II OSK 2006/23

Naczelny Sąd Administracyjny2023-10-24
NSAbudowlaneŚredniansa
prawo budowlanerozbiórkasamowola budowlanazjazd z drogipostępowanie administracyjneNSAskarga kasacyjnainwestorwłaściciel nieruchomości

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną dotyczącą nakazu rozbiórki zjazdu z drogi krajowej, podkreślając konieczność dokładnego ustalenia inwestora i charakteru robót budowlanych.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej M. R. od wyroku WSA w Łodzi, który oddalił sprzeciw od decyzji nakazującej rozbiórkę zjazdu z drogi krajowej. NSA rozpoznał zarzuty dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych, w tym rzekomego pozbawienia strony możliwości obrony. Sąd uznał, że nie doszło do nieważności postępowania, a zarzuty dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych nie znalazły uzasadnienia.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który oddalił sprzeciw od decyzji nakazującej rozbiórkę zjazdu z drogi krajowej. Skarżąca kasacyjnie zarzucała m.in. naruszenie przepisów proceduralnych, które miało skutkować nieważnością postępowania, w tym wydanie wyroku przed upływem terminu na złożenie wniosku o zbadanie niezawisłości sędziego oraz nierozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. NSA uznał, że nie doszło do nieważności postępowania, wskazując, że skarżąca nie skorzystała z przysługujących jej uprawnień procesowych, a zawiadomienie o składzie sądu i możliwości złożenia wniosku zostało jej doręczone. Sąd podkreślił, że ustalenie inwestora robót budowlanych, charakteru tych robót (budowa, rozbudowa, przebudowa) oraz kręgu stron postępowania jest kluczowe dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i zastosowania przepisów Prawa budowlanego, w tym art. 48 P.b. NSA stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo ocenił legalność decyzji kasatoryjnej organu odwoławczego, a zarzuty dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych, w tym art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 151a § 1 p.p.s.a., nie znalazły uzasadnienia. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, naruszenie tych przepisów nie skutkuje nieważnością postępowania, jeśli strona nie wykazała związku przyczynowego między naruszeniem a pozbawieniem możliwości obrony swoich praw, a także jeśli strona nie skorzystała z przysługujących jej uprawnień.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że skarżąca nie skorzystała z przysługującego jej prawa do złożenia wniosku o zbadanie niezawisłości sędziego, mimo prawidłowego zawiadomienia. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wpływał na bieg terminu do złożenia wniosku o zbadanie niezawisłości. Brak jest związku przyczynowego między uchybieniami proceduralnymi a pozbawieniem strony możliwości działania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (12)

Główne

k.p.a. art. 138 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

P.b. art. 48

Prawo budowlane

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 105 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

P.b. art. 52

Prawo budowlane

p.u.s.a. art. 5a § 1 i 4

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 183 § 2 pkt 5

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151a

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak nieważności postępowania pomimo uchybień proceduralnych. Konieczność dokładnego ustalenia inwestora, charakteru robót i kręgu stron w sprawie rozbiórki. Prawidłowa ocena legalności decyzji kasatoryjnej przez WSA.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 5a p.u.s.a. i art. 243 § 1 p.p.s.a. skutkujące nieważnością postępowania. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 151a § 1 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie sprzeciwu.

Godne uwagi sformułowania

nie zaistniały okoliczności skutkujące nieważnością postępowania skarżąca nie skorzystała z przysługującego jej uprawnienia nie można orzec nakazu rozbiórki, adresując go wyłącznie do inwestora, jeśli w dacie orzekania nie posiada on takich uprawnień do władania obiektem budowlanym dokładne wyjaśnienie sprawy warunkuje możliwość zastosowania art. 48 P.b.

Skład orzekający

Paweł Miładowski

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalanie kręgu stron i adresata decyzji w sprawach o nakaz rozbiórki samowolnie wzniesionych obiektów budowlanych, a także kwestie proceduralne związane z badaniem niezawisłości sędziego i prawem pomocy."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z rozbiórką zjazdu z drogi krajowej i procedurą sądowoadministracyjną. Interpretacja przepisów proceduralnych może mieć szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy istotnych kwestii proceduralnych w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz problematyki ustalania odpowiedzialności w sprawach budowlanych, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w tych dziedzinach.

Kluczowe ustalenia w sprawach o rozbiórkę: Kto odpowiada za samowolę budowlaną?

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 2006/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Paweł Miładowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II SA/Łd 779/22 - Wyrok WSA w Łodzi z 2023-04-06
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 138 par. 2, art. 7, art. 11, art. 77, art. 80, art. 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 5a par. 1 i 4
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 183 par. 2 pkt 5
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 24 października 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 779/22 w sprawie ze sprzeciwu M. R. od decyzji Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia 19 maja 2022 r., nr 127/2022 w przedmiocie nakazu rozbiórki zjazdu z drogi krajowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 779/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił sprzeciw M. R. od decyzji Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, zwanego dalej "WINB", w Łodzi z dnia 19 maja 2022 r., nr 127/2022, w przedmiocie nakazu rozbiórki zjazdu z drogi krajowej.
Zaskarżoną decyzją Łódzki WINB, na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", uchylił decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, zwanego dalej "PINB", w W. Nr 1/2022 z dnia 5 stycznia 2022 r., nakazującą M. R. i N. B. rozbiórkę zjazdu zrealizowanego z drogi krajowej nr [...] na dz. nr [...] i [...] (obecnie [...] po kolejnym podziale) oraz poprzedzające ją postanowienie PINB w W. Nr 165/2010 z dnia 3 września 2010 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie WINB wskazał, że rozstrzygnięcie PINB nie zostało poprzedzone wyczerpującym postępowaniem dowodowym, a sama decyzja została wydana z naruszeniem art. 10 K.p.a.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że organ I instancji powinien ponownie zbadać krąg stron postępowania i adresatem decyzji uczynić podmiot, który faktycznie może dany obowiązek wykonać. W pierwszej kolejności nakaz rozbiórki powinien być nałożony na inwestora, który jest sprawcą samowoli budowlanej i ma tytuł prawny do nieruchomości, który pozwoli mu na wykonanie nałożonego obowiązku (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 25 lipca 2012 r., II SA/Wr 167/12). Organ stwierdził, że kryterium wyboru spośród wymienionych w art. 52 Prawa budowlanego, zwanego dalej "P.b.", podmiotów jest jednoznacznie określone i jest nim posiadanie tytułu prawnego umożliwiającego wykonanie nakazu wynikającego z decyzji rozbiórkowej. W sytuacji jednak, gdy inwestor utracił tytuł prawny do nieruchomości i obiektów objętych nakazem rozbiórki np. wskutek sprzedaży, darowizny lub w ogóle nigdy go nie posiadał, wówczas obowiązek rozbiórki powinien zostać wykonany przez aktualnego właściciela nieruchomości. W wyroku WSA w Gdańsku z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 82/11, wskazał, że w przypadku utraty przez inwestorów tytułu prawnego do nieruchomości gruntowej, jak i do obiektów budowlanych usytuowanych na tej nieruchomości, w związku ze sprzedażą działki, obowiązek dokonania rozbiórki samowolnie wzniesionych obiektów przechodzi na obecnego właściciela nieruchomości. Obowiązek rozbiórki obiektu budowlanego wynikający z prawa administracyjnego materialnego — prawa budowlanego, na skutek następstwa prawnego (np. zbycia nieruchomości) przechodzi bowiem na następcę prawnego zobowiązanego. Tym samym przed wydaniem decyzji organ I instancji powinien zbadać, czy nie doszło do przejęcia prawa własności ww. nieruchomości na rzecz innych podmiotów. Organ II instancji zauważył, iż w trakcie dokonywania czynności urzędowych przez organ I instancji w przedmiotowej sprawie nie umożliwiono nowemu właścicielowi – N. B. dokonania legalizacji obiektu, nie wzięto pod uwagę jednej z istotnych zasad postępowania administracyjnego, a mianowicie, że działania administracji publicznej powinny być podejmowane w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej.
W ocenie WINB, w ponownie prowadzonym postępowaniu, organ I instancji powinien wyeliminować dokonane naruszenia proceduralne, w szczególności powinien zapewnić czynny udział w postępowaniu N. B..
Powyższą decyzję zaskarżyła sprzeciwem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. R., domagając się jej uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania. W sprzeciwie sformułowano zarzuty dotyczące naruszenia art. 7, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 § 3, art. 138 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 w zw. art. 105 § 1 K.p.a.
W odpowiedzi na sprzeciw Łódzki WINB wniósł o jego oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 779/22, oddalając sprzeciw, wskazał na istotę sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej. Sąd, kierując się treścią art. 64a, art. 64b i art. 64e ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej "p.p.s.a.", oraz art. 138 § 2 i art. 136 K.p.a., stwierdził, że spór w niniejszej sprawie koncentruje się wokół ustalenia czy i kiedy został wybudowany zjazd z drogi oraz czy można do niego zastosować art. 48 P.b.
Pomimo wieloletniego postępowania z akt sprawy nie wynika kto był inwestorem robót budowlanych dotyczących zjazdu, a wykonanych w 2009 r. przy czym nie została dokładanie ustalona data, kiedy doszło do budowy zjazdu. Z przekazanego materiału dowodowego nie wynika czy przed dokonaniem ww. robót istniały zjazdy (w notatce z protokołu oględzin z 27 maja 2010 r. stwierdzono, że "były zjazdy o szerokości 2-2,5 m"). Natomiast z map znajdujących się w aktach wynika, że zjazdów nie było, przy czym z zeznań świadków (sąsiadów) wynika, że zjazd był od dawna. W sprawie tym samym nie ustalono czy w tej sytuacji mamy do czynienia z budową (gdyby nie istniały), rozbudową (gdyby miały inne parametry) czy przebudową zjazdu. Ustalenie, która z czynności miała miejsce, warunkuje możliwość zastosowania art. 48 P.b.
W ocenie Sądu, organ powinien ustalić inwestora robót budowlanych, zbadać krąg stron postępowania i uczynić adresatem decyzji podmiot, który może faktycznie wykonać obowiązek. Jeśli inwestor nie będzie mógł wykonać obowiązku, to zgodnie z art. 52 P.b. obowiązek powinien zostać skierowany do właściciela lub zarządcy nieruchomości.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym za jednolite uznać należy stanowisko, zgodnie z którym nie można orzec nakazu rozbiórki, adresując go wyłącznie do inwestora, jeśli w dacie orzekania nie posiada on takich uprawnień do władania obiektem budowlanym, które pozwoliłyby mu na wykonanie nakazu. Kryterium wyboru spośród trzech wymienionych w art. 52 P.b. podmiotów jest posiadanie tytułu prawnego umożliwiającego wykonanie decyzji (por. wyroki NSA o sygn. akt: II OSK 158/07; II OSK 247/10, II OSK 338/11). Tym samym dopóty organy nie ustalą inwestora dopóki nie będzie możliwości wydania decyzji.
Odnosząc się do wniosku o uchylenie decyzji w części, tj. w zakresie w jakim organ II instancji przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji i umorzenie postępowania administracyjnego, Sąd wskazał, że jest to niemożliwe, ponieważ zgodnie z art. 151a p.p.s.a. sąd może uchylić decyzję w całości albo oddalić sprzeciw, zatem odnosi się wyłącznie do decyzji kasatoryjnej.
Ponadto nie można umorzyć postępowania w sytuacji braku ustalenia jaki charakter miały roboty budowlane i braku ustalenia osoby, na którą należy nałożyć ewentualny obowiązek rozbiórki.
W związku z powyższym Sąd uznał, że spełnione zostały przesłanki do wydania przez organ odwoławczy decyzji z art. 138 § 2 K.p.a. oraz uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku opartą na przesłance z art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", złożyła M. R., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
- art. 5a § 1 i 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), zwanej dalej "p.u.s.a." – polegające na wydaniu wyroku przed upływem terminu na złożenie przez skarżącą wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu – co skutkowało pozbawieniem skarżącej możności obrony swoich praw, a w konsekwencji – nieważnością postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.;
- art. 243 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 244 § 1 i § 2 p.p.s.a. – polegające na nierozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu, złożonego w trakcie postępowania przed Sądem I instancji, a nadto – w trakcie biegu terminu na złożenie wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu – co skutkowało pozbawieniem Skarżącej możności obrony swoich praw, a w konsekwencji – nieważnością postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.;
- art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na nieodniesieniu się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi do wszystkich zarzutów skargi, co nie pozwala na odtworzenie rozumowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w newralgicznych kwestiach i w konsekwencji uniemożliwia skontrolowanie w należyty sposób rozstrzygnięcia Sądu I instancji;
- art. 151a § 1 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie sprzeciwu, w sytuacji gdy skarżona decyzja naruszała art. 7, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 105 K.p.a. albowiem organ przeprowadził postępowanie dowodowe z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, w sposób stronniczy i nieuwzględniający słusznych interesów skarżącej oraz poczynił dowolne ustalenia faktyczne w oparciu o wybiórczo oceniony materiał dowodowy – przejawiające się w przyjęciu przez organ II instancji, iż zjazd z drogi krajowej nr [...] na dz. nr [...] i [...] (obecnie [...]) wybudowany został w warunkach samowoli budowlanej, co stanowi przesłankę do prowadzenia postępowania, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że przedmiotowy zjazd nie został wybudowany w warunkach samowoli budowlanej, a zatem postępowanie w sprawie jest bezprzedmiotowe – co powinno skutkować uchyleniem przez Sąd I instancji decyzji na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a.;
- art. 151a § 1 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie sprzeciwu, w sytuacji gdy skarżona decyzja naruszała art. 138 § 2 K.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. art. 105 § 1 K.p.a. albowiem organ, uchylając w całości ww. decyzję PINB oraz poprzedzającego ją ww. postanowienia PINB przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, podczas gdy uchylenie ww. decyzji oraz postanowienia powinno zostać powiązane z umorzeniem postępowania organu I instancji w całości – z uwagi na jego bezprzedmiotowość – co powinno skutkować uchyleniem przez Sąd I instancji decyzji na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 182 § 2a p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego oddalającego sprzeciw od decyzji na posiedzeniu niejawnym. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego (art. 182 § 3 p.p.s.a.).
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W tej jednak sprawie, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej nie zaistniały okoliczności skutkujące nieważnością postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), w tym wynikające z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. w zw. z art. 5a § 1 i 4 p.u.s.a. oraz art. 243 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 244 § 1 i § 2 p.p.s.a. Co prawda, Sąd I instancji uchybił procedurze sądowoadministracyjnej, ponieważ wydał wyrok w biegu 7-dniowego terminu do złożenia przez skarżącą wniosku o zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziego w trybie art. 5a p.u.s.a., niemniej niezależnie od tego uchybienia Sądu, skarżąca nie skorzystała z przysługującego jej uprawnienia. Należy wskazać, że z akt sprawy wynika, iż Sąd I instancji przy piśmie z dnia 20 marca 2023 r. zawiadomił skarżącą o składzie rozpoznającym sprawę, i że skarżącej przysługuje prawo złożenia wniosku w trybie art. 5a p.u.s.a. Zawiadomienie to zostało doręczone skarżącej w dniu 5 kwietnia 2023 r., co oznacza, że do dnia 12 kwietnia 2023 r. skarżącej przysługiwał termin do złożenia wniosku o zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziego. Dla dokonania tej czynności przez skarżącą nie miało znaczenia, że w dniu 5 kwietnia 2023 r. zapadł wyrok, ponieważ skarżąca o wydaniu wyroku dowiedziała się w dniu 27 kwietnia 2023 r., kiedy to został jej doręczony odpis wyroku. W niniejszej sprawie nie ma nadto znaczenia, że skarżąca w dniu 12 kwietnia 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Nie jest to okoliczność, która miałaby wpływ na bieg terminu, o jakim mowa w art. 5a § 4 p.u.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem, po upływie ww. terminu prawo do wniesienia wniosku wygasa. Ponadto dla skuteczności złożenia wniosku w trybie art. 5a p.u.s.a. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie jest wymagany tzw. "przymus adwokacki", co oznacza, że strona skarżąca mogła samodzielnie złożyć taki wniosek skierowany do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Ponadto należy pamiętać, że pozbawienie możności obrony swych praw, o którym mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. Przy czym konieczne jest wykazanie, iż zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego, a pozbawieniem strony możliwości działania. Zapewnienie możności działania strony rozumieć należy przede wszystkim jako umożliwienie jej dokonywania czynności procesowych poprzez np. składanie pism i wniosków, prawidłowe zawiadamianie o rozprawach i umożliwienie w nich uczestniczenia. Skarżąca zaś formułując w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące nieważności postępowania takiego związku nie wykazała, tym bardziej, że Sąd I instancji wywiązał się z obowiązku poinformowania skarżącej o jej prawach wynikających z art. 5a p.u.s.a.; a skarżąca z tego uprawnienia nie skorzystała, co oznacza, że w świetle art. 5a § 4 p.u.s.a. przysługujące jej uprawnienie już wygasło.
Dlatego zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 5a § 1 i 4 p.u.s.a. w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. oraz art. 243 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 244 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. – nie zawierają usprawiedliwionych podstaw.
Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej. Dlatego w okolicznościach niniejszej sprawy zaistniały podstaw do merytorycznego rozpoznania pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, a dotyczących naruszenia prawa procesowego, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 151a § 1 p.p.s.a.
Rozpoznając tę grupę zarzutów skargi kasacyjnej należy wskazać, że w ramach sprzeciwu Sąd Administracyjny ocenia wyłącznie legalność decyzji kasatoryjnej, która jest wydawana na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. i w związku ze stwierdzeniem istotnych braków postępowania, które wymagają ponownego przeprowadzenia postępowania przez organ administracyjny I instancji. Wydając zaskarżony wyrok Sąd I instancji stwierdził, że z akt sprawy nie wynika kto był inwestorem robót budowlanych dotyczących zjazdu, a wykonanych w 2009 r., przy czym nie została dokładanie ustalona data, kiedy doszło do budowy zjazdu. Sąd wskazał na istnienie sprzecznych dowodów, co oznacza, że skarżąca w skardze "zwykłej" nie mogła skutecznie powoływać się na oświadczenie L. G., ponieważ z map wynikały odmienne wnioski. Ponadto w sprawie nie ustalono, czy w tej sytuacji mamy do czynienia z budową (gdyby nie istniały), rozbudową (gdyby miały inne parametry) czy przebudową zjazdu. Są to zatem w świetle przepisów Prawa budowlanego w związku z art. 7, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. ustalenia, które są wymagane do drożenia odpowiedniego trybu postępowania, a tym samym podjęcia właściwego rozstrzygnięcia w sprawie. Ma rację Sąd, że ustalenia w powyższym zakresie warunkują możliwość zastosowania art. 48 P.b. Uzupełniająco należy wskazać, że w zależności od tego, czy mamy do czynienia z samowolą polegającą na realizacji obiektu budowlanego bądź samowolnym wykonaniu robót budowlanych właściwym będzie wdrożenie trybu legalizacyjnego z art. 48 P.b. bądź – trybu naprawczego z art. 50-51 P.b.; zaś ewentualna bezprzedmiotowość postępowania będzie uprawniała organ do zastosowania art. 105 § 1 K.p.a. Nie ulega wątpliwości, że przy ocenie legalności konkretnej inwestycji wymagane jest dokładne ustalenie, kiedy powstał obiekt, kiedy ewentualnie samowolnie wykonano obiekt lub wykonano roboty budowlane, kto i w jakim zakresie podjął działania inwestycyjne. Bez tych ustaleń nie można więc jednoznacznie stwierdzić, że organ II instancji powinien uchylić decyzję organu I instancji i umorzyć postępowanie administracyjne, jak i stwierdzić, że mamy do czynienia z samowolą budowlaną. Sąd I instancji w dostateczny sposób wyjaśnił, że dokładne wyjaśnienie sprawy, w zakresie o jakim wyżej mowa, warunkuje możliwość zastosowania art. 48 P.b., co oznacza, że bez takiego wyjaśnienia nie jest możliwe stwierdzenie samowoli budowlanej. Ponadto ma rację Sąd, że organ powinien ustalić inwestora robót budowlanych, zbadać krąg stron postępowania i uczynić adresatem decyzji podmiot, który może faktycznie wykonać obowiązek. Tego rodzaju ustalenia mają bowiem znaczenie także dla prawidłowego wskazania adresata decyzji, np. w świetle art. 52 P.b. Nie można zatem skutecznie zarzucić Sądowi I instancji naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Co prawda, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji nie odniósł się do podnoszonej przez skarżącą kwestii "bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego", jednak uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ także do umorzenia postępowania administracyjnego wymagane jest w pierwszej kolejności dokładne wyjaśnienie sprawy zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego wynikającymi z art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Wynika z tego, że na aktualnym etapie postępowania wymaga wyjaśnienia, czy przedmiotowy zjazd powstał w warunkach samowoli budowlanej, czy też – nie. W omawianym zakresie z uwagi na stwierdzone braki postępowania wyjaśniającego przed organem I instancji, brak jest podstaw do skutecznego zarzucania organowi odwoławczemu wydania zaskarżonej decyzji kasatoryjnej z naruszeniem art. 7, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 105 K.p.a., a także art. 138 § 2 K.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. art. 105 § 1 K.p.a. W konsekwencji istnieją podstawy do stwierdzenia, że Sąd I instancji niewadliwie zastosował art. 151a § 2 p.p.s.a. i oddalił sprzeciw.
Dlatego zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.; art. 151a § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 105 K.p.a.; art. 151a § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 K.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. art. 105 § 1 K.p.a. – nie zawierają usprawiedliwionych podstaw.
Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI