II OSK 2198/10

Naczelny Sąd Administracyjny2010-12-22
NSAAdministracyjneWysokansa
samorząd terytorialnywygaśnięcie mandatuzarządzenie zastępczenadzór wojewodyprawo wyborczeustawa o samorządzie gminnymrada gminyburmistrz

NSA oddalił skargi kasacyjne Gminy Piaseczno i Burmistrza J.Z. w sprawie wygaśnięcia mandatu burmistrza, potwierdzając prawo wojewody do wydania zarządzenia zastępczego w przypadku braku uchwały rady gminy.

Sprawa dotyczyła wygaśnięcia mandatu Burmistrza Miasta i Gminy Piaseczno J.Z. w związku z prawomocnym warunkowym umorzeniem postępowania karnego. Wojewoda Mazowiecki wydał zarządzenie zastępcze stwierdzające wygaśnięcie mandatu, gdyż Rada Miejska nie podjęła stosownej uchwały. Sąd I instancji oddalił skargę Gminy Piaseczno. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne Gminy i Burmistrza, uznając, że rada gminy ma obowiązek podjąć uchwałę zgodną z wezwaniem wojewody, a w przypadku jej braku lub podjęcia uchwały innej treści, wojewoda jest uprawniony do wydania zarządzenia zastępczego.

Sprawa dotyczyła wygaśnięcia mandatu Burmistrza Miasta i Gminy Piaseczno J.Z., które zostało stwierdzone zarządzeniem zastępczym Wojewody Mazowieckiego. Podstawą było prawomocne warunkowe umorzenie postępowania karnego wobec burmistrza, co zgodnie z przepisami prawa wyborczego skutkowało utratą prawa wybieralności. Wojewoda wezwał Radę Miejską do podjęcia uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu, jednak Rada podjęła uchwałę o powstrzymaniu się z wykonaniem wezwania. Wojewoda, po bezskutecznym upływie terminu, wydał zarządzenie zastępcze. Sąd I instancji oddalił skargę Gminy Piaseczno na to zarządzenie. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 grudnia 2010 r. oddalił skargi kasacyjne Gminy Piaseczno i J.Z. Sąd podkreślił, że wykładnia art. 98a ustawy o samorządzie gminnym, zarówno literalna, jak i celowościowa, prowadzi do wniosku, że rada gminy ma obowiązek podjąć uchwałę zgodną z wezwaniem wojewody. W przypadku braku takiej uchwały lub podjęcia uchwały o innej treści, wojewoda jest uprawniony do wydania zarządzenia zastępczego. Sąd uznał, że podjęcie przez radę uchwały o innej treści nie wyłącza kompetencji wojewody do wydania zarządzenia zastępczego, a celem nadzoru jest szybkie przywrócenie stanu legalności.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, rada gminy ma obowiązek podjąć uchwałę zgodną z wezwaniem wojewody. W przypadku braku takiej uchwały lub podjęcia uchwały o innej treści, wojewoda jest uprawniony do wydania zarządzenia zastępczego.

Uzasadnienie

Wykładnia literalna i celowościowa art. 98a ustawy o samorządzie gminnym wskazuje, że celem nadzoru jest szybkie przywrócenie stanu legalności. Podjęcie przez radę uchwały o innej treści niż wezwanie wojewody nie wyłącza kompetencji wojewody do wydania zarządzenia zastępczego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

u.s.g. art. 98a

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

W przypadku bezskutecznego upływu terminu na podjęcie uchwały przez radę gminy, wojewoda wydaje zarządzenie zastępcze.

u.b.w. art. 26 § ust. 1 pkt 3

Ustawa z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta

Utrata prawa wybieralności jako podstawa wygaśnięcia mandatu wójta/burmistrza.

u.b.w. art. 26 § ust. 2

Ustawa z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta

Obowiązek rady gminy do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu w drodze uchwały.

o.w. art. 7 § ust. 2 pkt 2

Ustawa z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw

Osoby, wobec których wydano prawomocny wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne w sprawie popełnienia przestępstwa umyślnego, nie mają prawa wybieralności.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 190

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie sądu I instancji wykładnią prawa dokonaną przez NSA.

p.p.s.a. art. 183 § § 2 pkt 5

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przesłanka nieważności postępowania.

u.s.g. art. 91 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Tryb stwierdzania nieważności uchwały rady gminy.

