II OSK 2158/22

Naczelny Sąd Administracyjny2024-01-17
NSAAdministracyjneWysokansa
ochrona zabytkówprawo budowlaneuzgodnienie inwestycyjnegminna ewidencja zabytkówukład urbanistycznyrozbiórkaremontwartość zabytkowaNSA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną dotyczącą uzgodnienia zamierzenia inwestycyjnego polegającego na rozbiórce zabytkowego budynku, podkreślając wagę ochrony substancji zabytkowej nad względami ekonomicznymi.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej M. K. i J. K. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił ich skargę na postanowienie Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu. Minister utrzymał w mocy odmowę uzgodnienia zamierzenia inwestycyjnego polegającego na rozbiórce budynku wpisanego do gminnej ewidencji zabytków, argumentując, że ochrona substancji zabytkowej ma pierwszeństwo przed względami ekonomicznymi. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i zastosowały prawo, a kwestia stanu technicznego budynku nie może być podstawą do rozbiórki zabytku.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M. K. i J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił ich skargę na postanowienie Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu. Sprawa dotyczyła uzgodnienia zamierzenia inwestycyjnego polegającego na rozbiórce budynku mieszkalno-usługowego, wpisanego do gminnej ewidencji zabytków i zlokalizowanego na obszarze ujętym w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Organy ochrony zabytków, począwszy od Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, a skończywszy na Ministrze, odmawiały uzgodnienia, wskazując na wartość zabytkową obiektu i jego znaczenie dla średniowiecznego układu urbanistycznego K. Argumenty ekonomiczne dotyczące złego stanu technicznego budynku i wysokich kosztów remontu nie były uznawane za wystarczające do zezwolenia na rozbiórkę. WSA w Warszawie również oddalił skargę, uznając prawidłowość ustaleń organów. NSA w wyroku z 17 stycznia 2024 r. oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i zastosowały prawo. Sąd podkreślił, że ochrona substancji zabytkowej ma priorytet nad względami ekonomicznymi, a kwestia stanu technicznego budynku nie może być podstawą do jego likwidacji, zwłaszcza gdy możliwe są remonty i wzmocnienia. NSA wskazał również, że kwestionowanie zasadności wpisu budynku do gminnej ewidencji zabytków powinno odbywać się w odrębnym postępowaniu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, odmowa uzgodnienia jest zasadna, ponieważ ochrona substancji zabytkowej ma pierwszeństwo przed względami ekonomicznymi, a stan techniczny budynku nie musi być przesłanką do jego rozbiórki, jeśli możliwe są remonty i zachowanie jego wartości.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy ochrony zabytków prawidłowo oceniły, iż wartość zabytkowa budynku i jego znaczenie dla układu urbanistycznego przeważają nad względami ekonomicznymi. Podkreślono, że możliwe są remonty i wzmocnienia, a zły stan techniczny nie usprawiedliwia rozbiórki zabytku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (19)

Główne

Prawo budowlane art. 39 § ust. 3

Ustawa - Prawo budowlane

Wymaga uzgodnienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków pozwolenia na budowę lub rozbiórkę obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków. Uzgodnienie ma charakter stanowczy.

Prawo budowlane art. 39 § ust. 3

Ustawa - Prawo budowlane

Wymaga uzgodnienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków pozwolenia na budowę lub rozbiórkę obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków. Uzgodnienie ma charakter stanowczy.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.o.z.o.z. art. 10a § ust. 1 i 2

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Wprowadza tymczasową ochronę prawną zabytku w trakcie postępowania o wpis do rejestru zabytków, zakazując prac mogących naruszyć substancję lub zmienić wygląd zabytku.

u.o.z.o.z. art. 4 § pkt 2

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Ochrona zabytków polega m.in. na podejmowaniu działań zapobiegających zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków.

u.o.z.o.z. art. 89

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Określa organy ochrony zabytków jako wyspecjalizowane podmioty uprawnione do oceny ingerencji w zabytek i jego ochrony.

Prawo budowlane art. 39 § ust. 2

Ustawa - Prawo budowlane

Nie miał zastosowania w sprawie.

k.p.a. art. 106 § § 5

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy współdziałania organów w postępowaniu administracyjnym.

k.p.a. art. 7

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 106 § § 3

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.o.z.o.z. art. 10 § ust. 1 i 2

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Nie miały zastosowania w sprawie.

u.o.z.o.z. art. 36 § ust. 1

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Nie miały zastosowania w sprawie.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ochrona substancji zabytkowej ma pierwszeństwo przed względami ekonomicznymi. Stan techniczny budynku nie jest wystarczającą przesłanką do zezwolenia na rozbiórkę zabytku, jeśli możliwe są remonty. Sąd administracyjny nie jest właściwy do kwestionowania zasadności wpisu obiektu do gminnej ewidencji zabytków w postępowaniu uzgodnieniowym.

Odrzucone argumenty

Zły stan techniczny budynku i wysokie koszty remontu uzasadniają rozbiórkę. Niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego przez organy i sąd pierwszej instancji. Naruszenie przepisów postępowania przez brak pełnego rozpoznania wniosków strony. Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów dotyczących ochrony zabytków i prawa budowlanego.

Godne uwagi sformułowania

ochrona substancji zabytkowej ma pierwszeństwo przed względami ekonomicznymi stan techniczny obiektu, choć niedostateczny, nie wskazuje na brak możliwości przeprowadzenia remontu argumenty natury ekonomicznej nie mogą być przesłanką do rezygnacji z działań dążących do zachowania substancji i wartości zabytkowej nie można tu skutecznie kwestionować umieszczenia obiektu w tej ewidencji – prawidłowość działania organów konserwatorskich w tym zakresie podlega zaskarżeniu w innym postępowaniu

Skład orzekający

Jacek Chlebny

przewodniczący sprawozdawca

Zdzisław Kostka

sędzia

Grzegorz Rząsa

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie priorytetu ochrony zabytków nad względami ekonomicznymi, zakres kontroli sądowej postanowień konserwatorskich, znaczenie gminnej ewidencji zabytków."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uzgodnienia zamierzenia inwestycyjnego dotyczącego obiektu wpisanego do gminnej ewidencji zabytków.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy konfliktu między prawem do inwestowania a ochroną dziedzictwa kulturowego, co jest tematem budzącym zainteresowanie szerszej publiczności, a także prawników specjalizujących się w prawie budowlanym i ochrony zabytków.

Czy zabytkowy budynek można rozebrać dla zysku? Sąd administracyjny stawia ochronę dziedzictwa ponad ekonomię.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 2158/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Rząsa
Jacek Chlebny /przewodniczący sprawozdawca/
Zdzisław Kostka
Symbol z opisem
6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 2547/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-04-12
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. i J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 2547/21 w sprawie ze skargi M. K. i J. K. na postanowienie Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia 8 października 2021 r., znak: DOZ-OAiK.650.887.2021.BS w przedmiocie uzgodnienia zamierzenia inwestycyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 2547/21, oddalił skargę M. K. i J. K. na postanowienie Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z 8 października 2021 r. w przedmiocie uzgodnienia zamierzenia inwestycyjnego.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Starosta Nowotarski, podczas prowadzonego postępowania w sprawie udzielenia pozwolenia na budowę, złożył wniosek w sprawie uzgodnienia zamierzenia inwestycyjnego M. K. i J. K. (dalej: skarżący), polegającego na budowie budynku usługowo-mieszkalnego wraz z urządzeniami budowlanymi i infrastrukturą techniczną oraz rozbiórce istniejącego budynku mieszkalno-usługowego, zlokalizowanego na działce ewid. nr [...] oraz części działki ewid. nr [...] przy ul. [...] w miejscowości K.
Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków (dalej: MWKZ), postanowieniem z 1 czerwca 2021 r. odmówił uzgodnienia opisanego zamierzenia inwestycyjnego uznając, że rozbiórka budynku mieszkalno-usługowego doprowadziłaby do zniszczenia substancji zabytkowej oraz zmiany wyglądu średniowiecznego układu urbanistycznego K.
Po rozpoznaniu zażalenia skarżących, Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu (dalej: Minister), postanowieniem z 8 października 2021 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie MWKZ.
W uzasadnieniu postanowienia Minister podał, że planowana przez skarżących inwestycja wiąże się z rozbiórką budynku zlokalizowanego przy ul. [...] w K. Obiekt ten powstał na początku XX w. i został wybudowany w technologii murowanej i drewnianej. Obiekt został wpisany do gminnej ewidencji zabytków w 2005 r. Jednocześnie, teren inwestycji zlokalizowany jest na obszarze ujętym w wojewódzkiej ewidencji zabytków Gminy K. jako układ urbanistyczny historycznego centrum tej miejscowości. Decyzją z 19 maja 2021 r. MWKZ wpisał do rejestru zabytków średniowieczny układ urbanistyczny K. Natomiast decyzją z 8 października 2021 r. Minister uchylił tę decyzję w całości i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.
Minister stwierdził, że niedopuszczalne jest pozytywne uzgodnienie rozbiórki obiektu ujętego w gminnej ewidencji zabytków, stanowiącego wartościowy element zabytkowego układu urbanistycznego, zlokalizowanego w ścisłym centrum historycznej zabudowy miejscowości. Budynek stanowi jeden z nielicznych przykładów architektury uzdrowiskowej przyrynkowej. Stan techniczny obiektu, choć niedostateczny, nie wskazuje na brak możliwości przeprowadzenia remontu, zwłaszcza że nie stanowi zagrożenia katastrofą budowlaną.
Minister odniósł się do ekspertyzy technicznej budynku z maja 2014 r., z której wynikało, że stan budynku jest niedostateczny lub w wielu miejscach zły. W ekspertyzie zalecono rozbiórkę obiektu, ponieważ koszty wykonania wzmocnień, wymian i zabezpieczeń przewyższyłyby koszty wzniesienia nowego budynku. Minister stwierdził jednak, że argumenty natury ekonomicznej nie mogą być przesłanką do rezygnacji z działań dążących do zachowania substancji i wartości zabytkowej historycznego budynku. W sprawie nie został przedstawiony wiarygodny dowód, świadczący o braku możliwości przeprowadzenia remontu zachowawczego budynku. Dopuszczalna jest wymiana zużytych technicznie elementów i dostosowanie ich do współczesnych wymagań technicznych, o ile zostanie zachowana bryła i obecny charakter architektoniczny budynku. Współczesne rozwiązania technologiczne pozwalają wzmocnić fundamenty budynku jak też konstrukcje ścian czy stropów bez uszczerbku dla substancji zabytkowej budynku.
Dla sprawy, w ocenie Ministra, przesądzające znaczenie miało postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie wpisania obszaru, na którym znajduje się budynek, do rejestru zabytków. Minister podkreślił, że wynikający z art. 10a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2021 r. poz. 710, dalej: u.o.z.o.z.) zakaz prowadzenia jakichkolwiek prac, robót budowlanych i podejmowania innych działań mogących prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku, wprowadza tymczasową ochronę prawną zabytku. Decyzja w tej sprawie, z 19 maja 2021 r., podczas wydawania przez Ministra zaskarżonego postanowienia, nie była ostateczna. Wobec tego Minister nadal posiadał kompetencje do zajęcia stanowiska (uzgodnienia), o którym mowa w art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2020 r. poz. 1333, dalej: Prawo budowlane).