II OSK 225/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną S.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który utrzymał w mocy decyzję nakazującą rozbiórkę ogrodzenia. Ogrodzenie, wybudowane w 2017 r. przez poprzednika prawnego skarżącej, usytuowane było w liniach rozgraniczających teren przeznaczony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod drogę wewnętrzną (KDW). Organy nadzoru budowlanego, a następnie Sąd pierwszej instancji, uznały, że ogrodzenie narusza plan i nie można go doprowadzić do stanu zgodnego z prawem, co uzasadniało nakazanie rozbiórki na podstawie art. 51 Prawa budowlanego. W skardze kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów Konstytucji RP (ochrona własności, proporcjonalność) oraz przepisów Prawa budowlanego i planowania przestrzennego, argumentując, że Sąd pierwszej instancji zaniechał kontroli zgodności planu miejscowego z prawem wyższego rzędu oraz że plany rozbudowy drogi zdezaktualizowały się, co czyni nakaz rozbiórki nieuzasadnionym i nieproporcjonalnym. Podnosiła również zarzuty naruszenia przepisów KPA i p.p.s.a. dotyczących oceny interesów oraz uzasadnienia wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, stwierdził, że zarzuty nie są usprawiedliwione. Sąd podkreślił, że kwestia niezgodności usytuowania ogrodzenia z przepisami planu miejscowego nie została skutecznie podważona przez skarżącą. Sąd zaznaczył, że choć dopuszczalna jest incydentalna kontrola zgodności planu miejscowego z prawem wyższego rzędu, to powinna ona mieć charakter wyjątkowy i być ograniczona do sytuacji niebudzących wątpliwości. W tej sprawie skarżąca zainicjowała odrębne postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności uchwały o planie miejscowym, co uzasadniało ocenę legalności decyzji o rozbiórce według stanu prawnego obowiązującego w dacie jej wydania, z uwzględnieniem obowiązujących przepisów planu. Sąd uznał, że plan miejscowy wykluczał możliwość legalizacji ogrodzenia, a rozbiórka była adekwatną reakcją na niedającą się usunąć niezgodność z prawem. Sąd oddalił skargę kasacyjną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja zasad kontroli planów miejscowych przez sądy administracyjne w indywidualnych sprawach, zwłaszcza w kontekście ochrony własności i zasady proporcjonalności, a także dopuszczalności nakazu rozbiórki obiektu niezgodnego z planem.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z planem miejscowym oraz ogrodzeniem. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla wyjątkowość sytuacji, w których sąd może odstąpić od stosowania przepisów planu.
Zagadnienia prawne (2)
Czy sąd administracyjny powinien odmówić zastosowania przepisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, uznając je za sprzeczne z Konstytucją RP (zasady proporcjonalności, ochrony własności) i zdezaktualizowane, w ramach kontroli indywidualnej decyzji administracyjnej o nakazie rozbiórki?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd administracyjny powinien odstąpić od stosowania przepisów planu miejscowego sprzecznych z ustawami i Konstytucją tylko w okolicznościach wyjątkowych, uwzględniających indywidualne uwarunkowania sprawy i gdy naruszenie jest niekwestionowane. W tej sprawie, wobec zainicjowania odrębnego postępowania o stwierdzenie nieważności planu, ocena legalności decyzji o rozbiórce powinna nastąpić według stanu prawnego obowiązującego w dacie jej wydania, z uwzględnieniem obowiązujących przepisów planu.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że plan miejscowy jest aktem prawa miejscowego wiążącym organy. Kontrola jego zgodności z prawem wyższego rzędu w indywidualnej sprawie powinna być wyjątkiem. W sytuacji, gdy skarżąca zainicjowała odrębne postępowanie dotyczące nieważności planu, ocena decyzji o rozbiórce powinna opierać się na obowiązujących przepisach planu w dacie wydania decyzji. Dezaktualizacja zamierzeń planistycznych czy brak 'pożytku planistycznego' są irrelewantne dla oceny legalności decyzji o rozbiórce.
Czy nakaz rozbiórki obiektu budowlanego (ogrodzenia) jest uzasadniony, jeśli obiekt jest formalnie niezgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, ale jego rozbiórka nie przynosi zakładanego pożytku planistycznego, a przepisy planu mogą naruszać prawo własności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nakaz rozbiórki jest uzasadniony, jeśli obiekt jest niezgodny z obowiązującym planem miejscowym, a nie ma możliwości doprowadzenia go do stanu zgodnego z prawem. Ocena legalności decyzji o rozbiórce następuje według stanu prawnego z daty jej wydania, a kwestie pożytku planistycznego czy proporcjonalności ingerencji w prawo własności są oceniane w odrębnym trybie kontroli planu.
Uzasadnienie
NSA uznał, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo zaakceptował ustalenia faktyczne i wykładnię przepisów Prawa budowlanego oraz planu miejscowego, które wykluczały możliwość legalizacji ogrodzenia usytuowanego w strefie KDW. Rozbiórka była adekwatną reakcją na niedającą się usunąć niezgodność z prawem.
Przepisy (17)
Główne
Prawo budowlane art. 51 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Nakaz rozbiórki obiektu budowlanego, który nie może być doprowadzony do stanu zgodnego z prawem.
Prawo budowlane art. 51 § 7
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Przepis uzupełniający do art. 51 ust. 1 pkt 1, dotyczący sytuacji, gdy obiekt nie może być doprowadzony do stanu zgodnego z prawem.
u.p.z.p. art. 35
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Określa zasady zagospodarowania terenu.
Pomocnicze
Prawo budowlane art. 83 § 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
u.s.g. art. 101 § 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Tryb kontroli aktów prawa miejscowego.
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa kasacyjna - naruszenie prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa kasacyjna - naruszenie przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Naruszenie przepisów postępowania - uzasadnienie wyroku.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Granice rozpoznania sprawy przez NSA.
Konstytucja RP art. 184
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada państwa prawnego.
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada legalizmu.
Konstytucja RP art. 21
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona własności.
Konstytucja RP art. 31 § 1 i 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenie praw i wolności.
Konstytucja RP art. 64 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenie prawa własności.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej i interesu społecznego.
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 184 Konstytucji RP w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez uznanie za uprawnione zaniechanie kontroli uchwały Rady Miasta Rybnika nr 706/XLVI/2014 w zakresie zgodności z zasadami proporcjonalności i ochrony własności. • Naruszenie art. 2, 21, 31 ust. 1 i 3, 64 ust. 3 Konstytucji RP poprzez zaniechanie oceny stanu faktycznego z uwzględnieniem ochrony własności i proporcjonalności, gdy brak celu publicznego. • Naruszenie art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 50 ust. 1 pkt 4 i art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego w zw. art. 35 u.p.z.p. poprzez niewłaściwą wykładnię, uznając za uzasadnione nakazanie rozbiórki z powodu formalnej niezgodności z planem, bez uwzględnienia pożytku planistycznego. • Naruszenie art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie oceny interesów ważonych w procedurze planistycznej i ich aktualności. • Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez ograniczenie zakresu rozpoznania skargi i uzasadnienia do oceny zgodności z planem, z zaniechaniem oceny prawnej zgodności planu z zasadami proporcjonalności i ochrony własności.
Godne uwagi sformułowania
Sąd pierwszej instancji oddalając skargę zaakceptował stanowisko organów nadzoru budowlanego, które zakwalifikowały zrealizowane roboty budowlane jako ogrodzenie, które w dacie realizacji nie wymagało ani pozwolenia na budowę ani zgłoszenia oraz ustalenie, że ogrodzenie wybudowane zostało w liniach rozgraniczających drogę oznaczoną w obowiązującym miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego jako KDW - tereny komunikacji drogowej - tereny dróg wewnętrznych, narusza przepisy planu, co uzasadniało zastosowanie przepisów art. 50 ust. 1 pkt 4 i 51 ust. 1 pkt 1 w z. z art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego. • W ocenie Sądu pierwszej instancji, skoro wykonanego obiektu nie można było doprowadzić do stanu zgodnego z prawem, słusznie nakazano jego rozbiórkę. • Z treści skargi kasacyjnej, powielającej wcześniej już prezentowane stanowisko wynika zatem, że w istocie nie chodzi o błędne stwierdzenie niezgodności ogrodzenia z planem, ale o same przeznaczenie części działki nr [...] pod tereny komunikacji – tereny dróg wewnętrznych. • Bezspornie, działka skarżącej kasacyjnie przeznaczona jest w planie miejscowym pod dwie funkcje: zasadniczą, obejmującą tą działkę w przeważającej części – pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną o niskiej intensywności oznaczoną symbolem MN i w znacznie mniejszej części pod tereny komunikacji – tereny dróg wewnętrznych oznaczoną symbolem KDW. […]
Skład orzekający
Anna Żak
przewodniczący
Magdalena Dobek-Rak
sprawozdawca
Tomasz Zbrojewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja zasad kontroli planów miejscowych przez sądy administracyjne w indywidualnych sprawach, zwłaszcza w kontekście ochrony własności i zasady proporcjonalności, a także dopuszczalności nakazu rozbiórki obiektu niezgodnego z planem."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z planem miejscowym oraz ogrodzeniem. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla wyjątkowość sytuacji, w których sąd może odstąpić od stosowania przepisów planu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy konfliktu między prawem własności a planowaniem przestrzennym, co jest częstym problemem. Pokazuje, jak sądy podchodzą do kwestii zgodności planów miejscowych z Konstytucją i czy można je kwestionować w indywidualnych sprawach.
“Czy Twój plan miejscowy może naruszać Twoje prawo własności? NSA wyjaśnia granice kontroli sądowej.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.