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada legalności funkcjonowania organów administracji publicznej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wykładnia celowościowa art. 98a ustawy o samorządzie gminnym przemawia za możliwością wydania zarządzenia zastępczego przez wojewodę, gdy rada gminy nie podejmie uchwały zgodnej z wezwaniem lub podejmie uchwałę innej treści. Szybkie przywrócenie stanu legalności jest istotą nadzoru wojewody nad działalnością gminy. Podjęcie przez radę uchwały o innej treści niż wezwanie wojewody nie pozbawia wojewody kompetencji do wydania zarządzenia zastępczego.

Odrzucone argumenty

Rada gminy ma swobodę uznania co do sposobu wykonania wezwania organu nadzoru, a jej kompetencje w tym zakresie nie mogą być ograniczone. Wojewoda powinien najpierw stwierdzić nieważność uchwały rady o powstrzymaniu się z wykonaniem wezwania, zanim wyda zarządzenie zastępcze. Podjęcie przez radę uchwały o innej treści niż wezwanie wojewody, jeśli nie jest sprzeczne z prawem, powinno być wystarczające i wyłączać kompetencję wojewody do wydania zarządzenia zastępczego.

Godne uwagi sformułowania

celem działania wojewody jest tu szybkie przywrócenie stanu legalności funkcjonowania danej jednostki samorządu terytorialnego takie działanie rady, blokujące zastosowanie tego środka nadzorczego przez wojewodę powodowałoby jego nieskuteczność Odmienne stanowisko rady, choć wyrażone w formie uchwały (...) ma charakter wyłącznie opinii.

Skład orzekający

Wiesław Kisiel

przewodniczący

Zofia Flasińska

sprawozdawca

Bożena Walentynowicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących nadzoru wojewody nad samorządem terytorialnym, w szczególności procedury wydawania zarządzeń zastępczych w przypadku braku działania rady gminy."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wygaśnięcia mandatu wójta/burmistrza z powodu utraty prawa wybieralności i braku reakcji rady gminy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu nadzoru nad samorządem terytorialnym i kompetencji wojewody, co jest istotne dla prawników administracyjnych i samorządowców. Pokazuje konflikt między organem nadzoru a lokalną władzą.

Wojewoda kontra Burmistrz: Kto ma ostatnie słowo w sprawie wygaszenia mandatu?

