II OSK 2226/19

Naczelny Sąd Administracyjny2022-10-13
NSAbudowlaneWysokansa
prawo budowlanenadzór budowlanyinteres prawnystrona postępowaniaemisja dymusamowola budowlanakodeks postępowania administracyjnegoNSAskarga kasacyjna

NSA uchylił wyrok WSA i postanowienia organów nadzoru budowlanego, uznając, że skarżący mógł mieć interes prawny w sprawie dotyczącej legalności kotłowni, mimo braku bezpośredniego sąsiedztwa.

Sprawa dotyczyła odmowy wszczęcia postępowania przez organy nadzoru budowlanego w sprawie legalności kotłowni, z uwagi na emisję dymu. Skarżący, A. M., niebędący bezpośrednim sąsiadem, domagał się sprawdzenia legalności budowy. Organy i sąd I instancji uznały, że nie posiada on interesu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił te rozstrzygnięcia, wskazując, że art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego może dawać podstawę do wszczęcia postępowania, nawet jeśli skarżący nie jest bezpośrednim sąsiadem, a jedynie odczuwa uciążliwości.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. M. od wyroku WSA w Poznaniu, który oddalił skargę na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie legalności kotłowni. Organy nadzoru budowlanego oraz WSA uznały, że A. M. nie posiada interesu prawnego w sprawie, ponieważ jego nieruchomość nie graniczy bezpośrednio z nieruchomościami, na których znajdują się kotłownie, a odczuwane uciążliwości (dym) stanowią jedynie interes faktyczny. NSA nie zgodził się z tym stanowiskiem. Sąd wskazał, że zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. (odmowa wszczęcia postępowania) jest możliwe tylko wtedy, gdy nie wymaga to postępowania wyjaśniającego. W tej sprawie, zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, organ nadzoru budowlanego ma obowiązek nakazać usunięcie nieprawidłowości, jeśli obiekt budowlany jest użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia lub środowisku. NSA podkreślił, że fakt, iż A. M. nie jest bezpośrednim sąsiadem, nie przesądza o braku jego interesu prawnego, zwłaszcza gdy funkcjonowanie kotłowni może oddziaływać na możliwość prawidłowego korzystania z jego budynku mieszkalnego. W związku z tym NSA uchylił zaskarżony wyrok oraz postanowienia organów obu instancji, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, osoba taka może być stroną postępowania, jeśli wykaże interes prawny wynikający z przepisów prawa materialnego, np. z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, który nakazuje usunięcie nieprawidłowości w przypadku użytkowania obiektu zagrażającego życiu, zdrowiu, bezpieczeństwu mienia lub środowisku. Odczuwanie uciążliwości (np. dymu) może świadczyć o interesie prawnym, a nie tylko faktycznym.

Uzasadnienie

NSA uznał, że organy nadzoru budowlanego i sąd I instancji błędnie odmówiły wszczęcia postępowania, opierając się wyłącznie na braku bezpośredniego sąsiedztwa. Sąd podkreślił, że art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego może stanowić podstawę do uznania strony, nawet jeśli nie jest ona bezpośrednim sąsiadem, a funkcjonowanie obiektu negatywnie wpływa na jej nieruchomość.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (23)

Główne

p.b. art. 66 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane

Przepis ten może stanowić podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie legalności obiektów budowlanych, nawet jeśli wnioskodawca nie jest ich bezpośrednim sąsiadem, ale ich użytkowanie zagraża życiu, zdrowiu, bezpieczeństwu mienia lub środowisku.

k.p.a. art. 61a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis ten pozwala na odmowę wszczęcia postępowania, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn. Jego zastosowanie wymaga oczywistości braku interesu prawnego wnioskodawcy.

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Definiuje stronę postępowania jako każdego, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Pomocnicze

p.b. art. 80 § ust. 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane

p.b. art. 84 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane

p.o.ś. art. 376

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska

p.o.ś. art. 379

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 144

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.c. art. 144

Kodeks cywilny

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. § rozdział 5

w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. przez ich wadliwe zastosowanie, polegające na odmowie wszczęcia postępowania bez przeprowadzenia wyjaśnienia, czy skarżący ma interes prawny. Naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego przez jego niezastosowanie, mimo że funkcjonowanie kotłowni mogło zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi.

Godne uwagi sformułowania

Oczywistość braku przymiotu strony nie musi jednak wynikać tylko z podania, a organ administracji, do którego wpływa żądanie wszczęcia postępowania, może w oparciu o akta sprawy, bez wszczynania postępowania administracyjnego, poczynić ustalenia w zakresie interesu prawnego podmiotu żądającego wszczęcia postępowania. To, że A. M. nie jest bezpośrednim sąsiadem nieruchomości przy ul. [...] oraz [...] nie przesądza, że nie może być on stroną postępowania. Z twierdzeń skarżącego kasacyjnie wynika jasno, że funkcjonowanie kotłowni oddziałuje na możliwość prawidłowego korzystania z jego budynku mieszkalnego.

Skład orzekający

Agnieszka Wilczewska - Rzepecka

sprawozdawca

Marzenna Linska - Wawrzon

członek

Tomasz Bąkowski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu stron w postępowaniach dotyczących samowoli budowlanej, zwłaszcza gdy wnioskodawca nie jest bezpośrednim sąsiadem, ale odczuwa uciążliwości związane z funkcjonowaniem obiektu."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, gdzie kluczowe jest wykazanie interesu prawnego wynikającego z przepisów prawa materialnego, a nie tylko faktycznego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważna jest prawidłowa interpretacja pojęcia 'strony postępowania' i 'interesu prawnego' w kontekście uciążliwych inwestycji budowlanych, nawet jeśli wnioskodawca nie jest bezpośrednim sąsiadem.

Czy sąsiad z sąsiedniej ulicy też ma prawo głosu w sprawie nielegalnej kotłowni?

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 2226/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-10-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-07-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Wilczewska - Rzepecka /sprawozdawca/
Marzenna Linska - Wawrzon
Tomasz Bąkowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II SA/Po 1133/18 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2019-03-07
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1994 nr 89 poz 414
art. 66 ust 1 pkt 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 61 a par 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Bąkowski Sędziowie sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Po 1133/18 w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2018 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] września 2018 r., znak: [...], 3. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz A. M. kwotę 677 (sześćset siedemdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Po 1133/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. M. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku sąd I instancji wskazał na następujące ustalenia faktyczne:
[...] lipca 2018 r. oraz [...] września 2018 r. do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. wpłynęły pisma A. M., w których domaga się m.in. rozpoznania legalności budynków – kotłowni, położonych na nieruchomości przy ul. [...] oraz [...] w Z., z uwagi na emisję dymu. Wnioskodawca wskazał, iż kotłownie te wykonano samowolnie w dawnych pomieszczeniach gospodarczych. Kominy tych kotłowni usytuowane są nisko. Pomiędzy domami mieszkalnymi, a ścianą drzew na dawnym cmentarzu tworzy się korytarz powietrzny którymi dym z kotłowni kieruje się w stronę zamieszkania wnioskodawcy. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. (dalej PINB) postanowieniem z dnia [...] września 2018 r., nr [...], odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w zakresie żądania dotyczącego: nieruchomości położonej przy ul. [...] w Z., dz. nr [...] i nieruchomości położonej przy ul. [...] w Z., dz. nr [...]. Wyjaśnił, że przesłanką, która pozwala organowi administracji odmówić działania, jest fakt, że osoba, która składa wniosek o wszczęcie postępowania, nie jest jego stroną. PINB zauważył, że określenie kręgu stron w postępowaniu w sprawie badania legalności budynków znajdujących się na nieruchomości przy ul. [...] i przy ul. [...] w Z., o których mowa we wniosku A. M., powinno odbyć się na podstawie art. 28 ustawy k.p.a. stanowiącym, że stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa. Posiadanie jedynie interesu faktycznego w określonym załatwieniu sprawy przez organ administracji nie daje uprawnień do przyznania osobie mającej taki interes przymiotu strony. Z uwagi na lokalizację działki należącej do skarżącego - w znacznej odległości od działek o nr [...] i [...], nie może być on, w ocenie organu, stroną postępowania. Podniesiono, że A. M. jest współwłaścicielem nieruchomości o nr [...], położonej w Z. przy ul. [...]. Nieruchomość ta nie graniczy z działką o nr [...] i [...] położonych w Z. przy ul. [...]. Fakt lokalizacji działek o nr [...] i [...] w niedalekim sąsiedztwie, nie uzasadnia w ocenie PINB okoliczności przyznania statusu strony postępowania w sprawie legalności budowy właścicielowi sąsiedniej nieruchomości. W zażaleniu na powyższe postanowienie A. M. podniósł, iż jego nieruchomość znajduje się niedaleko od nieruchomości objętych jego wnioskiem i emisja dymu z przedmiotowych kotłowni zatruwa życie jego rodziny.
[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej [...]WINB), postanowieniem z [...] listopada 2018 r. o nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg sprawy, następnie wyjaśnił, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Dalej wskazano, że zgodnie z art. 61a § 1 K.p.a. organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w przypadku, gdy żądanie jego wszczęcia zostało wniesione przez osobę, która nie jest stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn. Przepis powyższy zobowiązuje organ administracji publicznej do odmowy wszczęcia postępowania, jeżeli żądanie zostało wniesione przez osobę, która nie posiada interesu prawnego a która może mieć interes faktyczny. Elementem rozróżniającym interes prawny od faktycznego jest istnienie normy prawnej, przyznającej ochronę podmiotowi. Podmiot administrowany ma interes faktyczny, jeżeli w jakiejś sytuacji, obecnej lub przyszłej, odniesie bezpośrednią korzyść na skutek działań lub zaniechań organu administracji. Podmiot mający interes faktyczny może żądać od administracji podjęcia stosownych działań, jednakże żądanie to nie jest oparte na przepisach prawa chroniących sferę interesów tego podmiotu. Przymiot strony postępowania administracyjnego jest nierozerwalnie związany z posiadaniem interesu prawnego, czyli brak tego interesu, a posiadanie wyłącznie interesu faktycznego, uniemożliwia na gruncie k.p.a. podejmowanie przez zainteresowanego rozstrzygnięciem działań wiążących dla organu administracji publicznej. Interes prawny pojawia się wówczas, gdy istnieje związek między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegający na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze WWINB stwierdził, że A. M. nie posiada interesu prawnego w rozumieniu art. 28 K.p.a. w sprawie żądania wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie zbadania legalności wybudowania kotłowni w Z. na dz. nr ewid. gr. [...] i [...]. Wobec czego PINB w sposób prawidłowy wydał zaskarżone postanowienie na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. Nadto zwrócono uwagę na to, że zgodnie z art. 6 K.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane ustala organami nadzoru budowlanego: powiatowego inspektora nadzoru budowlanego, wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego oraz Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Z kolei zgodnie z art. 84 ust. 1 pkt 1 P.b. do zadań organów nadzoru budowlanego należy kontrola przestrzegania i stosowania przepisów prawa budowlanego. Organy nadzoru budowlanego nie zajmują się problemami związanymi z emisją dymu lub spalaniem śmieci. Zgodnie z art. 376 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 799 ze zm.) organami ochrony środowiska są: wójt, burmistrz lub prezydent miasta; starosta; sejmik województwa; marszałek województwa; wojewoda; minister właściwy ds. środowiska; Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska oraz regionalny dyrektor ochrony środowiska.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. M. podniósł, iż Urząd Miejski w Z. całkowicie ignoruje jego zawiadomienia dotyczące nielegalnych kotłowni.
Odpowiadając na skargę [...]WINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. W merytorycznym uzasadnieniu wyroku sąd wojewódzki wyjaśnił, że poza granicami przedmiotowej sprawy, czyli poza kontrolą sądu orzekającego w niniejszej sprawie, pozostają kwestie dotyczące działań lub zaniechań organów w innych postępowaniach administracyjnych sygnalizowane w skardze oraz piśmie z [...] stycznia 2018, w tym Burmistrza Miasta i Gminy Z.
W rozpoznawanej sprawie swoje rozstrzygnięcie organy nadzoru budowlanego oparły na przepisie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, iż powołany przepis – w zakresie podmiotowej przeszkody wszczęcia postępowania - znajduje zastosowanie wyłącznie do sytuacji, gdy okoliczności wskazywane przez podmiot występujący z żądaniem przeprowadzenia postępowania administracyjnego, określające jego legitymację do złożenia wniosku, w sposób oczywisty przeczą tezie o istnieniu po jego stronie interesu prawnego. Oczywistość braku przymiotu strony nie musi jednak wynikać tylko z podania, a organ administracji, do którego wpływa żądanie wszczęcia postępowania, może w oparciu o akta sprawy, bez wszczynania postępowania administracyjnego, poczynić ustalenia w zakresie interesu prawnego podmiotu żądającego wszczęcia postępowania. Jeżeli już proste zestawienia treści podania z informacjami możliwymi do ustalenia na podstawie akt sprawy pozwala stwierdzić, że osoba wnosząca podanie nie ma interesu prawnego w sprawie, to organ administracji zobowiązany jest odmówić wszczęcia postępowania. Należy przy tym zauważyć, iż materialnoprawne konsekwencje ustalenia przez organ administracji, iż wnoszący podanie nie legitymuje się interesem prawnym – niezależnie od tego, czy nastąpi to w prawnej formie postanowienia wydanego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., czy decyzji umarzającej postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. – są takie same. W obu bowiem przypadkach nie dojdzie do władczego i jednostronnego ukształtowania stosunku materialnoprawnego wobec podmiotu występującego z żądaniem. O ile zatem ustalenia organu administracji o braku przymiotu strony osoby wnoszącej podanie są prawidłowe, to nawet jeżeli wyrazi on je w niewłaściwej formie prawnej, uchybienie takie nie skutkuje uchyleniem wydanego rozstrzygnięcia, bowiem nie ma ono wpływu na wynik sprawy. Ustalenie przez organ administracji, że podmiot wnoszący podanie nie ma interesu prawnego – czy to na etapie wszczęcia postępowania, czy w toku postępowania – niesie bowiem za sobą ten sam skutek w postaci braku możliwości ingerencji w istniejący stosunek materialnoprawny lub ukształtowania, bądź potwierdzenia, nowego stosunku materialnoprawnego. Ogólne zasady ustalenia stron postępowania administracyjnego określa art. 28 k.p.a., zgodnie którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przepis art. 28 ust. 2 ustawy Prawo budowlanego z 7 lipca 1994 r. znajduje zastosowanie jedynie w postępowaniu o udzielenie pozwolenia na budowie i nie ma on zastosowanie do zdefiniowania strony w postępowaniu naprawczym. Innymi słowy, stroną postępowania dotyczącego samowoli budowlanej będzie każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie (art. 28 k.p.a.) Istotą interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego – taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Za strony postępowania legalizacyjnego/naprawczego mogą być zatem uznani ewentualnie tylko ci spośród właścicieli nieruchomości sąsiednich, którzy mogą wykazać się interesem prawnym w rozumieniu art. 28 k.p.a., jednakże ustalenie interesu lub obowiązku prawnego może nastąpić jedynie w związku z konkretną normą prawa materialnego. Jak się powszechnie przyjmuje, mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy ustalić przepis prawa materialnego, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu, sprzecznych z potrzebami danego podmiotu – strony postępowania. Cechami tak rozumianego interesu prawnego jest to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa. Od interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, czyli sytuację, w której dany podmiot jest co prawda bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednakże nie może tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, mającego stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji. Konkludując, sąd I instancji przyjął, że przymiot A. M. jako strony w sprawie dotyczącej samowolnie wykonanych robót budowlanych w budynkach położonych na działkach o nr [...] i [...] należało zatem ocenić w kontekście art. 28 k.p.a. Stroną w postępowaniach z zakresu prawa budowlanego, na podstawie art. 28 k.p.a., są właściciele i wieczyści użytkownicy nieruchomości sąsiadujących z nieruchomością, na której znajduje się obiekt budowlany, którego dotyczy postępowanie. Sam fakt sąsiedztwa nieruchomości z nieruchomością zabudowaną daje już więc jej właścicielowi czy wieczystemu użytkownikowi prawa strony, bez względu na to, czy nieruchomość ta znajduje się w obszarze oddziaływania obiektu w rozumieniu art. 3 pkt 20 prawa budowlanego. Taka sytuacja nie ma niewątpliwie miejsca w rozpoznanej sprawie, bowiem nieruchomość należąca do skarżącego nie sąsiaduje (nie graniczy) bezpośrednio z nieruchomościami, których dotyczy zaskarżone postanowienie (działki o nr [...] i [...]). W ocenie sądu brak jest przepisu materialnego, z którego skarżący mógłby wywodzić swój interes prawny, tj. domagać się od organów nadzoru budowlanego podjęcia działań związanych z samowolną realizacją kotłowni na działkach przy ul. [...] raz [...] Z. Odczuwanie przez skarżącego uciążliwości związanych z faktycznym użytkowaniem tych obiektów (dym) wskazuje na jego interes faktyczny w kontroli legalności wybudowanych kotłowni, lecz nie prawny. Dlatego sąd wojewódzki uznał, iż rozstrzygniecia organów obu instancji nie naruszają prawa w sposób uzasadniający uwzględnienie skargi. Na końcu uzasadnienia sąd zauważył, że kontrola przestrzegania i stosowania przepisów ochrony o ochronie środowiska, o której mowa m.in. w art. 379 z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, w tym kontroli przestrzegania przepisów dotyczących ochrony powietrza, leży w gestii organów o których mowa w art. 376 tej ustawy (wśród których nie są wymienione organy nadzoru budowlanego).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył A. M., zaskarżając go w całości i zarzucając mu, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie:
1. art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a., traktowanych jak przepisy prawa materialnego, polegające na ich wadliwym, niewłaściwym zastosowaniu,
2. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., traktowanego jak przepis prawa materialnego, polegające na jego zastosowaniu.
3. art. 138 § 1 pkt 2 lub art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a., traktowanego jak przepis prawa materialnego, polegające na ich niezastosowaniu,
4. art. 144 k.c. polegające na jego niezastosowaniu.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. ww. wyrokowi zarzucono także naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 28, art. 61a § 1 k.p.a., 144 k.c. przez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia przez organy, w toku postępowania administracyjnego, ww. przepisów k.p.a. i k.c. W przedmiotowej sprawie naruszone zostały przepisy postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy w postępowaniu administracyjnym.
Na podstawie przytoczonych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości ww. orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano m.in., że w przedmiotowej sprawie niewątpliwie zachodzi konieczność dokładnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (po jego wszczęciu postępowania), w ramach którego organ pierwszej instancji dokona pełnych ustaleń faktycznych dotyczących zgodności z prawem wybudowanych i użytkowanych kotłowni. W oparciu o dokonane ustalenia organ ten powinien rozważyć posiadanie przez skarżącego kasacyjnie interesu prawnego w przedmiotowej sprawie. W tym zakresie istotne jest bowiem to, czy przedmiotowe samowole budowlane nie powodują immisji na działkę skarżącego kasacyjnie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Na wstępie należy przypomnieć, że stosownie do brzmienia art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sądowej było postanowienie wydane na podstawie art. 61a § 1k.p.a w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie legalności budynków – kotłowni, położonych na nieruchomości przy ul. [...] oraz [...] w Z., z uwagi na emisję dymu. Przypomnieć należy, że art. 61a § 1 k.p.a. stanowi – gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Organy nadzoru budowlanego obu instancji i sąd wojewódzki przyjęły, że skarżący kasacyjnie nie ma przymiotu strony w sprawie dotyczącej samowolnie wykonanych robót w budynkach położonych na działkach o nr [...] i [...] ponieważ nieruchomość należąca do niego nie sąsiaduje, nie graniczy bezpośrednio z nieruchomościami, których dotyczy zaskarżone postanowienie. Brak jest też przepisu prawa materialnego, z którego A. M. mógłby wywodzić swój interes prawny. To, że odczuwa on uciążliwości związanye z użytkowaniem tych obiektów (wydobywający się dym) wskazuje wyłącznie na jego interes faktyczny nie prawny. Z taką argumentacją nie można się jednak zgodzić. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wskazywano, że zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. może mieć miejsce na wstępnym etapie badania wniosku, ale tylko wtedy gdy nie trzeba w sprawie przeprowadzać postępowania wyjaśniającego po to, by stwierdzić, że sprawa wywołana konkretnym wnioskiem powinna zakończyć się odmową wszczęcia postępowania administracyjnego z przyczyn formalnych, w tym o charakterze podmiotowym. Taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła. Rzeczywiście jak wskazano wyżej w niniejszym uzasadnieniu zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, kto ma interes prawny. Pojęcie interesu prawnego, na którym oparta jest legitymacja procesowa strony w postepowaniu administracyjnym należy ustalać najczęściej według norm prawa materialnego. Mieć interes prawny oznacza tyle, co ustalić powszechnie obowiązujący przepis prawa, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu w związku z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby.
W niniejszej sprawie jest bezsporne, że skarżący kasacyjnie pismami z [...] lipca i [...] września 2018 r. domaga się sprawdzenia legalności kotłowni w dawnych pomieszczeniach gospodarczych na nieruchomościach o numerach ewidencyjnych - [...] i [...]. Jego zdaniem kominy tych budynków usytuowane są za nisko co powoduje dużą emisję dymu, który jest bardzo odczuwalny w jego mieszkaniu. Z zawiadomienia tego wyraźnie wynika, że kotłownie mogły powstać samowolnie, albo/i funkcjonowanie ich może być zagrażające życiu lub zdrowiu okolicznych mieszkańców. Z art. 66 ust.1 pkt 2) prawa budowlanego (brzmienie na dzień wydania postanowienia o odmowie wszczęcia) wynika, że w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany: jest użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia lub środowisku - organ nadzoru budowlanego nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku. To, że A. M. nie jest bezpośrednim sąsiadem nieruchomości przy ul. [...] oraz [...] nie przesądza, że nie może być on stroną postępowania. Z twierdzeń skarżącego kasacyjnie wynika jasno, że funkcjonowanie kotłowni oddziałuje na możliwość prawidłowego korzystania z jego budynku mieszkalnego.
W tym stanie rzeczy stwierdzając, że skarga kasacyjna jest uzasadniona, zaś istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku i do rozpoznania skargi w oparciu o art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w następstwie tego do uchylenia, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. postanowienia [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] listopada 2018 r., nr [...] i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji wszcznie postępowanie w sprawie, dokona kontroli wskazanych wyżej budynków, ustali też czy ich przewody kominowe spełniają przepisy zawarte w rozdziale 5 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. W zależności od tych ustaleń umorzy postępowanie w sprawie lub będzie je prowadził. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. Skarga kasacyjna został rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI