II OSK 2002/22

Naczelny Sąd Administracyjny2024-01-09
NSAAdministracyjneWysokansa
warunki zabudowyzagospodarowanie przestrzenneplanowanie przestrzenneprzymiot stronyinteres prawnyzwrot wywłaszczonej nieruchomościKodeks postępowania administracyjnegoustawa o gospodarce nieruchomościamiprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę, uznając, że skarżąca nie miała przymiotu strony w postępowaniu o warunki zabudowy, gdyż nie posiadała ostatecznej decyzji o zwrocie nieruchomości sąsiednich w dacie orzekania.

Sprawa dotyczyła skargi M. W. na decyzję SKO odmawiającą uchylenia decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji M. K. WSA w Kielcach uchylił decyzje organów, uznając, że skarżąca miała interes prawny do bycia stroną ze względu na toczące się postępowanie o zwrot sąsiednich działek. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że w dacie orzekania przez SKO skarżąca nie legitymowała się tytułem prawnorzeczowym do sąsiednich działek, a postępowanie o zwrot nie było zakończone ostateczną decyzją, co pozbawiało ją przymiotu strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił decyzje organów administracji dotyczące warunków zabudowy dla inwestycji wielorodzinnej, uznając, że skarżąca M. W. powinna być stroną w postępowaniu. Skarżąca argumentowała, że toczy się postępowanie o zwrot sąsiednich działek, które miałyby stać się zbędne na cel wywłaszczenia. WSA oparł się na wyrokach sądów administracyjnych wskazujących na zbędność działek i uznał, że skarżąca ma uzasadnione roszczenie do ich zwrotu, co nadaje jej interes prawny. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił jednak wyrok WSA, stwierdzając, że w dacie orzekania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, skarżąca nie posiadała ostatecznej decyzji o zwrocie nieruchomości sąsiednich. NSA podkreślił, że decyzja o zwrocie ma charakter konstytutywny i dopiero jej ostateczność tworzy prawo własności i legitymację do bycia stroną w postępowaniu o warunki zabudowy. Sądowa kontrola powinna opierać się na stanie prawnym i faktycznym z dnia wydania zaskarżonej decyzji, a nie na późniejszych zdarzeniach. W związku z tym, NSA uznał skargi kasacyjne za zasadne, uchylił wyrok WSA i oddalił skargę M. W., zasądzając koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, osoba taka nie ma przymiotu strony w postępowaniu o ustalenie warunków zabudowy, jeśli nie posiada ostatecznej decyzji o zwrocie nieruchomości, która konstytuuje prawo własności.

Uzasadnienie

Przymiot strony w postępowaniu o warunki zabudowy wynika z interesu prawnego, który musi być oparty na konkretnej normie prawa materialnego. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nawet uzasadnione, nie stanowi tytułu prawnego do nieruchomości dopóki nie zostanie zakończone ostateczną decyzją administracyjną. Sądowa kontrola powinna opierać się na stanie prawnym i faktycznym z dnia wydania zaskarżonej decyzji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

u.g.n. art. 136 § ust. 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Pomocnicze

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.g.n. art. 137 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § § 2 i 3 in fine

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżąca nie posiadała przymiotu strony w postępowaniu o ustalenie warunków zabudowy, gdyż w dacie orzekania przez organy nie posiadała ostatecznej decyzji o zwrocie sąsiednich nieruchomości. WSA naruszył art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie stanu prawnego i faktycznego istniejącego po dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Odrzucone argumenty

Skarżąca posiadała interes prawny do bycia stroną w postępowaniu o warunki zabudowy ze względu na uzasadnione roszczenie o zwrot sąsiednich działek, które stały się zbędne na cel wywłaszczenia.

Godne uwagi sformułowania

Sądowa kontrola działania administracyjnego jest przeprowadzana z uwzględnieniem stanu prawnego i faktycznego obowiązującego na dzień wydania zaskarżonego aktu. Ostateczna decyzja o zwrocie nieruchomości ma charakter konstytutywny, wywołuje skutek rzeczowy w postaci przejścia prawa własności na poprzedniego właściciela i stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej. Dopóty takie postępowanie nie zakończy się ostatecznie, prawo własności przysługuje dotychczasowemu właścicielowi (tutaj Gmina K.) i jedynie on posiada interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. w niniejszym postępowaniu.

Skład orzekający

Anna Szymańska

sprawozdawca

Leszek Kiermaszek

członek

Zofia Flasińska

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że przymiot strony w postępowaniu o warunki zabudowy wymaga posiadania ostatecznej decyzji administracyjnej o zwrocie nieruchomości, a nie tylko roszczenia o zwrot. Podkreślenie zasady orzekania przez sądy administracyjne na podstawie stanu prawnego i faktycznego z dnia wydania zaskarżonej decyzji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z postępowaniem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i ustaleniem warunków zabudowy dla działki sąsiedniej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest formalne posiadanie praw do nieruchomości, a nie tylko roszczenie, w kontekście postępowań administracyjnych. Pokazuje też znaczenie momentu orzekania dla sądu.

Czy samo roszczenie o zwrot nieruchomości daje Ci prawo głosu w sprawie warunków zabudowy sąsiada?

Zdanie odrębne

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 2002/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Szymańska /sprawozdawca/
Leszek Kiermaszek
Zofia Flasińska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6153 Warunki zabudowy  terenu
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Zagospodarowanie przestrzenne
Planowanie przestrzenne
Sygn. powiązane
II SA/Ke 725/20 - Wyrok WSA w Kielcach z 2022-04-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 145 § 1 pkt 4, art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2020 poz 65
art. 136 ust. 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 133 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Flasińska Sędziowie sędzia NSA Leszek Kiermaszek sędzia del. WSA Anna Szymańska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach oraz M. K. i E. sp. z o.o. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 25 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Ke 725/20 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 30 kwietnia 2020 r., nr SKO.PZ-71/1285/80/2020 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej o warunkach zabudowy 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od M. W. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego; 3. zasądza od M. W. na rzecz M. K. i E. sp. z o.o. z siedzibą w K. kwotę 577 (pięćset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 25 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Ke 725/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (dalej: "WSA w Kielcach", "Sąd wojewódzki", "Sąd I instancji") po rozpoznaniu skargi M. W. (dalej: "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach (dalej: "Kolegium", "SKO") z 30 kwietnia 2020 r., nr SKO.PZ-71/1285/80/2020 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej o warunkach zabudowy – uchylił decyzje organów obu instancji oraz orzekł w przedmiocie kosztów.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Prezydent Miasta Kielce (dalej: "Prezydent", "organ I instancji") decyzją z 22 maja 2018 r. nr 165/2018 (dalej: "decyzja wz") ustalił na wniosek M. K. warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego wielorodzinnego z częścią usługową (w tym usługi handlu o pow. sprzedaży do 350 m²) i garażem podziemnym, na działce nr ew. [...], obręb [...], przy ul. [...] w K.
Pismem z 16 kwietnia 2019 r. skarżąca złożyła wniosek o wznowienie postępowania w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla przedmiotowej inwestycji z uwagi na fakt, że nie brała w nim udziału. Postanowieniem z 26 lipca 2019 r. Prezydent wznowił postępowanie administracyjne w tej sprawie.
Organ I instancji decyzją z 30 grudnia 2019 r. nr UA.III.6730.2.6.2019.PD (UA-II.6730.2.10.2019.PD) odmówił uchylenia własnej decyzji o warunkach zabudowy, ponieważ brak było podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145 a oraz art. 145 b ustawy z 4 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), dalej: "k.p.a.". W uzasadnieniu wskazano, że decyzja o warunkach zabudowy stała się ostateczna, ponieważ żadna ze stron postępowania nie wniosła odwołania.
Kolegium, rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. SKO przytoczyło treść art. 28 k.p.a. i wyjaśniło jak należy ten przepis rozumieć. Stwierdzenia te organ odniósł następnie do art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2020 r. poz. 293), dalej: "u.p.z.p.". Następnie podniesiono, że kluczowe w sprawie jest ustalenie interesu prawnego skarżącej w postępowaniu o ustalenie warunków zabudowy dla ww. inwestycji. Kolegium podniosło, że takim interesem legitymują się właściciele i użytkownicy wieczyści działki, której postępowanie dotyczy oraz działek sąsiednich. SKO wyjaśniło, że skarżąca wskazała, że toczy się postępowanie o wywłaszczenie nieruchomości o nr [...], [...], [...], [...] i [...] w K., przy ul. [...] (działki sąsiadujące z działką inwestycyjną nr [...]). Następnie organ podniósł, że art. 136 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.), dalej: "u.g.n." stwarza podstawę do domagania się zwrotu nieruchomości, co nie kształtuje jeszcze praw osoby starającej się o zwrot do nieruchomości. Dopiero ostateczna decyzja o zwrocie nieruchomości skutkuje przeniesieniem prawa własności nieruchomości na rzecz osoby domagającej się zwrotu. Tymczasem taka decyzja ostateczna nie zapadła. Na zakończenie Kolegium szczegółowo odniosło się do zarzutów odwołania.
WSA w Kielcach uwzględnił skargę. W pierwszej kolejności Sąd wojewódzki zaznaczył, że podczas rozprawy skarżąca złożyła kserokopię decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 2 września 2021 r., znak: SPN.I.7515.11.2021, orzekającej o zwrocie na jej rzecz nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], oznaczonej jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o pow. [...] m². Podniosła ponadto, że przed organami nadal toczy się postępowanie z jej wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji o wieczystym użytkowaniu działki nr [...] na rzecz [...] i następców prawnych.
WSA w Kielcach podniósł, że w dacie orzekania w przedmiocie warunków zabudowy, jak również wydania zaskarżonej decyzji, wiadomym było, że kwestia zbędności działek nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej została przesądzona wyrokami WSA w Krakowie sygn. II SA/Kr 2002/02 oraz WSA w Kielcach sygn. II SA/Ke 8/08. Zdaniem Sądu I instancji ustalenie zbędności ww. działek jest okolicznością o charakterze prawnym, gdyż wynika z zastosowania art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.". Dalej podkreślono, że okoliczność ta nie oznacza przyjęcia, że skarżąca wykazała się tytułem prawnorzeczowym do tych działek, ale – zdaniem Sądu I instancji – nie może być pominięta przy ocenie jej interesu prawnego rozumianego jako uprawnienie do bycia stroną w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją wz. Zaznaczono, że organy nie uwzględniły uzasadnionego roszczenia skarżącej wywodzonego z art. 136 ust. 3 u.g.n. i opartego na spełnieniu ustawowych przesłanek warunkujących zwrot wywłaszczonej nieruchomości, wynikających ze zbędności ww. działek na cel określony przy wywłaszczeniu. Następnie podniesiono, że interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. kwalifikujący dany podmiot jako stronę postępowania w sprawie o ustalenie warunków zabudowy, nie musi wynikać z prawa rzeczowego. W zależności od analizy konkretnego przypadku, może on mieć swoje źródło także w materialnoprawnych przepisach prawa administracyjnego. W ocenie Sądu I instancji, uprawnienie skarżącej do bycia stroną w postępowaniu w przedmiocie warunków zabudowy (a tym samym jego wznowienia) powiązane jest integralnie ze spełnieniem przesłanek zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, określonych w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n. Ponieważ planowana zabudowa działki nr ew. [...] może mieć znaczenie dla sposobu zagospodarowania działek sąsiednich, skarżąca z uwagi na uzasadnione uprawnienie do żądania ich zwrotu, powinna brać udział w tym postępowaniu jako strona.
Do powyższego wyroku zostało złożone zdanie odrębne.
Skargę kasacyjną od wyroku z 25 kwietnia 2022 r. złożyło Kolegium, zaskarżając go w całości. Zarzucając mu:
1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 28 k.p.a. i art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 i ust. 2 u.g.n. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że w tej konkretnej sprawie organy powinny uznać kwestię zwrotu działek nr [...], [...], [...], [...] i [...] za przesądzoną i w konsekwencji uznać skarżącą za stronę w ww. postępowaniu pomimo, że na dzień orzekania przez Prezydenta i Kolegium nie było w obrocie prawnym decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości na rzecz skarżącej, a zatem nie przysługiwał jej żaden prawnorzeczowy tytuł do nieruchomości;
- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 i ust. 2 u.g.n. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że należało uwzględnić uzasadnione roszczenie skarżącej wywodzone z art. 136 ust. 3 u.g.n. i oparte na spełnieniu ustawowych przesłanek podczas, gdy decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości ma charakter konstytutywny i ona dopiero wywołuje skutek rzeczowy w postaci przejścia prawa własności na poprzedniego właściciela;
2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez przyjęcie przez Sąd, że organy orzekające powinny wziąć pod uwagę przesłanki warunkujące zwrot wywłaszczonej nieruchomości wynikające ze zbędności działek nr [...], [...], [...], [...] i [...] na cel określony przy wywłaszczeniu, w sytuacji gdy ocena ta należy do innych organów w odrębnym postępowaniu.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżące kasacyjnie Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Kielcach wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy WSA w Kielcach do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych; jednocześnie oświadczając, że zrzeka się rozprawy w niniejszej sprawie.
Skargę kasacyjną w jedynym piśmie procesowym wnieśli również M. K. oraz E. Sp. z o.o. z siedzibą w K. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 28 k.p.a. w związku z art. 136 ust. 3 i 137 ust. 1 i 2 u.g.n., poprzez uznanie, że skarżąca powinna być stroną postępowania w sprawie o ustalenie warunków zabudowy pomimo braku interesu prawnego, wynikającego z nielegitymowania się przez nią w dacie orzekania tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości sąsiedniej, wobec braku ostateczności decyzji o zwrocie tej nieruchomości;
2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku przez Sąd I instancji bez uwzględnienia stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu, tj. braku legitymacji skarżącej do występowania jako strona w postępowaniu o uzyskanie decyzji wz wobec braku w dacie orzekania przez Kolegium oraz przez Prezydenta ostatecznej decyzji o zwrocie nieruchomości sąsiedniej w stosunku do działki inwestycyjnej.
Na podstawie przywołanych zarzutów skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie powyższego wyroku w całości i rozpoznanie skargi ewentualnie; w razie uznania, że istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona uchylenie powyższego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Kielcach do ponownego rozpoznania; zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego; jednocześnie zrzekając się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje:
Rozpoznając wniesioną skargę kasacyjną, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres sądowej kontroli przez NSA.
Obydwie skargi kasacyjne są uzasadnione.
Jako bezsporny należało przyjąć fakt, że w dacie orzekania przez Kolegium skarżąca nie legitymowała się tytułem prawnorzeczowym do działek nr ew. [...], [...], [...], [...] i [...], bezpośrednio sąsiadujących jako jednolity funkcjonalnie kompleks, z działką inwestycyjną nr ew. [...]. Natomiast postępowanie z wniosku następcy prawnego poprzedniego właściciela o zwrot tych działek, było w toku. Na datę orzekania przez Kolegium nie występowała w obrocie prawnym ostateczna decyzja w przedmiocie zwrotu tych działek. Ustalenie powyższego determinuje rozstrzygnięcie w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją wz. Z art. 147 k.p.a. wynika, że wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. W przypadku podstawy określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. - wyłącznie na żądanie strony. Skarżąca wystąpiła o wznowienie tego postępowania wskazując, że jako strona postępowania w sprawie warunków zabudowy nie brała w nim udziału bez własnej winy (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Kluczowym dla sprawy jest to, czy skarżąca na etapie orzekania przez SKO wykazała przymiot strony.
Na gruncie przepisów u.p.z.p. brak jest normy prawnej określającej krąg podmiotów będących stronami w sprawie ustalenia warunków zabudowy. Skoro postępowanie w sprawie ustalenia warunków zabudowy toczy się na podstawie przepisów k.p.a. i kończy się wydaniem decyzji administracyjnej, podstaw legitymacji procesowej w takim postępowaniu należy poszukiwać na gruncie art. 28 k.p.a. Nie stanowi on zarazem samoistnej normy prawnej dla wywodzenia przymiotu strony postępowania – ustalenie interesu lub obowiązku prawnego może nastąpić jedynie w związku z konkretną normą prawa materialnego (por. wyroki NSA z 10 czerwca 2011 r. sygn. akt II OSK 1059/10; z 17 grudnia 2013 r. sygn. akt II OSK 1810/12, z 29 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 3247/15; z 16 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 1060/16).
Jednocześnie w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że przymiot strony w postępowaniu o ustalenie warunków zabudowy mają właściciele lub użytkownicy wieczyści działek sąsiednich (np. wyroki NSA z: 17 września 2014r. sygn. akt II OSK 1261/13; z 29 stycznia 2016 r. sygn. akt II OSK 1358/14). Powiązanie art. 28 k.p.a. z normą prawa materialnego, to w tym wypadku próba wywiedzenia, że skarżącej przysługuje prawo własności do działek sąsiadujących bezpośrednio z terenem inwestycyjnym.
Zdaniem NSA skarżąca nie wykazała tytułu prawnorzeczowego do owych działek. Postępowanie w przedmiocie zwrotu tych działek było w toku na datę wydania zaskarżonej decyzji, bowiem NSA wyrokiem z 7 marca 2019 r. sygn. akt I OSK 1101/17 uchylił wyrok WSA w Warszawie oraz decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z 23 lutego 2011 r. utrzymującą w mocy poprzedzającą ją decyzję Starosty Kazimierskiego z 15 listopada 2010 r., orzekającą o zwrocie na rzecz M. S. nieruchomości gruntowej, stanowiącej własność Gminy K., oznaczonej w ewidencji gruntów miasta K. (obręb [...]) numerami [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 855 m kw. oraz zobowiązaniu w/w do wpłacenia kwoty [...] zł na rzecz Gminy K. tytułem zwaloryzowanego odszkodowania. Sprawa zwrotu nieruchomości powróciła zatem na etap orzekania przez Starostę Kazimierskiego.
Nie zmienia tego okoliczność, że kolejną decyzją z 24 marca 2021 r. Starosta Kazimierski orzekł o zwrocie na rzecz M. W. przedmiotowych działek i skarga od decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 2 września 2021 r. znak: SPN.I.7515.11.2021 utrzymującej w mocy zwrot, została oddalona wyrokiem WSA w Kielcach z 23 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Ke 816/21. Wyrok ten zarówno w dacie orzekania przez WSA w Kielcach, jak również w dniu orzekania przez NSA nie był prawomocny. Rację mają zatem skarżący kasacyjnie wywodząc, że WSA w Kielcach naruszył art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie przy orzekaniu okoliczności, które miały miejsce po dacie wydania zaskarżonej decyzji i nadał im określone skutki prawne. Sądowa kontrola działania administracyjnego jest przeprowadzana z uwzględnieniem stanu prawnego i faktycznego obowiązującego na dzień wydania zaskarżonego aktu. Zasada ta wywodzona jest m.in. z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. (kontrolna funkcja sądownictwa administracyjnego), art. 133 § 1 p.p.s.a. (orzekanie na podstawie akt sprawy), a także można ją wyprowadzić z art. 145 p.p.s.a., w którym wskazano okoliczności, których wystąpienie może uzasadniać uchylenie zaskarżonego aktu (por. np. wyrok NSA z 12 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1132/23). Oznacza to, że stan prawny i faktyczny sprawy determinowany był przebiegiem postępowania zwrotowego według jego stanu na dzień 30 kwietnia 2020 r., nie zaś na dzień orzekania przez Sąd wojewódzki. Na ten dzień natomiast nie funkcjonowała w obrocie prawnym ostateczna decyzja o zwrocie przedmiotowych nieruchomości.
Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. w brzmieniu na datę orzekania przez Kolegium: " Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.". Z kolei art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n. definiuje, w jakich okolicznościach uznaje się nieruchomość za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. ma cywilnoprawny charakter. Realizacja tego roszczenia następuje w drodze postępowania administracyjnego. Ostateczna decyzja o zwrocie nieruchomości ma charakter konstytutywny, wywołuje skutek rzeczowy w postaci przejścia prawa własności na poprzedniego właściciela i stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej (tak np. wyroki NSA: z 17 października 2023 r. sygn. akt I OSK 1498/22, z 19 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 3188/18, z 7 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2070/19). Oznacza to, że dopiero zakończenie postępowania zwrotowego decyzją ostateczną konstytuuje prawo własności i tym samym legitymację skarżącej w postępowaniu o ustalenie warunków zabudowy. Nie rodzi takiego uprawnienia natomiast art. 136 ust. 3 u.g.n. Przepis ten nie upoważnia do wystąpienia z żądaniem wszczęcia postępowania nadzwyczajnego, którego przedmiotem jest decyzja o warunkach zabudowy (tak wyrok NSA z 12 lutego 2009 r. sygn. akt II OSK 168/08). Dopóty takie postępowanie nie zakończy się ostatecznie, prawo własności przysługuje dotychczasowemu właścicielowi (tutaj Gmina K.) i jedynie on posiada interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. w niniejszym postępowaniu. Zdaniem NSA źródło legitymacji musi być bezsporne i wykazane tytułem prawnym. Nie można go domniemywać, czy wyinterpretować poprzez analizę treści orzeczenia sądowego, niekształtującego bezpośrednio sytuacji prawnej danego podmiotu. A taki charakter ma wyrok NSA z 7 marca 2019 r. sygn. akt I OSK 1101/17.
Pogląd zaprezentowany w zaskarżonym wyroku powoduje, że organ właściwy w sprawach warunków zabudowy stanowiłby o prawach i obowiązkach zastrzeżonych dla starosty. Zgodnie bowiem z art. 136 ust. 3 u.g.n. jedynie ten organ jest uprawniony do orzekania w przedmiocie zwrotu i kształtowania stosunków prawnorzeczowych.
Stan faktyczny i prawny na dzień wydawania zaskarżonej decyzji nie dawał podstaw, aby przyznać legitymację skarżącej M. W. do żądania wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.
W konsekwencji wszystkie zarzuty skarg kasacyjnych okazały się zasadne i skutkowały uchyleniem zaskarżonego wyroku oraz rozpoznaniem skargi bowiem istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona.
Mając powyższe na uwadze NSA orzekł na podstawie art. 188 p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a., odrębnie dla każdej ze skarg kasacyjnych. Podstawą do rozpoznania skarg kasacyjnych na posiedzeniu niejawnym był art. 182 § 2 i 3 in fine p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI