, w drodze decyzji, proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntu, szczegółowe zakresy i terminy jego wykonywania. Urządzenia melioracji wodnych szczegółowych zostały enumeratywnie wymienione w art. 73 ustawy Prawo wodne (są to również drenowania i rurociągi o średnicy poniżej 0,6 m), jednak wszystkie one muszą spełniać podstawowe kryterium określone w art. 70 ust. 1 cyt. ustawy, tj. służyć regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby, ułatwienia jej uprawy oraz na ochronie użytków rolnych przed powodziami. W sprawie jest bezsporne, że przedmiotowy rurociąg obecnie takim celom nie służy, a z wyrażonej w art. 6 k.p.a. zasady praworządności (legalizmu) wynika, obowiązek organów administracji stosowania przepisów obowiązujących w dniu wydania decyzji do stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania decyzji. Organy zatem zobowiązane są co do zasady uwzględniać stan prawny i stan faktyczny sprawy z daty orzekania. Organy obu instancji przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy obowiązane były zatem uwzględnić stan faktyczny i prawny istniejący w chwili wydawania decyzji, w szczególności aktualny sposób wykorzystywania rurociągu.
Oceniając natomiast czy w sprawie można było prowadzić postępowanie na podstawie art. 64b ustawy Prawo budowlane, Sąd przede wszystkim zważył, że zgodnie z tym przepisem, w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, powodującego zmianę jego funkcji lub szkodliwe oddziaływanie na grunty, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego może, w drodze decyzji, nakazać przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego lub likwidację szkód, określając warunki i termin wykonania tych czynności. W ocenie Sądu z treści tego przepisu jasno wynika, że warunkiem sine qua non wydania wskazanej w nim decyzji administracyjnej mającej charakter restytucyjny jest nienależyte utrzymywanie urządzenia wodnego, powodujące zmianę jego funkcji lub szkodliwe oddziaływanie na grunty. Aby zatem rozważać możliwość nałożenia obowiązków określonych w tym przepisie, należy w pierwszej kolejności ustalić czy przedmiot postępowania (w niniejszej sprawie rurociąg - "zbieracz") można zaliczyć do urządzeń wodnych.
Kontynuując Sąd wskazał, że definicję urządzenia wodnego zawiera art. 9 ust. 1 pkt 19 ustawy Prawo wodne. Zgodnie z tym przepisem, urządzenia wodne są to urządzenia służące kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich, a w szczególności: a) budowle: piętrzące, upustowe, przeciwpowodziowe i regulacyjne, a także kanały i rowy, b) zbiorniki, obiekty zbiorników i stopni wodnych, c) stawy rybne oraz stawy przeznaczone do oczyszczania ścieków, rekreacji lub innych celów, d) obiekty służące do ujmowania wód powierzchniowych oraz podziemnych, e) obiekty energetyki wodnej, f) wyloty urządzeń kanalizacyjnych służące do wprowadzania ścieków do wód lub urządzeń wodnych oraz wyloty urządzeń służące do wprowadzania wody do wód lub urządzeń wodnych, g) stałe urządzenia służące do połowu ryb lub do pozyskiwania innych organizmów wodnych, h) mury oporowe, bulwary, nabrzeża, pomosty, przystanie, kąpieliska, i) stałe urządzenia służące do dokonywania przewozów międzybrzegowych.
Omawiając przedstawioną powyżej definicję urządzenia wodnego należy zauważyć, że ustawodawca, definiując to pojęcie, zwrócił uwagę na funkcję, którą muszą spełniać poszczególne urządzenia aby można było je było uznać za urządzenia wodne. Urządzeniami wodnymi zgodnie z tym przepisem są bowiem tylko te urządzenia, które służą kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich. Aby odpowiedzieć na pytanie jakie urządzenie jest urządzeniem wodnym, należy zatem zdefiniować pojęcia kształtowanie zasobów wodnych oraz korzystanie z zasobów wodnych.
W tym względzie Sąd wskazał, że przepisy zawarte w art. 31 ust. 1 i 2 ustawy Prawo wodne zawierają definicję legalną pojęcia korzystanie z wód. Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy Prawo wodne, korzystanie z wód polega na ich używaniu na potrzeby ludności oraz gospodarki. Z art. 31 ust. 2 cyt. ustawy wynika natomiast, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, w szczególności ustaleń planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza, a także marnotrawstwa wody, marnotrawstwa energii wody, ani wyrządzać szkód. W komentarzu do tego artykułu, zawartym w "Prawo wodne. Komentarz" (Wolters Kluwer S.A. Warszawa 2013, str. 176), Bartosz Rakoczy wyjaśnia: "Korzystanie z wód polega na ich używaniu na potrzeby ludności i gospodarki. Definicja korzystania z wód skonstruowana jest w ten sposób, że centralnym jej punktem jest używanie wód. Prawodawca nie definiuje, co oznacza używanie wód. Zgodnie z definicją słownikową używanie oznacza: "posłużyć się (posługiwać się) czymś, zastosować (stosować) coś jako środek, narzędzie" (Uniwersalny słownik języka..., pod red. S. Dubisza, t. 4, s. 1069). Używanie wód dotyczy dwóch elementów – potrzeb ludności i potrzeb gospodarki. Korzystanie z wód obejmuje wszelkie sposoby jej używania dla potrzeb ludności i gospodarki. Zakres korzystania z wód jest zatem bardzo szeroki. Ustawodawca określa jednak ramy korzystania z wód, wskazując, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, w szczególności ustaleń planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza, a także marnotrawstwa wody, marnotrawstwa energii wody, ani wyrządzać szkód. Sposób określenia granic korzystania z wód pozwala uznać, że korzystaniem z wód nie są te zachowania, które prawodawca wskazuje w ust. 2. Zatem korzystaniem z wód nie będą te zachowania, które powodują pogorszenie stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, które powodują marnotrawstwo wód, czy też marnotrawstwo energii wodnej, które wyrządzają szkody, nawet jeśli te zachowania polegają na używaniu wód dla potrzeb ludności lub gospodarki."
Z regulacji zwartych m.in. w art. 113b ust. 7 pkt 1 ustawy Prawo wodne, wynika natomiast, że kształtowanie zasobów wodnych to kształtowanie zasobów wodnych w celu ich ochrony, a także w celu ochrony ludności przed zagrożeniami związanymi z zasobami wodnymi, polegające przede wszystkim na piętrzeniu, poborze, magazynowaniu, uzdatnianiu i dystrybucji wody (zob. "Status prawny urządzeń wodnych" Michał Tyburek w: "Wybrane problemy prawa wodnego" pod. red. Bartosza Rakoczego, Wolters Kluwer S.A. Warszawa 2013, str. 239).
W ocenie Sądu, należy również zauważyć, że katalog urządzeń wskazanych jako urządzenia wodne w art. 9 ust. 1 pkt 19 ustawy Prawo wodne nie jest zamknięty. Samo zatem stwierdzenie, że wyliczenie w nim zawarte nie zawiera rurociągów, czy też ciągów drenarskich nie przesądza jeszcze o tym, że rurociąg, stanowiący przedmiot niniejszego postępowania, urządzeniem wodnym nie jest. Przesądza jednak o tym funkcja, którą aktualnie przedmiotowy rurociąg pełni, a która powoduje, że urządzenie to nie służy kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich, w szczególności nie stanowi obiektu służącego do ujmowania wód powierzchniowych oraz podziemnych, o jakim mowa w art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. d ustawy Prawo wodne. Słusznie pełnomocnik organu zauważył na rozprawie, że urządzenia wodne wskazane w art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. d ustawy Prawo wodne są to np. studnie, a więc urządzenia, które służą do ujmowania wody np. powierzchniowej, aby użyć ją w określonym celu np. technologicznym. Nie są nimi natomiast urządzenia, które odprowadzają wodę deszczową, czy też ścieki, którymi – zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c ustawy Prawo wodne, są (wprowadzane do wód lub do ziemi) wody opadowe lub roztopowe, ujęte w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacyjne, pochodzące z powierzchni zanieczyszczonych o trwałej nawierzchni, w tym z miast oraz dróg i parkingów.
Przedmiotowy rurociąg – jak prawidłowo ustaliły organy, stanowi zatem urządzenie kanalizacyjne, a nie wodne. Z akt sprawy i ustaleń organów szczegółowo opisanych w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji wynika bowiem, że obecnie pełni on funkcję kanalizacji deszczowej, odprowadzając wody powierzchniowe ze stawów, wody drenażowe z odwodnienia budynków i działek budowlanych oraz wody opadowe, w tym spływające z dachów budynków oraz dróg gminnych.
Przedmiotowy rurociąg pełni funkcję urządzenia kanalizacyjnego, zatem - zgodnie z przepisem art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. f ustawy Prawo wodne, jedynie wylot tego rurociągu (którego nie dotyczył wniosek skarżącej) jest urządzeniem wodnym. Przepis ten stanowi bowiem, że wyloty urządzeń kanalizacyjnych służące do wprowadzania ścieków do wód lub urządzeń wodnych oraz wyloty urządzeń służące do wprowadzania wody do wód lub urządzeń wodnych stanowią urządzenia wodne. Do przedmiotowego rurociągu nie można więc zastosować art. 64b ustawy Prawo wodne.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy obu instancji prawidłowo przyjęły w niniejszej sprawie, iż w ustawie - Prawo wodne brak jest delegacji, na podstawie której Starosta Gdański mógłby wydać decyzję, zgodnie z wnioskiem strony "nakazującą właścicielom zbieracza zlokalizowanego w Jankowie Gdańskim udrożnienie ciągu drenarskiego i jego konserwację". Przedmiotowy rurociąg nie stanowi bowiem ani urządzenia wodnego, ani urządzenia melioracji wodnych szczegółowych. Prowadzenie postępowania w tej sprawie stało się zatem bezprzedmiotowe, co uzasadniało jego umorzenie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Odnośnie zakwalifikowania przedmiotowego rurociągu przez organy jako obiektu budowlanego, Sąd uznał, że była to kwalifikacja prawidłowa. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 1 lit. b ustawy Prawo budowlane, przez obiekt budowlany należy rozumieć budowlę stanowiącą całość techniczno-użytkową wraz z instalacjami i urządzeniami. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 3 ustawy Prawo budowlane, przez budowlę należy rozumieć każdy obiekt budowlany niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury, w tym m.in. obiekty liniowe. Definicję obiektu liniowego zawiera art. 3 pkt 3a cyt. ustawy. Zgodnie z tym przepisem, obiektem liniowym jest obiekt budowlany, którego charakterystycznym parametrem jest długość, w szczególności rurociąg. Z powyższego wynika, że przedmiotowy rurociąg, tworzący sieć kanalizacyjną, jest obiektem liniowym (art. 3 pkt 3a ustawy Prawo budowlane), a więc obiektem budowlanym, co prawidłowo ustaliły organy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła D. P., wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.:
- art. 9 ust. 1 pkt 19 w zw. z art. 113b ust. 7 pkt 1 ustawy Prawo wodne, poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że zadanie jakie spełnia sporne urządzenie nie mieści się w zakresie zadań związanych z kształtowaniem zasobów wodnych i korzystaniu z nich, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że sporne urządzenie nie jest urządzeniem wodnym, w sytuacji gdy jednym z głównych zadań, dla których powstało sporne urządzenie jest regulacja poziomu stawów, odwadnianie gleby i ochrona miejscowej ludności przed zalewaniem ich nieruchomości,
- art. 9 ust. 1 pkt 19 ustawy Prawo wodne w zw. z art. 3 pkt 1 lit. b oraz art. 3 pkt 3a ustawy Prawo budowlane, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że skoro jedną z charakterystycznych cech spornego urządzenia jest długość, to urządzenie to należy zakwalifikować jako obiekt liniowy - obiekt budowalny, w sytuacji gdy urządzenie wodne także może charakteryzować się długością,
- art. 64b ustawy Prawo wodne, poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy istniały przesłanki do jego zastosowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona wskazała, iż nie może podzielić wykładni przepisów ustawy Prawo wodne dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, jakoby sporne urządzenie nie było urządzeniem wodnym zdefiniowanym w art. 9 ust. 1 pkt 19 ustawy Prawo wodnego. Przedmiotowy przepis zawiera definicję legalną urządzenia wodnego, ale jest to definicja nieostra wskazująca na funkcje urządzenia wodnego i zawierająca otwarty katalog urządzeń wodnych. Zatem dla prawidłowego określenia, czy sporne urządzenie jest urządzeniem wodnym należałoby zbadać, czy urządzenie to pełni zadania związane z kształtowaniem zasobów wodnych i korzystaniu z nich. Dokonując wykładni tego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny posiłkował się niepełną definicją "kształtowania zasobów wodnych" zawartą w art. 113b ust. 7 pkt 1 ustawy Prawo wodne, w którym to wśród czynności związanych z kształtowaniem zasobów wodnych wskazano: piętrzenie, pobór, magazynowanie, uzdatnianie i dystrybucję wody. Są to jednak czynności przykładowe, niestanowiące katalogu zamkniętego czynności związanych z kształtowaniem zasobów wodnych. Strona zaznaczyła, że Prawo wodne nie zawiera legalnej definicji czynności związanych z kształtowaniem zasobów wodnych. Wobec powyższego jak najbardziej zasadne wydaje się zastosowanie wykładni językowej. Zgodnie z internetową wersją Słownika Języka Polskiego wydawnictwa PWN (http://sjp.pwn.pl) "kształtować" oznacza "wpływać na coś w celu osiągnięcia określonego efektu". Skarżąca podniosła, że o charakterze urządzenia decyduje nie tylko jego obecny stan, ale sposób oraz cel w jakim urządzenie zostało wykonane. W toku postępowania administracyjnego zostało jednoznacznie ustalone, że pierwotnie sporne urządzenie służyło do odprowadzania nadmiaru wód ze stawów. Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 26 ustawy Prawo wodne, przez zasoby wodne rozumie się wody śródlądowe powierzchniowe i podziemne, morskie wody i wewnętrzne oraz wody przejściowe i przybrzeżne znajdujące się na obszarze dorzecza. Natomiast wody powierzchniowe "to wody występujące na powierzchni ziemi. Zalicza się do nich oceany, morza, wody płynące w rzekach, kanałach, jeziorach, potokach, strumykach, ruczajach oraz wody stojące w studniach, rowach, stawach i oczkach wodnych, a także wieczne śniegi i lodowce występujące na obszarach arktycznych" (Prawo wodne Komentarz pod redakcją Jana Szachułowicza Autor komentarza do dz. I roz. 1 art. 1: Jan Szachułowicz).
W świetle powyższego, zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, nie powinno być żadnych wątpliwości, że stawy, z których odprowadzana jest woda wchodzą w skład zasobów wodnych. Natomiast sporne urządzenie powstało i nadal ma na celu utrzymywanie stałego poziomu wody w stawach, a dodatkowo odwadnia glebę. Zatem podstawowym zadaniem spornego urządzenia jest kształtowanie zasobów wodnych i powinna być to wystarczająca przesłanka do zakwalifikowania spornego urządzenia jako urządzenia wodnego. Bez znaczenia zatem powinno być to, że w chwili obecnej do spornego urządzenia wpływają nie tylko wody ze stawów, ale również wody opadowe. Te wszystkie czynniki nie powodują, że sporne urządzenie nie jest urządzeniem wodnym, ale jedynie zakłócają jego pierwotne funkcje.
Skarżąca nie podzieliła też twierdzeń odnośnie zakwalifikowania spornego urządzenia jako obiektu budowlanego kierując się jedynie parametrem długości, nie zważając na funkcje pełnione przez to urządzenie. Wskazała przy tym, że skoro ustawodawca rozróżnia obiekt budowlany od urządzenia wodnego, organ administracyjny/Sąd dokonując kwalifikacji danego urządzenia nie powinien kierować się tylko i wyłącznie kształtem danego urządzenia, ale w głównej skupić się na jego funkcjach. Zaakcentowania także w jej ocenie wymaga, że sam parametr długości nie dyskwalifikuje danego urządzenia z katalogu urządzeń wodnych. Definicja urządzenia wodnego zawarta w art. 9 ust. 1 pkt 19 nie wyklucza charakteru liniowego urządzenia wodnego, przewidując że niektóre urządzenia wodne mogą przebiegać na dłuższym odcinku różnych nieruchomości. W przypadku takiego urządzenia wszelkie działania muszą być skoordynowane z utrzymaniem jego drożności na całej długości. Zdaniem D. P., z uwagi na powyższe, zostały spełnione wszystkie przesłanki do zastosowania art. 64b ustawy Prawo wodne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, dlatego musiała odnieść skutek. Sąd I instancji dopuścił się bowiem naruszenia prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 1 pkt 19 i art. 64b ustawy Prawo wodne. Błędnie przyjął, iż tylko wylot przedmiotowego rurociągu jest urządzeniem wodnym, zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. f) ustawy Prawo budowlane. Tymczasem należało przyjąć, iż sporny rurociąg jest nie tylko obiektem budowlanym liniowym, lecz także urządzeniem wodnym zdefiniowanym w art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. d) ustawy Prawo wodne – urządzeniem służącym kształtowaniu zasobów wodnych – obiektem służącym ujmowaniu wód powierzchniowych oraz podziemnych.
Należy podzielić pogląd zaprezentowany w skardze kasacyjnej, iż Prawo wodne nie zawiera legalnej definicji czynności związanych z kształtowaniem zasobów wodnych. Zgodnie z internetową wersją Słownika Języka Polskiego wydawnictwa PWN (http://sjp.pwn.pl) "kształtować" oznacza "wpływać na coś w celu osiągnięcia określonego efektu". O charakterze urządzenia decyduje nie tylko jego obecny stan, ale sposób oraz cel w jakim zostało wykonane. W toku postępowania administracyjnego zostało bezspornie ustalone, iż pierwotnie urządzenie służyło do odprowadzania nadmiaru wód ze stawów na działkach nr 73/55 i nr 74 do studzienki na działce nr 83/4 i dalej do nieużytku nr 84/27. Dopiero w kolejnych latach zmieniło funkcję i w chwili obecnej przez ten rurociąg przepływają wody powierzchniowe ze stawów, wody drenażowe z odwodnienia budynków i działek budowlanych, wody opadowe, w tym spływające z dachów budynków oraz dróg gminnych. Nadal jednak przedmiotowe urządzenie ma na celu utrzymywanie stałego poziomu wody w stawach, a dodatkowo odwadnia glebę. Podstawowym zadaniem spornego urządzenia jest kształtowanie zasobów wodnych, mimo zakłócenia obecnie jego pierwotnych funkcji i wykorzystywania jako również urządzenia kanalizacyjnego. Jest to więc wystarczająca przesłanka do zakwalifikowania spornego urządzenia jako urządzenia wodnego.
Skoro zaś rurociąg jest urządzeniem wodnym zastosowanie ma przepis art. 64b ustawy Prawo wodne, zgodnie z którym, w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, powodującego zmianę jego funkcji lub szkodliwe oddziaływanie na grunty, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego może, w drodze decyzji, nakazać przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego lub likwidację szkód, określając warunki i termin wykonania tych czynności.
Podkreślić należy, iż w niniejszym przypadku może być mowa o zmianie funkcji urządzenia, która to zmiana ma charakter zmiany faktycznej, co nie wyklucza także szkodliwego oddziaływania na grunty.
Decyzja podejmowana na podstawie art. 64b ustawy Prawo wodne jest rozstrzygnięciem fakultatywnym, a więc pomimo zaistnienia przesłanek określonych w tym przepisie do organu należy decyzja o jej podjęciu lub niepodjęciu. Organem tym jest organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego dla urządzenia wodnego. W decyzji organ nakazuje przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego lub likwidację szkód. Ponieważ została przedstawiona alternatywa, to do organu należy wybór rodzaju nakazu.
W tym stanie rzeczy stwierdzając, że skarga kasacyjna jest uzasadniona, zaś istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku i do rozpoznania skargi w oparciu o art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w następstwie tego do uchylenia, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., decyzji Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] oraz decyzji Starosty Gdańskiego z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...].
Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią przedstawioną wyżej ocenę prawną prowadząc postępowanie we wskazanym wyżej zakresie.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI