II OSK 2250/19

II OSK 2250/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-10-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-07-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński /sprawozdawca/
Jerzy Stankowski
Paweł Miładowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne
Obywatelstwo
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 161
art. 10 ust. 3, art. 55 ust. 1, art. 56 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim
Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
art. 111 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.
Dz.U. 1938 nr 25 poz 220
art. 115
Ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym.
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 7, art. 7a, art. 8 par 1, art. 77, art. 107
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2022 poz 329
art. 141 par 4, art. 145 par 1 pkt. 1 lit. a i c, art. 151, art. 188, art. 203 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (spr.) sędzia del. NSA Jerzy Stankowski Protokolant: starszy asystent sędziego Tomasz Szpojankowski po rozpoznaniu w dniu 3 października 2022 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 2620/18 w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 lipca 2018 r. nr DOiR-I-6270-157/2018/MS w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego I. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; II. zasądza od A. G. na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji 580 (pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 7 marca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 2620/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi A. G. uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 lipca 2018 r., nr DOiR-I-6270-157/2018/MS oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 11 czerwca 2018 r., nr SO-IV.6122.229.2017.ŁB w przedmiocie odmowy posiadania obywatelstwa polskiego.
Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 25 lipca 2018 r., nr DOiR-I-6270-157/2018/MS, działając na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2017 r., poz. 1462, z późn. zm.), określanej dalej jako ustawa, po rozpatrzeniu odwołania M. B. i A. G., od decyzji Wojewody Lubelskiego z 11 czerwca 2018 r., nr SO-IV.6122.229.2017.ŁB, odmawiającej potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez J. M. G. (J. M. G.) ur. [...] r. (tak we wniosku i akcie zgonu wymienionego), [...] r. (w paszporcie wydanym przez Konsula Polskiego w Bukareszcie) w m. C., syn J. (J. i Z., zamieszkałego przed wyjazdem z Polski za granicę w m. D. powiat P., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i odmówił potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez, zmarłego [...] r. w G. (Wielka Brytania), J. M. G., urodzonego [...] r. (w dokumentach polskich [...] r.) w m. C. (ówcześnie Cesarstwo Rosyjskie), syna J. (brak danych matki), według stanu na dzień jego zgonu.
W uzasadnieniu organ wskazał, że J. M. G. zmarł [...] r. w G. w Wielkiej Brytanii. Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieście w Krakowie w sprawie o sygn. akt VI Ns 315/16/S wezwał skarżących do przedłożenia zaświadczenia Wojewody Małopolskiego, iż spadkodawcy w chwili śmierci byli obywatelami polskimi, pod rygorem zawieszenia postępowania, wystosowanym w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, po nieżyjącym J. M. G., które to postępowanie sądowe do dnia dzisiejszego nie zostało zakończone.
Wydając skarżoną decyzję z 11 czerwca 2018 r., nr SO-IV.6122.229.2017.ŁB, Wojewoda Lubelski orzekł o odmowie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez J. M. G. (J. M. G.), ur. [...] r. (tak we wniosku i akcie zgonu), [...] r. (w paszporcie wydanym przez Konsula Polskiego w Bukareszcie) w m. C., syn J. (J. i Z., zamieszkałego przed wyjazdem z Polski za granicę w m. D. powiat P.. Tymczasem, wydając decyzję administracyjną, organ administracji publicznej obowiązany jest orzekać w granicach zgłoszonego żądania. M. B. i A. G. złożyli wniosek o "wydanie zaświadczenia, iż /.../ i J. G. byli w chwili śmierci obywatelami polskimi", ale na podstawie analizy treści uzasadnienia wniosku i załączonych do niego dokumentów, nie budzi wątpliwości, że żądanie wnioskodawców nakierowane było na wydanie decyzji w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez ww. zmarłego, wg stanu na dzień jego zgonu. Wnioskodawcy de facto żądali ustalenia statusu obywatelstwa polskiego na dzień jego zgonu.
Dalej organ stwierdził, że ze względu na datę wszczęcia postępowania w sprawie o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego przez nieżyjącego J. M. G. /J. G./, do jej rozstrzygnięcia znajdują zastosowanie przepisy ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1462, z późn. zm.), która weszła w życie 15 sierpnia 2012 r.
W ocenie organu analiza art. 55 ust. 1 ustawy wykazuje, że chodzi w niej o cztery sytuacje faktyczne, w odniesieniu do których właściwy wojewoda po pierwsze: potwierdza posiadanie obywatelstwa polskiego, po drugie: potwierdza utratę obywatelstwa polskiego, po trzecie: odmawia potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego, i po czwarte: odmawia potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego.
W trakcie prowadzonego postępowania organ administracji zobowiązany jest do ustalenia, czy dana osoba nabyła obywatelstwo polskie i następnie, czy nie utraciła go do dnia wydania decyzji. Dla ustalenia podstawy nabycia i utraty obywatelstwa polskiego miarodajne są przepisy obowiązujące w chwili zdarzenia lub czynności, na skutek których nastąpiło nabycie lub utrata obywatelstwa z mocy prawa lub decyzji właściwego organu (zasada tempus regit actum, tj. czas rządzi czynnością prawną).
Organ I instancji oparł merytoryczne rozstrzygnięcie skarżonej w niniejszej sprawie decyzji na okoliczności, iż J. M. G. /J. G./ utracił obywatelstwo polskie, na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 7, poz. 44, z późn. zm.), wstępując do służby wojskowej w armii brytyjskiej w okresie obowiązywania tej ustawy, tj. przed 19 stycznia 1951 r.
Biorąc pod uwagę całokształt materiału zgromadzonego w sprawie oraz stan prawny istotny dla jej rozstrzygnięcia, Minister potwierdził prawidłowość ustaleń Wojewody Lubelskiego w tym zakresie. Organ wskazał, że bezsporne jest, iż J. M. G. /J. G./ nabył i posiadał obywatelstwo polskie co najmniej do dnia zakończenia służby w [...] w Wielkiej Brytanii /w 1948 r., najpóźniej w 1949 r./. Fakt posiadania obywatelstwa polskiego przez ww. zmarłego organ wywiódł z faktu, iż 30 września 1939 r. Konsul Polski w Bukareszcie wydał J. G., urodzonemu [...] r. w m. C. (Rosja), polski paszport z ważnością do 30 września 1940 r. /wierzytelna kopia paszportu w aktach sprawy/. Zmarły służył później w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie (okres II wojny światowej i pierwsze lata powojenne), a następnie w [...] w Wielkiej Brytanii, pozostającym pod dowództwem brytyjskim. Po rozwiązaniu ww. Korpusu (1948 r., najpóźniej w 1949 r.), rozpoczął służbę bezpośrednio w armii brytyjskiej ([...]), w której pozostawał do przejścia na emeryturę w 1961 r. Obywatelstwo brytyjskie nabył [...] r. Zmarł również w Wielkiej Brytanii.
Rozstrzygnięcie sprawy wymagało ustalenia, czy J. M. G. /J. G./ zachował obywatelstwo polskie nie tylko w pierwszych latach powojennych, ale do końca obowiązywania ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, tj. do 19 stycznia 1951 r.
W aspekcie znaczenia okoliczności, iż [...] r. nabył obywatelstwo obce /brytyjskie/, a następnie oceny skutków związanych z przebiegiem jego powojennej służby w obcym wojsku, organ wskazał, że do dnia 19 stycznia 1951 r. utratę obywatelstwa polskiego regulował art. 11 przywołanej wyżej ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r., który w pkt 1 stanowił, iż utrata następowała przez nabycie obcego obywatelstwa. Natomiast zgodnie z art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, utrata obywatelstwa polskiego następowała z mocy prawa przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody, wyrażonej w przypadkach zamiaru wstąpienia do służby wojskowej.
Art. 11 ww. ustawy zawierał jeden wyjątek, tzn. osoby zobowiązane do czynnej służby wojskowej w Polsce, zgodnie z obowiązującymi przepisami, mogły nabyć obywatelstwo obce dopiero po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, w przeciwnym razie nie przestawały być uważane za obywateli polskich. Kwestię, które osoby obowiązane były do czynnej służby wojskowej, należy oceniać według przepisów normujących sprawy powszechnego obowiązku wojskowego - tzn. przepisów:
─ ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej (Dz.U. Nr 61, poz. 609) - obowiązywała do dnia 1 września 1938 r.,
─ ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz.U. Nr 25, poz. 220, z późn. zm.) - obowiązywała do dnia 29 maja 1950 r.,
─ ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz.U. Nr 6, poz. 46) - weszła w życie z dniem 29 maja 1950 r.
J. M. G. /J. G./ w chwili nabycia obywatelstwa brytyjskiego liczył niespełna 38 lat, a więc podlegał obowiązkowi służby wojskowej w Polsce zgodnie z przepisami ww. ustaw o powszechnym obowiązku służby wojskowej. W konsekwencji nabycie przez niego obywatelstwa obcego nie skutkowało utratą obywatelstwa polskiego.
Organ wskazał, iż obywatelstwo obce (brytyjskie) nie zostało narzucone ww. zmarłemu i nabył je [...] r. z własnej woli. Z jednej strony nadanie cudzoziemcowi obywatelstwa obcego (brytyjskiego) rodziło całą gamę praw i obowiązków po stronie nowego obywatela tego państwa, w tym obowiązek służby wojskowej w "nowej" ojczyźnie, z drugiej zaś - mogło być skutkiem ("nagrodą") za ochotniczą służbę wojskową w tym obcym państwie.
Polski ustawodawca przewidział w art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, iż utrata obywatelstwa polskiego następowała z mocy prawa, przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody, wyrażonej, w przypadku zamiaru wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym, w porozumieniu z dowódcą okręgu korpusu.
Przyjęcie przez obywatela polskiego urzędu publicznego, jak i wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym, połączone było w zasadzie ze złożeniem przysięgi wierności państwu obcemu, co było ewidentnym naruszeniem obowiązku wierności wobec państwa polskiego. Dlatego ustawodawca zagroził utratą obywatelstwa polskiego w razie przyjęcia urzędu publicznego lub wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym. Naczelny Trybunał Administracyjny w wyroku z dnia 21 grudnia 1932 r. (l.rej. 5207/31, zb. wyr. Nr 591 A) stwierdził, że utrata obywatelstwa polskiego przez wstąpienie do służby w wojsku obcym lub przyjęcie urzędu publicznego w państwie obcym, bez zgody organu polskiego, następuje z mocy prawa z chwilą wstąpienia do służby lub przyjęcia urzędu bez względu na okoliczności. W tych przypadkach utrata obywatelstwa polskiego nie była uzależniona od podlegania obowiązkowi służby wojskowej w wojsku polskim. Dla wypełnienia dyspozycji przepisu art. 11 pkt 2 cyt. ustawy, nie ma znaczenia sposób rozpoczęcia służby wojskowej, tzn. na wskutek powołania, czy też zgłoszenia się na "ochotnika".
Ustawa o obywatelstwie Państwa Polskiego nie określała bliżej pojęcia służby wojskowej, jednakże zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Trybunału Administracyjnego oraz praktyką organów administracyjnych zarówno z okresu międzywojennego, jak i powojennego, przez "wstąpienie do służby wojskowej w Państwie obcym" należy rozumieć "przyjęcie obowiązków w wojsku obcym" (A. Bagieński: Obywatelstwo Państwa Polskiego, Systematyczny zbiór przepisów dotyczących nabycia i utraty obywatelstwa polskiego, Lublin 1938 r.). Wyraźnie zostało to sformułowane w przepisie art. 115 ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz.U. Nr 25, poz. 220, z późn. zm.), w której jest wprawdzie mowa tylko o obywatelach polskich podlegających powszechnemu obowiązkowi wojskowemu, ale z mocy art. 11 pkt 2 ustawy, obywatelstwo tracili obywatele polscy zwolnieni z obowiązku wojskowego lub niepodlegający temu obowiązkowi. Art. 115 ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym rozszerzył przesłanki utraty obywatelstwa również o przyjęcie obowiązków w obcej organizacji wojskowej bez zgody władzy polskiej. Podobne uregulowanie zawierała ustawa z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym.
W toku postępowania przed organem I instancji, na okoliczność przebiegu służby J. M. G. /J. G./ w armii brytyjskiej, wnioskodawcy załączyli do akt następujące dokumenty:
─ wydruki z "Supplement do the London Gazette" z 14 grudnia 1948 r. i 12 sierpnia 1952 r., z których wynika, że J. G. ([...]), widnieje na liście [...] [...] ([...]), służących 5 lat w służbie czynnej i 4 lata w rezerwie;
─ wierzytelną kopię aktu nadania obywatelstwa brytyjskiego ww. zmarłemu, z którego wynika, że w dniu nabycia obywatelstwa brytyjskiego ([...] r.) jego zawodem wyuczonym i wykonywanym był: "oficer w służbie Sił Zbrojnych Jego Królewskiej Mocy";
─ "historia służby wojskowej w [...]" (formularz [...]), sporządzona przez Ministerstwo Obrony, [...], dotyczące naturalizowanego obywatela brytyjskiego, J. G., nr osobowy [...], urodzonego [...] r., w m. C. (Rosja); z dokumentu tego wynika, że od 1941 r. odbywał służbę w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie, następnie [...] r. w [...] (pod brytyjskim dowództwem), a od [...] r. bezpośrednio w [...] (brytyjskie siły powietrzne) w różnych jednostkach brytyjskich (przechodząc m.in. zaawansowane szkolenie dla oficerów w okresie [...] r.), aż do umieszczenia go na liście emerytowanych na własne życzenie [...] r.
Z powyższych dokumentów wynika, iż w okresie od [...] r. do [...] r. J. M. G. /J. G./ odbywał służbę wojskową w jednym z rodzajów brytyjskich sił zbrojnych ([...] - lotnictwo). Faktu tego strony nie kwestionują, jednakże - w ich ocenie - służba wojskowa w obcej armii ww. zmarłego nie spowodowała utraty przez niego obywatelstwa polskiego z uwagi na to, iż w okresie II wojny światowej Wielka Brytania była sojusznikiem Polski, a jego wstąpienie do służby w wojsku brytyjskim, po rozwiązaniu [...], było wynikiem samej wojny i jego osobistej sytuacji, będącej wypadkową wrogiego klimatu politycznego w Polsce, uniemożliwiającego powrót do kraju oraz jego własnej pozycji społecznej, wykluczającej wykonywanie przez niego innej pracy niż służba oficerska w armii brytyjskiej /[...]/ (np. w zawodzie barmana, kelnera, pracownika fizycznego).
J. M. G. nie służył w obcej armii, lecz w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie, w której to służbie pozostawał kolejne dwa lata, by następnie wstąpić do [...], który - choć formalnie pod dowództwem brytyjskim - w ocenie Ministra nie należy zaliczać do obcego wojska. Był to czas niezbędny i konieczny, a zarazem wystarczający na wystąpienie ze służby wojskowej po zakończeniu działań wojennych i rozpoczęcie życia cywilnego. Nieprzekonujące są twierdzenia, jakoby wstąpienie na długo po 8 maja 1945 r. (ponad 3 lata) przez obywatela polskiego do służby w wojsku państwa obcego, które w okresie II wojny światowej było aliantem Polski z uwagi na wspólną walkę z wrogiem Polski – Niemcami, miałoby wyłączać zasadę utraty obywatelstwa polskiego przewidzianą w art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. W ustawodawstwach państw, które były sojusznikami Polski w okresie II wojny światowej, także po zakończeniu tej wojny obowiązywały szczególne, wewnętrzne i powodowane wyłącznie interesem tych państw, regulacje na okoliczność mobilizacji do służby wojskowej ochotników z innych państw, w tym byłych sojuszników, jednakże trudno uznać, by służyło to nadal szczególnemu interesowi Polski, utożsamianemu z sojuszniczą walką ze wspólnym nieprzyjacielem – III Rzeszą Niemiecką.
W czasie pokoju przepis art. 11 ustawy, dotyczący utraty obywatelstwa polskiego w obu przypadkach, miał zastosowanie bez względu na to, w jakim stosunku pozostawała Polska do państwa, w którym obywatel polski wstąpił do służby wojskowej. W czasie II wojny światowej sytuacja była jednak inna. Wstąpienie bowiem obywatela polskiego do służby wojskowej, bez zgody właściwego organu polskiego, w państwie sojuszniczym albo nawet w państwie obcym nie związanym z Polską żadnym układem o sojuszu i wzajemnej pomocy, ale walczącym z państwem nieprzyjacielskim, było zgodne z interesem Państwa Polskiego i nie mogło powodować sankcji w formie utraty obywatelstwa polskiego. Tego rodzaju wyjątkowa sytuacja, uzasadniona szczególnym interesem Polski i okolicznościami II wojny światowej, występowała również w przypadku wstępowania obywateli polskich do wojska brytyjskiego, które bezsprzecznie było sojusznikiem Polski w walce z agresorem, tj. III Rzeszą Niemiecką. Z tego punktu widzenia służba w armii brytyjskiej, pełniona przez obywateli polskich od dnia przystąpienia Wielkiej Brytanii do działań wojennych do końca II wojny światowej, nie powodowała utraty przez nich obywatelstwa polskiego.
Co więcej, nie budzi także zastrzeżeń stanowisko, iż w przypadku wstąpienia obywatela polskiego do armii sojuszniczej w okresie II wojny światowej i wynikająca z tego kontynuacja tej służby po 8 maja 1945 r., nie powodowało automatycznie utraty przez niego obywatelstwa polskiego na mocy art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie, z uwagi na specyfikę służby wojskowej, uniemożliwiającej bezzwłoczne uchylenie się od obowiązków wojskowych. Niemniej z chwilą, gdy obywatel polski mógł zostać zdemobilizowany w pierwszych miesiącach po zakończeniu działań wojennych (kwestia ta winna być oceniana indywidualnie) i z tego nie skorzystał, to znajdował zastosowanie art. 11 pkt 2 ustawy.
W przypadku J. G. nie stwierdzono okoliczności, które – na zasadzie szczególnego wyjątku – wyłączyłyby zaistnienie skutku w postaci utraty obywatelstwa polskiego. Nie odbył on bowiem służby w armii brytyjskiej (bezsprzecznie sojusznika Polski w okresie II wojny światowej, który walczył ze wspólnym nieprzyjacielem, tj. III Rzeszą Niemiecką) ani w całości w okresie trwania II wojny światowej, ani nawet nie rozpoczął tej służby przed zakończeniem tej wojny.
Pełny okres służby wojskowej w państwie obcym (armii brytyjskiej - byłego sojusznika Polski z okresu II wojny światowej) J. M. G. /J. G./ przypadał na 3 lata po zakończeniu II wojny światowej i nie był uzasadniony szczególnymi okolicznościami wstępowania Polaków do służby wojskowej w państwach, prowadzących wspólną walkę przeciwko Niemcom w czasie II wojny światowej.
W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucili obrazę przepisów prawa materialnego, to jest:
─ art. 11 ust. 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na dokonaniu niewłaściwej wykładni przez przyjęcie, iż wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwych organów polskich należało traktować jako przesłankę do utraty obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego w sytuacji, gdy tak rozumiany przepis nie może być stosowany bez uwzględnienia sytuacji obywateli polskich w okresie II Wojny Światowej oraz po jej zakończeni biorąc pod uwagę okoliczność, iż polscy lotnicy służący w wojskach zachodnich państw sojuszniczych po zakończeniu wojny po powrocie do kraju byli represjonowali przez władze Polski Ludowej; nadto skarżący wskazali, że organ administracji nie uwzględnił w najmniejszym rozmiarze kontekstu historycznego, panującego w okresie uchwalenia ustawy z 20 stycznia 1920 r. i tegoż kontekstu z lat pięćdziesiątych XX wieku; powyższy sposób rozumowania był obecny w argumentacji NSA w cytowanych w uzasadnieniu skargi orzeczeniach, bowiem jest wynikiem wykładni historycznej;
─ art. 7 i 77 § 1 K.p.a. poprzez nieustalenie przepisów prawa Wielkiej Brytanii, regulujących poszczególne rodzaje służby wojskowej, zasady powoływania do nich i ich odbycia, wykładni prawa i praktyki Wielkiej Brytanii w zakresie wydawania zaświadczeń, a w konsekwencji nieustalenie czy zapisanie do służby w wojsku Wielkiej Brytanii oraz przyjęcie obywatelstwa brytyjskiego nie było poprzedzone wydaniem zgody Rządu Polskiego na Uchodźstwie.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie.
Wyrokiem z dnia 7 marca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 2620/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 lipca 2018 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 11 czerwca 2018 r. w przedmiocie odmowy posiadania obywatelstwa polskiego.
W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga okazała się zasadna, stan faktyczny w sprawie nie jest kwestionowany, a spór między stronami dotyczy sposobu wykładni prawa, tj. ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2017 r., poz. 1462, z późn. zm.).
W ocenie Sądu, przepisy powoływanej wcześniej ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, podlegają wykładni historycznej, uwzględniającej szczególny okres II wojny światowej. Wynika to zarówno z ogólnych reguł wykładni, obowiązujących dla różnego rodzaju spraw, jak i ze specyfiki historycznej okresu, w którym zaistniały istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, elementy stanu faktycznego. Jak wskazuje się w orzecznictwie i nauce prawa "wykładnia językowa jest punktem wyjścia dla wszelkiej wykładni prawa i zakreśla jej granice w ramach możliwego sensu słów zawartych w tekście prawnym" (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2000 r., FPS 14/99, ONSA 2000 r., nr 3, poz. 92). Odstępstwo od reguły prymatu językowego sensu przepisu dopuszczalne jest wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi lub do rażącej niesprawiedliwości, sankcjonuje nieracjonalność ustawodawcy, niweczy cel instytucji prawnej, prowadzi do wniosków niedorzecznych lub wynika z błędu legislacyjnego (wyrok z 19 listopada 2009 r., II FSK 976/08; wyrok NSA z 19 kwietnia 2011 r., I FSK 637/10, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz powoływany tam L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2006, s. 75 i n.).
Zasada pierwszeństwa wykładni językowej nie powinna zatem prowadzić do wniosku, że interpretatorowi wolno zignorować wykładnię systemową i funkcjonalną (M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2002, s. 275). Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy go skonfrontujemy z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej. Z tego względu w każdym przypadku, gdy nasuwa się podejrzenie, że wynik wykładni językowej może okazać się nieadekwatny, interpretator powinien go skonfrontować z wykładnią systemową i funkcjonalną. Ustalając zatem znaczenie językowe przepisu, należy brać pod uwagę także jego kontekst systemowy i funkcjonalny, a więc na przykład inne przepisy prawne, wolę prawodawcy oraz cel regulacji (zob. L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2006, s. 74 oraz wyrok z 19 listopada 2009 r., II FSK 976/08, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA).
Zasada pierwszeństwa wykładni językowej nie może prowadzić do wniosku, że interpretatorowi wolno jest w każdych okolicznościach ignorować wykładnię systemową czy funkcjonalną. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy go skonfrontujemy z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej.
Zasada prymatu wykładni językowej nie miała w orzecznictwie sądów administracyjnych absolutnego charakteru. W orzecznictwie podkreśla się (por. m.in. wyrok NSA z dnia 16 października 2018 r., sygn. akt II GSK 3397/16, CBOSA), że przyjęcie zasady pierwszeństwa wykładni językowej nie oznacza braku obowiązku przeprowadzenia wykładni kompleksowej. Należy stosować wszystkie dyrektywy wykładni (językowe, systemowe, funkcjonalne), niezależnie od tego, czy uzyskano już wcześniej jednoznaczność interpretowanych zwrotów czy też nie. Wszystkie wskazane dyrektywy powinny być użyte, jeżeli chce się ustalić rzeczywiste znaczenie przepisu (W. Jakimowicz, Wykładnia w prawie administracyjnym, Zakamycze 2006, s.551-555, uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09, ONSAiWSA 2010, nr 2, poz. 21). W wyroku z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt I OSK 93/08, NSA stwierdził natomiast, że "wykładnia językowa musi być uwzględniona wraz z wykładnią systemową, wykładnią funkcjonalną. Obowiązek taki wynika z wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, która chroni prawa jednostki, stanowi też o prawie jednostki do działania organów państwa rzetelnie, sprawnie" (publ. CBOSA).
Zdaniem Sądu, przenosząc powyższe ogólne uwagi na stan rozpatrywanej sprawy podzielić należy pogląd NSA, wyrażony w wyroku z dnia 31 stycznia 2008 r. sygn. akt II OSK 1920/06, odwołujący się do innych rodzajów wykładni, niż wykładnia językowa, stwierdzający, że "trudno jest uznać, że w sytuacjach przymusowego wcielenia obywateli polskich do służby wojskowej w państwach wrogich Polsce, czy uzasadnionego szczególnymi okolicznościami wstępowania Polaków do służby wojskowej w państwach prowadzących wspólną walkę przeciwko Niemcom w czasie II wojny światowej następował z mocy ustawy skutek w postaci utraty przez te osoby obywatelstwa polskiego. Sąd podzielił pogląd prezentowany przez W. Ramusa ("Instytucje prawa o obywatelstwie polskim", Warszawa 1980, s. 258), iż "w okresie ostatniej wojny należało uwzględnić wyjątkowość sytuacji, w której interes państwa polskiego nie tylko dopuszczał, ale przemawiał za wstąpieniem jego obywateli do służby cywilnej lub wojskowej w państwach sojuszniczych".
W związku z powyższym, zdaniem Sądu, błąd w zakresie wykładni organu był dwuaspektowy.
Po pierwsze, wywód organu nie obejmuje okoliczności powojennych, a po drugie organ nie uwzględnił wszystkich dyrektyw kierunkowej normy prawnej, wynikającej z art. 7a K.p.a. oraz art. 8 K.p.a.
Zdaniem Sądu, pod uwagę należało wziąć przepis art. 7a K.p.a., zgodnie z którym: § 1. Jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. § 2. Przepisu § 1 nie stosuje się:
1. jeżeli wymaga tego ważny interes publiczny, w tym istotne interesy państwa, a w szczególności jego bezpieczeństwa, obronności lub porządku publicznego;
2. w sprawach osobowych funkcjonariuszy oraz żołnierzy zawodowych.
Funkcją normy prawnej zawartej w art. 7a K.p.a. jest zwiększenie ochrony praw strony przez ograniczenie negatywnych skutków nieprecyzyjnego formułowania przepisów prawa. W ocenie Sądu, art. 7a K.p.a., jest adekwatny również dla sytuacji, gdy wykładnia językowa nie jest wystarczająca oraz do przypadków, gdzie np. koniecznymi jest odkodowanie normy prawnej poprzez tzw. kaskadowe odesłania. Nie można bowiem tracić z pola widzenia faktu, że – jak podkreśla się w piśmiennictwie, o istnieniu wątpliwości co do treści normy prawnej można mówić dopiero wówczas, gdy po zastosowaniu różnych metod wykładni przepisów, z uwzględnieniem pierwszeństwa wykładni językowej, treść normy prawa nadal budzi wątpliwości (por. Przybysz Piotr Marek, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 2017 rok, LEX).
Nie ulega również wątpliwości, że zgodnie z art. 8 § 1 K.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.
Dyrektywa interpretacyjna, wynikająca z zasady proporcjonalności podważa ustalenie cezury dla pełnienia służby wojskowej w państwie obcym (bez zgody władz polskich) na 8 maja 1945 r. Organ nie odniósł się do realnych możliwości powrotu J. M. G. /J. G./ do Polski oraz nie przeanalizował czy nie czekałby go np. więzienie czy inne formy represji.
Wykonywanie przez J. M. G. /J. G./ rozkazów przełożonych w armii brytyjskiej do momentu demobilizacji w [...] r. musi być postrzegane, z uwzględnieniem ówczesnej sytuacji w Polsce i sposobu odnoszenia się polskich władz do osób o takiej przeszłości, jak J. M. G./J. G..
W ocenie Sądu brak swobodnej możliwości powrotu do kraju i podjęcia pracy, bez narażenia się na represje, nie może być postrzegany, jako równoważny ze swobodnym wybraniem służby w innym państwie.
Błędne – w świetle powołanych wyżej dyrektyw interpretacyjnych – jest stanowisko organu, dotyczące braku możliwości uchylenia takiego skutku przez motywację, którą kierować się miał ww. zmarły, przyjmując obowiązki wojskowe w armii brytyjskiej. Błędne jest sugerowanie możliwości pracy w zawodzie barmana, kelnera, pracownika fizycznego jako właściwego dla skarżącego.
Organ nie wskazał z jakich okoliczności wywiódł, że skarżącemu należy przypisać motywację, "opartą na zasadzie koniunkturalności lub chęci polepszenia swojej sytuacji osobistej" oraz podjęcia "decyzji o karierze w obcym wojsku, bez baczenia na dochowanie wierności Polsce".
Doszło zatem również do naruszenia przepisów procesowych, tj. art. 7 i 77 oraz 107 K.p.a.
Sąd stwierdził, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ weźmie pod uwagę losy polskich żołnierzy powracających do Polski po II wojnie światowej, uwarunkowania dotyczące tych losów (np. pochodzenie, poglądy polityczne) i dokona wykładni przepisów, odnośnie do życiorysu J. M. G., z uwzględnieniem art. 7a i 8 K.p.a.
Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną wniósł Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podnosząc zarzuty naruszenia:
1. art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a. poprzez wskazanie w uzasadnieniu wyroku, że WSA uchylił decyzję m.in. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. (str. 14 uzasadnienia) w sytuacji gdy w części dotyczącej uzasadnienia prawnego wyroku, WSA powołuje w zakresie błędnej wykładni jedynie art. 7a i art. 8 K.p.a., nie wskazując przepisu prawa materialnego, o którym mowa we wskazanej przez WSA podstawie rozstrzygnięcia; dodatkowe wątpliwości budzi fakt, że na początku uzasadnienia prawnego wyroku, WSA wyraźnie stwierdza, że spór między stronami dotyczy sposobu wykładni ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim; również dalsza część uzasadnienia wskazuje na przepisy ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, ewentualnie przepisy K.p.a. (których naruszanie w ocenie organu nie kwalifikuje się do zastosowania art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.); biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie organu uzasadnienie jest wadliwe, gdyż WSA nie wskazał przepisu prawa materialnego a w szczególności nie odniósł się do mającego zastosowanie w sprawie art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 roku o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. z 1920 r. nr 7 poz. 44 z późn. zm.) [dalej zwana również: ustawą z 1920 r.] a dodatkowo wskazał na ustawę z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, nie precyzując przy tym o jaki konkretnie przepis chodzi; powyższe rodzi uzasadnione wątpliwości co do zastosowanych przez WSA przepisów i w ocenie organu uniemożliwia prawidłową kontrolę instancyjną – nie wiadomo bowiem uchybienia jakich przepisów prawa materialnego zarzucił organowi WSA; konsekwencją powyższego było niezasadne zastosowanie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.;
2. art. 3 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c oraz art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7a § 1 i 2 i art. 8 § 1 i 2 K.p.a. w powiązaniu z art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 roku o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. z 1920 r. Nr 7 poz. 44 z późn. zm.) polegające na przyjęciu, że organ nie uwzględnił okoliczności powojennych oraz nie uwzględnił wszystkich dyrektyw kierunkowych normy prawnej wynikającej z art. 7a oraz 8 K.p.a. podczas gdy:
─ w sprawie nie powstały w ocenie organu wątpliwości co do treści normy prawnej, która stanowiła podstawę rozstrzygnięcia, w szczególności w zakresie interpretacji i zastosowania art. 11 pkt 2 ustawy z 1920 r., a dodatkowo przedmiotem postępowania administracyjnego nie było nałożenie na stronę obowiązku bądź uprawnienia, a tym samym nie było podstaw do stosowania art. 7a § 1 K.p.a.,
─ organ nie naruszył art. 8 K.p.a. ponieważ prawidłowo zastosował zasady proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania; analogiczne sprawy rozstrzygane w ten sam sposób przy zastosowaniu takiej samej wykładni przepisów, której prawidłowość została potwierdzona przez orzecznictwo sądów administracyjnych (np. wyrok NSA z 1.12.2016 r. sygn. akt II OSK 455/15 - który dotyczy bardzo zbliżonego stanu faktycznego); WSA nie zauważył, że w przedmiotowej sprawie organ nie miał uzasadnionej przyczyny, aby odstąpić od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym; biorąc powyższe pod uwagę postępowanie prowadzone było w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, tj. analogiczne sprawy były rozstrzygane tak samo, dodatkowo powody właśnie takiego rozstrzygnięcia zostały szeroko i jasno omówione i wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji organu;
3. art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 8 § 1 K.p.a. w powiązaniu z art 11 pkt 2 ustawy z 1920 r. poprzez przyjęcie naruszenia zasady proporcjonalności, polegającej na niezbadaniu realnych możliwości powrotu do kraju J. G., podczas gdy istotny w sprawie jest sam fakt dobrowolnego podjęcia służby w wojsku obcego państwa "- nawet ewentualny brak możliwości powrotu nie determinował konieczności podjęcia dobrowolnej służby wojskowej w obcym państwie i nie uniemożliwiał podjęcia innej pracy, a tym samym brak było podstaw aby opierając się na zasadzie proporcjonalności, stosować w tak ustalonym stanie faktycznym inną wykładnię niż zaprezentowana przez organ; zasada proporcjonalności znajduje pełne zastosowanie w sytuacjach szczególnych takich jak np. w sytuacji przymusowego wcielenia obywateli polskich do służby wojskowej czy szczególnymi okolicznościami wstępowania Polaków do służby w państwach prowadzących wspólną walkę przeciwko Niemcom w czasie II wojny światowej; WSA wprawdzie prawidłowo przytacza ww. przykłady swoim uzasadnieniu jednak całkowicie bezpodstawnie rozciąga zasadę proporcjonalności i powyższe wyjątki na okoliczności powojenne nie zauważając w ogóle, że w ustalonym stanie faktycznym wstąpienie do wojska obcego przez J. G. nie wynikało z faktu konieczności obrony ojczyzny;
4. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1-4 i 107 §1 i 3 K.p.a. i w związku z art. 10 ust. 3 i 56 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2017 r. poz. 1462 z późn. zm.)
─ polegające na wyrwaniu z kontekstu uzasadnienia decyzji dwóch sformułowań dotyczących motywacji "opartej o zasadę koniunkturalności lub chęci polepszenia swojej sytuacji osobistej" oraz podjęcia "decyzji o karierze w obcym wojsku, bez baczenia na dochowanie wierności Polsce" i wskazaniu, że organ nie wskazał z jakich okoliczności je wywiódł, podczas gdy sformułowania te nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy lecz charakter przykładów i wyjaśnienia; nie wymagały one także prowadzenia odrębnego postępowania dowodowego, gdyż wynikają z logicznej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i uwzględnienia zasad doświadczenia życiowego, z których wynika, że skoro J. G. miał obywatelstwo brytyjskie i bez przymusu podjął pracę w wojsku to nie było przeszkód aby wykonywał inną pracę niż służba w obcej armii, czyli wybór ten stanowił jego swobodną decyzję niepodyktowaną przymusem, opartą na świadomym wyborze dalszej drogi zawodowej; dodatkowo jako obywatel polski powinien mieć świadomość obowiązującego w Polsce prawa i konsekwencji wynikających z takiego wyboru [art. 11 pkt 2 ustawy z 1920 r. oraz art. 115 ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym z dnia 9 kwietnia 1938 r. (Dz.U. Nr 25, poz. 220 z późn. zm.)],
─ polegające na nieuwzględnieniu, że zgodnie z art. 10 ust. 3 ustawy o obywatelstwie polskim z 2009 r. przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stosuje się o ile ustawa nie stanowi inaczej, a tym samym, że art. 56 ust. 1 i 2 ustawy o obywatelstwie polskim z 2009 r. modyfikuje zastosowanie powołanych przez sąd jako naruszone przepisów K.p.a., przerzucając ciężar dowodowy i obowiązek wykazywania istotnych okoliczności na wnioskodawców, tym samym jeżeli wnioskodawca podnosił inne okoliczności niż ustalone przez organ, to on zobowiązany był to wykazać i udowodnić.
5. art. 11 pkt 2 ustawy z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego w związku z art. 7a § 1 i 2 i art. 8 § 1 i 2 K.p.a.
─ polegające na przyjęciu błędnej wykładni art. 11 pkt 2 ustawy z 1920 r., całkowicie pomijającej wykładnię dotychczas prezentowaną przez organy i przez sądy, niezasadnie rozszerzającej wyjątki wyłączające utratę obywatelstwa w oparciu o art. 8 K.p.a. i zasadę proporcjonalności na sytuacje, gdy wstąpienie do wojska obcego było dobrowolnym wyborem i nie wynikało z przymusu lub uzasadnionego szczególnymi okolicznościami wstępowania Polaków do służby w państwach prowadzących wspólną walkę przeciwko Niemcom w czasie II wojny światowej,
─ polegające na wykładni art. 11 pkt 2 ustawy z 1920 r. w oparciu o 7a § 1 K.p.a. w sytuacji, gdy nie powinien znaleźć zastosowania art. 7a § 1 K.p.a. ponieważ nie powstały wątpliwości co do treści normy prawnej, która stanowiła podstawę rozstrzygnięcia – w tym w szczególności w zakresie interpretacji i zastosowania art. 11 pkt 2 ustawy z 1920 r.; wykładnia art. 11 pkt 2 ustawy z 1920 r. została szeroko omówiona w decyzji organu, dodatkowo jej prawidłowość potwierdza ugruntowana linia orzecznicza sądów w tym np. następujące wyroki NSA: II OSK 1245/10 z 16.06.2011 r., II OSK 1852/09 z 30.09.2010 r., II OSK 1988/09 z 13.10.2010 r.; biorąc powyższe pod uwagę, nie można rozciągać zastosowania art. 7a k.p.a. na sytuacje, gdy nie zachodzą wątpliwości odnośnie wykładni danego przepisu.
Zdaniem Ministra, przyjęta przez WSA błędna wykładnia skutkowała w konsekwencji stwierdzeniem przez WSA braku podstaw do zastosowania ww. normy w ustalonym stanie faktycznym sprawy (tj. powodowała przyjęcie przez WSA, że J. G. nie utracił obywatelstwa) a więc miała istotny wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawione zostały argumenty mające, zdaniem skarżącego kasacyjnie, potwierdzać zasadność podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji A. G. wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Nadto, zgodnie z treścią art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna wniesiona przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji ma usprawiedliwione podstawy.
Za zasadny uznać należy zarzut naruszenia art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 roku o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. z 1920 r. Nr 7 poz. 44 z późn. zm.) poprzez jego błędną wykładnię. Zgodnie z treścią tego przepisu utrata obywatelstwa następowała na skutek wstąpienia do służby wojskowej państwa obcego bez zgody Rządu Polskiego. Wykładnia tego przepisu nie budzi wątpliwości, a zatem nie było podstaw do zastosowania w sprawie art. 7a § 1 K.p.a.
Nadto zgodnie z treścią art. 115 ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz.U. Nr 25, poz. 220), obywatel polski, podlegający obowiązkowi wojskowemu, tracił obywatelstwo polskie, jeżeli przyjmował obowiązki w wojsku obcym lub obcej organizacji wojskowej bez zgody polskiej władzy. Także ten przepis wskazywał, że sankcja w postaci utraty obywatelstwa polskiego dotyczyła obywatela polskiego, który przyjmuje obowiązki w wojsku obcym, a więc osoby, która na skutek własnych działań, będących wyrazem jej woli, przyjęła obowiązki w wojsku obcym. Ww. ustawa obowiązywała do dnia 29 maja 1950 r., kiedy to została uchylona ustawą z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 6, poz. 46).
W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, że J. G. najpóźniej w 1949 r. rozpoczął służbę w armii brytyjskiej i pozostawał w niej aż do przejścia na emeryturę w 1961 r. Z materiału dowodowego nie wynika też, by uzyskał on zgodę właściwych władz na wstąpienie do armii brytyjskiej. Tym samym spełnione zostały przesłanki utraty przez J. G. obywatelstwa polskiego.
Jedynie tak wyjątkowa okoliczność jak wstąpienie obywatela polskiego bez zgody właściwego organu polskiego do armii państwa obcego walczącego w czasie II wojny światowej z Niemcami i ich sojusznikami uzasadniała przyjęcie, że obywatel polski nie tracił w takim przypadku z mocy prawa obywatelstwa polskiego. W niniejszej sprawie, jak wynika z zebranych w sprawie dowodów wstąpienie J. G. do armii brytyjskiej nastąpiło kilaka lat po zakończeniu II wojny światowej, to jest w 1949 r.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak jest podstaw do przyjęcia, że wstąpienie po zakończeniu II wojny światowej do armii państwa obcego bez zgody właściwych władz nie skutkowało utratą obywatelstwa polskiego z powodów innych niż konieczność walki w czasie II wojny światowej z armią niemiecką oraz jej sojusznikami. Nie daje do tego podstaw nawet niemożność powrotu do Polski z uwagi na mogące dotknąć daną osobę represje. Jest to okoliczność nieporównywalna z walką w czasie II wojny światowej z Niemcami bądź państwami wspierającymi Niemcy.
Organy administracji dokonały prawidłowej wykładni art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 roku o obywatelstwie Państwa Polskiego i prawidłowo też zastosowały ten przepis. Brak jest tym samym podstaw do przyjęcia, że wydane w sprawie decyzje naruszają wynikający z art. 8 § 1 K.p.a. wymóg prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, i kierowania się przy tym zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.
Zarzut naruszenia art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 roku o obywatelstwie Państwa Polskiego sam w sobie był wystarczający do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Nadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona co dawało podstawy do oddalenia skargi.
Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 P.p.s.a., art. 151 P.p.s.a. oraz art. 203 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.