II OSK 2087/21

II OSK 2087/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-12-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak /przewodniczący/
Jerzy Stankowski
Marzenna Linska - Wawrzon /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Sygn. powiązane
III SA/Lu 137/21 - Wyrok WSA w Lublinie z 2021-06-10
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 510
art. 35 art. 25 ust 1 art. 28 ust 4
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7 art. 77 § 1 i art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) Sędzia del. NSA Jerzy Stankowski po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 czerwca 2021 r. sygn. akt III SA/Lu 137/21 – w części dotyczącej pkt III w sprawie ze skargi E. J. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 września 2020 r. sygn. akt III SA/Lu 428/20 w sprawie ze skargi E. J. na decyzję Wojewody L. z dnia 5 marca 2020 r. nr ... w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 czerwca 2021 r. sygn. akt III SA/Lu 137/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu skargi E. J. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 września 2020 r. sygn. akt III SA/Lu 428/20 w sprawie ze skargi E. J. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 5 marca 2020 r. w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego, wznowił postępowanie sądowe zakończone prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 września 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 428/20; uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 września 2020 r. sygn. akt III SA/Lu 428/20; oddalił skargę E. J. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 5 marca 2020 r. nr ...; przyznał od Skarbu Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
W skardze kasacyjnej E. J. zaskarżyła powyższy wyrok w części, tj. w pkt III, w którym oddalono skargę.
W oparciu o przepis art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z przepisami art. 1 i art. 3 § 1 p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi i nienależytej kontroli legalności decyzji Wojewody Lubelskiego z dnia 10 czerwca 2020 r. (powinno być: 5 marca 2020 r.), w zakresie naruszenia przez ten organ, przepisu art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie, nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej i przekroczenie granic swobodnej oceny materiału dowodowego, a w konsekwencji błędne ustalenie, że skarżąca dobrowolnie opuściła miejsce stałego pobytu, podczas gdy skarżąca konsekwentnie w toku całego postępowania twierdziła, że do opuszczenia mieszkania zmusiła ją sytuacja konfliktowa z mężem i jego rodziną, niemniej jednak skarżąca miała zamiar przebywania w miejscu dotychczasowego stałego zameldowania. Konsekwencją powyższych naruszeń, było błędne uznanie za zasadne wymeldowanie skarżącej z miejsca jej stałego pobytu w oparciu o przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2021 r., poz. 510, ze zm., dalej: "ustawa o ewidencji ludności");
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że niepodejmowanie jakiejkolwiek czynności prawnej zmierzającej do odzyskania możliwości zamieszkania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z zajmowanego lokalu, podczas gdy przepis art. 35 ustawy o ewidencji ludności nie wymaga, aby dana osoba podejmowała jakiekolwiek czynności prawne, w celu umożliwienia jej powrotu do miejsca dotychczasowego pobytu, co w konsekwencji zapobiegłoby jej wymeldowaniu
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o przyznanie pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu za postępowanie przed Sądem drugiej instancji, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zd. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329; dalej: p.p.s.a.) uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji. Stan faktyczny i prawny sprawy rozstrzygniętej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawiony został w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu.
Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem Sąd Wojewódzki po przeprowadzeniu właściwej kontroli zaskarżonej decyzji Wojewody Lubelskiego z dnia 5 marca 2020 r. w przedmiocie wymeldowania skarżącej z pobytu stałego zasadnie oddalił wniesioną przez nią skargę.
Według stanowiska zaprezentowanego w skardze kasacyjnej skarżąca nie neguje faktu nieprzebywania od wiosny 2019 r. w miejscu stałego zameldowania, jednak podnosi, że nie opuściła miejsca stałego pobytu w sposób dobrowolny i trwały, gdyż to konfliktowa sytuacja rodzinna zmusiła ją do opuszczenia mieszkania, a powrót był uniemożliwiony przez małżonka, m.in. przez wymianę zamku w drzwiach.
Wbrew zarzutom kasacyjnym, Sąd Wojewódzki kierując się właściwym rozumieniem art. 35 ustawy o ewidencji ludności trafnie przyjął w zaskarżonym wyroku, że przeprowadzone w sprawie postępowanie wyjaśniające wykazało przesłanki do wymeldowania skarżącej z lokalu mieszkalnego, w którym była zameldowana na pobyt stały,
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki wyjaśnił prawidłowo, że z art. 35 ustawy o ewidencji ludności wynika obowiązek właściwego organu orzeczenie o wymeldowaniu osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania. Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy, zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała.
Definicję pobytu stałego zawiera art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, który stanowi, że pobytem stałym jest zamieszkiwane w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Trafnie Sąd Wojewódzki wskazał przy tym, że miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizacja swoje podstawowe funkcje życiowe, a opuszczenie tego miejsca przejawia się zerwaniem związków z dotychczas zamieszkiwanym lokalem i skoncentrowaniem spraw życiowych w innym miejscu.
Weryfikując ustalenia organów obu instancji w kontekście powyższych regulacji, Sąd Wojewódzki zasadnie zaakceptował stanowisko, zgodnie z którym opuszczenie przez skarżącą co najmniej od maja 2019 r. przedmiotowego lokalu ma charakter trwały, zaś sytuacja konfliktowa w rodzinie nie mogła być uznana za wyłączną przyczynę zmiany miejsca pobytu, podczas gdy z całokształtu okoliczności sprawy wynikało, że skarżąca nie podjęła działań prawnych zmierzających do odzyskania posiadania lokalu, a tym samym zrezygnowała z dalszego zamieszkiwania w miejscu stałego zameldowania.
Zaznaczyć należy, że w świetle art. 35 ustawy o ewidencji ludności utrudnianie lub uniemożliwianie pobytu w lokalu nie ma istotnego znaczenia prawnego, jeżeli strona w stosownym czasie nie skorzystała ze środków prawnych przeciwdziałających przeszkodom w możliwości korzystania z lokalu.
Tymczasem skarżąca od momentu opuszczenia miejsca stałego pobytu nie zwracała się do właściwych organów w sprawie wszczęcia postępowania w celu umożliwienia jej przebywania w przedmiotowym lokalu. Wytłumaczeniem braku odpowiednich działań nie może być podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność "niewielkiej świadomości prawnej". Należy bowiem założyć, że rzeczywista potrzeba powrotu do przedmiotowego lokalu determinowałaby skarżącą do podjęcia stosownych działań prawnych.
Jak ustaliły organy obu instancji skarżąca nie podjęła żadnych skutecznych czynności prawnych umożliwiających jej powrót do lokalu, zaś okoliczności przeprowadzonej interwencji przez funkcjonariuszy Policji potwierdzają jedynie fakt trudnej i konfliktowej sytuacji rodzinnej, opisanej szeroko w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zgodzić się należało z wnioskowanie Sądu Wojewódzkiego, iż całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy pozwalał na ustalenie niezamieszkiwania skarżącej w miejscu stałego zameldowania.
W kwestii deklarowanego przez skarżącą powrotu do przedmiotowego lokalu, Sąd Wojewódzki trafnie wyjaśnił, że zamiar stałego pobytu, o jakim mowa w ustawie o ewidencji ludności, nie może być oceniany jedynie w kategoriach subiektywnego nastawienia osoby zainteresowanej, ale powinien być weryfikowany przez odniesienie do zobiektywizowanych okoliczności.
Natomiast ustalone w sprawie okoliczności wskazywały na brak realnych warunków do powrotu skarżącej do miejsca stałego zameldowania (separacja małżonków, sprawa rozwodowa, postanowienie sądu okręgowego orzekające o powierzeniu wnioskodawcy wykonywania pieczy nad małoletnią córką i ustaleniu miejsca pobytu dziecka przy ojcu i uzależnienia kontaktów matki (skarżącej) z córką od zgody ojca oraz poddaniu wykonywania władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego, dysfunkcyjne relacje skarżącej z osobami ze służb pomocowych).
Sąd Wojewódzki wskazał prawidłowo w uzasadnieniu wyroku na ugruntowane stanowisko judykatury, że nawet w przypadku, gdy upuszczenie lokalu nie było dobrowolne, to następne trwałe przeniesienie centrum życiowego w inne miejsce, bez podejmowania czynności prawnych zmierzających do odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczanym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby (por. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2008 r. II OSK 352/07, z dnia 12 lutego 2020 r. II OSK 3702/18).
Dalej Sąd Wojewódzki słusznie zwrócił uwagę, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Środkami prawnymi umożliwiającymi powrót do lokalu są roszczenia cywilnoprawne, które mogą wynikać z prawa do lokalu, o ile przysługuje ono danej osobie, albo też z przewidzianej przepisami kodeksy cywilnego ochrony posiadania. Niekorzystanie z tych środków we właściwym czasie, jak również sytuacja, gdy nie odniosły one zamierzonego skutku powoduje, że zachodzą podstawy do wymeldowania, skoro jego przesłanką jest fakt niezamieszkiwania w lokalu. Przeszkodą do wymeldowania stanowi uwzględnienie przez sąd powszechny stosownego roszczenia cywilnoprawnego przed wydaniem decyzji rozstrzygającej wniosek o wymeldowanie (por. wyrok z dnia 17 lipca 2020 r. w sprawie II OSK 392/20).
Z tych wszystkich względów niezasadny okazał się zarzut kasacyjny dotyczący błędnej wykładni art. 35 ustawy o ewidencji ludności.
Argumentacja przedstawiona w skardze kasacyjnej nie mogła również podważyć oceny Sądu Wojewódzkiego w zakresie okoliczności sprawy istotnych dla jej rozstrzygnięcia.
Niewątpliwie przyjęte przez Sąd Wojewódzki ustalenia faktyczne znajdują oparcie w rzetelnej weryfikacji materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Zgodzić się należało ze stwierdzeniem Sądu Wojewódzkiego, że przeprowadzone w sprawie postępowanie wyjaśniające odpowiadało wymogom art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.
W rezultacie uprawniona była konstatacja Sądu Wojewódzkiego, że jeżeli z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy wynikało, że skarżąca nie mieszka w miejscu zameldowania, a przy tym nie ma faktycznego dostępu do przedmiotowego lokalu, jak również skarżąca nie dochodziła przed sądem powszechnym roszczenia cywilnoprawnego umożliwiającego powrót do tego lokalu, to brak było podstaw do uznania niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji, co skutkować musiało oddaleniem skargi.
Tym samym nietrafnie zarzucono w skardze kasacyjnej naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z przepisami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
W konsekwencji skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Odnośnie wniosku pełnomocnika strony skarżącej należy wskazać, że w myśl art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. wydawanie postanowień o przyznaniu adwokatowi wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy należy do referendarza sądowego wojewódzkiego sądu administracyjnego.
-----------------------
6