II OSK 2197/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-09-16
NSAAdministracyjneWysokansa
zagospodarowanie przestrzenneochrona zabytkówinwestycje celu publicznegosieci ciepłowniczecmentarz żydowskidecyzja lokalizacyjnauzgodnienie konserwatorskieNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną spółki energetycznej, potwierdzając zasadność odmowy uzgodnienia projektu budowy sieci ciepłowniczej na terenie dawnego cmentarza żydowskiego.

Spółka energetyczna zaskarżyła odmowę uzgodnienia projektu budowy sieci ciepłowniczej, która miała przebiegać przez teren dawnego cmentarza żydowskiego, wpisanego do wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz znajdującego się w strefie ochrony zespołu urbanistycznego miasta K. Sądy obu instancji uznały, że inwestycja naruszałaby przepisy ustawy o ochronie zabytków, a organ konserwatorski zasadnie odmówił uzgodnienia projektu ze względu na ochronę dziedzictwa kulturowego. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że ochrona konserwatorska obejmuje cały układ urbanistyczny, a nie tylko bezpośrednio wpisane obiekty.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Zakładu Energetyki Cieplnej [...] sp. z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę spółki na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Postanowienie to utrzymało w mocy odmowę uzgodnienia projektu decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, polegającej na budowie i przebudowie sieci ciepłowniczej. Inwestycja miała przebiegać przez działki stanowiące obszar dawnego cmentarza żydowskiego w K., wpisanego do wojewódzkiej ewidencji zabytków, a także znajdującego się w strefach ochrony zespołu urbanistycznego miasta K. Organy ochrony zabytków uznały, że roboty ziemne na tym terenie naruszałyby przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a projekt nie zawierał odpowiednich zabezpieczeń. Spółka zarzucała wadliwą wykładnię przepisów, twierdząc, że uzgodnienie konserwatorskie dotyczy tylko obszarów i obiektów objętych formami ochrony zabytków wymienionymi w art. 7 u.o.z. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym, oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że ochrona konserwatorska obejmuje cały wpisany do rejestru układ urbanistyczny, a nie tylko bezpośrednio wpisane obiekty. Uznał, że organy ochrony zabytków zasadnie odmówiły uzgodnienia projektu, ponieważ inwestycja mogłaby naruszyć miejsca pochówku i godziłaby w przepisy ustawy o ochronie zabytków. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że inwestycja planowana jest na terenie objętym ochroną konserwatorską, a prowadzenie robót ziemnych w miejscu dawnego cmentarza żydowskiego naruszałoby przepisy prawa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Uzgodnienie konserwatorskie obejmuje obszary i obiekty objęte formami ochrony zabytków, o których mowa w art. 7 u.o.z., a także te ujęte w gminnej ewidencji zabytków. Ochrona konserwatorska obejmuje cały wpisany do rejestru układ urbanistyczny, nawet jeśli poszczególne jego elementy (jak dawny cmentarz żydowski) nie są odrębnie wpisane do rejestru.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ochrona konserwatorska dotyczy całego układu urbanistycznego miasta K., który jest wpisany do rejestru zabytków. Inwestycja planowana na terenie dawnego cmentarza żydowskiego, znajdującego się w strefach ochrony tego układu, wymagała uzgodnienia z organem konserwatorskim, który zasadnie odmówił akceptacji projektu ze względu na potencjalne naruszenie miejsc pochówku i przepisy ustawy o ochronie zabytków.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

u.p.z.p. art. 53 § ust. 4 pkt 2

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Wydanie decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego następuje m.in. po uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków, którego zgoda jest wymagana w odniesieniu do obszarów objętych ochroną konserwatorską.

P.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna orzekania przez WSA o oddaleniu skargi.

P.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna orzekania przez NSA o oddaleniu skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

u.o.z. art. 1

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Określa przedmiot, zakres i formy ochrony zabytków oraz opieki nad nimi.

u.o.z. art. 4

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Określa zakres opieki nad zabytkami, w tym obowiązek zapobiegania zagrożeniom, udaremniania niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków oraz uwzględniania zadań ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

u.o.z. art. 6 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Przedmiotem ochrony konserwatorskiej są zabytki nieruchome będące układami urbanistycznymi, ruralistycznymi i zespołami budowlanymi, dziełami architektury i budownictwa.

u.o.z. art. 7

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Formy ochrony zabytków: wpis do rejestru zabytków, uznanie za pomnik historii, utworzenie parku kulturowego oraz ustalenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.

u.o.z. art. 19 § ust. 1a pkt 2

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

W decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego uwzględnia się ochronę innych zabytków nieruchomych, znajdujących się w gminnej ewidencji zabytków.