Sektor

administracyjne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 2198/10 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2010-12-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-10-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bożena Walentynowicz
Wiesław Kisiel /przewodniczący/
Zofia Flasińska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6264 Zarząd gminy (powiatu, województwa)
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1565/09 - Wyrok WSA w Warszawie z 2010-05-25
II OZ 139/10 - Postanowienie NSA z 2010-02-25
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy
Dz.U. 2001 nr 142 poz 1591
art. 98a
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t. jedn.
Dz.U. 2002 nr 113 poz 984
art. 26 ust. 2
Ustawa z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Kisiel Sędziowie sędzia NSA Bożena Walentynowicz Sędzia del. NSA Zofia Flasińska (spr.) Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2010r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skarg kasacyjnych Gminy Piaseczno oraz J. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 1565/09 w sprawie ze skargi Gminy Piaseczno na zarządzenie zastępcze Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu Burmistrza Miasta i Gminy Piaseczno oddala skargi kasacyjne.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 maja 2010 r. (sygn. akt II SA/Wa 1565/09) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Gminy Piaseczno na zarządzenie zastępcze Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2007 r. stwierdzające wygaśnięcie mandatu Burmistrza Miasta i Gminy Piaseczno J. Z..
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wojewoda Mazowiecki zarządzeniem zastępczym z dnia [...] kwietnia 2007 r. stwierdził wygaśnięcie mandatu Burmistrza Miasta i Gminy Piaseczno J. Z.. Organ wskazał, że zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz. U. Nr 113, poz. 984 ze zm.), wygaśnięcie mandatu wójta następuje wskutek utraty prawa wybieralności. Stosownie do art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. Nr 95, poz. 602 ze zm.), nie mają prawa wybieralności osoby, wobec których wydano prawomocny wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne w sprawie popełnienia przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego. Organ nadzoru stwierdził, iż w związku z tym, że prawomocnym wyrokiem z dnia [...] stycznia 2007 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w Warszawie warunkowo umorzył postępowanie karne prowadzone przeciwko J. Z. w sprawie popełnienia przestępstwa umyślnego z oskarżenia publicznego, Rada Miejska w Piasecznie zobowiązana była podjąć uchwałę stwierdzającą wygaśnięcie jego mandatu najpóźniej po upływie miesiąca od dnia uprawomocnienia się tego wyroku. Rada tego nie uczyniła mimo, iż w dniu 15 lutego 2007 r. zostało do niej skierowane przez organ nadzoru wezwanie do podjęcia stosownej uchwały w terminie 30 dni od dnia doręczenia wezwania. Wojewoda Mazowiecki pismem z dnia 15 marca 2007 r., zwrócił się do J. Z. o złożenie wyjaśnień dotyczących okoliczności związanych z utratą prawa wybieralności. Wyjaśnienia zawarte w piśmie Burmistrza z dnia 22 marca 2007 r. nie zawierały nowych istotnych okoliczności, nieznanych wcześniej organowi nadzoru.
Po rozpoznaniu skargi Gminy Piaseczno na zarządzenie zastępcze Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1639/08, oddalił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Gminy Piaseczno, wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2009 r., sygn. akt II OSK 718/09 uchylił ten wyrok, uznając, że zaszła przesłanka nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. J. Z. został pozbawiony możliwości obrony swych praw, gdyż nie tylko nie został zawiadomiony o rozprawie, ale i w doręczonym mu odpisie zarządzenia zastępczego został błędnie poinformowany o przysługującym mu środku zaskarżenia.
W dniu 20 sierpnia 2009 r. Gmina Piaseczno cofnęła skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym zarządzeniem z dnia 7 października 2009 r. pozostawił pismo to bez rozpoznania.
Ponownie rozpoznając przedmiotową sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd I instancji, stosując się do wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego doręczył J. Z. skargę i odpowiedź na skargę, a także inne pisma, jakie strony wystosowały w trakcie postępowania oraz zarządzenia, jakie zostały wydane w tej sprawie. J. Z. został także zawiadomiony o terminie rozprawy.
Rozpatrując skargę, Sąd I instancji podzielił stanowisko Wojewody, iż w tej sprawie Burmistrz Miasta i Gminy Piaseczno J. Z. spełnił przesłankę, wynikającą z art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta w zw. z art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, której wystąpienie dawało podstawę do stwierdzenia wygaśnięcia jego mandatu. Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 3 stycznia 2007 r., sygn. akt [...], zostało bowiem wobec niego warunkowo umorzone postępowanie karne w sprawie popełnienia przestępstwa umyślnego z oskarżenia publicznego. Sąd wskazał, że w związku z tym, że Rada Miejska w Piasecznie pomimo obowiązku wynikającego z art. 26 ust. 2 ustawy o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta, po upływie miesiąca od dnia wystąpienia przesłanki wygaśnięcia mandatu nie stwierdziła wygaśnięcia mandatu Burmistrza, organ nadzoru był uprawniony do wydania zarządzenia zastępczego w tym przedmiocie.
Sąd uznał za bezpodstawny zarzut Gminy dotyczący niewyczerpania przez Wojewodę Mazowieckiego trybu stwierdzenia nieważności uchwały Rady Miejskiej w Piasecznie z dnia 19 marca 2007 r. nr 140/5N/2007, na mocy której Rada postanowiła powstrzymać się z wykonaniem wezwania Wojewody Mazowieckiego z dnia 15 lutego 2007 r. w związku z zaskarżeniem przez nią wcześniejszego rozstrzygnięcia nadzorczego Wojewody Mazowieckiego. Przepis art. 98a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym przewiduje, iż w razie bezskutecznego upływu terminu określonego w art. 98a ust. 1, wojewoda, po powiadomieniu ministra właściwego do spraw administracji publicznej, wydaje zarządzenie zastępcze. Zdaniem Sądu I instancji, celem działania wojewody jest tu szybkie przywrócenie stanu legalności funkcjonowania danej jednostki samorządu terytorialnego. Rada gminy na wezwanie wojewody ma podjąć uchwałę zgodną z wnioskiem wojewody, a więc "tylko uchwała stwierdzająca wygaśnięcie mandatu (odwołanie ze stanowiska, rozwiązanie umowy o pracę) wyklucza kompetencje wojewody do wydania zarządzenia zastępczego" (M. Chlipała, Zarządzenie zastępcze wojewody jako środek nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego, Samorząd Terytorialny nr 7-8/2005, s. 85). Sąd wskazał, że ustawodawca nie przewidział ani w ustawie o samorządzie gminnym, ani w ustawie z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, uprawnienia rady gminy do wydania uchwały o innej treści, niż przewidziane jest to w wezwaniu wojewody. Zdaniem Sądu, gdyby przyjąć założenie skarżącego o konieczności uprzedniego wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia uchwały o powstrzymaniu się z wydaniem zarządzenia zastępczego, wówczas postępowanie dotyczące przywrócenia stanu zgodnego z prawem trwałoby długo, co powodowałoby, iż bezprawność funkcjonowania danej jednostki samorządu terytorialnego przedłużałaby się, co w oczywisty sposób naruszałoby zasadę legalności funkcjonowania organów administracji publicznej, wyrażoną w treści art. 7 Konstytucji. Sąd I instancji podzielił w tym zakresie pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2005 r., OSK 1186/04 (LEX nr 176126), iż wydanie zarządzenia zastępczego w trybie art. 98a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym nie jest uzależnione od uprzedniego stwierdzenia nieważności uchwały rady podjętej sprzecznie z wezwaniem, w trybie art. 91 ust. 1 powołanej ustawy. W ocenie Sądu I instancji, podjęcie przez radę gminy uchwały o powstrzymaniu się od wykonania wezwania wojewody do podjęcia uchwały o wygaśnięciu mandatu burmistrza nie ma zatem wpływu na czynności postępowania nadzorczego, zatem Wojewoda Mazowiecki miał prawo do wydania zarządzenia zastępczego, mimo funkcjonowania w obrocie prawnym uchwały Rady Miasta w Piasecznie z dnia 19 marca 2007 r.
Skargi kasacyjne od tego wyroku wnieśli Gmina Piaseczno oraz J. Z..
Gmina Piaseczno podniosła zarzut naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art.. 98 a ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj. Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591 ze zm.), wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go zarządzenia zastępczego Wojewody Mazowieckiego. Gmina nie zgodziła się ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że rada gminy ma bezwzględny obowiązek podjąć uchwałę zgodną z wezwaniem organu nadzoru. Gdyby tak było, to uprawnienie rady gminy w tym zakresie byłoby fikcją. Rada gminy ma prawo do własnej oceny okoliczności sprawy i może, lecz nie musi zastosować się do treści wezwania. Wojewoda ma prawo wydać zarządzenie zastępcze, jeżeli rada gminy w terminie 30 dni w ogóle nie odniesie się do treści wezwania. Jeżeli rada gminy podejmie uchwałę innej treści niż wynika to z wezwania, to organ nadzoru we właściwym trybie najpierw powinien stwierdzić nieważność tej uchwały i dopiero wówczas wydać zarządzenie zastępcze. Zdaniem skarżącej Gminy zasada legalizmu nie może doznawać żadnych ograniczeń, w szczególności z tego powodu, że przywrócenie przez wojewodę stanu zgodnego z prawem trwałoby długo.
J. Z. również podniósł zarzut naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art.. 98 a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zarządzenia zastępczego Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2007 r. Zdaniem uczestnika nie można przyjąć, że w tej sprawie nastąpił bezskuteczny upływ trzydziestodniowego terminu na podjęcie przez Radę uchwały o stwierdzeniu wygaśnięcia jego mandatu zgodnej z wezwaniem Wojewody. W wykonaniu wezwania Wojewody uchwała została bowiem podjęta uchwała, a więc rada nie była bezczynna. Uczestnik powołał się na stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 22 sierpnia 1990 r., SA/Gd 796/90, iż podjęcie uchwały sprzecznej z wezwaniem musi zarazem mieścić w sobie sprzeczność z przepisami prawa, gdyż sama sprzeczność z wolą organu nadzoru zawartą w treści wezwania byłaby niewystarczająca. W tej sprawie organ nadzoru nie zakwestionował uchwały Rady o wstrzymaniu się z wykonaniem wezwania Wojewody, a zatem jest ona zgodna z prawem. Zdaniem uczestnika, rada gminy ma swobodę uznania co do sposobu wykonania wezwania organu nadzoru, w przeciwnym razie jej kompetencje w tym zakresie byłyby pozorne.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego. Organ podzielił argumentację prawną przedstawioną przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargi kasacyjne Gminy Piaseczno oraz J. Z. nie mają usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 98 a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, jeżeli właściwy organ gminy, wbrew obowiązkowi wynikającemu z przepisów art. 190 ust. 2 i 6 i art. 194 ust. 1 ustawy, o której mowa w art. 24b ust. 6, art. 26 ust. 2 i 5 ustawy z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz. U. Nr 113, poz. 984, Nr 127, poz. 1089 i Nr 214, poz. 1806) oraz art. 5 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, w zakresie dotyczącym odpowiednio wygaśnięcia mandatu radnego, obsadzenia mandatu radnego, wygaśnięcia mandatu wójta, odwołania ze stanowiska albo rozwiązania umowy o pracę z zastępcą wójta, sekretarzem gminy, skarbnikiem gminy, kierownikiem jednostki organizacyjnej gminy i osobą zarządzającą lub członkiem organu zarządzającego gminną osobą prawną, nie podejmuje uchwały, nie odwołuje ze stanowiska lub nie rozwiązuje umowy o pracę, wojewoda wzywa organ gminy do podjęcia odpowiedniego aktu w terminie 30 dni. Przepis art. 98 a ust. 2 wskazanej ustawy stanowi, iż w razie bezskutecznego upływu terminu określonego w ust. 1, wojewoda, po powiadomieniu ministra właściwego do spraw administracji publicznej, wydaje zarządzenie zastępcze.
W obu skargach kasacyjnych podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez dokonanie przez Sąd I instancji błędnej wykładni art. 98 a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym polegającej na przyjęciu, że rada gminy ma bezwzględny obowiązek podjąć uchwałę zgodną z wezwaniem organu nadzoru. Zarzut ten jest nietrafny, albowiem przeprowadzona przez Sąd I instancji wykładnia tego przepisu jest prawidłowa, choć ograniczona w zasadzie do wykładni celowościowej.
Zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta wygaśnięcie mandatu w przypadkach określonych w ust. 1 pkt 1-7 stwierdza rada gminy, w drodze uchwały, najpóźniej po upływie miesiąca od dnia wystąpienia przesłanek wygaśnięcia mandatu. Przed podjęciem uchwały o wygaśnięciu mandatu z przyczyn, o których mowa w ust. 1 pkt 1-5, należy umożliwić wójtowi (odpowiednio - burmistrzowi, prezydentowi miasta) złożenie wyjaśnień. Z wykładni literalnej art. 98 a ust. 1 ustawy wynika, że w przypadku, gdy rada gminy, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 26 ust. 2 ustawy o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta nie podejmuje uchwały, wojewoda ma obowiązek wezwać ten organ do podjęcia takiej uchwały w terminie 30 dni. W art. 98 a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym jest więc mowa o uchwale, która powinna być podjęta przez radę gminy na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta, a więc o uchwale stwierdzającej wygaśnięcie mandatu wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Wojewoda ma obowiązek wezwania rady gminy do podjęcia uchwały o określonej treści, a więc uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu i rada gminy w wykonaniu tego wezwania powinna podjąć uchwałę tej treści. Jeżeli rada nie podejmuje żadnej uchwały lub podejmie uchwałę o innej treści, wojewoda, po powiadomieniu ministra właściwego do spraw administracji publicznej, ma wynikający z art. 98 a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym obowiązek wydania zarządzenia zastępczego stwierdzającego wygaśnięcie mandatu wójta (burmistrza, prezydenta miasta).
Należy zgodzić się z dokonaną przez Sąd I instancji wykładnią celowościową art. 98 a ustawy o samorządzie gminnym. Wojewoda jest jednym z organów sprawujących nadzór nad działalnością gminną (art. 86 ustawy o samorządzie gminnym). Nadzór ten jest sprawowany na podstawie kryterium zgodności z prawem (art. 85 ustawy). Istotą tego nadzoru jest więc szybkie i skuteczne reagowanie przez organ nadzoru w ramach prawnych środków nadzoru przewidzianych w ustawie w przypadku naruszenia prawa powszechnie obowiązującego przez organy gminy. Jednym ze środków nadzoru jest przyznana wojewodzie kompetencja do wydania zarządzenia zastępczego w sytuacji, gdy rada gminy, pomimo wezwania wojewody, nie podejmuje uchwały, której obowiązek podjęcia wynika z przepisów wymienionych w art. 98 a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. W przypadku, gdy zaistniały przesłanki wygaśnięcia mandatu burmistrza, rada gminy ma - wynikający z art. 26 ust. 2 ustawy o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta - obowiązek podjęcia uchwały stwierdzającej wygaśnięcie tego mandatu w dość krótkim terminie, najpóźniej po upływie miesiąca od dnia wystąpienia przesłanek wygaśnięcia mandatu. W sytuacji, gdy rada takiej uchwały nie podjęła w tym terminie, wojewoda powinien podjąć czynności nadzorcze mające na celu szybkie doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem, a więc doprowadzenie do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu burmistrza (przez radę gminy na skutek wezwania do podjęcia uchwały tej treści, ewentualnie w drodze wydania zarządzenia zastępczego przez wojewodę). Podjęcie, na skutek wezwania wojewody, o którym mowa w art. 98 a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, przez radę gminy uchwały o innej treści niż stwierdzająca wygaśnięcie mandatu burmistrza nie może mieć znaczenia prawnego skutkującego wyłączeniem kompetencji wojewody do wydania zarządzenia zastępczego. Jest to jednolity pogląd prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2007 r., II OSK 1593/07, wyrok NSA z dani 17 października 2006 r., II OSK 1395/05, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www. nsa.gov.pl, wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2006 r., II OSK 739/05, niepubl.). Rada gminy, aby nie pozostawać w bezczynności, mogłaby podjąć uchwałę o dowolnej treści dotyczącą wygaśnięcia mandatu burmistrza, aby wstrzymać możliwość stwierdzenia wygaśnięcia tego mandatu przez wojewodę w drodze zarządzenia zastępczego. Takie działanie rady, blokujące zastosowanie tego środka nadzorczego przez wojewodę powodowałoby jego nieskuteczność.
W uzasadnieniach obu skarg kasacyjnych podniesiono, iż rada gminy powinna mieć swobodę uznania co do sposobu wykonania wezwania organu nadzoru, w przeciwnym razie jej kompetencje w tym zakresie byłyby pozorne. Jak wskazano powyżej, wykładnia literalna i celowościowa art. 98 a ustawy o samorządzie gminnym prowadzi jednak do odmiennych wniosków. W wykonaniu wezwania wojewody, o którym mowa w art. 98 a ust. 1 ustawy rada gminy powinna podjąć uchwałę zgodną z treścią wezwania. Niepodjęcie żadnej uchwały lub podjęcie uchwały o innej treści skutkuje przeniesieniem kompetencji do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wójta (burmistrza, prezydenta miasta) na wojewodę. Jeżeli rada gminy uznaje, że brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wójta (burmistrza, prezydenta miasta) może wyrazić swoje stanowisko w formie uchwały (np. odmawiającej stwierdzenia wygaśnięcia mandatu, stwierdzającej, że mandat nie wygasł), lecz takie działanie rady nie pozbawia wojewody kompetencji do wydania zarządzenia zastępczego na podstawie art. 98 a ust. 2 ustawy w przypadku, gdy organ nadzoru tego stanowiska rady nie podziela. Odmienne stanowisko rady, choć wyrażone w formie uchwały (jest to jedyna forma prawna działania rady) ma charakter wyłącznie opinii. Brak jest bowiem przepisu prawa, który przyznawałby radzie wyraźną kompetencje do podjęcia tego rodzaju uchwały. Nie jest więc konieczne wyeliminowanie takiej uchwały przez wojewodę poprzez wydanie rozstrzygnięcia nadzorczego stwierdzającego jej nieważność przez wydaniem zarządzenia zastępczego, o którym mowa w art. 98 a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym.
Mając, na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Odnosząc się do wniosku pełnomocnika organu o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, wskazać należy, iż zgodnie z art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez organ, jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę. Do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (art. 205 § 2 p.p.s.a.). Przepis § 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349, z późn. zm.) przewiduje jedynie stawki minimalne wynagrodzenia radcy prawnego za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Powołany przepis rozporządzenia nie przewiduje wynagrodzenia radcy prawnego za sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesioną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Pełnomocnik organu nie brał udziału w rozprawie przez Naczelnym Sądem Administracyjnym, sporządził jedynie odpowiedź na skargę kasacyjną. W tym stanie prawnym brak jest więc podstaw prawnych do zasądzenia na rzecz organu kosztów sporządzenia tej odpowiedzi przez reprezentującego go radcę prawnego. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny m. in. w postanowieniach: z dnia 26 lutego 2010 r., II OSK 1371/08, z dnia 3 lutego 2010 r., II OSK 1731/08, z dnia 29 października 2009 r., II OSK 1189/08 (wszystkie powołane orzeczenia publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI