II OSK 2003/21

II OSK 2003/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mirosław Gdesz
Robert Sawuła /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Zbrojewski
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II SA/Ol 99/21 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2021-04-22
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1186
art. 5 ust. 2, art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 i ust. 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Robert Sawuła (spr.), Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski, Sędzia WSA (del.) Mirosław Gdesz, Protokolant starszy asystent sędziego Rafał Jankowski, po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wspólnoty [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 22 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 99/21 w sprawie ze skargi Wspólnoty [...] na decyzję Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Olsztynie z dnia 10 grudnia 2020 r. nr P.7721.14.2020 16ME w przedmiocie usunięcia nieprawidłowości dotyczących stanu technicznego wentylacji przewodu (kanału) kominowego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 22 kwietnia 2021 r., II SA/Ol 99/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny (powoływany dalej jako: WSA) w Olsztynie oddalił skargę Wspólnoty [...] (Wspólnota) na decyzję Warmińsko – Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Olsztynie (WMWINB) z 10 grudnia 2020 r. nr P.7721.14.2020 16ME w przedmiocie usunięcia nieprawidłowości dotyczących stanu technicznego wentylacyjnego przewodu (kanału) kominowego. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
2.1. Jak wynika z ustaleń sądu wojewódzkiego, pismem z 8 stycznia 2018 r. D.M. zawiadomiła Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m. Olsztyna (PINB, organ I instancji) o niedrożności przewodu kominowego wentylacyjnego łazienki w lokalu nr [...], w budynku przy ul. [...] w O., podkreślając, że uniemożliwia jej to korzystanie z gazowego podgrzewacza wody. Przedłożyła dokumenty potwierdzające istniejącą niedrożność na poziomie lokalu mieszkalnego nr [...], położonego na poddaszu, stanowiącego własność J.I. Wniosła o sprawdzenie zgodności z prawem robót adaptacyjnych strychu w zakresie instalacji wodno-kanalizacyjnej, w trakcie których mogła nastąpić ingerencja w przewód wentylacyjny łazienki lokalu nr [...] na I piętrze.
2.2. Sąd wojewódzki przywołał ustalenia faktyczne organu I instancji, który 17 stycznia 2018 r. przeprowadził kontrolę mieszkania nr [...]. Ustalił, że adaptacja strychu miała miejsce w latach 90-tych XX w., została zrealizowana zgodnie z zatwierdzonym projektem budowlanym. Stwierdzono wówczas, że odpływ ze zlewozmywaka do pionu kanalizacji sanitarnej nie przebiega przez przewody kominowe w murowanym trzonie kominowym. Wspólnota w wykonaniu wezwania PINB, przedłożyła opinię techniczną wraz z inwentaryzacją przewodów kominowych w budynku, sporządzoną przez inż. A.K. Autor opinii wskazał, że przewód kominowy oznaczony nr [...], obsługujący wentylację grawitacyjną łazienki mieszkania nr [...], jest zablokowany na wysokości poddasza. Góra "korka" blokującego komin znajduje się na wysokości 3,80 m od czapy komina, czyli ok. 0,90 m powyżej poziomu posadzki mieszkania nr [...] znajdującego się na poddaszu budynku. Dół "korka" znajduje się na wysokości stropu nad II piętrem, czyli podłogi mieszkania nr [...]. Ta druga wartość jest orientacyjna ze względu na utrudniony pomiar od dołu bez rozkucia komina w mieszkaniu nr [...] na II piętrze. Według opinii przedmiotowy przewód kominowy przebiega około 1,40 m od ściany podłużnej budynku. Jest to dokładnie ta sama odległość, w jakiej oddalony od tej ściany jest pion kanalizacyjny i w jakiej wykonano przebicie z łazienki do tego pionu przez ścianę kominową. Przebicie wykonano w celu przeprowadzenia rury kanalizacyjnej 75 mm, stanowiącej odprowadzenie ścieków z muszli klozetowej w łazience. Przebicie wykonano na wysokości ok. 0,25 m nad posadzką, co również pokrywa się z korkiem w przewodzie kominowych.
2.3.1. W wyroku wskazano dalej, że PINB wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie robót budowlanych związanych z przebudową strychu w celu uzyskania lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku przy ul. [...] w O. Decyzją z 30 stycznia 2019 r. PINB, na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 i ust. 7 w zw. z art. 50 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy Prawo budowlane (uPb), nakazał J.I. rozbiórkę odcinka kanalizacji sanitarnej (przechodzącego przez przewód kominowy wentylacyjny) łączącego miskę ustępową w łazience w lokalu mieszkalnym nr [...] z pionem kanalizacji sanitarnej i podłączenie miski ustępowej do instalacji kanalizacji sanitarnej w budynku, pod nadzorem osoby uprawnionej do kierowania robotami budowlanymi w specjalności instalacyjnej w zakresie kanalizacji sanitarnych, w celu doprowadzenia wykonanej przebudowy strychu na lokal mieszkalny do stanu zgodnego z prawem. W uzasadnieniu tej decyzji PINB wskazał, że adaptacja strychu na pracownię architektoniczną, pomimo jej wykonania na podstawie wymaganego pozwolenia, została wykonana niezgodnie z warunkami technicznymi.
2.3.2. Od decyzji tej odwołanie wniosła J.I.
2.3.3. Wyrokując w sprawie II SA/Ol 99/21 kolejno wskazano, że decyzją z 20 sierpnia 2019 r., nr P.7721.35.2019 16ME. WMWINB, uchylił powyższą decyzję PINB z 30 stycznia 2019 r. w całości i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że zastrzeżenie budzi kwestia ustalenia, czy doszło do przebicia przewodu wentylacyjnego rurą kanalizacji sanitarnej, a jeśli tak, to czy nastąpiło to w momencie przebudowy strychu na lokal mieszkalny, czy w okresie późniejszym. Zalecono w decyzji kasacyjnej przeprowadzenie czynności mających na celu uzupełnienie materiału dowodowego o precyzyjne ustalenia, wskazując szczegółowo ich przedmiot.
2.3.4. W wyroku przywołano dalej, że D.M. wniosła o przeprowadzenie dowodów z akt postępowania karnego, prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w Olsztynie, załączając kserokopię protokołu przesłuchania J.I. z tego postępowania, która zeznała, że jako architekt sporządziła projekt adaptacji strychu. D.M. wniosła o przesłuchanie W.Ż. W dniu 5 grudnia 2019 r. PINB przeprowadził ponownie oględziny lokalu nr [...], podczas których dokonano pomiarów odległości od zakończenia ściany kominowej wewnątrz lokalu nr [...] do widocznego i dostępnego lica zewnętrznego rury (o średnicy 50 mm) odpowietrzającej pion kanalizacji sanitarnej i stwierdzono, że wynosi ona 4,18 m oraz po wykonaniu następnego pomiaru stwierdzono, że odległość od ww. zakończenia ściany kominowej do osi odprowadzenia ścieków z miski ustępowej wynosi 4,15 m.
2.3.5. Następnie sąd pierwszej instancji stwierdził, że decyzją z 11 grudnia 2019 r., nr PINB.5151.32.2018, PINB umorzył postępowanie w przedmiocie robót budowlanych związanych z przebudową strychu w celu uzyskania lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku przy ul. [...] w O.
2.3.6. Jednocześnie PINB 11 grudnia 2019 r. decyzją nr PINB.5152.76.2019, nakazał Wspólnocie, na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz ust. 2 uPb (Dz. U. 2019, poz. 1186) usunięcie nieprawidłowości dotyczącej stanu technicznego wentylacyjnego przewodu (kanału) kominowego mającego zapewniać wentylację grawitacyjną w pomieszczeniu łazienki w lokalu mieszkalnym nr [...] w budynku przy ul. [...] w O., tj. niedrożności tego przewodu kominowego poprzez jego udrożnienie ("odcinkowe" częściowe rozebranie 12 cm warstwy ściany kominowej o gr. 38 cm od strony pionu kanalizacyjnego, wykucie korka blokującego kanał wentylacyjny i odtworzenie kanału kominowego i ściany kominowej) na wysokości poddasza budynku, pod nadzorem osoby uprawnionej do kierowania robotami budowlanymi w specjalności konstrukcyjno-budowlanej, w terminie do 28 lutego 2020 r. oraz zakazał właścicielom lokalu mieszkalnego nr [...] w ww. budynku, D.M. i K.M. użytkowania gazowego podgrzewacza wody zamontowanego w pomieszczeniu łazienki w lokalu mieszkalnym nr [...], do czasu potwierdzenia przez osobę uprawnioną sprawności technicznej wentylacyjnego przewodu (kanału) kominowego, mającego zapewniać wentylację grawitacyjną tego pomieszczenia.
2.3.7. Na skutek wniesionych odwołań przez Wspólnotę oraz D.M. i K.M., WMWINB zlecił PINB przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego na okoliczność, czy doszło do robót budowlanych w obrębie spornego przewodu kominowego. Uzupełniająco do akt sprawy załączona została opinia kominiarska wykonana przez dyplomowanego mistrza kominiarskiego Z.K., który potwierdził przy użyciu kamery i wykonanych zdjęć, że przedmiotowy przewód wentylacyjny jest zablokowany materiałami budowlanymi, takimi jak zaprawa murarska, widoczne są również odwierty, którymi próbowano się przebić.
2.3.7.1. Przesłuchany w charakterze świadka D.A. zeznał, że zarządca budynku zlecił jego firmie udrożnienie zatkanego kanału kominowego w budynku przy ul. [...] w O. Komin próbowali udrożnić w dniu 26 stycznia 2018 r. Czynności te wykonywał osobiście wraz z pracownikiem K.K. Pamięta, że weszli do łazienki w lokalu nr [...] i po zdjęciu kratki wentylacyjnej powiększyli otwór, w którym była zamocowana ta kratka wentylacyjna. Następnie próbowali rozkuć zator młotem elektrycznym z grotem do kucia. Przy maksymalnie możliwym zasięgu wynikającym z długości grota nie udało się rozkuć zatoru. Następnie próbowali udrożnić kanał kominowy przy użyciu drutów stalowych o długości około 3m. W ten sposób też nie udało się udrożnić kanału. Pamięta, że wyciągnęli wówczas z kanału kominowego worek foliowy z wełną mineralną i fragmenty worków papierowych po materiałach budowlanych. Widział, że małe kawałki gruzu budowlanego spadły na dół przewodu wentylacyjnego. Używając sprzętu, który posiada, nie byli w stanie udrożnić tego komina.
2.3.7.2. Przesłuchany w charakterze świadka K.K. potwierdził powyższe okoliczności. Także A.G. – inspektor ds. technicznych w O. sp. z o.o. (administrator budynku) zeznał, że był obecny przy próbie udrożnienia komina. Podał, że innych prób nie podejmowano, ponieważ uważa, że skutecznie można udrożnić ten kanał tylko z poziomu lokalu nr [...] na poddaszu, na co nie wyrażała zgody właścicielka tego lokalu. Przesłuchany w charakterze świadka J.C. zeznał, że jako administrator budynku wielokrotnie próbował przekonać właścicielkę lokalu nr [...] do jego udostępnienia w celu udrożnienia zatoru. Ze względu na usytuowanie zatoru na poziomie lokalu nr [...] oraz ze względu na zmianę kierunku przebiegu kanału przy pomocy użytych narzędzi usunięcie tego zatoru okazało się niemożliwe. Z tego wynika, że usunięcie zatoru możliwe jest tylko z poziomu lokalu nr [...]. Widział, że podczas próby udrożnienia kanału wyciągnięto z kanału kominowego plastikowy worek wypełniony częściowo resztkami materiału izolacyjnego oraz odpady budowlane z zaprawą.
2.3.7.3. W dniu 16 września 2020 r. PINB przeprowadził oględziny z udziałem mistrza kominiarskiego Z.K., który przy użyciu kuli z czujnikiem i urządzenia lokalizującego oznaczył na ścianie łazienki lokalu nr [...] i tylnej ścianie szafki zlewozmywaka w kuchni miejsce zatoru.
2.3.7.4. W piśmie z 23 września 2020 r. właścicielka lokalu nr [...] podniosła, że niezależnie od przyczyn zatkania przewodu w kominie, przepisy ustawy o własności lokali i orzecznictwo sądów administracyjnych jednogłośnie stwierdzają, iż przewód kominowy jest częścią wspólną budynku. Fakt ten wyłącza ją, jako właścicielkę lokalu nr [...], z obowiązku odetkania komina i nie daje jej do tego prawa. Stwierdziła, że nawet jeżeli okazałoby się, że przewód kominowy został zatkany podczas przebudowy strychu, to i tak nie ona będzie winna tego stanu, ale ówczesny właściciel obiektu – Urząd Miejski w Olsztynie i ustanowiony inspektor nadzoru na tej budowie lub urząd nadzoru budowlanego, który wydał pozwolenie na użytkowanie. Wskazała, że poniosła koszty przebudowy i stała się najemcą. Nie sprzeciwiała się wykonaniu otworu w ścianie co do zasady, tylko co do wykonania otworu w miejscu, w którym chciano go wykonać w 2018 r. Starano się wówczas na słuch ustalić przebieg przewodów w kominie, w którym znajduje się 11 przewodów i z których część dwukrotnie skręca pod różnymi kątami. Jej sprzeciw okazał się uzasadniony, gdyż ekspertyza z 2020 r. wykazała, że góra czopu zatykającego przewód kominowy znajduje się ok. 30 cm od miejsca proponowanego poprzednio. J. I. zwróciła uwagę, że poszczególne kominy nigdy nie były przypisane do poszczególnych lokali i w związku z wielokrotną zmianą ich funkcji można przypuszczać, że niektóre przewody w okresie od 1989 r. mogły być nie używane w ogóle. Stwierdziła, że wszystko wskazuje na to, że w lokalu nr [...] najprawdopodobniej łazienka była połączona z WC i stanowiły jedno pomieszczenie, i miały dwa przewody kominowe. Po zmianach adaptacyjnych w mieszkaniu nr [...], po jego objęciu przez Państwo M. w 2016 r., wykonany został otwór do nieużytkowanego dotychczas przewodu kominowego nr [...] który jest niedrożny. Zdaniem właścicielki lokalu nr [...], PINB powinien zbadać czy przebudowa lokalu nr [...] dokonana została zgodnie ze sztuką budowlaną i prawem.
2.3.7.5. W piśmie z 25 września 2020 r. D.M. akcentowała, że nikt nie pochylił się nad kwestią ustalenia przebiegu rur zlewozmywakowych i misy ustępowej w lokalu nr [...]. Zważyła, że rury te są połączone i zostały wpięte w ścianę kominową, co nie powinno mieć miejsca. Nie ustalono jakie wymiary ma zator, dlatego konieczne jest dokonanie odkrywki w mieszkaniu nr [...].
3.1. Dalej w wyroku II SA/Ol 99/21 przywołano, że decyzją z 30 listopada 2020 r., WMWINB utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie umorzenia postępowania. W ocenie organu odwoławczego postępowanie związane z przebudową strychu podlegało umorzeniu, gdyż zgodnie z uzupełnionym materiałem dowodowym należy przyjąć, że nie doszło do samowolnych robót budowlanych związanych z przebudową strychu. Podkreślono, że roboty te zostały wykonane na podstawie pozwolenia na budowę wraz z zatwierdzonym projektem budowlanym. Ustalony stan faktyczny sprawy nie wskazuje, iż po tym czasie doszło do samowolnych robót budowlanych związanych z przebudową strychu w celu uzyskania lokalu mieszkalnego nr [...].
3.2. Odrębną decyzją z 10 grudnia 2020 r., nr P.7721.14.2020 16ME, organ odwoławczy, utrzymał w mocy co do istoty decyzję organu I instancji nakazującą Wspólnocie udrożnienie przewodu kominowego, uchylając ją tylko w zakresie wyznaczonego terminu realizacji obowiązku z powodu jego upływu i wyznaczył nowy termin do dnia 28 lutego 2021 r. W motywach tego rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że z materiału dowodowego niezbycie wynika, iż przewód kominowy mający zapewnić wentylację grawitacyjną w pomieszczeniu łazienki w lokalu mieszkalnym nr [...] jest niedrożny na wysokości poddasza budynku - lokalu nr [...]. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 2008 r., II OSK 1995/06, art. 66 ust. 1 pkt 1 uPb stanowi podstawę nałożenia obowiązków usunięcia nieprawidłowości w obiekcie budowlanym na jego właściciela lub zarządcę niezależnie od tego, kto i kiedy spowodował powstanie tych nieprawidłowości. Podniósł, że to, na kogo zostaną nałożone obowiązki zależy od tego, jaki jest charakter tych obowiązków, czy dotyczą nieruchomości wspólnej, o której stanowi art. 3 ust. 2 ustawy o własności lokali (Uwl), czy też dotyczą lokali, a więc tych części budynku i urządzeń, które służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali. Stosownie do treści art. 3 ust. 2 Uwl nieruchomość wspólną stanowi grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali i ten przepis decyduje o zakwalifikowaniu konkretnych elementów budynku do nieruchomości wspólnej. Nie ulega wątpliwości, że przewody kominowe, w tym wentylacyjne, stanowią część wspólną budynku. Obowiązki zatem dotyczące niedrożności wentylacyjnego przewodu kominowego w budynku wielorodzinnym przy ul. [...] w Olsztynie należy nałożyć na Wspólnotę. Zaznaczono, że zgodnie z art. 66 ust. 2 uPb w decyzji, o której mowa w ust. 1 pkt 1-3, organ nadzoru budowlanego może zakazać użytkowania obiektu budowlanego lub jego części do czasu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości.
3.3. Obie decyzje ostateczne organu wojewódzkiego zostały zaskarżone do WSA w Olsztynie przez Wspólnotę.
3.3.1. Przedmiotem niniejszego postępowania jest skarga na decyzję WMWINB z 10 grudnia 2020 r. w przedmiocie usunięcia nieprawidłowości dotyczących stanu technicznego wentylacyjnego przewodu kominowego.
3.3.2. Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła:
- zaniechanie ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za powstanie zatoru w przewodzie kominowym, podczas gdy ma to kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;
- nieprawidłowe nałożenie na Wspólnotę obowiązku udrożnienia przewodu (kanału) kominowego, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego i fotograficznego jednoznacznie wynika, że ingerencja w przewody kominowe nastąpiła wyłącznie na skutek działań właścicielki mieszkania nr [...] i to ona winna być zobowiązania do usunięcia powstałych z jej winy nieprawidłowości,
- błędne przyjęcie przez organ za Z.K., że dopiero w trakcie udrażniania zatoru powinno się zweryfikować jego położenie, podczas gdy okoliczności te winny zostać ustalone przed wydaniem decyzji w sprawie, gdyż właśnie od nich zależy prawidłowe sporządzenie decyzji merytorycznej w sprawie, w szczególności określającej dokładnie rodzaj prac niezbędnych do udrożnienia przewodu kominowego,
- określenie w decyzji zakresu prac udrożnieniowych w sposób nieprecyzyjny, w całkowitym oderwaniu od badań i pomiarów przeprowadzonych w dniu 16 września 2020 r. przez Z.K., uniemożliwiający wykonanie decyzji,
- zaniechanie zbadania przebiegu instalacji sanitarno-kanalizacyjnej w lokalu nr [...] i ustalenie, czy przebiega ona przez przewód (kanał) kominowy wentylacji grawitacyjnej dla lokalu nr [...],
- niedostateczne wyjaśnienie rodzaju, położenia, oraz czasu powstania zatoru, i skupienie się przez organ li tylko na badaniu przewodu kominowego, podczas gdy konieczne i uzasadnione było dokładne zbadanie i określnie przebiegu instalacji sanitarno-kanalizacyjnej w lokalu nr [...], czego organ z niewiadomych względów zaniechał,
- zaniechanie przeprowadzenia zlokalizowania zatoru za pomocą odkrywki w łazience i kuchni lokalu nr [...] bądź przy dokonaniu skanowania murów komina w mieszkaniu nr [...], podczas gdy ich przeprowadzenie umożliwiłoby dokładne ustalenie położenia oraz rodzaju istniejącego zatoru, a co za tym idzie pozwoliłoby określić sposób jego usunięcia,
- niedostateczne rozważenie interesu prawnego i faktycznego WM przejawiającego się w konieczności udrożnienia powstałego zatoru na koszt WM, podczas gdy jedyną winną istniejącego zatoru jest właścicielka mieszkania nr [...], albowiem za czasów przeprowadzonych w jej zakresie i na jej koszt prac adaptacyjnych doszło do nieprawidłowości budowlanych polegających na przebiciu ściany kominowej instalacją sanitarno-kanalizacyjną w obrębie kanału kominowego, co wynika z opinii A.K.,
- niedostateczne rozważenie interesu faktycznego i prawnego właścicieli mieszkania nr [...], którzy z uwagi na nieprawidłowości w postępowaniu i jego przewlekłość, mają zakaz korzystania z gazowego podgrzewacza wody zamontowanego w łazience, skutkiem czego muszą kąpać się w zimnej wodzie, bądź podgrzewać ją w czajniku i garnku, co uwłacza godności życia w XXI wieku i stanowi ogromną niedogodność życiową,
- wydanie zaskarżonej decyzji bez dostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także nieuwzględnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy,
- brak w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego niniejszej sprawy i niewyjaśnienia wątpliwości i zastrzeżeń skarżącej zgłoszonych w odwołaniu od decyzji, a w szczególności braku odpowiedzi na pytania:
* czy na poziomie lokalu nr [...] doszło do przebicia przewodu wentylacyjnego rurą kanalizacji sanitarnej, a jeśli tak to czy nastąpiło to w momencie przebudowy strychu mieszkalnego, czy w okresie późniejszym,
* czy doszło do robót budowlanych w obrębie przewodu kominowego powodujących obecny stan niedrożności kanału jak również jaki był ich ewentualny zakres i czas powstania,
* niewskazanie precyzyjnie konkretnego miejsca dokonania czynności rozbiórkowych oraz ich rodzaju,
- brak uchylenia przez organ odwoławczy decyzji organu I instancji i przekazania przedmiotowej sprawy do ponownego rozpoznania, mimo że prawidłowe rozstrzygnięcie tejże sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części.
3.3.3. Mając powyższe na uwadze, strona skarżąca wniosła o uchylenie obu decyzji instancyjnych zobowiązujących WM do udrożnienia komina i zlecenie organowi I instancji przeprowadzenia odkrywki w łazience i kuchni lokalu nr [...], bądź dokonania prześwietlenia (przeskanowania) murów celem ustalenia dokładnego przebiegu instalacji sanitarno-kanalizacyjnej. Wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania.
3.4. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
3.5. Odpowiedź na skargę złożyła także J.I., wnosząc o jej oddalenie.
4.1. Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Olsztynie skargę oddalił.
4.2. W motywach tego orzeczenia sąd pierwszej instancji, mając na uwadze stan techniczny spornego przewodu kominowego wentylacyjnego, którego niedrożność bezspornie zagraża bezpieczeństwu życia i zdrowia mieszkańców lokalu nr [...], stwierdził że PINB trafnie rozstrzygnął na podstawie art. 66 uPb, który przyznaje mu uprawnienia nadzorcze nad prawidłowością utrzymania obiektów budowlanych. Analizując zakres nałożonego obowiązku, sąd wojewódzki uznał, że jest on adekwatny do poczynionych ustaleń i realiów niniejszej sprawy. Nie jest znana dokładna grubość zatoru przewodu wentylacyjnego, ani jego przyczyna. Udało się oznaczyć tylko usytuowanie góry zatoru. Według mistrza kominiarskiego Z. K. w trakcie udrożniania powinno się weryfikować położenie zatoru i przebieg kanału kominowego. Na marginesie jedynie sąd pierwszej instancji podniósł, że z urzędu wiadomym jest mu, że w sprawie II SA/Ol 100/21 sąd uwzględnił skargę i uchylił decyzje w przedmiocie umorzenia postępowania naprawczego, co oznacza konieczność dalszego procedowania przez organy nadzoru budowlanego nad tą sprawą.
5. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Wspólnota – zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając orzeczenie sądu pierwszej instancji w całości.
5.1. Na podstawie 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm., Ppsa) zaskarżonemu wyrokowi zarzuca się:
- naruszenie art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 5 ust. 2 uPb poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że niedrożność wentylacyjnego przewodu kominowego jest konsekwencją nienależytego wykonania obowiązków związanych z utrzymaniem obiektu budowlanego jak również konsekwencją nienależytego zapewnienia bezpiecznego użytkowania obiektu budowlanego przez zarządcę obiektu budowlanego, w sytuacji gdy postępowanie dowodowe wykazało, że zator powstał na skutek prac inwestycyjnych, a tym samym brak było podstaw do zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz ust. 2 uPb;
- art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz ust. 2 uPb w zw. z art. 6 Uwl poprzez oddalenie skargi i zastosowanie w/w przepisów prawa materialnego, tj. nałożenie obowiązku z art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz ust. 2 uPb na Wspólnotę, w sytuacji gdy w ustalonym stanie faktycznym w sposób niewątpliwy wykazane zostało, że niedrożność wentylacyjnego przewodu kominowego wynika z prac budowlanych, a zatem przyczyny nieprawidłowości leżą poza zakresem wymienionego przepisu art. 66 ust. 1 uPb, a tym samym obowiązek usunięcia nieprawidłowości, tj. zatoru przewodu kominowego, mimo tego, iż stanowi część wspólną budynku nie może obciążać wspólnoty mieszkaniowej.
5.2. Na podstawie art. 189 Ppsa skarżąca kasacyjnie wnosi o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i umorzenie postępowania administracyjnego.
Jednocześnie, w razie nieuwzględnienia wniosku określonego powyżej, wnosi o rozważenie zawieszenia postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 Ppsa do czasu rozstrzygnięcia postępowania prowadzonego na skutek wydania przez WSA w Olsztynie wyroku uchylającego decyzję WMWINB z 10 grudnia 2020 r., bowiem w/w rozstrzygnięcie będzie miało wpływ na treść rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.
Ponadto, wnosi o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
5.4. Zdaniem skarżącej kasacyjnie Wspólnoty stwierdzone nieprawidłowości nie są rezultatem wadliwego użytkowania obiektu budowlanego, czy też wadliwego wykonywania obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa obiektu, lecz wynikają z prac inwestycyjnych. W tych okolicznościach faktycznych organy nadzoru budowlanego nie były uprawnione do sięgnięcia do władczych uprawnień określonych w art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz ust. 2 uPb.
5.5. Uczestniczka postępowania – J.I. – w piśmie z 16 października 2023 r. wnosiła o oddalenie skargi kasacyjnej. Przyznała, że przewód kominowy wentylacyjny jest zatkany na wysokości jej lokalu na poddaszu, przyznała iż przez ścianę "kominową" przebiega rura kanalizacyjna, ale to nie przesądzać ma, że jest ona przeprowadzona przez przewód kominowy. Naprowadza, że komin mógł zostać zatkany wcześniej materiałami używanymi przy naprawie kominów i dachu. Uczestniczka popiera wydany w sprawie wyrok WSA w Olsztynie, odnosząc się także do prowadzonego równolegle przez organy nadzoru budowlanego postępowania.
5.6. Podczas rozprawy pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie wnosił i wywodził, jak we wniesionym środku odwoławczym. Wyjaśnił, że postępowanie prowadzone przez WMWINB w konsekwencji wyroku II SA/Ol 100/21 nie zakończyło się.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
6.1. Zgodnie z art. 183 § 1 Ppsa (Dz. U. 2023, poz. 1634) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W myśl art. 174 Ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
6.2. Nie dopatrzywszy się w niniejszej sprawie żadnej z wyliczonych w art. 183 § 2 Ppsa przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do rozpatrzenia jej zarzutów.
6.3. Nie był zasadny wniosek o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy w następstwie uwzględnienia wyrokiem II SA/Ol 100/21 z 11 maja 2021 r. skargi na decyzję MWWINB w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego robót budowlanych. Zaskarżona decyzja zapadła w innym przedmiocie niż decyzja kontrolowana w sprawie II SA/Ol 99/21, a mianowicie dotyczyła nakazu usunięcia nieprawidłowości dotyczących stanu technicznego wentylacyjnego kanału kominowego. Wydanie decyzji w odrębnej sprawie administracyjnej dotyczącej umorzenia postępowania w sprawie robót budowlanych dotyczących przebudowy strychu w budynku przy ul. [...] w O. celem uzyskania lokalu mieszkalnego, choć niewątpliwie mającej pewien związek faktyczny z rozstrzyganą zaskarżoną w sprawie II SA/Ol 99/21 decyzją WMWINB, to nie ma jednak znaczenia tamującego dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy ze skargi kasacyjnej Wspólnoty.
6.4. Zarzuty skargi kasacyjnej ograniczyły się do podnoszenia uchybień przepisom prawa materialnego, podlegają one łącznemu rozpoznaniu, albowiem pozostają ze sobą w integralnym związku.
6.4.1. Nie jest podważany skargą kasacyjną zasadniczy fakt w sprawie, tj. niedrożność przewodu kominowego wentylacyjnego, a stan taki stwarza zagrożenie dla życia i zdrowia mieszkańców lokalu nr [...] w przedmiotowym budynku, narusza warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Trafnie sąd pierwszej instancji przywołał normę wynikającą z art. 5 ust. 2 uPb w aspekcie m. in. nakazu użytkowania obiektu budowlanego w sposób zgodny z jego przeznaczeniem oraz utrzymywania go w należytym stanie technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej.
6.4.2. Prawidłowe są ustalenia sądu pierwszej instancji, słusznie wskazującego, zgodnie z § 51 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. 2019, poz. 1065) budynek i pomieszczenia powinny mieć zapewnioną wentylację lub klimatyzację, stosownie do ich przeznaczenia. Nie może również budzić wątpliwości, że przewody kominowe należą do części wspólnych budynku i za ich utrzymanie i prawidłowe funkcjonowanie odpowiada co do zasady Wspólnota, którą tworzą właściciele wyodrębnionych lokali. Niespornie ustalono, że zachodziły przesłanki z art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 uPb, aby wydać decyzję nakazową usunięcia nieprawidłowości stwierdzonych w obiekcie budowlanym, a konkretnie w części wspólnej budynku – przewodzie kominowym wentylacyjnym, a ponadto wydać uczestnikom postępowania, a nie skarżącej Wspólnocie, zakaz użytkowania gazowego podgrzewacza wody w pomieszczeniu łazienki lokalu nr [...] w przedmiotowym budynku, skoro zachodziła przesłanka z art. 66 ust. 2 uPb.
6.4.3. Orzekając zaskarżonym wyrokiem sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że w postępowaniu administracyjnym w granicach kontrolowanej sprawy, nie udało się jednoznacznie określić, co dokładnie spowodowało zator przewodu wentylacyjnego, a w takiej sytuacji celowe było nakazanie skarżącej Wspólnocie usunięcie nieprawidłowości dotyczącej stanu technicznego wentylacyjnego przewodu (kanału) kominowego, za który odpowiada Wspólnota, właśnie z tego powodu, że nie można w sposób jednoznaczny na tym etapie rozstrzygnąć, czy zator został na pewno spowodowany realizacją robót budowlanych przy przebudowie strychu, co wywodziła skarżąca i wywodzi nadal w skardze kasacyjnej. Trafnie także sąd pierwszej instancji wskazał, że takie rozstrzygniecie, jak w zaskarżonej decyzji, nie uniemożliwia chociażby dochodzenia odszkodowania w trybie cywilnoprawnym, jeżeli przyczyna zatoru nie będzie wymagała postępowania naprawczego z art. 51 uPb. Podziela Sąd Naczelny i te wywody sądu a quo, w ramach których uwypuklono, że w postępowaniu prowadzonym w trybie przepisów z art. 66 uPb chodzi przede wszystkim o efektywne i sprawne działanie, a z powodu trwającego zagrożenia dla życia i zdrowia uczestników nie jest zasadne skupianie się i dochodzenie przebiegu instalacji wodno-kanalizacyjnej w lokalu nr [...], szczególnie kiedy nie jest jednoznaczne, kogo należałoby zobowiązać do przedłożenia ocen technicznych i ponoszenia dodatkowych kosztów z tym związanych, a także z uwagi na potrzebny czas ku temu, ale konieczne jest niezwłoczne ustalenie, co konkretnie blokuje przewód kominowy wentylacyjny i jak najszybsze jego udrożnienie. Sąd Naczelny podziela sformułowaną w zaskarżonym wyroku konstatację, iż temu właśnie miał służyć nałożony na Wspólnotę obowiązek.
6.4.4. Nieskuteczne jest także argumentacja skarżącej kasacyjnie, która zarzuca błędną wykładnię przepisów prawa materialnego wskazanych w podstawach kasacyjnych, jednocześnie nie podważając zarzutami naruszenia przepisów postępowania, przyjętego przez sąd pierwszej instancji stanu faktycznego sprawy, choć w istocie ustalenia faktyczne sądu dezawuuje. Sąd pierwszej instancji przyjął, że nie została jednoznacznie ustalona przyczyna i sprawstwo zatoru przewodu kominowego wentylacyjnego, a skarżąca kasacyjnie Wspólnota jednoznacznie wskazuje, że jest on skutkiem prac inwestycyjnych. Wprawdzie skarżąca kasacyjnie nie przypisuje wprost sprawstwa tego zatoru, lecz eksponując toczące się równolegle postępowanie w trybie przepisów art. 50 i 51 uPb, odnoszące się do wyodrębnienia lokalu mieszkalnego nr [...] na strychu przedmiotowego budynku mieszkalnego, wskazuje na źródło owej nieprawidłowości. Sąd Naczelny w tym składzie nie podziela jednak stanowiska Wspólnoty o niedopuszczalności orzekania w trybie art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 uPb wobec ustalenia, że niedrożność wentylacyjnego przewodu kominowego w przedmiotowym budynku została wywołana bliżej nie ustalonymi pracami budowlanymi. Wydając nakaz usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości oraz zakaz użytkowania urządzenia w oznaczonym lokalu w tym budynku, organ nadzoru budowlanego nie bada przyczyn, dla których obiekt ten może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska albo jest w nieodpowiednim stanie technicznym, ani nie ustala kto konkretnie ponosi za to odpowiedzialność. W judykaturze wskazuje się i pogląd ten Sąd naczelny w tym składzie co do reguły podziela, że wskazany w art. 61 ust. 1 pkt 1 uPb stan, w którym obiekt może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska, co do zasady nie musi być wiązany z zużyciem lub uszkodzeniem obiektu, jakkolwiek okoliczności tych nie można od siebie w sposób sztuczny odrywać. Nieodpowiedni stan techniczny siłą rzeczy wiąże się z zagrożeniami, których stopień powinien być ustalony indywidualnie w każdym przypadku (por. wyroki NSA z 18 maja 2023 r., II OSK 311/22, LEX nr 3557325; z 5 maja 2022 r., II OSK 1363/19, LEX nr 3365635). Ponadto, kontrola stanu przewodów kominowych, stanowiących części wspólne budynku mieszkalnego wielorodzinnego, należy do jego zarządcy, to na właścicielu obiektu budowlanego spoczywa ciężar utrzymywania go w należytym stanie, niezależnie od czynników wpływających na ten stan. W sytuacji ustalenia, że nieprawidłowy stan techniczny części wspólnych budynku jest wynikiem działania konkretnych osób, Wspólnota może dochodzić odszkodowania w trybie cywilnoprawnym.
6.5. Z powyższych względów nie sposób podzielić argumentacji skargi kasacyjnej, jakoby prowadzenie odrębnego postępowania w trybie przepisów art. 50 i 51 uPb miałoby skutkować bezprzedmiotowością postępowania w trybie przepisów art. 66 uPb, a sąd pierwszej instancji miałby dopuścić się błędnej wykładni tych przepisów w zakresie wskazanym w podstawach kasacyjnych.
6.6. Z wyłożonych względów wszystkie zarzuty kasacyjne nie zostały uznane za usprawiedliwione, a skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 Ppsa.