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA jest związany granicami skargi kasacyjnej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Odmowa uzgodnienia projektu decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego była uzasadniona ochroną dziedzictwa kulturowego, w tym terenu dawnego cmentarza żydowskiego, który jest częścią wpisanego do rejestru układu urbanistycznego. Przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nakładają na organy administracji obowiązek uwzględniania zadań ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, co uzasadnia odmowę zgody na inwestycję ingerującą w obszar zabytkowy.

Odrzucone argumenty

Zarzut skarżącej spółki o wadliwej wykładni art. 53 ust. 4 pkt 2 u.p.z.p., zgodnie z którym uzgodnienie konserwatorskie dotyczy tylko obszarów i obiektów objętych formami ochrony zabytków z art. 7 u.o.z. oraz wpisanych do gminnej ewidencji zabytków.

Godne uwagi sformułowania

Opieka nad miejscami dawnych cmentarzy społeczności żydowskiej jest jednym z elementów kultywowania wielowiekowej ciągłości Państwa Polskiego, jak i tradycji właściwej polskiej kulturze, odnoszącej się ze szczególnym szacunkiem między innymi, do miejsc pochówku osób zmarłych. Prowadzenie nieograniczonych robót ziemnych na terenie, gdzie w przeszłości dokonywano pochówku członków polskiej społeczności żydowskiej, godziłoby wprosi w u.o.z. Ochrona szczególnych wartości charakteryzujących zabytki stanowi bowiem ważny interes publiczny rangi konstytucyjnej.

Skład orzekający

Małgorzata Masternak - Kubiak

przewodniczący sprawozdawca

Tomasz Bąkowski

sędzia

Grzegorz Rząsa

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących uzgodnień konserwatorskich w procesie ustalania lokalizacji inwestycji celu publicznego, zwłaszcza w kontekście ochrony terenów o szczególnym znaczeniu historycznym i kulturowym, takich jak dawne cmentarze."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, gdzie inwestycja planowana jest na terenie dawnego cmentarza żydowskiego, będącego częścią wpisanego do rejestru układu urbanistycznego. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do spraw, gdzie ochrona zabytków jest mniej oczywista.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy konfliktu między rozwojem infrastruktury (sieć ciepłownicza) a ochroną dziedzictwa kulturowego (teren dawnego cmentarza żydowskiego), co jest tematem budzącym zainteresowanie i dyskusję.

Sieć ciepłownicza kontra dawny cmentarz: Sąd Najwyższy rozstrzyga o priorytetach ochrony dziedzictwa.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 2197/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Rząsa
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Bąkowski
Symbol z opisem
6155 Uzgodnienia w sprawach z zakresu zagospodarowania przestrzennego
Hasła tematyczne
Zagospodarowanie przestrzenne
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 184/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-05-08
Skarżony organ
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 503
art. 53 ust. 4 pkt 2
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Bąkowski sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu w dniu 16 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Zakładu Energetyki Cieplnej [...] sp. z o.o. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2024 r. sygn. akt VII SA/Wa 184/24 w sprawie ze skargi Zakładu Energetyki Cieplnej [...] sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 28 listopada 2023 r. znak: [...] w przedmiocie uzgodnienia projektu decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 maja 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 184/24, oddalił skargę Zakładu Energetyki Cieplnej [...] sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 28 listopada 2023 r., znak: [...], w przedmiocie uzgodnienia projektu decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego.
Jak wskazał Sąd pierwszej instancji po rozpatrzeniu wniosku Burmistrza Miasta i Gminy K., Starosta K. postanowieniem z dnia 25 maja 2023 r. odmówił uzgodnienia projektu decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego polegającej na budowie i przebudowie sieci ciepłowniczej na dz. nr [...] - obręb: [...] oraz na dz. nr [...] obręb: [...] i dz. nr [...] obręb [...] przy ul. [...] w K. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że inwestycja planowana jest na terenie wpisanym do rejestru zabytków, a ponadto dz. nr [...] i [...] stanowią obszar dawnego cmentarza żydowskiego, ujętego w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Ponieważ część projektowanej sieci ciepłowniczej przebiegać będzie przez działki stanowiące obszar dawnego cmentarza, uzgadniany projekt nie może zyskać akceptacji organu ochrony zabytków. Inwestycja ta wpłynie negatywnie na walory zabytkowe dawnego cmentarza żydowskiego w K., a tym samym na zachowane walory przestrzenne zespołu urbanistycznego miasta K. Realizacja sieci ciepłowniczej może zyskać akceptację wówczas, gdy jej trasa nie będzie przebiegała przez obszar dz. nr [...] i [...].
Zakład Energetyki Cieplnej [...] sp. z o.o. z siedzibą w K. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie.
Postanowieniem z 28 listopada 2023 r., Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: "Minister", "organ odwoławczy"), działając m in. na podstawie art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 840) - dalej: "u.o.z." oraz art. 53 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 503 ze zm.) - dalej: "u.p.z.p." - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Starosty K.. Minister zaznaczył, że z dostępnych organom ochrony zabytków dokumentów wynika bezspornie, iż działki nr [...] i [...] były obszarem wykorzystywanym do prowadzenia pochówków społeczności żydowskiej miasta K. Opieka nad miejscami dawnych cmentarzy społeczności żydowskiej jest jednym z elementów kultywowania wielowiekowej ciągłości Państwa Polskiego, jak i tradycji właściwej polskiej kulturze, odnoszącej się ze szczególnym szacunkiem między innymi, do miejsc pochówku osób zmarłych, w tym także przedstawicieli dawnych gmin żydowskich.
Organ odwoławczy przytoczył art. 4 pkt 2, 3 i 6 u.o.z. i zaznaczył, że związane dyspozycją ww. przepisu organy ochrony zabytków nie mogą wyrazić akceptacji dla przedłożonego projektu decyzji, gdyż dopuszcza on do: "w żaden sposób nieograniczonych i nie nadzorowanych robót ziemnych na terenie dawnego cmentarza żydowskiego w K.". Ponadto zaznaczył, że prowadzenie nieograniczonych robót ziemnych na terenie, gdzie w przeszłości dokonywano pochówku członków polskiej społeczności żydowskiej, godziłoby w ww. przepisy u.o.z. Zaznaczył również, że w projekcie tym brak jest wymaganych przepisami prawa ustaleń ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków wskazujących, iż na terenie dawnego cmentarza żydowskiego zabrania się prowadzenia prac ingerujących w grunt, a tym samym mogących naruszać miejsca pochówków. W związku z powyższym Minister stwierdził, że zaskarżonego postanowienie jest trafne merytorycznie i nie narusza przepisów prawa.
Skargę na ww. postanowienie złożyła skarżąca Spółka i domagając się uchylenia postanowień organów obu instancji. Spółka zarzuciła naruszenie art. 53 ust. 4 pkt 2 u.p.z.p. poprzez jego wadliwą wykładnię w wyniku której organ uzgodnieniem, dokonywanym przez konserwatora zabytków, obejmuje wszystkie zabytki znajdujące się na obszarze, którego dotyczy decyzja. Tymczasem prawidłowa wykładnia prowadzi do ustalenia, że wspomniane uzgodnienie dotyczy tylko obszarów i obiektów objętych formami ochrony zabytków, o których mowa w art. 7 u.o.z.
Skarżąca w uzasadnieniu skargi przedstawiła stanowisko na poparcie podniesionego wyżej zarzutu.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu.
Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. W uzasadnieniu wskazano, że oceniając przedłożony do uzgodnienia projekt decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, organy wskazały, że przewiduje się w nim realizację inwestycji celu publicznego polegającej na budowie i przebudowie sieci ciepłowniczej na części dz. nr [...], położonych w K. (obręb [...]), części dz. nr [...], położonych w K. (obręb [...]), części dz. nr [...], położonej w K. (obręb [...]), gmina K. Dla sposobu prowadzenia prac nie sporządzono żadnej ich charakterystyki, jak też nie wyprowadzono dla nich żadnych ograniczeń. Z kolei ustalenia ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków sformułowano w ust. II pkt 3 części tekstowej. Mają one następującą formę:
- dz. ewid. nr [...] i nr [...] obejmują teren dawnego cmentarza żydowskiego w K. (powiat k., województwo pomorskie), wpisanego do wojewódzkiej ewidencji zabytków;
- teren objęty decyzją położony jest w strefie B1 - strefie ochrony otoczenia zespołu zabytkowego, wyznaczonej w decyzji o wpisaniu do rejestru zabytków zespołu urbanistycznego miasta K. (nr [...] z 30 maja 1978 r.) oraz w strefie B2 - strefie ochrony krajobrazu, wyznaczonej w decyzji o wpisaniu do rejestru zabytków zespołu urbanistycznego miasta K. (nr [...] z 30 maja 1978 r); obowiązują przepisy odrębne.
Zgodnie z art. 4 pkt 2, 3 i 6 u.o.z. organy administracji publicznej obowiązane są do: zapobiegania zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków; udaremniania niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków; uwzględniania zadań ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przy kształtowaniu środowiska. Zasadnie zatem przyjęły organy ochrony zabytków w zaskarżonej decyzji, że związane dyspozycją tego przepisu nie mogą wyrazić akceptacji dla przedłożonego projektu decyzji, gdyż:
- inwestycja przewiduje roboty ziemne na terenie dawnego cmentarza żydowskiego w K.;
- prowadzenie takich robót ziemnych, gdzie w przeszłości dokonywano pochówku członków polskiej społeczności żydowskiej, godziłoby wprosi w u.o.z. a także w porozumienia międzyrządowe w tym zakresie;
- w projekcie brak jest (wymaganych przepisami prawa) ustaleń ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków wskazujących, że na terenie dawnego cmentarza żydowskiego zabrania się prowadzenia prac ingerujących w grunt, a tym samym mogących naruszać miejsca pochówków.
W ocenie Sądu meriti, odnosząc się do braku możliwości realizacji innego wariantu przebiegu trasy, zasadnie organy wskazały, że własność prywatna gruntów czy też istniejące instalacje infrastruktury miejskiej, nie stanowią o całkowitym braku możliwości realizacji innego wariantu przebiegu trasy. Wskazano, że zgodnie z ust. II pkt 4, 2) i pkt 5, 2) i 3) części tekstowej projektu:
- ewentualne kolizje z istniejącymi i projektowanymi sieciami należy zaprojektować w uzgodnieniu z gestorami tych sieci;
-na przebieg inwestycji należy uzyskać zgodę właścicieli nieruchomości, przez które będzie prowadzona;
- należy uzgodnić warunki ewentualnego zajęcia terenu na czas trwania prac z właścicielami i zarządcami terenów przyległych;
- należy ocenić, że jest to zapewne rozwiązanie uciążliwe ale nie niemożliwe do realizacji.
Nadto, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, zasadnie organy przyjęły, że organ uzgadniający nie ma prawa ingerować w przedłożony do uzgodnienia projekt decyzji i zmieniać jego ustaleń. W orzecznictwie wskazuje się, że organ administracyjny nie jest uprawniony do analizowania celowości i zasadności takiej, a nie innej lokalizacji inwestycji i jej proponowanego przebiegu. Zajęcie stanowiska organu uzgadniającego może przybrać postać warunkową. Innymi słowy możliwa jest akceptacja projektu decyzji z uwagami.
Prawidłowo również organy wskazały, że fakt dwukrotnego prowadzenia robót ziemnych przy przedmiotowej magistrali ciepłowniczej nie przesądza definitywnie braku na terenie planowanej inwestycji szczątków ludzkich. Zatem nie można wykluczyć, że w trakcie ponownych prac ziemnych związanych z poszerzeniem magistrali ciepłowniczej w K., w trakcie tych prac mogłoby dojść do bezczeszczącego ludzkie szczątki ich naruszenia w trakcie robót ziemnych.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie zasługuje na uwzględnienie zarzut zawarty w skardze a wskazujący, że gdyby nie istniał zabytek tj. "układ urbanistyczny miasta K.", to przedmiotowy projekt decyzji ustaleniu o lokalizacji inwestycji celu publicznego w ogóle nie byłby uzgadniany z organem konserwatorskim. Zatem istnienie na obszarze objętym decyzją dawnego cmentarza żydowskiego, (który nie jest objęty żadną z form ochrony zabytków z art. 7 u.o.z.), nie skutkowałoby w ogóle potrzebą uzgadniania takiej decyzji. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Zgodnie z art. 19 ust. 1a pkt 2 u.o.z. między innymi w decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego uwzględnia się w szczególności ochronę innych zabytków nieruchomych, znajdujących się w gminnej ewidencji zabytków (np. cmentarze). Dodatkowo, wpis obszarowy oznacza, że ochronie prawnej podlegają wszystkie znajdujące się na tym obszarze obiekty (por. wyrok NSA z 18 czerwca 2013 r., sygn. akt II OSK 427/12, LEX nr 1399921). Ochrona obszarowa nie jest jednolitą formą, a jej zakres wynika każdorazowo z treści decyzji o wpisie do rejestru zabytków. Uzgodnienie z wojewódzkim konserwatorem zabytków powinno mieć miejsce w odniesieniu do obszarów i obiektów objętych formami ochrony zabytków, o których mowa w art. 7 u.o.z. (np. wpis obszarowy) oraz ujętych w gminnej ewidencji zabytków. Przy rozpatrywaniu wniosku dotyczącego ustalenia lokalizacji celu publicznego organ ma obowiązek uwzględnić występujące na danym terenie uregulowania w pełnym zakresie ochrony konserwatorskiej. Organ nie mógł uzgodnić przedstawionego projektu decyzji, gdyż projekt ten nie spełniał wymaganych prawem warunków.
Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.) – dalej: "P.p.s.a." Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł o oddaleniu skargi.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Zakład Energetyki Cieplnej [...] sp. z o.o. z siedzibą w K. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucono naruszenie prawa procesowego, mające istotny wynik na rozstrzygnięcie sprawy, w postaci art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 53 ust. 4 pkt 2 u.p.z.p., poprzez jego wadliwą wykładnię w wyniku której przyjęto, że uzgodnieniem, dokonywanym przez konserwatora zabytków, obejmuje się:
- wszystkie zabytki znajdujące się na obszarze, którego dotyczy decyzja,
- wszystkie zabytki znajdujące się na terenie objętym ochroną, ustanowioną na podstawie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Tymczasem prawidłowa wykładnia ww. przepisu prowadzi do ustalenia, że wspomniane uzgodnienie dotyczy tylko obszarów i obiektów objętych formami ochrony zabytków, o których mowa w art. 7 u.o.z. oraz wpisanych do gminnej ewidencji zabytków.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie Spółka wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, ustalonych według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.
Pismem z dnia 7 sierpnia 2024 r. pełnomocnik skarżącej kasacyjnie Spółki zrzekł się w jej imieniu rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 182 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według art. 182 § 3 P.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Stosownie do treści art. 53 ust. 4 u.p.z.p., wydanie decyzji o warunkach zabudowy następuje m.in. po uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków, którego zgoda jest wymagana w odniesieniu do obszarów objętych ochroną konserwatorską. Kompetencje organów ochrony zabytków określają, co do przedmiotu, zakresu i formy ochrony zabytków przepisy u.o.z. Przedmiotem ochrony konserwatorskiej, zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt 1 wskazanej ustawy są zabytki nieruchome będące układami urbanistycznymi, ruralistycznymi i zespołami budowlanymi, dziełami architektury i budownictwa. Stąd też działalność inwestorska w strefach podlegających ochronie konserwatorskiej musi być podporządkowana wymogom konserwatorskim.
Zakres uzgodnienia, którego dokonuje organ uzgadniający, obejmuje treść decyzji, jaką ma wydać organ prowadzący postępowanie główne uruchomione wnioskiem strony. Zatem organ uzgadniający nie ma wpływu na sposób prowadzenia postępowania w sprawie wydania decyzji, ocenia jedynie jej projekt. Organ decydujący uwzględnia stanowisko organu uzgadniającego, wprowadzając zmiany w sporządzonym projekcie decyzji albo w razie odmowy uzgodnienia projektu decyzji wydaje decyzję odmawiającą załatwienia sprawy.
Zgodnie z poglądem ukształtowanym od lat w doktrynie stanowisko organu współdziałającego, z którym należy uzgodnić decyzję bądź wydać decyzję po uzgodnieniu, jest wiążące dla organu decydującego. W tej sytuacji treść stanowiska zajętego przez organ uzgadniający może przesądzić z kolei o treści decyzji, która ma być wydana po uzgodnieniu przez organ decydujący (por. Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Komentarz, red. prof. zw. dr hab. Z. Niewiadomski, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 428).
Zaznaczyć jednak w tym miejscu należy, że uzgodnienia można dokonać jedynie w ramach kompetencji organu uzgadniającego. Tak więc zarówno Starosta K., jak i działający jako organ odwoławczy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, uzgadniając projekt decyzji o warunkach lokalizacyjnych, nie mogą wyjść poza ustawowo określony zakres uzgodnienia. Innymi słowy: dokonują uzgodnienia wyłącznie w zakresie swoich kompetencji wyznaczonych przez miarodajne w tej mierze przepisy prawa materialnego. Jest bowiem oczywiste, że jeżeli przepis uzależnia wydanie decyzji od zajęcia stanowiska (uzgodnienia) przez inny organ, to stanowisko to nie może dotyczyć dowolnych spraw związanych z przedmiotem rozstrzygnięcia, lecz tylko tych aspektów, które wiążą się z zadaniami organu uzgadniającego (por. wyrok NSA z dnia 20 listopada 1997 r., sygn. V SA 2699/96, ONSA 1998 nr 4, poz. 123 z aprobującą glosą J. Borkowskiego).
Zakres kompetencji organu konserwatorskiego jest wyznaczony przez przepisy u.o.z. Zgodnie z art. 1 tej ustawy określa ona przedmiot, zakres i formy ochrony zabytków oraz opieki nad nimi, zasady tworzenia krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami oraz finansowania prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytkach, a także organizację organów ochrony zabytków. Opieka nad zabytkami, stosownie do art. 4 ustawy o ochronie zabytków, w szczególności polega na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań mających na celu m.in. zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków, udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków oraz uwzględnianie zadań ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Ochrona szczególnych wartości charakteryzujących zabytki stanowi bowiem ważny interes publiczny rangi konstytucyjnej (zob. fragment preambuły Konstytucji RP: "zobowiązani, by przekazać przyszłym pokoleniom wszystko, co cenne z ponad tysiącletniego dorobku" w zw. z art. 6 ust. 1 oraz art. 73 Konstytucji). Ustawa wyraźnie odróżnia przy tym "ochronę zabytków", od "opieki nad zabytkami". Zagwarantowanie "ochrony zabytków" stanowi obowiązek organów administracji publicznej, przede wszystkim organów konserwatorskich, wyposażonych dla realizacji tego celu w określone prawem instrumenty o charakterze władczym.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie Sąd pierwszej instancji, uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie zostało wydane z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd zawarł szczegółową, logiczną, przekonującą argumentację, że planowana inwestycja w postaci lokalizacji inwestycji celu publicznego będzie z punktu widzenia przepisów u.o.z. realizowana na terenie objętym ochroną konserwatorską. Sąd prawidłowo uznał, że organ uzgadniający, zobowiązany do samodzielnego poszukiwania kryteriów swojego rozstrzygnięcia, w sposób wyraźny je określił i szczegółowo omówił przyczyny takiego rozstrzygnięcia w uzasadnieniu postanowienia.
W myśl art. 7 u.o.z., formami ochrony zabytków są: wpis do rejestru zabytków, uznanie za pomnik historii, utworzenie parku kulturowego oraz ustalenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Co prawda sam dawny cmentarz żydowski w K. nie jest objęty żadną z form ochrony zabytków z art. 7 u.o.z., ale teren objęty decyzją o lokalizacji inwestycji celu publicznego położony jest w strefie B1 - strefie ochrony otoczenia zespołu zabytkowego, wyznaczonej w decyzji o wpisaniu do rejestru zabytków zespołu urbanistycznego miasta K. (nr [...] z dnia 30 maja 1978 r.) oraz w strefie B2 - strefie ochrony krajobrazu, wyznaczonej w decyzji o wpisaniu do rejestru zabytków zespołu urbanistycznego miasta K. (nr [...] z dnia 30 maja 1978 r). Zatem wyżej wskazany układ urbanistyczny miejscowości K. jest jako całość wpisany do rejestru zabytków, a zatem jest objęty jedną z form ochrony zabytków.
Sąd pierwszej instancji zasadnie więc przyjął, że inwestycja planowana jest na terenie wpisanym do rejestru zabytków, a ponadto dz. [...] i [...] stanowią obszar dawnego cmentarza żydowskiego, ujętego w wojewódzkiej ewidencji zabytków. W tym przypadku bowiem ochroną konserwatorską objęty jest bowiem cały układ urbanistyczny wskazanego obszaru. Nie jest zatem konieczne, dla objęcia ochroną konserwatorską, aby do tego rejestru dodatkowo został wpisany dawny cmentarz żydowski jako taki.
Trafnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku na formę ochrony zabytków występującą na przedmiotowym obszarze. Prawidłowo wywiedziono także, że prowadzenie robót ziemnych przy realizacji przedmiotowej inwestycji, w miejscu gdzie w przeszłości dokonywano pochówku członków polskiej społeczności żydowskiej, godziłoby wprost we wskazane wyżej przepisy u.o.z.
Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że przedmiotowa skarga kasacyjna nie dostarcza usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań, w związku z czym, działając na podstawie przepisów art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI