II OSK 2140/23

II OSK 2140/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński
Magdalena Dobek-Rak
Zdzisław Kostka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
uchylono zaskarżony wyrok i decyzje I i II instancji
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Magdalena Dobek-Rak Protokolant starszy asystent sędziego Anita Lewińska-Karwecka po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. A. A. A.-W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lipca 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 678/23 w sprawie ze skargi S. A. A. A.-W. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 13 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w S. z dnia 14 września 2022 r., nr [...], 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz S. A. A. A.-W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 lipca 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 678/23, oddalił skargę obywatela Jemenu S. A. A. A.-W. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 13 stycznia 2023 r. w przedmiocie zobowiązania skarżącego do powrotu.
Zaskarżoną przed Sądem pierwszej instancji decyzją ostatecznie zobowiązano skarżącego do powrotu powołując się na art. 302 ust. 1 pkt 1 i 10 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2354 ze zm.). W postępowaniu administracyjnym ustalono, że skarżący 22 sierpnia 2021 r. podróżując z Białorusi do Polski przekroczył wbrew przepisom prawa granicę, mianowicie nie posiadając wymaganych do tego dokumentów oraz w miejscu do tego nieprzeznaczonym, a nadto przebywał następnie w Polsce bez dokumentów uprawniających do pobytu na jej terytorium. Nadto ustalono, że skarżący 8 listopada 2021 r. złożył za pośrednictwem Komendanta Nadodrzańskiego Oddziału Straży Granicznej wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, jednakże Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z 5 sierpnia 2022 r. na podstawie art. 40 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1264 ze zm.) umorzył postępowanie w tej sprawie z uwagi na opuszczenie przez skarżącego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ustalono przy tym, że skarżący opuścił Polskę i udał się do Luksemburga i następnie do Holandii, gdzie wystąpił o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz że nadal przebywa poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto ustalono, że wobec skarżącego nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 303 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach.
Powyższe ustalenia stanowiły podstawę przyjęcia przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, że wobec skarżącego zachodzą podstawy zobowiązania go do powrotu.
Odnośnie do sytuacji w kraju pochodzenia skarżącego ustalono, że destabilizacja w tym kraju pogłębia się od 2011 r. Trwa tam wojna domowa, w trakcie której są atakowane także cele cywilne. Zawarty na okres od kwietnia do października 2022 r. rozejm nie został przedłużony i nie przyniósł efektu w postaci porozumienia. Do pogłębiania destabilizacji przyczynia się obecność w Jemenie i prowadzenia na jego terytorium działań Al-Kaidy oraz Państwa Islamskiego. Wszystkie strony konfliktu dopuszczają się poważnych nadużyć i drastycznie naruszają prawa człowieka. Wskutek działań wojennych gospodarka Jemenu, i tak słabo rozwinięta jeszcze przed wojną, załamała się, a większość społeczeństwa tego kraju jest uzależniona od pomocy humanitarnej. Brakuje podstawowych towarów i usług publicznych, w tym edukacji i ochrony zdrowia. Kraj znajduje się w sytuacji katastrofy gospodarczej. 19 milionów ludzi żyje w sytuacji niedoboru żywności. Wojna w Ukrainie z uwagi na wzrost cen paliw i żywności pogłębiła ten kryzys.
Ponadto w odniesieniu do sytuacji w kraju pochodzenia skarżącego ustalono, że służba wojskowa nie jest tam obowiązkowa oraz że nie jest przeprowadzany pobór. Jednakże jedna ze stron konfliktu (Huti) przeprowadza przymusowy pobór na opanowanym przez siebie terytorium.
Ustalono też, że skarżący nie prowadzi w Polsce życia rodzinnego oraz prywatnego.
Powyższe ustalenia stanowiły podstawę przyjęcia przez organ administracji, że nie zachodzą wobec skarżącego przesłanki udzielenia mu zgody na pobyt humanitarny albo tolerowany, przy czym organ ten uznał, że opuszczenie przez skarżącego Polski oznacza, że nie potrzebuje ochrony wynikającej z art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.
Sąd pierwszej instancji przyjął, że zasadnie zobowiązano skarżącego do powrotu na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 1 i 10 ustawy o cudzoziemcach. Zaznaczył też, że wobec ostatecznego zakończenia postępowania dotyczącego udzielenia skarżącemu ochrony międzynarodowej zachodzi przesłanka do zobowiązania skarżącego do powrotu określona w art. 302 ust. 1 pkt 16 powołanej ustawy. Odnosząc się do zarzutu skargi, według którego skarżący złożył bezpośrednio po przekroczeniu granicy Polski i Białorusi wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, co miało przemawiać za tym, że przebywał później w Polsce legalnie i w związku z tym niedopuszczalne było wszczęcie wobec niego postępowania w sprawie zobowiązania go do powrotu, Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący złożył skutecznie wniosek o udzielenie mu ochrony międzynarodowej i z tego powodu postępowanie w sprawie zobowiązania go do powrotu zostało zawieszone, następnie zaś nie skorzystał z możliwości rozpoznania tego wniosku, gdyż opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Sąd pierwszej instancji zaakceptował też stanowisko organu co do braku podstaw udzielenia skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych albo udzielenia zgody na pobyt tolerowany. W szczególności za zasadne uznał uwzględnienie postępowania skarżącego polegającego na tym, że nielegalnie opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że rozważanie przesłanek uzasadniających niewydawanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu byłoby uzasadnione, gdyby skarżący przebywał w Polsce.
Odnosząc się do dołączonego do skargi pisma Dyrektora Biura Ochrony Informacji Komendy Głównej Straży Granicznej z 2 lutego 2023 r., z którego wynika, że powroty do Jemenu są wstrzymane, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie jest to dowód, iż istnieje trwała i nieusuwalna przeszkoda wykonania decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Następnie Sąd ten przytoczył treść art. 356 ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach i stwierdził, że nie można udzielić zgody (bliżej nie precyzując, o jaką zgodę chodzi) cudzoziemcowi, który nie przebywa w Polsce, oraz że gdyby okazało się, że zaskarżona decyzja jest niewykonalna m.in. z powodu braku możliwości wykonania deportacji do Jemenu, to powinno dojść do wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie udzielenia zgody na pobyt tolerowany.
Ponadto Sąd pierwszej instancji uznał, że jest dopuszczalne wydanie decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu mimo tego, że cudzoziemiec opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co uzasadnił koniecznością orzeczenia w takiej decyzji o zakazie ponownego wjazdu zarówno na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak i państw obszaru Schengen, a także treścią art. 302 ust. 1 pkt 10 ustawy o cudzoziemcach, z którego wynika, że dla orzeczenia zobowiązania do powrotu z powodu przekroczenia granicy wbrew przepisom prawa nie ma znaczenia kierunek tego przekroczenia.
W skardze kasacyjnej, zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, skarżący przytoczył podstawy kasacyjne, w których zarzucił:
1/ naruszenie przepisów postępowania, mianowicie art. 151 i art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), przez bezzasadne oddalenie skargi, mimo że organ drugiej instancji:
a/ arbitralnie ocenił zgromadzony materiał dowodowy, gdyż zignorował okoliczności zwiększające ryzyko doznania przemocy i przymusowej rekrutacji skarżącego do armii, bądź bojówek w Jemenie, skrajnie złą sytuację humanitarną w Jemenie stanowiącą zagrożenie dla życia i zdrowia skarżącego, powszechne stosowanie przemocy wobec ludności cywilnej w kontekście toczącego się konfliktu zbrojnego, wezwanie UNHCR do wstrzymania się przed przymusowym zawracaniem obywateli Jemenu do ich kraju, a uwzględnił wyłącznie fakt opuszczenia przez skarżącego Polski, co było sprzeczne z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego,
b/ nie rozstrzygnął wątpliwości w zakresie ryzyka naruszenia praw człowieka w odniesieniu do skarżącego w razie jego powrotu na jego korzyść, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że w razie powrotu do kraju skarżący nie będzie zagrożony ryzykiem naruszenia jego prawa do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, doznania tortur i innego nieludzkiego lub poniżającego traktowania oraz przymusowej pracy,
c/ nie ustalił kiedy skarżący złożył ustną deklarację zamiaru ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że skarżący przebywał w Polsce nielegalnie i w konsekwencji do wydania wadliwej decyzji,
2/ naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 356 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 348 i art. 351 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach poprzez ich błędną wykładnię polegającą na wadliwym przyjęciu, że nie jest dopuszczalne udzielenie zgody na pobyt tolerowany lub na pobyt ze względów humanitarnych cudzoziemcowi, który nie przebywa w Polsce,
3/ naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 348 pkt 1 w zw. z art. 356 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach poprzez bezpodstawne przyjęcie, że w razie powrotu do Jemenu skarżący nie jest zagrożony ryzykiem przymusowego wcielenia do armii lub milicji, utraty życia lub zdrowia w związku z panującym kryzysem humanitarnym oraz stosowaną przemocą wobec ludności cywilnej w warunkach trwającego konfliktu zbrojnego, podczas gdy prawidłowe zastosowanie wskazanej normy skutkowałoby uznaniem, że skarżącemu winna zostać udzielona zgoda na pobyt ze względów humanitarnych,
4/ naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach poprzez wadliwe przyjęcie, że skarżący znajdował się nielegalne w Polsce, w sytuacji gdy bezpośrednio po przekroczeniu granicy wskazywał, że chce ubiegać się w Polsce o status uchodźcy, a następnie przebywał w Polsce legalnie na podstawie złożonego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, a tym samym brak było podstaw do wydania wobec niego decyzji o zobowiązaniu do powrotu na wskazanej podstawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że 21 sierpnia 2021 r. skarżący został zatrzymany przez Komendanta Placówki Straży Granicznej w S. i złożył ustną deklarację zamiaru ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej. Wniosek ten, także w formie ustnej, został ponowiony przez pełnomocnika skarżącego, obecnego wraz z nim w placówce straży granicznej. Deklaracja ta nie została jednak prawidłowo zarejestrowana, zaś skarżący w nocy z 21 na 22 sierpnia 2021 r. został wypchnięty przez funkcjonariuszy Straży Granicznej z terytorium Polski na terytorium Białorusi.
Uzasadniając pierwszą z przytoczonych podstaw kasacyjnych wskazano, że organ administracji oceniając zindywidualizowane w odniesieniu do skarżącego ryzyko naruszenia w razie jego powrotu do Jemenu wskazanych w art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach praw człowieka pominął zebrane i ocenione jako wiarygodne informacje o kraju pochodzenia. Ocena zindywidualizowanego ryzyka została zatem, jak stwierdzono, dokonana w sposób arbitralny i sprzeczny ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Jako sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego określono stwierdzenie organu administracji oraz Sądu pierwszej instancji, według którego skoro skarżący opuścił Polskę w trakcie trwania postępowania w sprawie udzielenia mu ochrony międzynarodowej, to nie potrzebował w Polsce ochrony. Stwierdzono, że sam wyjazd skarżącego z Polski nie może automatycznie przesądzać o braku przesłanek z art. 348 lub art. 351 ustawy o cudzoziemcach. Ponadto uzasadniając wskazaną podstawę kasacyjną stwierdzono, że w postępowaniu administracyjnym nie dokonano istotnych ustaleń faktycznych dotyczących tego, czy i kiedy skarżący złożył ustną deklarację zamiaru ubiegania się o ochronę międzynarodową. Błąd ten został, jak podniesiono, zaakceptowany przez Sąd pierwszej instancji. Podniesiono przy tym, że skarżący taką deklarację składał nie tylko 21 sierpnia 2021 r., kiedy to został wypchnięty z terytorium Polski, ale także 22 sierpnia 2022 r. podczas zatrzymania na terytorium Polski, co zostało odnotowane w protokole zatrzymania. Powołując się na wyrok TSUE z 25 czerwca 2020 r. w sprawie C-36/20 twierdzono, że już z chwilą złożenia ustnej deklaracji zamiaru ubiegania się o ochronę międzynarodową cudzoziemiec staje się wnioskodawcą i uzyskuje wszystkie prawa związane z takim statusem. Dalej wskazano, że zgodnie z art. 303 ust. 4 ustawy o cudzoziemcach nie wszczyna się postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu, jeżeli wobec tego cudzoziemca toczy się postępowanie w sprawie udzielenia mu ochrony międzynarodowej. Dodano, że według wyroku TSUE z 30 maja 2013 r. w sprawie C-534/11 wnioskodawca w sprawie o udzielenie ochrony międzynarodowej ma prawo pobytu w danym kraju i wobec tego nie może być uważany za nielegalnie przebywającego.
Uzasadniając drugą podstawę kasacyjną wskazano, że Sąd pierwszej instancji nie powołał się na żaden taki przepis, z którego wynikałoby, aby niedopuszczalne było udzielenie cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany z tego powodu, że opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Powołano się przy tym na orzecznictwo NSA, z którego zdaniem skarżącego ma wynikać możliwość udzielenia wskazanych zgód mimo opuszczenia przez cudzoziemca terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok z 6 września 2022 r., sygn. akt II OSK 457/21).
Uzasadniając trzecią podstawę kasacyjną wywiedziono, że wcześniej wskazane uchybienia doprowadziły do błędnych ustaleń faktycznych i następnie do niewłaściwego zastosowania art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.
W końcu uzasadniając ostatnią podstawę kasacyjną, powołując się w części na argumentację mającą uzasadniać pierwszą podstawę kasacyjną, wywiedziono, że skarżący od 21 sierpnia 2021 r. do chwili opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przebywał z uwagi na złożenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na tym terytorium legalnie, co uniemożliwiało zastosowanie art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, który przy wykładni zgodnej z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (Dz.U. UE. L. z 2008 r. nr 348, str. 98 ze zm.) powinien być rozumiany w ten sposób, że wydanie decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu jest dopuszczalne wyłącznie wobec cudzoziemca, który nielegalnie przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z tym wskazano, że nie sposób przyjąć, aby w dniu wydania zaskarżonej decyzji skarżący przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nielegalnie i tym samy, aby można było wobec niego zastosować art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.
We wnioskach skargi kasacyjnej zażądano uchylenia zaskarżonego wyroku i rozpoznania skargi, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna jest zasadna. Zasadna jest bowiem przede wszystkim podstawa kasacyjna, w której zarzuca się naruszenie art. 356 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 348 i art. 351 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach poprzez ich błędną wykładnię polegającą na wadliwym przyjęciu, że nie jest dopuszczalne udzielenie zgody na pobyt tolerowany lub na pobyt ze względów humanitarnych cudzoziemcowi, który nie przebywa w Polsce. Trafnie w skardze kasacyjnej podnosi się, że Sąd pierwszej instancji nie powołał się na żaden taki przepis, z którego wynikałoby, aby niedopuszczalne było udzielenie cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany z tego powodu, że opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zauważyć należy, że Sąd pierwszej instancji, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, akceptuje dopuszczalność wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu, mimo opuszczenia przez cudzoziemca terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Uzasadnienie takiego stanowiska znajduje w potrzebie orzeczenia o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej oraz innych państw obszaru Schengen, a także w tym, że zobowiązanie do powrotu może być stosowane jako sankcja z powodu nielegalnego przekroczenia granicy, które to przekroczenie może polegać także na opuszczeniu terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Takie stanowisko jest akceptowane w orzecznictwie NSA, czego wyrazem może być wyrok z 12 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1655/23. W wyroku tym przyjęto, że opuszczenie przez cudzoziemca terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po wszczęciu postępowania w sprawie zobowiązania go do powrotu nie powoduje bezprzedmiotowości tego postępowania, a jednym z argumentów takiego poglądu prawnego było stwierdzenie o konieczności orzeczenia w decyzji o zobowiązaniu do powrotu również zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz innych państw obszaru Schengen.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną podziela stanowisko zawarte w powołanym wyroku NSA. W związku z tym konsekwentnie należy przyjąć, że w postępowaniu w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu, które się toczy mimo opuszczenia przez cudzoziemca terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, należy ocenić zasadność udzielenia mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych albo zasadność udzielenia mu zgody na pobyt tolerowany. Oceniając zaś zasadność udzielenia tych zgód nie można oprzeć się jedynie na stwierdzeniu, że cudzoziemiec opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż brak w przepisach prawa takiej negatywnej przesłanki ich przyznania. Konieczne jest natomiast dokonanie oceny w zakresie przesłanek wskazanych w art. 348 ustawy o cudzoziemcach, które mają zastosowanie w razie rozważania udzielenia zgody zarówno na pobyt ze względów humanitarnych, jak i zgody na pobyt tolerowany, tyle że w tym ostatnim przypadku, gdy zachodzi przesłanka negatywna udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych określona w art. 349 ustawy o cudzoziemcach. Zasadna jest zatem podstawa kasacyjna, w której zarzuca się naruszenie art. 356 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 348 i art. 351 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach poprzez ich błędną wykładnię polegającą na wadliwym przyjęciu, że nie jest dopuszczalne udzielenie zgody na pobyt tolerowany lub na pobyt ze względów humanitarnych cudzoziemcowi, który nie przebywa w Polsce. Udzielenie takich zgód w wyniku postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu jest dopuszczalne, gdy cudzoziemiec opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o ile zostaną spełnione przesłanki ich udzielenia określone w art. 348 oraz art. 351 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.
W związku z powyższym należy zwrócić uwagę na to, że organ odwoławczy ustalił takie okoliczności faktyczne dotyczące kraju pochodzenia skarżącego, czyli Jemenu, w szczególności związane z trwającą tam wojną domową z udziałem państw trzecich, które wskazują na to, iż w razie powrotu skarżącego do tego kraju co najmniej mogłoby być zagrożone jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego. Ustalono zatem fakty mogące stanowić podstawę udzielenia skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych albo (w razie zajścia okoliczności wskazanej w art. 349 ustawy o cudzoziemcach) zgody na pobyt tolerowany. Jednakże żadnej z tych zgód nie udzielono, przy czym nie z powodu niespełnienia przesłanek ich udzielenia, lecz dlatego, że skarżący opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Mimo poczynienia wskazanych ustaleń faktycznych nie rozważono czy stanowią one podstawę udzielenia skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych albo ewentualnie udzielenia zgody na pobyt tolerowany. Zamiast tego oparto się na okoliczności faktycznej (opuszczeniu przez skarżącego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej), która w świetle przepisów regulujących udzielenie powyższych zgód, jest prawnie obojętna, gdyż żaden przepis prawa nie stanowi, aby mogła ona uzasadniać uznanie, że brak podstaw do ich udzielenia. W szczególności nie wyjaśniono, czy te okoliczności faktyczne dotyczące sytuacji w kraju pochodzenia skarżącego mają znaczenie dla jego indywidualnej sytuacji w razie powrotu do kraju pochodzenia. Tym samym w postępowaniu administracyjnym naruszono art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 81a § 1 k.p.a., gdyż nie wyjaśniono istotnej w sprawie okoliczności faktycznej, mianowicie tego, jak ustalone okoliczności faktyczne dotyczące sytuacji w kraju pochodzenia skarżącego, co do zasady wskazujące na możliwość naruszenia prawa do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego cudzoziemca powracającego do tego kraju, mogą zagrażać prawu do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego konkretnego cudzoziemca, czyli skarżącego. Zauważyć przy tym należy, że wyjaśnieniem tej okoliczności nie jest odwołanie się do faktu, że skarżący opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący nie wyjechał bowiem z Polski do Jemenu, lecz do innych niż Polska krajów Unii Europejskiej. Taka więc okoliczność nie oznacza, że skarżący traktuje Jemen jako kraj, w którym mimo wojny domowej nie jest zagrożone jego życie, wolność i bezpieczeństwo osobiste. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z ostatnio powołanymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż oddalił skargę, zamiast ją uwzględnić. Zasadna jest wobec tego także podstawa kasacyjna, w której zarzuca się naruszenie powołanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z nierozważeniem (brakiem ustaleń), jak stwierdzone okoliczności dotyczące sytuacji w kraju pochodzenia skarżącego wpływają na jego indywidulaną sytuację w odniesieniu do zagrożenia jego prawa do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego w razie powrotu do kraju pochodzenia. Chodzi o podstawę kasacyjną oznaczoną w skardze kasacyjnej punktem pierwszym i literami a i b, przy czym rozumianą z uwzględnieniem odnoszącego się do niej wyjaśnienia zawartego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Pozostałe podstawy kasacyjne nie są zasadne albo nie mają istotnego wpływu na wynik sprawy.
Podstawa kasacyjna zawierająca zarzut naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie, mianowicie art. 348 pkt 1 w zw. z art. 356 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach "poprzez bezpodstawne przyjęcie, że w razie powrotu do Jemenu skarżący nie jest zagrożony ryzykiem (...) przymusowego wcielenia do armii lub milicji, utraty życia lub zdrowia w związku z panującym kryzysem humanitarnym oraz stosowaną przemocą wobec ludności cywilnej w warunkach trwającego konfliktu zbrojnego, podczas gdy prawidłowe zastosowanie wskazanej normy skutkowałoby uznaniem, że skarżącemu winna zostać udzielona zgoda na pobyt ze względów humanitarnych" nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy. Sprowadza się ona do twierdzenia, że zachodziły podstawy faktyczne do zastosowania art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. Tymczasem w ocenie NSA takie stwierdzenie jest przedwczesne, gdyż konieczne jest jeszcze ustalenie – na co wyżej już zwrócono uwagę - jak ustalone okoliczności faktyczne dotyczące sytuacji w kraju pochodzenia skarżącego, co do zasady wskazujące na możliwość naruszenia prawa do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego cudzoziemca powracającego do tego kraju, mogą zagrażać prawu do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego konkretnego cudzoziemca, czyli skarżącego.
Jeżeli chodzi o podstawę kasacyjną zawierającą zarzut niewłaściwego zastosowania art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach to zauważyć należy, że ewentualne naruszenie powołanego przepisu w sposób opisany w skardze kasacyjnej nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż skarżący został zobowiązany do powrotu nie tylko na podstawie tego przepisu, ale również na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 10 ustawy o cudzoziemcach, którego to zastosowanie w skardze kasacyjnej nie zostało zakwestionowane. Ponadto można wskazać, że Sąd pierwszej instancji uznał, iż zachodził dodatkowy powód zobowiązania skarżącego do powrotu, mianowicie podstawa wskazana w art. 302 ust. 1 pkt 16 ustawy o cudzoziemcach, co też w skardze kasacyjnej nie zostało zakwestionowane. Zatem, ewentualne wyeliminowanie z podstawy zobowiązania skarżącego do powrotu art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach nie będzie miało znaczenia dla wyniku sprawy rozumianego jako istnienie podstawy do zobowiązania skarżącego do powrotu. Oczywiście nie ma to znaczenia dla zasadniczych podstaw uwzględnienia skargi kasacyjnej, mianowicie kwestii oceny wykładni art. 356 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 348 i art. 351 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach oraz wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności koniecznych do zastosowania tych przepisów, w szczególności wyjaśnienia, jak ustalone okoliczności faktyczne dotyczące sytuacji w kraju pochodzenia skarżącego, co do zasady wskazujące na możliwość naruszenia prawa do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego cudzoziemca powracającego do tego kraju, mogą zagrażać prawu do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego konkretnego cudzoziemca, czyli skarżącego.
Powyższe odnosi się także do podstawy kasacyjnej zawierającej zarzut naruszenia art. 151 i art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81a k.p.a. w zakresie, w jakim to naruszenie miało polegać na tym, że nie ustalono, kiedy skarżący złożył ustną deklarację zamiaru ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej.
Dodać w końcu należy, odnosząc się do zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentacji opartej na art. 303 ust. 4 ustawy o cudzoziemcach, że ewentualne naruszenie powołanego przepisu też nie miało istotnego wpływu na wynik postępowania. Jeżeli bowiem nawet nie było dopuszczalne wszczęcie w rozpoznawanej sprawie postępowania 23 sierpnia 2021 r. z uwagi na to, że jakoby toczyło się już wówczas postępowanie w sprawie udzielenia skarżącemu ochrony międzynarodowej, to było to dopuszczalne po 5 sierpnia 2022 r., kiedy to umorzono to postępowanie z powodu opuszczenia przez skarżącego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Mając to wszystko na uwadze NSA przyjął, że skarga kasacyjna opiera się na usprawiedliwionych podstawach. Nadto NSA uznał, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, gdyż istnieją podstawy do przyjęcia, że zaskarżona przed Sądem pierwszej instancji decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z istotnym naruszeniem prawa materialnego oraz mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania, co uzasadniało uwzględnienie skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 356 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 348 i art. 351 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81a k.p.a. Wobec powyższego NSA na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną przed Sądem pierwszej instancji decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Wobec uwzględnienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu pierwszej instancji, którym oddalono skargę, oraz z uwagi na uwzględnienie skargi, NSA na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 207 § 1 p.p.s.a. zasądził od organu administracji na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego za obie instancje.