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd pierwszej instancji) oddalił skargę M. K. i J. K., stwierdzając, że w sprawie dokładnie ustalono stan faktyczny sprawy, a zaskarżone rozstrzygnięcie uwzględnia cały, zgromadzony w niej, materiał dowodowy.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że poprzez umieszczenie budynku w gminnej ewidencji zabytków, organ gminy urzędowo stwierdził, że obiekt ten charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony nieruchomości. Stosownie do art. 39 ust. 3 Prawa budowlanego w stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje organ administracji architektoniczno-budowlanej w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Uzgodnienie w formie postanowienia ma charakter stanowczy, zarówno w kwestii orzeczenia pozytywnego czy też negatywnego, jak i w zakresie określonych w nim warunków. Uzgodnienie stanowi kwalifikowaną formę współdziałania organów przy wydawaniu decyzji administracyjnej, gdyż odmowa uzgodnienia ze strony organu współdziałającego ma ten skutek prawny, że organ decyzyjny nie może wydać decyzji uwzględniającej wniosek inwestora.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że niedopuszczalne jest uzgodnienie konserwatorskie rozbiórki obiektu ujętego w gminnej ewidencji zabytków, stanowiącego wartościowy element zabytkowego układu urbanistycznego, zlokalizowanego w ścisłym centrum historycznym miejscowości. Jednocześnie organy odniosły się do kwestii stanu technicznego przedmiotowego budynku, przywołując w tym względzie wnioski ekspertyzy technicznej z maja 2014 r. Organy wskazały też, że względy ekonomiczne nie są determinantą działań mających na celu ochronę zabytkowej substancji.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że organy konserwatorskie są organami wyspecjalizowanymi, samodzielnie uprawnionymi do oceny, jaka ingerencja w zabytek jest dopuszczalna i jak należy go chronić. Oznacza to, że organ ochrony zabytków w oparciu o posiadaną wiedzę i doświadczenie może dokonywać ocen w zakresie będącym przedmiotem rozpoznania. Sąd odniósł się też do toczącego się postępowania o wpis do rejestru zabytków średniowiecznego układu urbanistycznego miejscowości K., w skład którego wchodzą działki objęte zamierzeniem inwestycyjnym. Stwierdził, że nie mają one bezpośredniego wpływu na kontrolowane postępowanie uzgodnieniowe. Z art. 10a u.o.z.o.z. nie wynika zakaz prowadzenia postępowań administracyjnych, w tym postępowania uzgodnieniowego, o którym mowa w art. 39 ust. 3 Prawa budowlanego. Strona może zatem starać się o pozyskanie pozwolenia np. na budowę czy rozbiórkę, jednak jego uzyskanie nie będzie jej uprawniało do realizacji zatwierdzonych robót budowlanych.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli M. K. i J. K., zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
I. przepisów postępowania w związku z:
1. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez brak bliższego ujęcia w uzasadnieniu wyroku wszystkich zarzutów podniesionych przez stronę w skardze w odniesieniu do wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy i odniesienia do nich w wyroku;
2. art. 106 § 3 p.p.s.a. przez brak pełnego rozpoznania wniosków i zarzutów strony przedłożonych w skardze, a ponadto określonych w jej wnioskach i wywodach w postępowaniu przed organem administracji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zaniechanie, że podstawą rozstrzygnięcia jest ustalony aktualny stan faktyczny i okoliczności sprawy, a także aktualny stan prawny mający zastosowanie w sprawie – aktualny w dniu wydawania rozstrzygnięcia, tj. najpóźniej w dniu wydawania postanowienia przez Ministra, a więc 8 października 2021 r., a tym samym naruszenie:
3. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. wobec innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż zdaniem skarżących Minister powinien, w razie wątpliwości, skorzystać z dyspozycji przepisu art. 136 i uzupełnić materiał dowodowy o oględziny i aktualną opinię dotyczącą stanu technicznego budynku, a ponadto ustalenie, czy jego stan uniemożliwia zachowanie oryginalnej substancji;
II. prawa materialnego, w tym:
1. art. 39 ust. 2 i 3 Prawa budowlanego w zw. z art 10 ust. 1 i 2 i art. 36 ust. 1 u.o.z.o.z. poprzez:
a) błędną wykładnię polegającą na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął, że decyzja wydawana w oparciu o ten przepis podlega ocenie sądu administracyjnego jedynie od strony formalnoprawnej, a tym samym:
b) ustalenie stanu faktycznego na niepełnych i nieaktualnych w dniu wydawania skarżonej decyzji Ministra oraz zaniechanie dokonania analizy dotyczącej granic ochrony obiektu budowlanego, co do którego toczy się postępowanie o objęcie go ochroną jako "zabytku", a w związku z tym:
c) błędne i przedwczesne ustalenie, że "wartość użytkowa obiektu jest wypadkową jego stanu technicznego, ale jego stan może pozostawać w takim stopniu zużycia, że wymagane jest jego zachowanie jako obiektu zdolnego w dalszym ciągu posiadać wartości przynależne zabytkowi", które przyjęto bez dokonania analizy przepisów, z zastosowaniem reguł derogacyjnych, zarówno ustawy o ochronie zabytków, jak i prawa budowlanego w kontekście relacji granic ochrony obiektu budowlanego – "zabytku" (za wszelką cenę?) i tych przepisów prawa budowlanego, które regulują stan techniczny obiektu budowlanego pod kątem zagrożenia katastrofą budowlaną, czego zaniechano tak w postępowaniu administracyjnym, jak i w skarżonym kasacją wyroku skutkującym oparcie oceny stanu technicznego "zabytku" na opinii w istocie zdezaktualizowanej, w związku z tym:
2. naruszenie art. 89 u.o.z.o.z. z powodu braku skonfrontowania treści opinii biegłego z 2014 r. z aktualnym stanem technicznym budynku, w sytuacji gdy przedstawione zamierzenie budowlane skarżących poprzez odtworzenie budynku w jego dotychczasowym kształcie z zachowaniem detali architektonicznych z uwzględnieniem wyeksponowania jego wartości;
3. naruszenie art. 4 pkt 2 u.o.z.o.z., gdyż ochrona zabytków polega, w szczególności, na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań, mających na celu zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków, gdy tymczasem budynkowi grozi katastrofa budowlana skutkująca trwałą ruiną w centrum miasta.
Na podstawie przywołanych zarzutów skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, a także poprzedzających go postanowień oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Małopolskiemu Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków. Skarżący wnieśli też o zwrot od Ministra poniesionych przez nich kosztów postępowania kasacyjnego.
W piśmie z 9 sierpnia 2022 r. skarżący wnieśli o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W piśmie z 14 kwietnia 2023 r. skarżący cofnęli wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie i zrzekli się jej przeprowadzenia. Pozostałe strony nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.
W pismach z 22 maja 2023 r., 21 sierpnia 2023 r. i 12 grudnia 2023 r. skarżący przedstawili swoje stanowisko w sprawie.
Do akt sądowych dołączono także pismo Wójta Gminy K. z 19 czerwca 2023 r., popierające inwestycję skarżących oraz pismo MWKZ z 5 lipca 2023 r., zawierające polemikę ze stanowiskiem Wójta.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
2. Przede wszystkim, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i nie naruszyły art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. Zebrany materiał dowodowy był wystarczający do wydania zaskarżonego i poprzedzającego go postanowienia. Z akt sprawy wynika, że budynek mieszkalno-usługowy, przeznaczony do rozbiórki w ramach planowanej przez skarżących inwestycji, jest wpisany do gminnej ewidencji zabytków. Działka, na której zlokalizowany jest ten budynek, leży na obszarze ujętym w wojewódzkiej ewidencji zabytków Gminy K. Dla terenu inwestycji nie został uchwalony miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Wątpliwości nie budzi też fakt, że budynek, położony w ścisłym centrum historycznej zabudowy miejscowości K., został wybudowany w tradycyjnej technologii murowanej i drewnianej. Organy w sposób wyczerpujący uzasadniły swoje stanowisko, odnosząc się także do stanu technicznego budynku w kontekście ochrony substancji zabytkowej.
3. Nie był zasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji spełnia wyszczególnione w tym przepisie wymogi i zawiera wskazane tam elementy – zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, uzasadnienie pozwala na prześledzenie toku rozumowania Sądu pierwszej instancji, który doprowadził do wydania zaskarżonego orzeczenia.
4. Nie miał też podstaw zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. przez brak pełnego rozpoznania wniosków i zarzutów strony przedłożonych w skardze. Przywołany przepis umożliwia sądowi przeprowadzenie, z urzędu lub na wniosek stron, dowodów uzupełniających z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem uzupełniającego postępowania dowodowego jest ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły stan faktyczny zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2023 r., sygn. akt II GSK 630/20, LEX nr 3622758). Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie służy do kwestionowania ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza, ani do ustalania stanu faktycznego sprawy przed sądem administracyjnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2023 r., sygn. akt III OSK 2159/21, LEX nr 3619366). W sprawie Sąd pierwszej instancji rzeczywiście nie odniósł się do wniosków dowodowych skarżących, zawartych w skardze, nie miało to jednak wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Należy podkreślić, że wnioski skarżących dotyczyły dokumentów znajdujących się już w aktach administracyjnych. Z tego względu, dokumenty te podlegały ocenie Sądu i zostały przez niego uwzględnione. W odniesieniu, natomiast, do wniosku dowodowego zawartego w piśmie skarżących z 11 marca 2022 r., trzeba wskazać, że nie mógłby on zostać uwzględniony jako spóźniony. Ekspertyza mykologiczna-budowlana z lutego 2022 r., przedłożona przez skarżących przy tym piśmie, nie istniała w chwili wydania zaskarżonego postanowienia i nie była organowi znana.
5. W sprawie nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego.
Przede wszystkim, prawidłowo zostało przeprowadzone postępowanie w trybie art. 39 ust. 3 Prawa budowlanego (przywołany w skardze kasacyjnej art. 39 ust. 2 Prawa budowlanego nie miał zastosowania w sprawie) w zw. z art. 106 § 5 k.p.a. Fakt umieszczenia budynku w gminnej ewidencji zabytków zobowiązywał organ administracji architektoniczno-budowlanej do działania w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Postanowienie wydawane przez wyspecjalizowany organ konserwatorski, jak prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji, opiera się na uznaniu. Nie budzi zatem wątpliwości, że kontrola takiego postanowienia dotyczy przede wszystkim prawidłowości przeprowadzonego postępowania, w tym zgromadzonego materiału dowodowego oraz tego, czy jego wynik nie przekracza granic uznania. Jeżeli organ konserwatorski w sposób wyczerpujący i przekonujący uzasadni swoje stanowisko, sąd administracyjny nie ma podstaw, by zaskarżone rozstrzygnięcie uchylić (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2021 r., sygn. akt II OSK 2342/18, LEX nr 3279759). Sąd administracyjny nie ma też możliwości, kontrolując postanowienie wydane w przywołanym wyżej trybie, rozstrzygać w kwestii zasadności samego ujęcia budynku w gminnej ewidencji zabytków, do czego zdaje się też dążyć skarga kasacyjna. Nie można tu skutecznie kwestionować umieszczenia obiektu w tej ewidencji – prawidłowość działania organów konserwatorskich w tym zakresie podlega zaskarżeniu w innym postępowaniu (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2023 r., sygn. akt II OSK 1819/21, LEX nr 3593590). Nie można też podzielić argumentacji skargi kasacyjnej, przywołującej orzeczenia sądów administracyjnych dotyczących obiektów wpisanych do rejestru zabytków. Toczące się postępowanie w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków układu urbanistycznego, obejmującego m.in. teren inwestycji, nie miało wpływu na kontrolowane postępowanie uzgodnieniowe. Dopiero ewentualne uzgodnienie planowanej inwestycji, skutkujące uzyskaniem pozwolenia na budowę, przed zakończeniem postępowania w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków, nie pozwoliłoby inwestorom na faktyczną realizację ich zamierzenia. Taka sytuacja jednak nie miała miejsca w sprawie.
Przywołane w skardze kasacyjnej art. 10 ust. 1 i 2 oraz art. 36 ust. 1 u.o.z.o.z. nie miały zastosowania w sprawie, a więc nie mogły zostać naruszone. Przepisy te dotyczą obostrzeń związanych z istniejącym wpisem danego obiektu do rejestru zabytków.
Podobnie, nie doszło do naruszenia art. 89 u.o.z.o.z., określającego organy ochrony zabytków. Wskazane tam podmioty są organami wyspecjalizowanymi, uprawnionymi do oceny, jaka ingerencja w zabytek jest dopuszczalna i jak należy go chronić. Z tych samych względów, organy te są władne ocenić, czy planowana przez skarżących inwestycja powinna uzyskać wymagane przepisami budowlanymi uzgodnienie. W sprawie nie został też naruszony art. 4 pkt 2 u.o.z.o.z. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, odmowę uzgodnienia planowanej inwestycji należałoby traktować jako realizację normy przywołanego przepisu, skoro organ konserwatorski nie dopuszcza w ten sposób do likwidacji zabytku. Podnoszona jednocześnie argumentacja dotycząca złego stanu budynku, z jednej strony nie ma znaczenia dla sprawy, skoro zgodnie z dokumentacją zgromadzoną w aktach możliwe jest zabezpieczenie i remont budynku. Z drugiej strony obciąża ona skarżących, którzy są właścicielami budynku od 1995 r. i już z tego powodu zobowiązani byli do dbania o jego stan techniczny.
Jeszcze raz należy podkreślić, że zaskarżone postanowienie zostało wydane w granicach uznania administracyjnego, w oparciu o prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy. Stanowisko skarżących w rzeczywistości kwestionuje walory zabytkowe budynku, co nie mogło być przedmiotem kontrolowanego postępowania. Taka argumentacja ma znaczenie w postępowaniu dotyczącym wpisu budynku do gminnej ewidencji zabytków i jak wynika z akt sprawy, skarżący wszczęli postępowanie w zakresie prawidłowości tego wpisu w maju 2023 r. Podobnie należy ocenić podnoszone w pismach procesowych skarżących uwagi dotyczące innych inwestycji realizowanych w K. W kontrolowanym postępowaniu ocenie podlegała tylko odmowa uzgodnienia planowanej przez nich inwestycji, a nie innych zamierzeń budowlanych. Za nietrafne trzeba było uznać także stanowisko dotyczące możliwości zastąpienia budynku znajdującego się na terenie chronionego układu urbanistycznego innym budynkiem. Budynek zaplanowany do rozbiórki w ramach inwestycji skarżących jest ujęty w gminnej ewidencji zabytków (samodzielnie i jako element obszaru chronionego). Przywoływane w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczy natomiast układu urbanistycznego wpisanego do rejestru zabytków, a więc innego stanu faktycznego.
6. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI