II OSK 2144/23
Podsumowanie
NSA oddalił skargę kasacyjną inspektora nadzoru budowlanego, potwierdzając, że kara za nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego nie może być nałożona w trakcie postępowania legalizacyjnego samowoli budowlanej.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego od wyroku WSA we Wrocławiu, który uchylił postanowienie o nałożeniu kary pieniężnej za nielegalne użytkowanie hali. WSA uznał, że organy przedwcześnie nałożyły karę, gdyż toczyło się postępowanie legalizacyjne. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, podzielił stanowisko WSA, podkreślając, że przepisy dotyczące kar za nielegalne użytkowanie (art. 59i Prawa budowlanego) nie mają zastosowania, gdy obiekt został wzniesiony w warunkach samowoli budowlanej, a trwa postępowanie legalizacyjne.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który uchylił postanowienie o nałożeniu kary pieniężnej za nielegalne użytkowanie hali. WSA we Wrocławiu uznał, że organy nadzoru budowlanego przedwcześnie nałożyły karę, ponieważ inwestor złożył wniosek o legalizację samowoli budowlanej, a postępowanie legalizacyjne było w toku. NSA, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, stwierdził, że zarzuty organu nie podważyły prawidłowości zaskarżonego wyroku i oddalił skargę. Sąd podkreślił, że art. 59i Prawa budowlanego, regulujący kary za nielegalne użytkowanie obiektu, ma zastosowanie tylko w przypadku naruszenia art. 54 i 55 Prawa budowlanego. W sytuacji, gdy obiekt został wzniesiony w warunkach samowoli budowlanej, inwestor nie może skutecznie złożyć zawiadomienia o zakończeniu budowy ani ubiegać się o pozwolenie na użytkowanie przed zakończeniem postępowania legalizacyjnego. Dlatego też, w ocenie NSA, nie można przypisać inwestorowi naruszenia obowiązków z art. 54 i 55 Prawa budowlanego w trakcie trwania postępowania legalizacyjnego. Sąd powołał się na utrwalone orzecznictwo, w tym wyrok składu siedmiu sędziów NSA, które potwierdza, że postępowanie legalizacyjne wyłącza możliwość równoczesnego zastosowania przepisów o karze za nielegalne użytkowanie. W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną i zasądził koszty postępowania od organu na rzecz spółki.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Nie, art. 59i ust. 4 Prawa budowlanego nie ma zastosowania w przypadku obiektów wzniesionych w warunkach samowoli budowlanej, w stosunku do których toczy się postępowanie legalizacyjne.
Uzasadnienie
Zastosowanie kary za nielegalne użytkowanie jest ściśle powiązane z naruszeniem art. 54 i 55 Prawa budowlanego. W przypadku samowoli budowlanej inwestor nie może skorzystać z procedur legalnego użytkowania (zawiadomienie o zakończeniu budowy, pozwolenie na użytkowanie) przed zakończeniem postępowania legalizacyjnego. Dlatego też, w trakcie tego postępowania, nie można przypisać inwestorowi naruszenia tych przepisów, co wyłącza możliwość nałożenia kary z art. 59i.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (10)
Główne
P.b. art. 59i § 4
Ustawa - Prawo budowlane
Przepis ten stanowi podstawę materialną nałożenia kary za nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego, ale nie ma zastosowania w przypadku obiektów wzniesionych w warunkach samowoli budowlanej, w stosunku do których toczy się postępowanie legalizacyjne.
P.b. art. 59i § 1
Ustawa - Prawo budowlane
Określa, że kara z tytułu nielegalnego użytkowania jest związana z naruszeniem art. 54 i 55 Prawa budowlanego.
P.b. art. 54
Ustawa - Prawo budowlane
Przepis dotyczący zawiadomienia o zakończeniu budowy, który nie ma zastosowania do obiektów wzniesionych w warunkach samowoli budowlanej.
P.b. art. 55
Ustawa - Prawo budowlane
Przepis dotyczący pozwolenia na użytkowanie, który nie ma zastosowania do obiektów wzniesionych w warunkach samowoli budowlanej przed zakończeniem postępowania legalizacyjnego.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. został potraktowany jako odnoszący się do obrazy prawa materialnego, gdyż skarżący kasacyjnie nie kwestionował ustaleń faktycznych, a jedynie niezastosowanie przepisu prawa materialnego.
k.p.a. art. 7
Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego
P.b. art. 48 § 1
Ustawa - Prawo budowlane
Dotyczy samowoli budowlanej i wszczęcia postępowania legalizacyjnego.
P.b. art. 49 § 5
Ustawa - Prawo budowlane
Dotyczy legalizacji obiektu budowlanego i obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie.
P.b. art. 57 § 7
Ustawa - Prawo budowlane
Przepis uchylony, ale orzecznictwo wypracowane na jego gruncie pozostaje aktualne w kontekście art. 59i Prawa budowlanego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kara za nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego nie może być nałożona w trakcie trwania postępowania legalizacyjnego samowoli budowlanej, ponieważ inwestor nie może dopełnić obowiązków z art. 54 i 55 Prawa budowlanego przed zakończeniem legalizacji.
Odrzucone argumenty
Argumenty organu kasacyjnego dotyczące naruszenia przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) zostały potraktowane jako zarzuty naruszenia prawa materialnego. Argumenty organu kasacyjnego dotyczące naruszenia prawa materialnego (art. 55 w zw. z art. 48 ust. 1 i art. 49 ust. 5 Prawa budowlanego oraz art. 59i ust. 4 Prawa budowlanego) nie zostały uwzględnione.
Godne uwagi sformułowania
zastosowanie art. 59i ust. 4 Prawa budowlanego jest ściśle powiązane z naruszeniem wskazanych w art 59i ust. 1 art 54 albo 55 Prawa budowlanego. nie mógł złożyć skutecznego zawiadomienia o zakończeniu budowy na podstawie art. 54 ani też ubiegać się o uzyskanie decyzji w trybie art. 55. przedwcześnie uznały, że spełniona została przesłanka z art. 59i ust. 1 Prawa budowlanego konieczna do nałożenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania przedmiotowej hali. istota niniejszej sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy art 59i ust. 4 Prawa budowlanego [...] ma zastosowanie do obiektów wzniesionych w warunkach samowoli budowlanej, w stosunku do których wszczęto postępowanie legalizacyjne. nie istnieje prawna możliwość przypisania inwestorowi naruszenia obowiązku wynikającego z art. 55 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, gdyż jest niemożliwe dopełnienie tego obowiązku przed legalizacją obiektu. prowadzenie postępowania w trybie art. 48 i 49 lub art. 51 Prawa budowlanego wyłącza zatem możliwość równoległego zastosowania art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego. niekonkurencyjności trybu przewidzianego w art. 54 i art. 55 Prawa budowlanego oraz procedury legalizacyjnej.
Skład orzekający
Roman Ciąglewicz
przewodniczący
Grzegorz Czerwiński
członek
Magdalena Dobek-Rak
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady, że postępowanie legalizacyjne samowoli budowlanej wyłącza możliwość nałożenia kary za nielegalne użytkowanie obiektu w trakcie jego trwania."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji samowoli budowlanej i toczącego się postępowania legalizacyjnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu samowoli budowlanej i kar nakładanych przez organy nadzoru budowlanego, a orzeczenie precyzuje ważne granice stosowania przepisów w kontekście postępowań legalizacyjnych.
“Samowola budowlana i kara: kiedy postępowanie legalizacyjne chroni przed sankcjami?”
Sektor
budownictwo
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
II OSK 2144/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-09-05 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-10-11 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Grzegorz Czerwiński Magdalena Dobek-Rak /sprawozdawca/ Roman Ciąglewicz /przewodniczący/ Symbol z opisem 6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części, wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz Hasła tematyczne Wstrzymanie wykonania aktu Sygn. powiązane II SA/Wr 384/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2023-06-22 Skarżony organ Inspektor Nadzoru Budowlanego Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 735 art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 par. 1 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Dz.U. 2020 poz 1333 art. 59 i ust. 4, art.55 w zw. z art. 48 ust. 1 i art. 49 ust. 5, art. 57 ust. 7 Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędzia del. WSA Magdalena Dobek - Rak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 384/22 w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą we W. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 16 marca 2022 r., nr 329/2022 w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz P. sp. z o.o. z siedzibą we W. kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. Sp. z o.o. z siedzibą we W., wyrokiem z 22 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 384/22, uchylił postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 16 marca 2022 r., nr 329/2022 oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta Wrocławia z 17 grudnia 2021 r., nr 3012/2021, którym na podstawie art. 59i ust. 4 w zw. z art. 59f ust. 1, art. 59g ust. 1 oraz art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlanej (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1333 ze zm.), zwanej dalej Prawem budowlanym, a także art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., wymierzono P. Sp. z o.o. z siedzibą we W. oraz O. Sp. z o.o. z siedzibą we W. karę w wysokości 125 000 zł z tytułu nielegalnego użytkowania hali o konstrukcji stalowej zlokalizowanej przy ul. T. [...] we W. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zastosowanie art. 59i ust. 1. i ust. 4 Prawa budowanego jest ściśle powiązane z naruszeniem wskazanych wprost w art 59i ust. 1 art 54 albo 55 Prawa budowlanego. Naruszenie tych ostatnich przepisów nie występuje w sytuacji, gdy inwestor dopuścił się samowoli polegającej na wybudowaniu obiektu bez pozwolenia na budowę, gdyż nie mógł złożyć skutecznego zawiadomienia o zakończeniu budowy na podstawie art. 54 ani też ubiegać się o uzyskanie decyzji w trybie art. 55 (o ile byłaby ona wymagana). Na podstawie akt sprawy Sąd pierwszej instancji ustalił, że w sprawie przedmiotowej hali zostało wydane ostateczne postanowienie o wstrzymaniu budowy, a strona w dniu 21 października 2021 r. złożyła wniosek o legalizację samowoli budowlanej. W ocenie Sądu organy, mając wiedzę o toczącym się postępowaniu legalizacyjnym - co do którego brak informacji, aby w dacie wydania zaskarżonego postanowienia było zakończone - przedwcześnie uznały, że spełniona została przesłanka z art. 59i ust. 1 Prawa budowlanego konieczna do nałożenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania przedmiotowej hali. W skardze kasacyjnej Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, zaskarżając w całości wyrok Sądu pierwszej instancji, przytoczył podstawy kasacyjne dotyczące naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego. W ramach podstawy kasacyjnej dotyczącej przepisów postępowania skarżący kasacyjnie organ zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej p.p.s.a., w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, w sposób oczywiście sprzeczny z ustalonym niespornie stanem faktycznym i orzeczenie, że inwestor pomimo dopuszczenia się nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego nie jest objęty sankcją z art. 59i ust. 4 Prawa budowlanego. W ramach podstawy kasacyjnej dotyczącej prawa materialnego skarżący kasacyjnie organ zarzucił naruszenie: - art. 55 w zw. z art. 48 ust. 1 i art. 49 ust. 5 Prawa budowlanego poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że realizacja inwestycji w warunkach samowoli budowlanej zwalnia inwestora z obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie przed przystąpieniem do użytkowania tego obiektu; - art. 59i ust. 4 Prawa budowlanego poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy Sąd pierwszej instancji jednoznacznie ustalił, że inwestor dopuścił się nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego nie dysponując ostateczną decyzją o pozwoleniu na użytkowanie. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie o oddaleniu skargi w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Ponadto wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżącego organu kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Spółka P. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej jako oczywiście bezzasadnej, a także o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej wniosek (uchylenie zaskarżonego wyroku w całości) i podstawy (wskazane naruszenia przepisów prawa). Rozpoznając sprawę w tak określonych granicach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że sformułowane zarzuty nie zdołały podważyć prawidłowości zaskarżonego wyroku i w związku z tym skarga kasacyjna podlegała oddaleniu. W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty zarówno naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, jak i naruszenia przepisów prawa materialnego. W ramach zarzutu odnoszącego się do podstaw kasacyjnych związanych z naruszeniem przepisów postępowania skarżący przywołał naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., co miało wyrażać się w błędnej ocenie materiału dowodowego, jak to wskazano "w sposób oczywiście sprzeczny z ustalonym stanem faktycznym" i orzeczeniu, że w okolicznościach sprawy inwestor nie jest objęty sankcją z art. 59i ust. 4 Prawa budowlanego. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika jednocześnie, że skarżący kasacyjnie nie kwestionuje poczynionych ustaleń faktycznych, które uznaje za bezsporne, ale w istocie polemizuje z niezastosowaniem w sprawie wskazanego przepisu Prawa budowlanego, który jest przepisem prawa materialnego. W szczególności, co należy podkreślić, skarżący kasacyjnie nie kwestionuje ustaleń faktycznych dotyczących realizacji inwestycji w warunkach samowoli budowlanej, a także wszczęcia procedury legalizacyjnej. Tym samym pomimo sformułowania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisów postępowania treść tego zarzutu odczytana w świetle uzasadnienia skargi kasacyjnej wymaga potraktowania tego zarzutu jako odnoszącego się do obrazy prawa materialnego, tj. podstaw kasacyjnych z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze należy zauważyć, że w skardze kasacyjnej sformułowano w istocie zarzuty naruszenia art. 55 w zw. z art. 48 ust. 1 i art. 49 ust. 5 Prawa budowlanego przez błędną wykładnię, a także art. 59i ust. 4 Prawa budowlanego poprzez jego niezastosowanie. Istota niniejszej sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy art 59i ust. 4 Prawa budowlanego, który stanowi podstawę materialną nałożenia kary za nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego, ma zastosowanie do obiektów wzniesionych w warunkach samowoli budowlanej, w stosunku do których wszczęto postępowanie legalizacyjne. Zgodnie z art. 59i ust. 4 Prawa budowlanego organ nadzoru budowlanego wymierza karę z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego, w przypadku niezaprzestania użytkowania, o którym mowa art. 59i ust. 1 Prawa budowlanego. Z kolei z art. 59i ust. 1 Prawa budowlanego wynika, że chodzi o takie użytkowanie obiektu budowlanego lub jego części, które narusza przepisy art. 54 i art. 55 Prawa budowlanego. Z powyższego wynika, że zastosowanie kary z tytułu nielegalnego użytkowania jest ściśle powiązane z naruszeniem wskazanych w art. 59i ust. 1 Prawa budowlanego przepisów. W okolicznościach sprawy, w których przedmiotowa hala została posadowiona w warunkach samowoli budowlanej inwestor nie może w ogóle skorzystać z prawnej możliwości zawiadomienia organu nadzoru budowlanego o zakończeniu budowy, w celu legalnego przystąpienia do użytkowania takiego obiektu zgodnie z art. 54 ust. 1 Prawa budowlanego. Regulacja ta nie ma bowiem zastosowania do obiektów budowlanych posadowionych w warunkach samowoli budowlanej. Podobnie w wypadku obiektu posadowionego w warunkach samowoli budowlanej nie można ubiegać się o pozwolenie na użytkowanie dopóki nie zostanie wydana decyzja legalizacyjna, o której mowa w art. 49 ust. 5. Prawa budowlanego. Tym samym w toku trwania postępowania legalizacyjnego nie istnieje prawna możliwość przypisania inwestorowi naruszenia obowiązku wynikającego z art. 55 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, gdyż jest niemożliwe dopełnienie tego obowiązku przed legalizacją obiektu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą sprawę, aktualne brzmienie art. 59i ust. 4 w zw. z art. 59i ust. 1 Prawa budowlanego nie pozwala na przyjęcie wykładni, w której przepis ten wyrażałby uniwersalną sankcję za użytkowanie obiektu budowlanego w oderwaniu od prawnej możliwości realizacji przez inwestorów obowiązków związanych z przystąpieniem do użytkowania obiektów budowlanych realizowanych zgodnie z przewidzianym w przepisach Prawa budowlanego procesem inwestycyjno-budowlanym. Co odnotował trafnie Sąd pierwszej instancji, wskazana wyżej wykładnia art. 59i ust. 4 w zw. z 59i ust 1 Prawa budowlanego nawiązuje do wykładni art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego, uchylonego z dniem 19 września 2020 r. przez art. 1 pkt 45 lit. d ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 471). Przepis ten stanowił, że w przypadku stwierdzenia przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego lub jego części z naruszeniem przepisów art. 54 i art. 55 Prawa budowlanego, organ nadzoru budowlanego wymierza karę z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wypracowane na gruncie art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego orzecznictwo, pozostaje aktualne także w stanie prawnym znajdującym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Sama konstrukcja tego przepisu ściśle wiążąca możliwość nałożenia kary z naruszeniem art. 54 i 55 Prawa budowlanego nie uległa zmianie i została powtórzona w art. 59i ust. 1 Prawa budowlanego. Dodatkowo, z uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej (druk nr 121) wynika, że celem wprowadzonego art. 59i było uregulowanie kwestii użytkowania obiektu bez uzyskania odpowiedniej zgody, w taki sposób, aby działania organu nadzoru budowlanego w tym zakresie nie ograniczały się wyłącznie do wymierzenia kary z tytułu przystąpienia do nielegalnego użytkowania, ale by zmierzały również do zalegalizowania samowolnie użytkowanego obiektu budowlanego. Nakładanie kary za nielegalne użytkowanie zgodnie z tym przepisem ma się odbywać przy zastosowaniu mechanizmu tzw. "żółtej kartki". Tym samym, ustawodawca zadecydował o potrzebie odejścia od jednorazowości stosowanej dolegliwości finansowej i umożliwił wielokrotne wymierzanie kary celem nadania jej wymaganej skuteczności. Sam problem stosowania art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego do obiektów posadowionych w warunkach samowoli budowlanej był szczegółowo wyjaśniony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 listopada 2020 r., II OSK 2641/17, wydanym w składzie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanym orzeczeniu przyjął, że w stosunku do obiektów budowlanych wzniesionych bez wymaganego pozwolenia na budowę zastosowanie ma wyłącznie art. 57 ust. 7 w zw. z art. 55 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego. Oznacza to, że o przystąpieniu do użytkowania obiektu budowlanego z naruszeniem przepisu art. 55 Prawa budowlanego można mówić dopiero wówczas, kiedy inwestor przystąpił do użytkowania obiektu budowlanego, w stosunku do którego wydana została decyzja o zatwierdzeniu projektu budowlanego i pozwoleniu na wznowienie robót budowlanych bądź, jeżeli budowa została zakończona, o zatwierdzeniu projektu budowlanego, zawierająca jednocześnie obowiązek uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie. W orzeczeniu tym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 54 lub art. 55 Prawa budowlanego nie może służyć do legalizacji nielegalnie wykonanych robót budowlanych. W takiej sytuacji zasadnym jest natomiast uruchomienie postępowania naprawczego lub legalizacyjnego i brak jest podstawy prawnej do wymierzania kary, która ma na celu wymuszenie dopełnienia niezbędnych czynności warunkujących legalne użytkowanie obiektu, albowiem jest to niemożliwe przed doprowadzeniem obiektu do stanu zgodnego z prawem lub jego legalizacją. Prowadzenie postępowania w trybie art. 48 i 49 lub art. 51 Prawa budowlanego wyłącza zatem możliwość równoległego zastosowania art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził analogiczne stanowisko w później wydanych orzeczeniach (por. wyroki NSA: z 18 stycznia 2024 r., II OSK 1029/21; z 24 maja 2023 r., II OSK 1784/20; z 7 grudnia 2022 r., II OSK 3921/19; z 30 sierpnia 2022 r., II OSK 2859/19; z 8 czerwca 2022 r., II OSK 1938/19; z 12 maja 2022 r., II OSK 1573/19; z 17 marca 2022 r., II OSK 907/21; z 16 kwietnia 2021 r., II OSK 37/18). Natomiast powołane w skardze kasacyjnej wyroki w sprawie o sygn. akt II OSK 2043/17 i II OSK 2242/18 podjęte zostały w okresie poprzedzającym wskazany wyżej wyrok składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, a stan faktyczny każdej z tych spraw odbiegał w istotnych elementach od okoliczności niniejszej sprawy mających kluczowe znaczenia dla podjęcia zaskarżonego wyroku przez Sąd a quo (w pierwszej ze spraw w ogóle nie wdrożono postępowania legalizacyjnego, a w drugiej zakończono legalizację, a inwestor nie wykonał nałożonego na niego decyzją obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie). Podsumowując, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszym składzie możliwość naruszenia art. 54 i art. 55 Prawa budowlanego w sposób, do którego nawiązuje art. 59i Prawa budowlanego, jest wyłączona w przypadku wybudowania obiektu budowlanego bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę ponieważ stanowi to podstawę zobowiązującą organ nadzoru budowlanego do wszczęcia postępowania legalizacyjnego z uwagi na prowadzenie przez inwestora robót budowlanych z naruszeniem ustawy i pozostaje przeszkodą do skutecznego zawiadomienia organu nadzoru budowlanego o zakończeniu budowy albo uzyskania pozwolenia na użytkowanie. Tymczasem na doprowadzenie do zrealizowania tych właśnie obowiązków przez inwestora zorientowana jest procedura przewidziana przez ustawodawcę w art. 59i ust. 1-7 Prawa budowlanego, pozwalająca na wielokrotne wymierzanie kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego, jeżeli inwestor powstrzymuje się od zawiadomienia organu o zakończeniu robót budowlanych lub wdrożenia procedury przewidzianej w art. 55 ust. 1 Prawa budowlanego. Wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie organu, istotą poglądu zaprezentowanego przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku nie jest przyjęcie, że realizacja inwestycji w warunkach samowoli budowlanej zwalnia inwestora z obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie przed przystąpieniem do użytkowania tego obiektu, ale stwierdzenie, iż użytkowanie spornego obiektu nie powinno rodzić odpowiedzialności skarżącej za naruszenie obowiązków opisanych w art. 54 i art. 55 Prawa budowlanego, o której mowa w art. 59i Prawa budowlanego, z uwagi na toczące się w stosunku do tego obiektu budowlanego postępowanie legalizacyjne w oparciu o art. 48 Prawa budowlanego. Jak słusznie zauważył bowiem Sąd Wojewódzki, z postanowienia organu pierwszej instancji wynika, że prowadzone jest postępowanie legalizacyjne w ramach którego wydane zostało przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta Wrocławia postanowienie o wstrzymaniu budowy informujące o możliwości legalizacji skierowane do właścicieli działek, na których posadowiona jest hala. Postanowienie to po weryfikacji organu drugiej instancji zostało utrzymane w mocy. Przedstawiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentacja nie uwzględnia kwestii niekonkurencyjności trybu przewidzianego w art. 54 i art. 55 Prawa budowlanego oraz procedury legalizacyjnej, o zainicjowanie której skarżąca Spółka miała wystąpić wnioskiem z 21 października 2021 r. Należy bowiem zauważyć, że przepis art. 49 Prawa budowlanego reguluje legalizację obiektu budowlanego realizowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę. W razie zaistnienia przesłanek pozwalających na legalizację obiektu budowlanego organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o zatwierdzeniu projektu budowlanego i pozwoleniu na wznowienie robót budowlanych bądź, jeżeli budowa została zakończona o zatwierdzeniu projektu budowlanego. Jednocześnie w tej decyzji nakłada się obowiązek uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie (art. 49 ust. 4 i ust. 5). Wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie organu, Sąd Wojewódzki prawidłowo stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza, aby w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności odpowiadające sytuacji, do której nawiązuje treść art. 59i ust. 4 Prawa budowlanego. Organy nadzoru budowlanego mając wiedzę o toczącym się postępowaniu legalizacyjnym – co do którego brak informacji, aby w dacie wydania zaskarżonego postanowienia było zakończone - przedwcześnie uznały, że spełniona została przesłanka z art. 59i ust. 1 Prawa budowlanego konieczna do nałożenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania przedmiotowej hali, co prawidłowo ocenił Sąd pierwszej instancji. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną uzasadnionych podstaw. O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b i § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265), zasądzając od organu skarżącego kasacyjnie na rzecz Spółki reprezentowanej przez radcę prawnego, który prowadził sprawę w pierwszej instancji, 2700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wobec tego, że organ w skardze kasacyjnej zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony postępowania w terminie czternastu dni od dnia doręczenia im odpisów tego pisma, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. - skargę kasacyjną rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę