II OSK 225/25

II OSK 225/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-12-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Szymańska
Robert Sawuła
Tomasz Bąkowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6153 Warunki zabudowy  terenu
Hasła tematyczne
Zagospodarowanie przestrzenne
Sygn. powiązane
II SA/Łd 613/24 - Wyrok WSA w Łodzi z 2024-10-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1130
art. 61 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Bąkowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Anna Szymańska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 października 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 613/24 w sprawie ze skargi H. sp. z o.o. z siedzibą w Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 12 czerwca 2024 r., znak SKO.4150.285-288.2024 w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz H. sp. z o.o. z siedzibą w Ł. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 15 października 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 613/24, po rozpoznaniu sprawy ze skargi H. sp. z o.o. z siedzibą w Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 12 czerwca 2024 r., znak SKO.4150.285-288.2024 w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji, uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1) i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz strony skarżącej H. sp. z o.o. z siedzibą w Ł. kwotę 997 (dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2).
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi uchyliło decyzję Wójta Gminy Z. z 27 marca 2024 r., nr 144/2024 ustalającą na rzecz H. sp. z o.o. z siedzibą w Ł. warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie czterech budynków mieszkalnych jednorodzinnych dwulokalowych w zabudowie bliźniaczej wraz z niezbędnymi obiektami infrastruktury technicznej i drogowej oraz ośmiu zbiorników bezodpływowych na nieczystości ciekłe na części działki nr ew. [...], w obrębie [...], gmina Z. i odmówiło ustalenia warunków zabudowy dla wskazanej inwestycji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi. Wyrok zaskarżono w całości.
Wyrokowi zarzucono:
1. naruszenie prawa materialnego:
a. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267, dalej: "p.u.s.a.") przez niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która to nie przystaje do stanu prawnego i zebranego materiału dowodowego i wykroczono poza granice określone tą normą, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia norm prawa materialnego w postaci art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2024 r. poz. 1130, dalej: "u.p.z.p.");
b. art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż planowana inwestycja nie odbiega charakterem od sąsiedniej istniejącej zabudowy i funkcji, jak również nie godzi w zastany ład przestrzenny, a tym samym nie narusza zasady dobrego sąsiedztwa w sytuacji, gdy planowana inwestycja prowadzi do wyparcia utrwalonej i dominującej zabudowy wolnostojącej poprzez zwiększenie wskaźników intensywności zabudowy, co ostatecznie prowadzi do naruszenia ładu przestrzennego;
c. art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. przez błędną wykładnię prowadzącą do sytuacji, w której decyzja o warunkach zabudowy dopuszczająca lokalizację budynków mieszkalnych w zabudowie bliźniaczej na terenach gdzie dominuje zabudowa jednorodzinna wolnostojąca z towarzyszącą zabudową gospodarczą i garażową zastępuje de facto miejscowy planu zagospodarowania przestrzennego i prowadzi do zachwiania ładu przestrzennego;
d. art. 6 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. przez błędną wykładnię polegającą na tym, że okoliczności mające ograniczać prawo zabudowy inwestora, nie zostały powiązane z chronionym prawem interesem publicznym oraz osób trzecich w postaci utrwalonej i dominującej w bezpośrednim sąsiedztwie planowanej inwestycji zabudowy jednorodzinnej wolnostojącej;
e. art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż "działką sąsiednią" w rozumieniu tego przepisu, dostępną z tej samej drogi publicznej, zabudowaną w sposób pozwalający na określenie wymagań dotyczących nowej zabudowy w zakresie wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu, w tym intensywności wykorzystania terenu, nie jest wyłącznie działka dostępna z tej samej drogi tylko jakakolwiek działka dostępna z drogi znajdującej się w obszarze analizowanym, podczas gdy sąsiedztwo w sensie architektonicznym powinno być rozumiane w sposób ścisły przez przestrzenną i urbanistyczną bliskość działek dostępnych z tej samej drogi;
2. naruszenie przepisów postępowania:
a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") bowiem istota niniejszej sprawy sprowadza się do błędnej wykładni prawa materialnego w postaci art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p., polegającej na przyjęciu, iż:
– decyzja o warunkach zabudowy dopuszczająca lokalizację budynków mieszkalnych w zabudowie bliźniaczej na terenach gdzie dominuje zabudowa jednorodzinna wolnostojąca z towarzyszącą zabudową gospodarczą i garażową nie narusza ładu przestrzennego i zasady dobrego sąsiedztwa,
– planowana inwestycja nie odbiega charakterem od sąsiedniej istniejącej zabudowy i funkcji, jak również i nie godzi w zastany stan rzeczy, a tym samym nie narusza zasady dobrego sąsiedztwa w sytuacji, gdy planowana inwestycja prowadzi do wyparcia utrwalonej i zastanej zabudowy jednorodzinnej wolnostojącej,
– "działką sąsiednią" w rozumieniu tego przepisu, dostępną z tej samej drogi publicznej, zabudowaną w sposób pozwalający na określenie wymagań dotyczących nowej zabudowy w zakresie kontynuacji funkcji, parametrów, cech i wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu, w tym gabarytów i formy architektonicznej obiektów budowlanych, linii zabudowy oraz intensywności wykorzystania terenu, nie jest wyłącznie działką dostępną z tej samej drogi tylko jakąkolwiek działką dostępną z drogi znajdującej się w obszarze analizowanym, podczas gdy sąsiedztwo w sensie architektonicznym powinno być rozumiane w sposób ścisły przez przestrzenną i urbanistyczną bliskość działek dostępnych z tej samej drogi;
b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a.") przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy organ administracji I instancji będąc związanym wytycznymi organu odwoławczego całkowicie zignorował te wytyczne przy ponownym wydawaniu decyzji i zaniechał wyjaśnienia możliwości realizacji zabudowy bliźniaczej w otoczeniu dominującej zabudowy wolnostojącej w szczególności przy uwzględnieniu intensywności planowanej zabudowy;
c. art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez przedstawienie oceny prawnej niespójnej i lakonicznej w zakresie własnych rozważań, brak jakiegokolwiek odniesienia się do pominięcia przez organ administracji I instancji przy ponownym wydawaniu decyzji wytycznych zawartych w poprzedniej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi oraz brak konkretnych wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania, a w szczególności w odniesieniu do stanu prawnego i faktycznego.
Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, w przypadku, gdyby wniosek powyższy nie zasługiwał na uwzględnienie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpatrzenia, jednocześnie orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca H. sp. z o.o., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, działającego również w imieniu uczestników postępowania R. sp. z o.o. oraz I. sp. z o.o. sp.k, wniosła o oddalenie w całości skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.
W uzasadnieniu zakwestionowano trafność zarzutów podniesionych przez organ.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym po stwierdzeniu spełnienia ustawowych warunków przewidzianych w art. 182 § 2 p.p.s.a. Skarżący kasacyjnie organ, który wniósł skargę kasacyjną, zrzekł się rozprawy, zaś strona przeciwna nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Według art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności sprawę rozpoznano w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.
Stosownie do art. 193 zd. 2 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej formułowanej przez stronę skarżącą, organy administracji publicznej oraz Sąd I instancji. Stan faktyczny i prawny sprawy rozstrzygniętej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny został przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Z podniesionych zarzutów kasacyjnych oraz z dotychczasowego przebiegu sprawy wynika, że głównym przedmiotem sporu jest kwestia spełnienia wymogu dobrego sąsiedztwa w rozumieniu art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p., w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 1688 z póź. zm.), stosownie do art. 59 ust.2 pkt 1 tej ustawy, zgodnie z którym: "co najmniej jedna działka sąsiednia, dostępna z tej samej drogi publicznej, jest zabudowana w sposób pozwalający na określenie wymagań dotyczących nowej zabudowy w zakresie kontynuacji funkcji, parametrów, cech i wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu, w tym gabarytów i formy architektonicznej obiektów budowlanych, linii zabudowy oraz intensywności wykorzystania terenu".
Na podstawie zacytowanego powyżej art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. Kolegium kwestionuje legalność lokalizacji planowanej zabudowy, podnosząc że zabudowa znajdująca się obszarze analizowanym jest zdominowana przez budynki jednorodzinne wolnostojące, zaś zabudowa bliźniacza, charakteryzująca się wyższym wskaźnikiem powierzchni zabudowy, stanowi "wyłom" w tym obszarze. Sąd I instancji słusznie nie podziela tego stanowiska, przyjmując że istniejąca w obszarze analizowanym zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna nie wyklucza możliwości realizacji inwestycji polegającej na zabudowie bliźniaczej.
Mając powyższe na względzie należy wskazać, że według ugruntowanego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądu, aprobowanego w pełni przez skład orzekający w niniejszej sprawie, wymagania dobrego sąsiedztwa nie można rozumieć w sposób, który całkowicie podporządkowuje projektowaną inwestycję zabudowie sąsiadującej i doprowadzi do nakazu mechanicznego powielania funkcji, parametrów, cech i wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu. Zasada dobrego sąsiedztwa wywodzona z art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. pozostawia bowiem miejsce na różnorodność, a co za tym idzie, na pewne odstępstwa w zakresie wspomnianych parametrów, cech i wskaźników w granicach zachowania istniejącego ładu przestrzennego (taki wniosek wynika między innym z wyroków NSA z: 6.04.2023 r., II OSK 1114/20, LEX nr 3585859; 20.06.2023 r., II OSK 2241/20, LEX nr 3604829; 18.10.2023 r., II OSK 142/21, LEX nr 3650591; 26.10.2023 r., II OSK 2022/23, LEX nr 3768745).
Dodatkowo w okolicznościach niniejszej sprawy nie bez znaczenia jest także i to, że jak trafnie dostrzegł Sąd I instancji: "w obszarze analizowanym na 26 badanych działek 6 jest zabudowanych budynkami jednorodzinnymi w zabudowie bliźniaczej, co oznacza, że na ¼ ogółu działek w obszarze analizowanym usytuowana jest zabudowa jednorodzinna bliźniacza" (s. 21 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Wskazane proporcje zdają przeczyć twierdzeniu skarżącego kasacyjnie organu, że zabudowa bliźniacza, charakteryzująca się wyższym wskaźnikiem powierzchni zabudowy, stanowi "wyłom" w obszarze poddanym analizie architektoniczno-urbanistycznej. Ponadto wypada również podkreślić, że wspomnianych sześć działek zabudowanych budynkami mieszkalnymi jednorodzinnymi bliźniaczymi o wyraźnie wyższych od określonego w decyzji Wójta wskaźnikach zabudowy (odpowiednio: 32,07 %, 31,86 %, 31,44 %, 31,41 %, 31,29 % oraz 30,47 %, zaś w uchylonej przez Kolegium decyzji wskaźnik ten wynosi do 20,61 %), co obrazuje znaczne zróżnicowanie tego wskaźnika w obszarze analizowanym, znajduje się w najbliższym sąsiedztwie działki inwestora. Stąd też zastosowanie 5 § 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu ustalania wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz.U. Nr 164, poz. 1588 z późn. zm.), jako podstawy prawnej wyznaczenia wskaźnika wielkości powierzchni zabudowy (podane w uzasadnieniu decyzji Wójta, a wcześniej w analizie urbanistyczno-architektonicznej) należało uznać za uzasadnione.
Odnosząc się natomiast do kwestionowanego przez skarżący kasacyjnie organ rozumienia pojęcia "działki sąsiedniej" w kontekście zasady dobrego sąsiedztwa, należy wyjaśnić, że pojęcie to nie ogranicza się do działki przyległej do działki inwestora, lecz odnosi się do pewnego obszaru tworzącego urbanistyczną całość (zob. m.in. wyroki NSA z: 20.03.2012 r., II OSK 10/11, LEX nr 1145557; 5.06.2014 r. II OSK 31/13, LEX nr 1493701; z 5.02.2020 r., II OSK 574/18, LEX nr 3015119; por. też m.in. A. Despot-Mładanowicz [w:] Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Komentarz, red. M. Wierzbowski, A. Plucińska-Filipowicz, Warszawa 2018, s. 680-681 oraz Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Komentarz, red. Z. Niewiadomski, Warszawa 2023, s. 488-495). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela wskazane powyżej stanowisko, jak również pogląd, według którego dostępność działki sąsiedniej z tej samej drogi publicznej "nie oznacza, że działka sąsiednia musi być położona przy tej samej drodze publicznej co teren, na którym ma powstać nowa inwestycja" (A. Despot-Mładanowicz, op. cit., s. 683).
Z wyżej przedstawionych powodów za nieuzasadnione należało uznać zarzuty naruszenia: art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., które – w ocenie skarżącego kasacyjnie organu – miało doprowadzić do naruszenia art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. (zarzut 1a), art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. (zarzuty oznaczone jako 1b, 1c i 1e) oraz powiązanego z nimi przepisu wynikowego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. (zarzut 2a), jak też art. 6 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. (zarzut 1d).
Nie mógł również odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. (zarzut 2b).
Zawarte w uzasadnieniu decyzji Wójta tabelaryczne zestawienie obiektów znajdujących się w obszarze analizowanym opatrzone danymi określającymi ich charakter, parametry i wskaźniki, wbrew twierdzeniom Kolegium, w dostateczny sposób wyjaśniają zasadność dopuszczenia wnioskowanej przez inwestora zabudowy, zaś brak odniesienia się w zaskarżonym wyroku do kwestii realizacji wytycznych organu odwoławczego zawartych we wcześniejszej decyzji kasacyjnej Kolegium, w świetle oceny zaskarżonej decyzji dokonanej przez Sąd I instancji, nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
Niezasadny okazał się też zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. (zarzut 2c).
Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a.: "Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania."
Jak wynika z przytoczonego brzmienia art. 141 § 4 p.p.s.a., zarzut naruszenia tego przepisu może być skutecznie postawiony, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki stan faktyczny i dlaczego przyjął za podstawę orzekania. Ponadto, naruszenie to musi być na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie wymagane elementy konieczne dla oceny legalności kontrolowanej decyzji, a zatem zostało sporządzone zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera stanowisko Sądu I instancji co do kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy sformułowane w stopniu umożliwiającym kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku. W tym zaś przypadku kwestią przesądzają o treści rozstrzygnięcia, co zostało szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonego uzasadnienia, było naruszenie art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. przez dokonanie oceny planowanej zabudowy pod kątem kontynuacji funkcji, parametrów, cech i wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu.
Wbrew twierdzeniu skarżącego kasacyjnie organu, z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynikają również wskazania co do dalszego postępowania, zgodnie z art. 141 § 4 zd. 2 p.p.s.a., w tym dokonania weryfikacji spełnienia warunku wymienionego w art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. na podstawie analizy cech zabudowy i zagospodarowania terenu znajdującej się w obszarze analizowanym z uwzględnieniem tego, że:
– dominująca funkcja analizowanego terenu jako zabudowy jednorodzinnej wolnostojącej nie wyklucza możliwości dopuszczenia funkcji zabudowy jednorodzinnej w zabudowie bliźniaczej; wymóg dobrego sąsiedztwa nie oznacza mechanicznego powielania funkcji, parametrów, cech i wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu i powinien być wykładany w kontekście wolności zabudowy jako jednej z wartości podstawowych w planowaniu przestrzennym i zagospodarowaniu (por. s. 19 uzasadnienia zaskarżonego wyroku);
– w obszarze analizowanym znajduje się zabudowa bliźniacza stanowiąca ¼ wszystkich działek zabudowanych budynkami jednorodzinnymi (por. s. 21 uzasadnienia zaskarżonego wyroku);
– istnieje możliwość uzupełnienia lub wyjaśnienia stwierdzonych przez Kolegium uchybień w zakresie prawidłowości pozostałych parametrów planowanej zabudowy w trybie art. 138 § 2 k.p.a. bądź też art. 136 k.p.a. (por. s. 22 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a.