II OSK 208/16

II OSK 208/16 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2017-04-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-01-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Barbara Adamiak /przewodniczący/
Małgorzata Masternak - Kubiak
Marta Laskowska - Pietrzak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III SA/Kr 2012/14 - Wyrok WSA w Krakowie z 2015-04-29
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
par. 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
arrt. 235 z jedynką
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie NSA Małgorzata Masternak-Kubiak del. WSA Marta Laskowska-Pietrzak (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Górska po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej K.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 kwietnia 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 2012/14 w sprawie ze skargi K.R. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 2012/14 oddalił skargę K.R. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] września 2014 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy.
Zaskarżoną decyzją z dnia 30 września 2014 r., [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 ze zm.) oraz § 8 ust. 1 i § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1367 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] kwietnia 2013 r., o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.
Postępowanie w sprawie zostało wszczęte w dniu [...] lipca 2012 r. w związku z otrzymanym z [...] Ośrodka Medycyny Pracy w K. zgłoszeniem podejrzenia choroby zawodowej u K.R. W dniu [...] lipca 2012 r. [...] Ośrodek Medycyny Pracy w K. przesłał organowi I instancji orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej w postaci obustronnego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.
Skarżąca odwołała się od orzeczenia lekarskiego do jednostki badawczo -rozwojowej w dziedzinie medycyny pracy tj. do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (IMPiZŚ).
Orzeczeniem lekarskim nr [...] z dnia [...] marca 2013 r. IMPiZŚ orzekło o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.
Decyzją Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, wskazując w uzasadnieniu, że K.R. pracowała w [...] w Ł.G. (obecnie [...] ) od 1975 r. do 2001 r., zajmując kolejno stanowiska: robotnika pomocniczego, apartowego produkcji konserw, mrożonkowego. Według oceny sporządzonej przez Pracownię Higieny Pracy i Szkodliwości Zawodowych przy [...] Ośrodku Medycyny Pracy w K., K.R. wykonywała pracę monotypową podczas obsługi aparatu zamykającego puszki, a jako mrożonkowy, podczas segregacji surowca, wykonywała ruch chwytania palcami (tzw. chwyt pęsetowy), który ma udokumentowany udział w powstawaniu neuropatii nerwu pośrodkowego kanału nadgarstka.
Zdaniem organu, poszczególne stanowiska pracy zajmowane przez K. R. charakteryzowała różnorodność wykonywanych czynności, które z całą pewnością obciążały kończyny górne, w tym stawy nadgarstkowe, jednak nie miały one charakteru ciągłej wybiórczej monotypowości w zakresie stawów nadgarstka, a potwierdzony chwyt pęsetowy był wykonywany wyłącznie w odniesieniu do zauważonego zanieczyszczenia czy uszkodzonego surowca. W przypadku K. R., prawdopodobną przyczyną zdiagnozowanego schorzenia zespołu cieśni w obrębie nadgarstka są zmiany reumatoidalne, stwierdzone już w roku 1975 i potwierdzone przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (na podstawie dodatniego wyniku "obecności przeciwciał przeciwjądrowych i przeciwcytoplazmatycznych ANA1 - test przesiewowy, wskazujący na możliwość występowania schorzenia z kręgu chorób reumatoidalnych). Ponadto, w przypadku zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, okres, który upoważnia do rozpoznania choroby, mimo wcześniejszego zakończenia pracy, wynosi 1 rok, tymczasem pierwsze rozpoznanie zespołu cieśni nadgarstka postawiono w 2004 r. (tj. 3 lata po zakończeniu pracy w narażeniu), a potwierdzono wykonując badanie EMG w roku 2005 r.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła do organu II instancji K. R., uznając ją za krzywdzącą. Podała, że jest niezdolna do pracy z powodu chorób, które powstały w czasie zatrudnienia i były uwarunkowane sposobem wykonywania pracy. Odwołująca się opisała szereg czynności, jakie wykonywała w trakcie pracy zawodowej w [...], oraz wskazała, że dolegliwości zaczęły występować już od 1998 r. Po leczeniu przez lekarza zakładowego i po nasileniu się dolegliwości zgłosiła się (w 2001 r.) do lekarza neurologa, który zastosował leczenie farmakologiczne i wobec braku efektów tego leczenia, w 2004 r. rozpoznał zespół cieśni nadgarstka i skierował ją na zabieg. Strona podniosła, że nie z jej winy badanie EMG potwierdzające obecność zaburzeń przewodnictwa w obu nerwach pośrodkowych, przeprowadzono dopiero w 2005 r., to jest cztery lata po zakończeniu pracy w narażeniu.
Opisaną na wstępie, decyzją z dnia [...] września 2014 r., [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, wskazując w uzasadnieniu, że w trybie prowadzonego postępowania wyjaśniającego przesłał do jednostki orzeczniczej II stopnia dokumentację medyczną z lat 1995-2004 dołączoną do odwołania, z prośbą o jej analizę i wydanie opinii, czy ta dokumentacja może świadczyć o istnieniu udokumentowanych objawów zespołu cieśni nadgarstka w okresie aktywności zawodowej i do roku od jej zakończenia.
W odpowiedzi z dnia [...] października 2013 r. IMPiZŚ poinformował, że po analizie dokumentacji medycznej, nie znalazł podstaw do zmiany wcześniej wydanego orzeczenia lekarskiego. Z przesłanej dokumentacji medycznej nie wynika jednoznacznie, aby w latach 1995-2004 u odwołującej występowały objawy cieśni nadgarstka. Jedynie dwa wpisy - ze stycznia i lutego 2001 r. dotyczą występowania u strony objawu Raynauda. Jednakże objaw ten często występuje pod wpływem zimna i nie może stanowić jedynej przesłanki upoważniającej do rozpoznania zespołu cieśni nadgarstka. Podawane przez stronę w styczniu 2001 r. bóle i drętwienia całych kończyn górnych mogły być objawem zmian zwyrodnieniowych i dyskopatycznych szyjnego odcinka kręgosłupa i takie właśnie rozpoznanie postawione przez specjalistę neurologa widnieje w kartotece chorobowej. Tym samym jednostka orzecznicza II stopnia podtrzymała swoje stanowisko wyrażone w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] marca 2013 r. o braku podstaw do rozpoznania u K.R. przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.
Dalej organ II instancji wskazał, że w piśmie z dnia [...] stycznia 2014 r. K.R. dołączyła do akt sprawy nową, nieznaną dotąd dokumentację medyczną, w jej ocenie świadczącą o rozwijającym się wcześniej zespole cieśni nadgarstka, a dotyczącą okresu pracy zawodowej w [...]. W związku z powyższym, organ II instancji ponownie zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. o opinię w sprawie i ewentualną weryfikację wydanego wcześniej orzeczenia lekarskiego.
Jednostka orzecznicza w odpowiedzi z dnia [...] marca 2014 r., poinformowała, że analiza powyższej dokumentacji z lat 1987 - 1994 nie zawierała wpisów lekarskich świadczących z wysokim prawdopodobieństwem o istnieniu u pacjentki zespołu cieśni nadgarstka. Wobec powyższego, informacje zawarte w nadesłanej dokumentacji nie mają wpływu na treść orzeczenia lekarskiego nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u K.R. przewlekle choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.
W piśmie z dnia [...] lipca 2014 r. K.R. przekazała kolejną dokumentację medyczną z lat 1985 - 1987 oraz 2000 - 2004, stanowiącą nowy materiał dowodowy w sprawie. Dokumentacja ta również została przekazana do konsultacji do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.
W przesłanej odpowiedzi z dnia [...] lipca 2014 r. Instytut poinformował, że po wnikliwej analizie przekazanej dokumentacji z lat 1985 - 1987 i 2000 - 2004 nie stwierdzono wpisów lekarskich świadczących bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem o istnieniu u K.R. zespołu cieśni nadgarstka w okresie jej aktywności zawodowej lub do roku od jej ustania. Zgłaszane dolegliwości ze strony kończyn górnych (nie ograniczone jedynie do rąk), z wyraźnym promieniowaniem od barku w kierunku obwodowym wskazują na ich etiologię korzeniową, związaną ze zmianami zwyrodnieniowymi i dyskopatycznymi kręgosłupa szyjnego. Jednostka wyjaśniła przy tym, że niejednokrotnie pojęcie "ręka" odnosi się do całej kończyny górnej, podczas gdy anatomicznie jest to tylko jej część najbardziej obwodowa. Informacje zawarte w nadesłanej dokumentacji nie mają wpływu na treść orzeczenia lekarskiego nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u K.R. przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.
W ocenie organu II instancji, w rozpatrywanej sprawie choroby zawodowej K.R. nie można bezspornie lub wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a wykonywaną pracą zawodową. Analiza dostępnej dokumentacji medycznej nie dostarczyła dowodów na istnienie u K.R. zespołu cieśni nadgarstka w okresie jej aktywności zawodowej lub do roku od jej ustania. Organ administracji stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy został rozpatrzony w sposób wnikliwy i wyczerpujący, a wydane w sprawie orzeczenia lekarskie i opinie uzupełniające są wzajemnie zgodne i nie budzą wątpliwości.
Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie K.R., wskazując na naruszenie prawa procesowego, tj. art. 77 § 1 i art. 80 kpa. W uzasadnieniu podniosła, że organy sanitarne nie podjęły wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do ustalenia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a wykonywaną pracą.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Powołanym we wstępie wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 2012/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę K.R..
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w ocenie organów administracji, brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy wykonywaną przez skarżącą pracą, a jej schorzeniami, które prawdopodobnie mają podłoże reumatoidalne. Natomiast skarżąca podnosiła, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone przez organy w sposób wadliwy, co uniemożliwiło przyjęcie prawidłowych - jej zdaniem - ustaleń o istnieniu bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy wykonywaną pracą a zespołem cieśni nadgarstka.
W ocenie Sądu, postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem kwestionowanej decyzji, zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, w zgodzie z podstawowymi zasadami procedury, w szczególności w zakresie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i jego wszechstronnej oceny. W konsekwencji, podjęte rozstrzygnięcie, sprowadzające się do stwierdzenia, że brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy pracą skarżącej w zakładzie przetwórstwa owocowego, a trapiącym ją schorzeniem cieśni nadgarstka, a w konsekwencji - stwierdzenie braku podstaw do stwierdzenia istnienia choroby zawodowej - odpowiada prawu.
Sąd wyjaśnił, że zgodnie z art. 235 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jednolity, Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm.), za chorobę zawodową uważa się schorzenie ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy zwanych "narażeniem zawodowym". Na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 237 § 1 kp, Rada Ministrów wydała rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych, które weszło w życie w dniu 3 lipca 2009 r. (rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t. jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1367 ze zm.). Stosownie do treści tego rozporządzenia, na pojęcie choroby zawodowej składają się dwa elementy: wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy.
We wskazanym rozporządzeniu, co do niektórych schorzeń sprecyzowano dodatkowo, że ów związek przyczynowy upoważniający do rozpoznania choroby zawodowej istnieje jedynie wówczas, gdy udokumentowane objawy chorobowe wystąpiły w czasie istnienia narażenia zawodowego albo w okresie nie dłuższym niż wskazany w tym rozporządzeniu. Aby zatem doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, schorzenie tej osoby powinno być wykazane w wykazie chorób zawodowych załączonych do rozporządzenia oraz powinno być spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. W przypadku ustalenia, że rozpoznana u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, ocena warunków jego pracy musi, zatem wykazać bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że pracę wykonywał w warunkach narażających na powstanie tej choroby zawodowej albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem, co najistotniejsze, wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Choroba zawodowa jest więc pojęciem prawnym, oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest tylko i wyłącznie sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.
Sąd wskazał, że zgodnie § 8 ust. 1 wskazanego rozporządzenia, podstawę do wydania przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia stanowi materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Jeżeli zaś właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1 jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału.
Sąd wyjaśnił, że nie ulega wątpliwości, że choroba zawodowa w postaci zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, w ramach kategorii przewlekłych chorób obwodowego układu nerwowego wywołanych sposobem wykonywania pracy, została ujęta w wykazie chorób zawodowych w poz. 20.1. Skoro w świetle orzeczenia lekarskiego jednostki orzeczniczej II stopnia z dnia [...] marca 2013 r., trzykrotnie potwierdzanego w toku postępowania odwoławczego, dokumentacja medyczna skarżącej z lat 1985 - 1994 i 2000 - 2004 nie dawała podstaw do uznania, że zespół cieśni nadgarstka wystąpił u K.R. w okresie jej aktywności zawodowej bądź do 2002 r., tj. w świetle ww. rozporządzenia do roku po zakończeniu przez skarżącą pracy w narażeniu (skarżąca pracowała w okresie od 1975 r. do 2001 r.), to brak było podstaw do stwierdzenia przez organy inspekcji sanitarnej choroby zawodowej u skarżącej.
Podstawą decyzji w kwestii stwierdzenia choroby zawodowej jest jedynie orzeczenie i badanie lekarskie przeprowadzone na podstawie i w zgodzie z rozporządzeniem w sprawie chorób zawodowych. Orzeczenia lekarskie wydawane na użytek postępowania w sprawie chorób zawodowych są opiniami w rozumieniu art. 84 § 1 kpa czyli stanowią dowód w sprawie podlegający ocenie przez organy zgodnie z regułami dowodowymi, zawartymi w art. 80 kpa.
Sąd wskazał, że Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. jako jednostka orzecznicza II stopnia trzykrotnie weryfikował swoje orzeczenie nr [...] z dnia [...] marca 2013 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u K.R. pod kątem danych wynikających z dokumentacji przedstawianej przez skarżącą w toku postępowania odwoławczego. W pismach z dnia [...] października 2013 r., [...] marca i [...] lipca 2014 r. IMPiZŚ w S. podtrzymał swoje stanowisko odnośnie do braku związku przyczynowego pomiędzy wykonywaną przez skarżącą pracą, a występującym u niej schorzeniem nadgarstka, przedstawiając szczegółowo motywy, na których oparte zostało orzeczenie lekarskie.
Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Sąd wyjaśnił, że ugruntowany jest pogląd, iż organ prowadzący postępowanie jest związany orzeczeniem lekarskim jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych. Organ nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji państwowej są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia skarżącego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich (por. wyrok NSA z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt II OSK 654/12, LEX nr 1252141, wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 22212/11, LEX nr 1138108, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 699/11, LEX 1152987).
Sąd administracyjny, kontrolując pod względem zgodności z prawem zaskarżoną decyzję, może kwestionować jedynie ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do podważenia pod względem formalnym również orzeczenia lekarskiego, np. jeżeli zostało wydane w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, bądź lekarza uprawnionego, lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu jednostce organizacyjnej, jednak nie może dotyczyć treści orzeczenia lekarskiego, które, ma charakter opinii biegłego.
Podsumowując Sąd wskazał, że w sytuacji, gdy jednostki orzecznicze w sposób wystarczający, spójny i logiczny wskazały na czym polega schorzenie cieśni nadgarstka oraz uzasadniły brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy czynnikami chorobowymi, a pracą w narażeniu na nie, podając przy tym prawdopodobną etiologię powstania tego schorzenia u skarżącej - zmiany reumatoidalne, stwierdzone już w roku 1975, a potwierdzone przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (na podstawie dodatniego wyniku "obecności przeciwciał przeciwjądrowych i przeciwcytoplazmatycznych ANA1- test przesiewowy", wskazujący na możliwość występowania schorzenia z kręgu chorób reumatoidalnych), to w żaden sposób nie można zarzucić organom obu instancji naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Okoliczności te znajdują bowiem dodatkowo swoje odzwierciedlenie w treści zaświadczenia lekarskiego, wydanego już w 1975 r. przez lek.med. J. S. (k. 33 akt administracyjnych), u którego jak potwierdziła podczas rozprawy w dniu 29 kwietnia 2015 r. leczyła się skarżąca, wskazujące na przyczyny związane z przewlekłymi stanami zapalnymi okołostawowymi. Organy, zgodnie z postanowieniami art. 7 i 77 § 1 kpa zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, i przede wszystkim, stosownie do art. 80 kpa, dokonały jego prawidłowej oceny. Przedłożone do akt administracyjnych orzeczenia lekarskie jednostek orzeczniczych były prawidłowe pod względem formalnym.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego K.R., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1/ na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, a to art. 2351 i art. 2352 kodeksu pracy w związku z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, iż zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej w postaci zespołu cieśni nadgarstka, podczas gdy z materiału dowodowego wynika z co najmniej wysokim prawdopodobieństwem związek przyczynowy pomiędzy charakterem wykonywanej pracy, a zdiagnozowanym zespołem cieśni nadgarstka, a nadto z przedłożonej przez skarżącą dokumentacji medycznej wynika, iż udokumentowane objawy tej choroby wystąpiły już podczas jej zatrudnienia w [...] w Ł. G. (obecnie: [...]);
2/ na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., art. 3 p.p.s.a, art. 141 § 4 p.p.s.a. z § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych i w związku z art. 7, 77 § 1, 78 § 1, 80 i 177 § 3 kpa polegające na wadliwej kontroli zaskarżonej decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z [...] września 2014 r., znak [...] utrzymującej w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z [...] kwietnia 2013 r., znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oraz nieuchyleniu tej, decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej, pomimo zaistnienia uchybień organu w postaci:
a/ nieprzeprowadzenia wbrew wnioskowi skarżącej z dnia [...] maja 2013 r. dowodu z przesłuchania lek.med. Z.J., będącego specjalistą neurologiem i lekarzem chorób wewnętrznych, mogącym potwierdzić wystąpienie u skarżącej udokumentowanych objawów zespołu cieśnie nadgarstka w okresie zatrudnienia i 1 roku po jego ustaniu;
b/ całkowitego pominięcia treści zaświadczenia lekarskiego lek.med J.R. z [...] czerwca 2014 r. potwierdzającego występowanie u skarżącej objawów zespołu cieśni nadgarstka w postaci drętwienia rąk/dłoni w okresach [...].05.1985 r. - [...].02.1987 r. i [...].12.2000 r. - [...].10.2004 r., t.j.: w okresie zatrudnienia i 1 rok po jego ustaniu;
c/ nieprzeprowadzenia dowodu z przesłuchania lek.med. J.R. na okoliczność wyjaśnienia treści zaświadczenia lekarskiego z [...].06.2014 r. i występowania u skarżącej objawów zespołu cieśni nadgarstka w okresach [...].05.1985 r. - [...].02.1987 r. i [...].12.2000 r. - [...].10.2004 r.;
d/ całkowitego pominięcia treści wpisów w dokumentacji medycznej z poradni lekarza rodzinnego w Ł. i braku uzasadnienia odmowy nadania im mocy dowodowej, podczas gdy treści wpisów z [...].02.1985 r., [...].12.2000 r., [...].01.2001 r., [...].01.2001 r., [...].02.2001 r. wskazują na występowanie u skarżącej objawów zespołu cieśni nadgarstka (cierpnięcie i drętwienie rąk, mrowienie);
e/ całkowitego pominięcia treści zaświadczenia lekarskiego lek.med. Z.J. z [...].07.2013 r., który zdiagnozował u skarżącej po raz pierwszy zespół cieśni nadgarstka w 2004 r., ale stwierdził, iż "niewykluczone, że obserwowane wcześniej objawy mogły być początkową fazą zespołu cieśni nadgarstka", co może potwierdzać występowanie u skarżącej udokumentowanych objawów tej choroby w okresie zatrudnienia i 1 rok po jego ustaniu;
f/ bezkrytycznej akceptacji wniosków zawartych w opiniach jednostek orzeczniczych I i II stopnia, a to w orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. oraz [...] Ośrodka Medycyny Pracy w K., podczas gdy opinie te są powierzchowne i schematyczne, a ich treść budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów;
g/ zaniechaniu zasięgnięcia drugiej opinii biegłego w odniesieniu do oceny dodatkowej dokumentacji medycznej przedłożonej przez skarżącą w szczególności dokumentacji medycznej z Poradni lekarza rodzinnego w Ł. w sytuacji istnienia wysokiego prawdopodobieństwa, że zaobserwowane objawy są związane ze zdiagnozowanym u skarżącej schorzeniem w postaci zespołu cieśni nadgarstka, a analiza tej dokumentacji przez lek.med A.B. z Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w świetle zasad logicznego rozumowania nie dawała podstaw do jednoznacznego wyeliminowania zawodowej etiologii choroby;
h/ zaniechaniu zażądania dodatkowych wyjaśnić od jednostki orzeczniczej II stopnia Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w celu uzupełnienia opinii poprzez m.in. porównanie wpływu na schorzenie skarżącej zawodowych o pozazawodowych czynników powstania zespołu cieśni nadgarstka oraz przyczyn, dla których opiniująca odrzuciła zawodową etiologię choroby pomimo długotrwałej pracy skarżącej w warunkach narażenia na to schorzenie.
Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu wg norm przepisanych, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej wskazał, że zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznania chorób zawodowych oraz formularza oceny narażenia zawodowego pracownik lub byłego pracownika. Nadto, organy I i li instancji były zobowiązane do podjęcia z urzędu wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Stosownie do art. 77 § 1 kpa organy te powinny w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Miały też obowiązek na podstawie art. 78 § 1 kpa uwzględnić wniosek dowodowy strony, jeśli jego przedmiotem jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Zgodnie z art. 80 kpa organy I i II instancji miały obowiązek do ceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Treść art. 80 kpa obliguje organy do weryfikacji w granicach zasady swobodnej dowodów również opinii biegłych, w tym orzeczeń lekarskich jednostek I i II stopnia pod katem jasności, spójności, zasad logicznego rozumowania i pozostałym zebranym materiałem dowodowym. Wnikliwe i wszechstronne materiału dowodowego powinno mieć odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym decyzji, które powinno zawierać w szczególności wyjaśnienie przyczyn, dla których organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej określonym dowodom (art. 107 § 3 kpa). W niniejszej prawie organy administracji uchybiły powyższym obowiązkom. Zgodnie z oświadczeniem lek.med. J.R. zawartym w zaświadczeniu lekarskim z [...].06.2014 r. skarżąca była leczona z powodu drętwienia rąk/dłoni w [...].05.1985 r. - [...].02.1987 r. i [...].12.2000 r. - [...].10.2004 r., co mogło sugerować występowanie u niej symptomów zespołu cieśni nadgarstka w trakcie zatrudnienia i 1 rok po jego ustaniu. Ani w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ani w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie podano przyczyn, dla których organ, a następnie Sąd odmówiły mocy dowodowej temu zaświadczeniu. W opinii skarżącej potwierdza to wystąpienie udokumentowanych objawów choroby zawodowej już w trakcie zatrudnienia. Również w piśmie Instytutu Medycyny i Zdrowia Środowiskowego w S. z [...] lipca 2014 r., w którym odnotowano to zaświadczenie brak jest wzmianek o przyczynach odmowy uwzględnienia stwierdzonych w nim faktów. Zdaniem skarżącej w przypadku powzięcia wątpliwości przez organ, co do treści powyższego zaświadczenia, powinno dojść do przesłuchania lek.med. J.R.. Wystąpienie objawów zespołu cieśni nadgarstka zostało zdaniem skarżącej dokumentowane we wpisach w dokumentacji medycznej z poradni lekarza Rodzinnego w Ł. z [...].02.1985 r., [...].12.2000 r., [...].01.2001 r., [...].01.2001 r., [...].02.2001 r., w których odnotowano cierpnięcie i drętwienie obu rąk, mrowienie w rękach, ból promieniujący z ręki do barku. Zarówno organy, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie odniosły się w sposób należyty do tych wpisów, ani nie wskazały dlaczego odmówiono im mocy dowodowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił ocenę organu II instancji co wiarygodności opinii Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. na temat etiologii wyżej stwierdzonych objawów w postaci cierpnięcia, drętwienia i mrowienia rąk skarżącej. W piśmie z [...] lipca 2014 r. lek.med. A. B. w sposób bardzo ogólnikowy stwierdziła, że objawy te mają źródło w zmianach zwyrodnieniowych i dyskopatycznych kręgosłupa szyjnego, ignorując fakt, że skarżąca była bezskutecznie leczona na to schorzenie i brak efektów schorzenia doprowadził do rozpoznania u niej zespołu cieśni nadgarstka w 2004 r. W piśmie z dnia [...] października 2013 r. lek.med. A.B. dostrzegła w dokumentacji medycznej stwierdzenie objawu Raynauda i przyznała, że "może on towarzyszyć zespołowi cieśni nadgarstka". Wystąpienie tego objawu przypisała jednak pracy skarżącej w niskiej temperaturze, a nie wykonywanym przez nią monotypowym ruchom rąk. W orzecznictwie podnosi się, że tzw. praca w narażeniu, czyli ekspozycja na czynniki wpływające na powstanie choroby zawodowej (w tym przypadku m.in. monotypowe ruchy rąk) stwarza swego rodzaju domniemanie, iż stwierdzone objawy mają swoje źródło w rodzaju wykonywanej pracy. Domniemanie to upada, jeżeli zebrany materiał dowodowy pozwala jednoznacznie lub z wysokim prawdopodobieństwem wykluczyć taki związek przyczynowo - skutkowy, to znaczy wskazać inną niż zawodowa etiologię choroby. Oznacza to, że aby wykluczyć zawodową etiologię zdiagnozowanego u skarżącej schorzenia, jednostki orzecznicze I i II stopnia musiałyby wykazać co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem, że zaobserwowane w okresie zatrudnienia i 1 rok po jego ustaniu podawane alternatywne przyczyny wystąpienia objawów drętwienia, cierpnięcia i mrowienia rąk mają charakter przypuszczeń i nie są poparte jakimikolwiek dowodami.
Zdaniem pełnomocnika skarżącej kasacyjnie nie ma żadnych dowodów, że skarżąca cierpiała w okresie zatrudnienia i 1 rok po jego ustaniu na reumatoidalne zapalenie stawów. Nadto, przeprowadzony w 2013 r. przez jednostkę orzeczniczą II stopnia ANA-1-test przesiewowy nie może być jedyną podstawą zdiagnozowania u skarżącej reumatoidalnego zapalenia stawów, gdyż test ten nie ma charakteru rozstrzygającego w tym zakresie, a dodatni wynik na obecność przeciwciał przeciwjądrowych i przeciwplazmatycznych może świadczyć o wystąpieniu szeregu chorób, przykładowo o genezie autoimmunologicznej. Sformułowanie, że objawy podobne do objawów zespołu cieśni nadgarstka mogły wystąpić u skarżącej z przyczyn reumatoidalnych ma charakter, niczym niepopartej hipotezy i nie może w świetle zasad logicznego rozumowania służyć za przekonujący argument za wykluczeniem zawodowej etiologii tego schorzenia.
Zarówno organ II instancji, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny całkowicie pominęły treść zaświadczenia lek.med. Z.J. (specjalisty neurologa) z [...] lipca 2012 r., który zdiagnozował w 2004 r. po raz pierwszy u skarżącej obustronny zespół cieśni nadgarstka i stwierdził, iż "niewykluczone, że obserwowane wcześnie objawy mogły być początkową fazą zespołu cieśni nadgarstka. Zaświadczenie to zostało wydane po analizie dokumentacji medycznej skarżącej przez tego lekarza. W opinii skarżącej treść powyższego zaświadczenia może świadczyć o wystąpieniu u niej udokumentowanej choroby zawodowej w okresie zatrudnienia i 1 rok po jego ustaniu.
Zdaniem pełnomocnika skarżącej kasacyjnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie dostrzegając powyższych uchybień i bezkrytycznie akceptując stan faktyczny ustalony w zaskarżonej decyzji, sam naruszył powołane w zarzutach przepisy postępowania. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny winien był dokonać kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem, w tym także skontrolować prawidłowość dokonanych przez organ ustaleń faktycznych.
Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., polega na przedstawieniu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanu sprawy w sposób niezgodny ze stanem rzeczywistym. Szereg dowodów znajdujących się w aktach sprawy wskazuje na występowanie u skarżącej udokumentowanych objawów zespołu cieśni nadgarstka w okresie zatrudnienia i 1 rok po jego ustaniu.
W ocenie pełnomocnika skarżącej kasacyjnie naruszenie powyższych przepisów postępowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rzeczywistości naruszenie to w opinii skarżącej determinowało treść zaskarżonego orzeczenia. Gdyby sądowa kontrola decyzji organu II instancji była przeprowadzona zgodnie z dyspozycjami art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1, 78 § 1, 80 i 177 § 3 kpa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) uchyliłby zaskarżoną decyzję.
Pełnomocnik skarżącej podkreślił, że stawiany zarzut naruszenia prawa materialnego ma charakter wtórny do zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Stosownie do art. 2351 i art. 2352 kp do stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest spełnienie następujących przesłanek:
a/ rozpoznania u pracownika lub byłego pracownika choroby figurującej w wykazie chorób zawodowych zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 kodeksu pracy. Powyższa przesłanka jest w odniesieniu do skarżącej spełniona. Jednostki orzecznicze I i II stopnia rozpoznały u skarżącej obustronny zespół cieśni nadgarstka figurujący w wykazie chorób zawodowych pod pozycją 20.1;
b/ wykonywanie przez skarżącą w warunkach narażenia na daną chorobę zawodową. Powyższa przesłanka również jest w odniesieniu do skarżącej spełniona. Skarżąca przez 27 lat wykonywała pracę mogącą ją narażać na wystąpienie zespołu cieśni nadgarstka. Opis warunków pracy jest zawarty w materiale dowodowym, m.in. w Karcie Oceny Narażenia Zawodowego w Związku z Podejrzeniem Choroby Zawodowej i Protokole z dochodzenia epidemiologicznego;
c/ pomiędzy wykonywaniem pracy w warunkach narażenia zawodowego na chorobę zawodową musi istnieć związek przyczynowy, zaś rozpoznanie choroby zawodowej w postaci zespołu cieśni nadgarstka musi nastąpić w okresie pracy lub 1 roku po ustaniu pracy. Powyższa przesłanka jest również w odniesieniu do skarżącej spełniona. Materiał dowodowy w postaci wpisów w dokumentacji medycznej przychodni rodzinnej w Ł., zaświadczenia lek.med. J.R., zaświadczenia lek.med. Z.J., zeznania skarżącej, wskazują na wystąpienie udokumentowanych objawów zespołu cieśni nadgarstka w postaci drętwienia, cierpnięcia i mrowienia rąk już w okresie zatrudnienia. Okoliczność, że choroba została prawidłowo zdiagnozowana dopiero w 2004 r. nie ma znaczenia dla sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa.
Zgodnie z art. 235¹ kp za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Pojęcie "choroby zawodowej" jest więc pojęciem prawnym, posiadającym ustawową definicję. Z powołanego przepisu wynika, iż dla uznania choroby za chorobę zawodową konieczne jest, aby rozpoznane schorzenie figurowało w wykazie chorób zawodowych oraz aby istniał związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy powstałymi objawami chorobowymi, a warunkami, w jakich pracownik świadczył pracę ustalony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Choroba zawodowa jako pojęcie prawne odnosi się zatem do zachorowania pozostającego w związku przyczynowo - skutkowym z wykonywaną pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, a na jej rodzaj ma wpływ charakter, sposób i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne i zostały ujęte w wykazie chorób zawodowych. Z treści normatywnej postanowień art. 235¹ kp wynika, że są dwa alternatywne sposoby stwierdzenia, w wyniku oceny warunków pracy, czy choroba zawodowa spowodowana jest działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, lub w związku ze sposobem wykonywania pracy, ("narażenie zawodowe"). Użyta w dyspozycji powyższego przepisu alternatywa: "bezspornie" lub z "wysokim prawdopodobieństwem", wskazuje na pewną dyskrecjonalność organów inspekcji sanitarnej prowadzących postępowanie w przedmiocie ustalenia przyczyn choroby zawodowej, nieoznaczającą jednak jakiejkolwiek dowolności.
W myśl art. 235² kp rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, jednak pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest specyficznym postępowaniem administracyjnym, zaś regulacje procesowe zawarte w Kodeksie pracy i rozporządzeniu wykonawczym z 2009 r. w sprawie chorób zawodowych stanowią lex specialis wobec przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje byłego pracownika, którego podejrzenie dotyczy, na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, do jednostki orzeczniczej, o której mowa w § 5 ust. 2. Następnie lekarz tej jednostki na podstawie przeprowadzonych badań, dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). W § 6 ust. 2 zostały wymienione czynniki, które lekarz orzecznik winien uwzględnić przy dokonywaniu oceny narażenia zawodowego. Należy zwrócić uwagę, że to uprawniona jednostka diagnostyczno-orzecznicza ocenia, czy dysponuje pełnym materiałem lekarskim pozwalającym na wydanie orzeczenia w sprawie istnienia podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.
Dopiero po otrzymaniu ostatecznego orzeczenia lekarskiego właściwy organ, tj. w I instancji właściwy Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny, a w II - Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, wydaje na podstawie zebranego materiału dowodowego, a w szczególności na podstawie danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej stwierdzenia.
Pracownik lub były pracownik, badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia (§ 7 ust. 1). Stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika. W przypadku zaś jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, uzupełnienia orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia materiału dowodowego (§ 8 ust. 2). Zgodnie z treścią wskazanego przepisu rozporządzenia, w razie uznania, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, to inspektor sanitarny decyduje o wyborze sposobu uzupełnienia materiału dowodowego poprzez podjęcie jednej lub kilku wymienionych w nim czynności. Przepis ten nie wprowadza zatem hierarchii dowodów poprzez przyznanie prymatu jednej czynności dowodowej nad inną, w tym zwłaszcza konsultacji jednostki orzeczniczej II stopnia.
W przedmiotowej sprawie, z zachowaniem wskazanego wyżej trybu postępowania, odmowa stwierdzenia wystąpienia u K.R. przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., zostało poprzedzone poddaniem jej badaniom lekarskim w uprawnionych jednostkach orzeczniczych. [...] Ośrodek Medycyny Pracy w K. orzeczeniem lekarskim nr [...] z dnia [...] lipca 2012 r. stwierdził brak podstaw do rozpoznania u K.R. zespołu cieśni nadgarstka. W wyniku postępowania odwoławczego, Instytut Medycy Pracy i Zdrowia Środowiskowego Przychodnia Chorób Zawodowych w S. - jednostka orzecznicza II stopnia - orzeczeniem lekarskim z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] orzekł o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej określonej w poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych. Dokonując oceny całości dokumentacji medycznej lekarz -specjalista stwierdził, że: "(...) W trakcie obecnej obserwacji klinicznej przeanalizowano dostępną dokumentację medyczną, w tym kartę narażenia zawodowego, przeprowadzono także konsultacje specjalistyczne: neurologiczną i ortopedyczną. Wykonano badanie EMG, które potwierdziło obecność zaburzeń przewodnictwa w obu nerwach pośrodkowych. Biorąc pod uwagę, że od zakończenia pracy badanej w narażeniu minęło 12 lat, a pierwsze udokumentowane rozpoznanie zespołu cieśni nadgarstka miało miejsce w 2005 r. (tj. po zakończeniu pracy w narażeniu, podczas gdy okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu w przypadku przewlekłych chorób obwodowego układu nerwowego wynosi 1 rok) oraz uwzględniając dodatni wynik obecności przeciwciał przeciwjądrowych i przeciwcytoplazmatycznych (ANA 1 - test przesiewowy) wskazując na możliwość występowania u badanej schorzenia z kręgu chorób reumatoidalnych.
Wobec powyższych okoliczności, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie miał podstaw do zakwestionowania postępowania przeprowadzonego przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Organ sanitarny II instancji miał prawo stwierdzić, że materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji o odmowie stwierdzenia choroby zawodowej. Warunkiem koniecznym stwierdzenia przez organ inspekcji sanitarnej choroby zawodowej jest bowiem uprzednie jej lekarskie rozpoznanie przez właściwą medyczną jednostkę orzeczniczą (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 r., sygn. I SA 1801/00, LEX nr 77663). Podkreślić należy, że Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego jest jednostką naukową i posiada szerokie możliwości diagnostyczne. Organy administracji są zaś związane orzeczeniami jednostek medycznych określonych w § 5 rozporządzenia i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia pracownika lub byłego pracownika kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących postawę orzeczeń lekarskich.
W tym miejscu należy wskazać na utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 kpa. Bez tej opinii bądź sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalić, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to jednak zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 kpa. Zatem podstawowym - choć nie jedynym - warunkiem rozpoznania choroby zawodowej jest pozytywna opinia lekarska wydana w trybie ww. rozporządzenia. Wprawdzie istnieje kontrola czy możliwość podważenia takich opinii, ale w ograniczonym zakresie. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, organ jest związany opinią lekarską w zakresie wiedzy medycznej. Takiej wiedzy nie posiadają organy administracyjne czy sądy, a zatem nie mogą samodzielnie podważać opinii specjalistów. W przypadku, gdy orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i jest zgodne z prawem organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej, nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek organizacyjnych, ani też dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 335/10).
Skoro w niniejszej sprawie lekarze obu jednostek orzeczniczych wydali zgodne co do ustaleń orzeczenia, stwierdzające brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, a wskazane powyżej orzeczenia lekarskie zawierają elementy merytorycznie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i wskazują, że z medycznego punktu widzenia, z uwzględnieniem charakteru i sposobu wykonywania pracy, oraz złożonej przez skarżącą dokumentacji medycznej pochodzącej z poradni lekarza rodzinnego w Ł., zaświadczeń lekarskich wydanych przez lek.med. Z.J. oraz lek.med J.R. - to zgodnie z treścią art. 235¹ kp, nie było podstaw do wydania decyzji, która byłaby sprzeczna z rozpoznaniem zawartym w orzeczeniu, spełniającym wymogi proceduralne i wyjaśniającym poczynione rozpoznanie. Tym bardziej, że [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., rozpatrując odwołanie od decyzji organu I instancji, a przed wydaniem zaskarżonej decyzji i złożeniem dodatkowej dokumentacji medycznej przez skarżącą, wielokrotnie przesyłał złożoną dokumentację medyczną do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z wnioskiem o wydanie uzupełniającego orzeczenia lekarskiego. Ośrodek ten w pismach z dnia [...] marca 2014 r. oraz z dnia [...] lipca 2014 r. podtrzymał swoje wcześniejsze ustalenia, szczegółowo opisując złożoną dokumentację lekarską i odnosząc się do twierdzeń w nich zawartych, wskazując, że "(...) wnikliwa analiza dokumentacji lekarskiej z lat 1985 - 1987 i 200 - 2004 nie zawiera wpisów lekarskich świadczących bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem o istnieniu u pacjentki zespołu cieśni nadgarstka w okresie jej aktywności zawodowej lub do roku od jej ustania. Zgłaszane dolegliwości ze strony kończyn górnych (nie ograniczone jedynie do rąk), z wyraźnym promieniowaniem od barku w kierunku obwodowym wskazują na ich etiologię korzeniową związaną ze zmianami zwyrodnieniowymi i dyskopatycznymi kręgosłupa szyjnego. Informacje zawarte w nadesłanej dokumentacji nie mają wpływu na treść orzeczenia lekarskiego". Twierdzenie pełnomocnika skarżącej dotyczące nieprzeprowadzenia dodatkowych dowodów w toku postępowania (nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania wskazanych w skardze kasacyjnej lekarzy), nie stanowi o wadliwości wydanego orzeczenia. Dokumentacja medyczna sporządzona przez wskazanych lekarzy była przedmiotem oceny lekarza z wyspecjalizowanego ośrodka, który ocenił "przydatność" złożonej dokumentacji medycznej.
Z powyższych względów Sądowi I instancji nie można skutecznie przypisać zarzutu naruszenia art. 235¹ kp, a także § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania należy wskazać, że Sąd I instancji zasadnie przyjął, iż stan faktyczny sprawy odzwierciedla przeprowadzone przez organy postępowanie, które w konsekwencji doprowadziło do ustalenia, że warunki pracy zawodowej wykonywanej przez K.R. nie przyczyniły się do wystąpienia choroby, która mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie mogły zatem podważyć zasadności zaskarżonego wyroku zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 3 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 kpa. Sąd w pełni prawidłowo ocenił ustalenie stanu faktycznego w oparciu o jednoznaczne orzeczenia jednostek medycznych Nie można uznać za zasadny zarzut, że orzeczenia te nie stanowią dowodu.
Podobnie za bezzasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w związku z art. 3 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał kontroli sprawy w przedmiocie choroby zawodowej, wyraźnie wskazując na podstawy zajętego stanowiska. Tym samym rozpoznał jej istotę.
Mając na uwadze powyższe względy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Sąd w wydanym wyroku nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej kasacyjnie wynagrodzenia za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny (art. 254 § 1 p.p.s.a.).