II OSK 2040/24

II OSK 2040/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący/
Tomasz Bąkowski
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 519
art. 100 ust. 1 pkt 5 lit.a
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie sędzia NSA Tomasz Bąkowski sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 2559/23 w sprawie ze skargi M. E. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 5 września 2023 r. nr DL.WIIPO.4100.9402.2023/NP w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od M. E. na rzecz Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców kwotę 510 (pięćset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 26 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 2559/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") po rozpoznaniu skargi obywatela Kirgistanu M. E. (dalej: "cudzoziemiec", "skarżący") uchylił decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu", "skarżący kasacyjnie") z 5 września 2023 r. nr DL.WIIPO.4100.9402.2023/NP oraz orzekł w przedmiocie kosztów postępowania sądowego. Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Świętokrzyskiego (dalej: "Wojewoda") z 13 czerwca 2023 r. nr SO.III.6151.3899.2022.AKS, którą odmówiono cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy.
2. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
2.1. Wnioskiem z 21 listopada 2022 r. cudzoziemiec wystąpił o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy.
2.2. Wojewoda, decyzją z 13 czerwca 2023 r. na podstawie art. 100 ust. 1 pkt 5 lit.a ustawy z dnia 12 grudnia 2013 o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519 ze zm.; dalej: "ustawa o cudzoziemcach" lub "u.o.c.") odmówił udzielenia wnioskowanego zezwolenia. W ocenie organu pierwszej instancji cudzoziemiec wypełniając wniosek, odpowiadając "nie" na pytania w części III. pkt VIII i X, tj. Czy był Pan karany sądownie na terytorium Rzeczypospolitej? oraz Czy ciążą na Panu zobowiązania wnikające z orzeczeń sądowych? - złożył wniosek zawierający fałszywą informację. Wojewoda wskazał, że pismem z 22 grudnia 2022 r. Komenda Wojewódzka Policji
w K. poinformowała, że wobec cudzoziemca było prowadzone postępowanie przygotowawcze z art. 157a § 1 k.k. Wojewoda ustalił, że cudzoziemiec został skazany prawomocnym wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Sochaczewie
z 21 lutego 2023 r., sygn. akt II K 160/22, na karę grzywny. Zgodnie z informacją przekazaną przez Komendę Powiatową Policji w S. z 9 marca 2023 r., cudzoziemiec wiedział o toczącym się przeciwko niemu postępowaniu karnym, gdyż był zatrzymany, a 8 marca 2022 r. został mu przedstawiony zarzut.
2.3. W odwołaniu od rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, skarżący podniósł, że postępowanie sądowe zakończyło się dopiero 21 marca 2023 r., zatem już po złożeniu wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Z uwagi na powyższe w części III. pkt VIII i X nie podał informacji nieprawdziwej.
2.4. Szef Urzędu, zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W ocenie Szefa Urzędu z akt sprawy wynika, że skarżący wypełnił przesłankę określoną w art. 100 ust. 1 pkt 5 lit.a u.o.c., dającą podstawy do odmowy udzielenia cudzoziemcowi wnioskowanego zezwolenia. Odnosząc się do treści odwołania, organ odwoławczy przyznał, że cudzoziemiec na dzień składania wniosku, tj. 21 listopada 2022 r. nie był karany prawomocnym wyrokiem sądu, co wynika z pisma Sądu Rejonowego w Sochaczewie z 5 kwietnia 2023 r. W piśmie tym poinformowano, że wyrok nakazowy został wydany 21 lutego 2023 r., a zatem po złożeniu podania w sprawie administracyjnej. W ocenie Szefa Urzędu strona była zobowiązana do podania prawdziwych informacji we wniosku i była świadoma toczącego się postępowania w sprawie o wykroczenie. Mimo to cudzoziemiec,
w części III. pkt IX w odpowiedzi na pytanie Czy toczy się przeciwko Panu postępowanie karne lub postępowanie w sprawach o wykroczenie na terytorium RP? zaznaczył odpowiedź "nie".
2.5. W skardze na rozstrzygnięcie Szefa Urzędu podniesiono, że w sprawie nie zostały wyjaśnione w sposób wyczerpujący okoliczności niepodania przez skarżącego we wniosku informacji o toczącym się postępowaniu w sprawie o wykroczenia, a w szczególności jakie znaczenie miało to, że wniosek był wypełniony bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, a przez pracownika firmy,
w której pracował skarżący, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący wskazał, że sam nie był w stanie prawidłowo, jako obywatel Kirgistanu, który nie pisze w języku polskim, wypełnić formularza.
2.6. Szef Urzędu w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
2.7. WSA w Warszawie we wskazanym na wstępie wyroku z 26 marca 2024 r. uznał, że ocena Szefa Urzędu, że skarżący wypełnił przesłankę określoną w art. 100 ust.
1 pkt 5 lit.a u.o.c, przemawiającą za odmową udzielenia mu wnioskowanego zezwolenia, była przedwczesna. W ocenie sądu pierwszej instancji, organ mając wiedzę o prowadzonym wobec skarżącego postępowaniu przygotowawczym
i sprzecznym z tym ustaleniem oświadczeniem skarżącego we wniosku, powinien zaistniałą rozbieżność wyjaśnić, wzywając skarżącego do ustosunkowania się co do poczynionych ustaleń. Tym bardziej, że z treści decyzji organu pierwszej instancji wynikało, że przyczyną wydania decyzji odmownej, było podanie fałszywych informacji w zakresie karalności sądowej i zobowiązań wynikających z orzeczenia sądu (do czego odniósł się skarżący w odwołaniu), a nie w zakresie postępowania przygotowawczego, będącego jednym z etapów, a zarazem pierwszym etapem postępowania karnego. Podano, że jeżeli uzyskane w ten sposób wyjaśnienia budziłyby wątpliwości lub okazały się niewiarygodne, wówczas organ dokonując swobodnej oceny dowodów mógłby odmówić im znaczenia, tym samym wydać stosowne rozstrzygnięcie. Podkreślono, że w orzecznictwie panuje ugruntowany pogląd, że warunkiem zastosowania art. 100 ust. 1 pkt 5 lit.a u.o.c. jako podstawy odmowy czy cofnięcia zezwolenia jest również to, by cudzoziemiec miał świadomość podania fałszywych informacji lub zatajenia prawdy. W ocenie WSA w Warszawie, niezgodność podanych informacji z prawdą powinna stanowić podstawę do podjęcia czynności prowadzących do wyjaśnienia intencji skarżącego. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Szef Urzędu nie wyjaśnił w sposób bezsporny, czy skarżący świadomie popełnił błąd i z czego wynikało to, że zataił tę informację przy wypełnianiu wniosku. Podsumowując stwierdzono, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a., które doprowadziły do naruszenia art. 100 ust. 1 pkt 5 lit.a u.o.c. polegającego na przedwczesnym zastosowaniu przepisu prawa materialnego bez uprzedniego należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Wskazano, że uzupełnienie postępowania dowodowego będzie wymagało przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącego (ewentualnie także pracownika pomagającego skarżącemu wypełnić wniosek
o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy) na okoliczność, czy rzeczywiście
w momencie wypełniania wniosku oraz jego podpisywania skarżący miał świadomość czy nie, co do tego, że zawiera w nim fałszywe informacje dotyczące toczącego się postępowania karnego, w tym kiedy doręczono skarżącemu akt oskarżenia, czy zawiadomienia o terminie rozpraw, albowiem z akt sprawy nie wynika ażeby postępowanie karne, w którym zapadł wyrok skazujący skarżącego było postępowaniem nakazowym, jak to stwierdził organ pierwszej instancji.
3. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Szef Urzędu, zaskarżając go w całości, zarzucając:
I. naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego oraz przepisów postępowania administracyjnego poprzez naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a
i c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 100 ust. 1 pkt 5 lit.a ustawy o cudzoziemcach polegające na nieuzasadnionym przypisaniu Szefowi Urzędu naruszenia wskazanych powyżej przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, które w ocenie sądu pierwszej instancji miało doprowadzić do przedwczesnego zastosowania w/w przepisu prawa materialnego do czego doszło skutkiem: błędnego uznania przez sąd pierwszej instancji, że Szef Urzędu nie wyjaśnił w sposób bezsporny czy skarżący świadomie popełnił błąd i z czego wynikało to, że zataił informację przy wypełnianiu wniosku w konsekwencji czego przedwczesna była ocena organu odwoławczego, wyrażona w zaskarżonej decyzji, że skarżący wypełnił przesłankę określoną w art. 100 ust. 1 pkt 5 lit.a ustawy
o cudzoziemcach; błędnego przyjęcia, że każdorazowo niezgodność podanych informacji z prawdą powinna stanowić podstawę do podjęcia czynności prowadzących do wyjaśnienia intencji skarżącego podczas gdy: organ ustalił, iż skarżący został tymczasowo aresztowany w okresie od 6 marca 2022 r. do 8 marca 2022 r., w dniu 8 marca 2022 r. (a więc ok. 8 miesięcy przed złożeniem wniosku) przedstawiono mu zarzut popełnienia czynu z art. 157 § 1 k.k. oraz, że 25 marca 2022 r. skierowano przeciwko skarżącemu akt oskarżenia do Sądu Rejonowego
w Sochaczewie, o czym musiał zostać on zawiadomiony - w konsekwencji czego prawidłowo uznano, że podanie we wniosku nieprawdziwej informacji dotyczącej okoliczności istotnej z punktu widzenia przesłanek uzasadniających udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej było intencjonalne i świadome; skarżący mimo, iż skorzystał z pomocy przy wypełnianiu wniosku ponosi w pełni odpowiedzialność za treść w nim podaną i nie może zwolnić się od niej ze względu na fakt, że powierzył wypełnienie formularza wniosku innej osobie. Złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie wiedzy potwierdzone podpisem skarżącego stanowi oświadczenie samego cudzoziemca; prawidłowa wykładnia art. 100 ust. 1 pkt 5 lit.a ustawy o cudzoziemcach obejmuje również zachowanie, tj. działanie albo zaniechanie, cechujące się nieumyślnością, będące wynikiem niezachowania należytej ostrożności względem wywodzonego
z przepisów prawa obowiązku rzetelnego podania w tym wniosku prawdziwych informacji o okolicznościach mających znaczenie dla rozstrzygnięcia tej sprawy dlatego nawet uzyskanie wyjaśnień skarżącego czy świadomie popełnił błąd
i z czego wynikało to, że zataił tę informację przy wypełnianiu nie mogło w żadnym stopniu wpłynąć na wynik sprawy a zatem materiał dowodowy zebrany w sprawie był wystarczający do przyjęcia oceny, że w sprawie wystąpiły okoliczności faktyczne uzasadniające zastosowanie art. 100 ust. 1 pkt 5 lit.a ustawy o cudzoziemcach
w konsekwencji czego nie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji;
II. naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i następnie błędne zastosowanie przepisu art. 100 ust. 1 pkt 5 lit.a ustawy o cudzoziemcach a ściślej błędną ocenę jego przedwczesnego zastosowania przez organ odwoławczy do czego doszło na skutek przyjęcia przez sąd pierwszej instancji, że organ przedwcześnie i wbrew ogólnym zasadom postępowania administracyjnego ustalił, iż oświadczenie o braku sądowej karalności było świadome i obliczone na wprowadzenie organów w błąd podczas gdy: materiał dowodowy zebrany w sprawie był wystarczający do przyjęcia oceny, że w sprawie wystąpiły okoliczności faktyczne uzasadniające zastosowanie art. 100 ust. 1 pkt 5 lit.a ustawy o cudzoziemcach; prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna obejmować również zachowanie, tj. działanie albo zaniechanie, cechujące się nieumyślnością, będące wynikiem niezachowania należytej ostrożności względem wywodzonego z przepisów prawa obowiązku rzetelnego podania we wniosku prawdziwych informacji
o okolicznościach mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie Szef Urzędu wniósł
o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi; względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, jak również zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego Szefa Urzędu, w tym postępowaniu według norm przepisanych. Ponadto skarżący kasacyjnie organ oświadczył, że zrzekam się rozprawy.
4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
4.1. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
4.2. Zasadne okazały się zarówno zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania regulujących zasady gromadzenia oraz oceny materiału dowodowego (w tym art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a.), jak i zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. 100 ust. 1 pkt 5 lit.a u.o.c.
4.3. W sprawie zasadnicze znaczenie ma dokonanie właściwej wykładni art. 100 ust. 1 pkt 5 lit.a u.o.c. Kwestia ta determinuje bowiem zakres okoliczności faktycznych, które muszą być poczynione przez organ dla prawidłowego zastosowania przywołanego przepisu ustawy o cudzoziemcach.
4.4. Zgodnie z art. 100 ust. 1 pkt 5 lit.a u.o.c., udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy odmawia się cudzoziemcowi, gdy w postępowaniu w sprawie udzielenia mu zezwolenia na pobyt czasowy złożył on wniosek zawierający nieprawdziwe dane osobowe lub fałszywe informacje lub dołączył do niego dokumenty zawierające takie dane lub informacje. Z punktu widzenia funkcji prewencyjnej, jaką pełni art. 100 ust. 1 pkt 5a u.o.c., nie jest istotne, jakimi motywami kierował się cudzoziemiec podając nieprawdziwe dane. Z treści art. 100 ust. 1 pkt 5a u.o.c. nie sposób również wyprowadzić wymogu umyślnego działania cudzoziemca. Istotne jest natomiast to, że cudzoziemiec miał świadomość podawania informacji nieodpowiadających rzeczywistemu stanowi rzeczy. Podpisanie się pod podaniem zawierającym nieprawdziwe informacje stwarza silne domniemanie faktyczne, że cudzoziemiec działał świadomie. Taki jest m.in. sens instytucji podpisu dokumentu. Przy czym na równi ze świadomością podania nieprawdziwych informacji należy, na gruncie art. 100 ust. 1 pkt 5a u.o.c., traktować podanie przez cudzoziemca nieprawdziwych informacji lub dołączenie sfałszowanych dokumentów na skutek niedbalstwa. Z przypadkiem takiego niedbalstwa będziemy mieć, zasadniczo, do czynienia m.in. w sytuacji, w której cudzoziemiec podpisuje dokument wypełniony przez inną osobę bez zapoznania się z jego treścią. W przeciwnym razie wspomniana funkcja prewencyjna art. 100 ust. 1 pkt 5a u.o.c. nie zostanie zrealizowana. W podobnym kierunku wypowiedział się już NSA w wyroku z 18 listopada 2015 r., sygn. akt II OSK 669/14 (CBOSA), wskazując, że nie ma znaczenia, czy działanie cudzoziemca skutkujące niepodaniem prawdziwych informacji było umyślne, wystarczy, aby nie zachował on należytej staranności przy składaniu wniosku o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Wymaga równocześnie podkreślenia, że w sprawie nie chodzi o odpowiedzialność karną cudzoziemca, ale odpowiedzialność administracyjną, która, z natury rzeczy, ma charakter obiektywny. Natomiast okoliczność, czy cudzoziemiec działał umyślnie ma istotne znaczenie z punktu widzenia ewentualnej odpowiedzialności karnej cudzoziemca na podstawie art. 233 k.k. w zw. z art. 106 ust. 1 pkt 16 u.o.c. (w odniesieniu do posłużenia się sfałszowanym dokumentem zob. art. 270 oraz art. 271 k.k.).
4.5. Przenosząc powyższe oceny prawne na grunt niniejszej sprawy należy przypomnieć, że cudzoziemiec w dniu 6 marca 2022 r. w S. popełnił przestępstwo polegające na pobiciu pokrzywdzonego, skutkujące naruszeniem czynności narządu ciała na okres przekraczający siedem dni, tj. czynu z art. 157 § 1 k.k. (zob. opis czynu zawarty w prawomocnym wyroku Sądu Rejonowego w Sochaczewie z 21 lutego 2023 r., sygn. akt II K 160/22). Z akt administracyjnych wynika również, że skarżący był w związku z tym czynem zatrzymany w dniach 6-8 marca 2022 r., przy czym w dniu zwolnienia postawiono mu zrzut popełnienie wspomnianego przestępstwa. W takich okolicznościach sprawy nie można, w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego, utrzymywać, że cudzoziemiec nie miał w dniu złożenia wniosku, tj. 21 listopada 2022 r., wiedzy o toczącym się przeciwko niemu postępowaniu karnym. Informacje podane przez skarżącego w punkcie C.IX wniosku pobytowego były niezgodne z prawdą. W świetle akt sprawy, w tym oświadczeń skarżącego, zbędne było prowadzenie dalszego postępowania wyjaśniającego co do ewentualnego celowego działania skarżącego w kontekście podania nieprawdziwych informacji we wniosku pobytowym. Nawet bowiem w razie ewentualnego przyjęcia tezy skargi (k. 5 akt sądowych), że skarżący podpisał się pod dokumentem wypełnionym przez inną osobę, w tym zatrudnioną przez pracodawcę, bez zapoznania się jednak z treścią tego dokumentu, nie zwalnia cudzoziemca z odpowiedzialności administracyjnej wynikającej z zachowania niedbałego, lekkomyślnego.
4.6. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylono zaskarżony wyrok, a na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalono skargę.
4.7. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.