II OSK 1995/14

Naczelny Sąd Administracyjny2016-04-20
NSAbudowlaneWysokansa
prawo budowlanesamowola budowlanarozbiórkadecyzja ostatecznaart. 155 k.p.a.art. 48 prawo budowlanelegalizacjapostępowanie administracyjneskarga kasacyjnaNSA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną w sprawie dotyczącej odmowy uchylenia decyzji nakazującej rozbiórkę samowolnie dobudowanego garażu, potwierdzając, że art. 48 Prawa budowlanego stanowi przepis szczególny sprzeciwiający się zmianie takiej decyzji w trybie art. 155 k.p.a.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej J. J. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jego skargę na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. J. J. domagał się uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji nakazującej rozbiórkę garażu, powołując się na nowelizację Prawa budowlanego z 2003 r. umożliwiającą legalizację samowoli budowlanej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, podkreślając, że nowelizacja nie ma zastosowania do spraw zakończonych decyzją ostateczną przed jej wejściem w życie, a art. 48 Prawa budowlanego jest przepisem szczególnym sprzeciwiającym się zmianie decyzji o rozbiórce w trybie art. 155 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną J. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego odmawiającą uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji nakazującej rozbiórkę garażu. J. J. argumentował, że nowelizacja Prawa budowlanego z 2003 r. stworzyła możliwość legalizacji samowoli budowlanej, co powinno pozwolić na uchylenie decyzji o rozbiórce w trybie art. 155 k.p.a. Sąd kasacyjny oddalił skargę, wskazując na dwa kluczowe powody. Po pierwsze, przepis przejściowy ustawy nowelizującej (art. 7) wyklucza stosowanie nowych przepisów do spraw zakończonych decyzją ostateczną przed datą wejścia w życie nowelizacji. Po drugie, NSA potwierdził utrwaloną linię orzeczniczą, zgodnie z którą art. 48 Prawa budowlanego, nakazujący rozbiórkę obiektu budowanego bez pozwolenia, jest przepisem szczególnym, który sprzeciwia się uchyleniu lub zmianie decyzji o rozbiórce w trybie art. 155 k.p.a. Sąd podkreślił, że decyzja nakazująca rozbiórkę przywraca porządek prawny i służy interesowi społecznemu, a jej uchylenie ze względu na słuszny interes strony naruszałoby zasadę praworządności i równości wobec prawa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, nie jest możliwe uchylenie lub zmiana ostatecznej decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego w trybie art. 155 k.p.a., ponieważ art. 48 Prawa budowlanego stanowi przepis szczególny sprzeciwiający się takiej zmianie, a nowelizacja z 2003 r. nie ma zastosowania do spraw zakończonych decyzją ostateczną przed jej wejściem w życie.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 48 Prawa budowlanego jest przepisem szczególnym, który nakazuje rozbiórkę jako sankcję za samowolę budowlaną i sprzeciwia się jego uchyleniu w trybie art. 155 k.p.a. Ponadto, przepis przejściowy nowelizacji z 2003 r. wyklucza jej stosowanie do decyzji ostatecznych wydanych przed jej wejściem w życie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (5)

Główne

u.p.b. art. 48

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane

Przepis ten stanowi sankcję za samowolę budowlaną i jest przepisem szczególnym sprzeciwiającym się uchyleniu lub zmianie decyzji nakazującej rozbiórkę w trybie art. 155 k.p.a. W brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji o rozbiórce nie przewidywał możliwości legalizacji samowoli budowlanej, a orzeczenie o rozbiórce było obligatoryjne.

Pomocnicze

k.p.a. art. 155

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis ten przewiduje możliwość uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji, jednakże wymaga spełnienia warunków: zgody stron, braku sprzeciwu przepisów szczególnych oraz przemawiania interesu społecznego lub słusznego interesu strony. W przypadku decyzji nakazującej rozbiórkę na podstawie art. 48 Prawa budowlanego, przepis szczególny (art. 48 u.p.b.) sprzeciwia się takiej zmianie.

p.p.s.a. art. 183 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres rozpoznania sprawy przez NSA (w granicach skargi kasacyjnej) oraz enumeratywnie wylicza przesłanki nieważności postępowania.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna orzekania przez NSA.

Dz.U. Nr 80, poz. 718 art. 7

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw

Przepis przejściowy wykluczający zastosowanie nowych przepisów do spraw zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie nowelizacji (11 lipca 2003 r.).

Argumenty

Skuteczne argumenty

Art. 48 Prawa budowlanego jest przepisem szczególnym sprzeciwiającym się uchyleniu lub zmianie decyzji nakazującej rozbiórkę w trybie art. 155 k.p.a. Nowelizacja Prawa budowlanego z 2003 r. nie ma zastosowania do spraw zakończonych decyzją ostateczną przed jej wejściem w życie. Decyzja nakazująca rozbiórkę przywraca porządek prawny i służy interesowi społecznemu, a jej uchylenie ze względu na słuszny interes strony naruszałoby zasadę praworządności i równości wobec prawa.

Odrzucone argumenty

Możliwość uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji nakazującej rozbiórkę w trybie art. 155 k.p.a. na podstawie nowelizacji Prawa budowlanego z 2003 r. Sąd I instancji nie zbadał przesłanek do legalizacji samowoli budowlanej w świetle zmienionych przepisów. Prawomocne oddalenie skargi na decyzję o nakazie rozbiórki nie stoi na przeszkodzie uchyleniu tej decyzji ze względu na słuszny interes strony.

Godne uwagi sformułowania

Przepis art. 48 ustawy - Prawo budowlane należy traktować jako przepis szczególny sprzeciwiający się uchyleniu lub zmianie na podstawie art. 155 k.p.a. decyzji nakazującej rozbiórkę. Przepis ten bowiem stanowi sankcję stosowaną wobec sprawców samowoli budowlanej. Zmiana przepisów nastąpiła więc już po wydaniu przez Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie decyzji z dnia [...] listopada 2002 r., utrzymującej w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gorlicach z dnia [...] listopada 2000 r., nakazującą J. J. rozbiórkę fundamentów, ścian i dachu garażu... Przede wszystkim umknęło autorowi skargi kasacyjnej, że art. 7 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw w sposób jednoznaczny wyklucza zastosowanie nowych przepisów do spraw zakończonych decyzją ostateczną... Decyzje administracyjne nakładające na stronę obowiązek w celu przywrócenia porządku prawnego, a więc wymuszenia stanu zgodnego z prawem, w świetle art. 7 k.p.a. nie mogą być uchylane lub zmieniane w trybie art. 155 k.p.a., bowiem w takich przypadkach w pierwszej kolejności należy brać pod uwagę aspekt praworządności, interes społeczny i interes innych stron postępowania przed słusznym interesem strony, na którą nałożono ten obowiązek, a która wcześniej naruszyła prawo.

Skład orzekający

Wojciech Mazur

przewodniczący

Małgorzata Stahl

członek

Zygmunt Zgierski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej NSA dotyczącej niemożności uchylenia decyzji nakazującej rozbiórkę w trybie art. 155 k.p.a. na podstawie nowelizacji Prawa budowlanego z 2003 r. oraz interpretacji art. 48 Prawa budowlanego jako przepisu szczególnego."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy decyzja nakazująca rozbiórkę jest ostateczna i została wydana przed wejściem w życie nowelizacji Prawa budowlanego z 2003 r. Nie dotyczy spraw, gdzie legalizacja samowoli budowlanej jest możliwa na podstawie przepisów obowiązujących w dacie wydawania decyzji lub gdy decyzja nie jest ostateczna.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu samowoli budowlanej i próby jej legalizacji po latach, co jest interesujące dla właścicieli nieruchomości i prawników specjalizujących się w prawie budowlanym. Wyjaśnia kluczowe ograniczenia prawne w takich sytuacjach.

Czy można zalegalizować samowolnie wybudowany garaż po latach? NSA wyjaśnia granice prawa budowlanego.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1995/14 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2016-04-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-07-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Stahl
Wojciech Mazur /przewodniczący/
Zygmunt Zgierski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 1944/13 - Wyrok WSA w Warszawie z 2014-01-28
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1994 nr 89 poz 414
art. 48
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.
Dz.U. 2013 poz 267
art. 155
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2012 poz 270
art. 183 § 1 i 2, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędzia del. NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Wioletta Lasota po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 1944/13 w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia bądź zmiany decyzji ostatecznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
II OSK 1995/14
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. J. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie odmowy uchylenia bądź zmiany decyzji ostatecznej.
W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne.
Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Krakowie, po wszczęciu na wniosek J. J. postępowania w trybie art. 155 k.p.a., odmówił uchylenia lub zmiany własnej decyzji z dnia [...] listopada 2002 r., utrzymującej w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gorlicach z dnia [...] listopada 2000 r., nakazującą J. J. rozbiórkę fundamentów, ścian i dachu garażu dobudowanego do budynku drewnianego na posesji nr [...] w D.
Po rozpatrzeniu odwołania J. J. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu, że decyzja ostateczna może być uchylona lub zmieniona w trybie art. 155 k.p.a., jeżeli zostaną spełnione określone w przepisie warunki, tj. strony wyraziły zgodę na zmianę lub uchylenie decyzji, przepisy szczególne nie sprzeciwiają się zmianie lub uchyleniu decyzji oraz za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Materialnoprawną podstawą decyzji Małopolskiego WINB z dnia [...] listopada 2002 r. był art. 48 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. Nr 89, poz. 414 ze zm.), który stanowił, że właściwy organ nakazuje w drodze decyzji rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę. Wydana na podstawie tego przepisu decyzja nakładająca obowiązek rozbiórki obiektu budowlanego jest decyzją związaną. Organ zobligowany był do wydania takiej decyzji w określonych prawem okolicznościach i wola stron, czy też ich zgoda na zmianę takiej decyzji w żadnych okolicznościach nie może skutkować zmianą decyzji. Decyzja nakazująca rozbiórkę jest decyzją likwidującą stan niezgodności z prawem, a uchylenie lub zmiana takiej decyzji w trybie art. 155 k.p.a. prowadziłyby do powrotu stanu niezgodności z prawem, co spowodowałoby w konsekwencji sytuację sprzeczną z podstawowym celem tej regulacji.
Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. J.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że sprawa podlegała rozpoznaniu na podstawie art. 155 k.p.a., który wprawdzie przewiduje możliwość uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej, pod warunkiem jednak, że przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie decyzji i jednocześnie przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Na uchylenie lub zmianę decyzji powinny przy tym wyrazić zgodę wszystkie strony postępowania.
Postępowanie prowadzone na podstawie art. 155 k.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem jest przeprowadzenie weryfikacji decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawo.
Jednakże organ rozpatrujący wniosek o zmianę ostatecznej decyzji musi wziąć pod uwagę, że zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 155 k.p.a. może być dokonana tylko w granicach stanu faktycznego sprawy "pierwotnej", przy uwzględnieniu normy prawa materialnego, w oparciu o którą tę decyzję "pierwotną" wydano. Prawna bowiem możliwość zastosowania trybu przewidzianego w art. 155 k.p.a. uwarunkowana jest prowadzeniem postępowania w ramach tego samego stanu prawnego i faktycznego oraz z udziałem tych samych stron. Z przedstawionych wyżej względów dokonując oceny decyzji, w stosunku do której strona domaga się zastosowania trybu przewidzianego w art. 155 k.p.a., koniecznym jest poddanie ocenie też przepisu prawa materialnego, w oparciu o który wydano decyzję "pierwotną".
Sąd I instancji podniósł, że wzruszenie ostatecznej decyzji wydanej na podstawie art. 48 ustawy - Prawo budowlane, w trybie przewidzianym w art. 155 k.p.a., nie jest możliwe. Przepis art. 48 ustawy - Prawo budowlane należy traktować jako przepis szczególny sprzeciwiający się uchyleniu lub zmianie na podstawie art. 155 k.p.a. decyzji nakazującej rozbiórkę. Przepis ten bowiem stanowi sankcję stosowaną wobec sprawców samowoli budowlanej. Obliguje on właściwy organ administracji do orzeczenia nakazu rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części w razie stwierdzenia, że wystąpiła jedyna wymagana do wydania takiego orzeczenia przesłanka, polegająca na tym, że obiekt jest realizowany w warunkach samowoli budowlanej. Nie ma znaczenia przy orzekaniu na podstawie art. 48 ustawy – Prawo budowlane, czy w sprawie występuje słuszny interes strony lub interes społeczny w rozumieniu art. 155 k.p.a. Uwzględnienie na podstawie art. 155 k.p.a. wniosku o uchylenie lub zmianę ostatecznej decyzji nakazującej rozbiórkę ze względu na słuszny interes strony lub interes społeczny prowadziłoby do złagodzenia restrykcyjności przepisu art. 48, co pozostawałoby w sprzeczności z wolą ustawodawcy.
Sąd Wojewódzki podkreślił, że możliwość zastosowania art. 155 k.p.a w konkretnej sprawie należy rozważać w świetle przepisów prawa materialnego i tylko wtedy, gdy daje on organowi administracji publicznej pewną gamę rozstrzygnięć. Przepis art. 155 k.p.a jest przepisem procesowym, a nie materialno-prawnym i nie może upoważniać do lekceważenia normy materialnoprawnej i zastępowania jej elementami oceny o charakterze uznaniowym lub słusznościowym, jakie zawiera ogólna klauzula "interesu społecznego lub słusznego interesu strony".
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2014 r. skargę kasacyjną złożył J. J. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu:
I. Naruszenie przepisów postępowania:
1/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., w zw. z art. 7, 8, 16 § 1 zdanie drugie i 155 k.p.a. w zw. z art. 2 i 32 ust. 1 Konstytucji, przez nieuwzględnienie skargi pomimo tego, że w obecnym stanie prawnym uchylenie decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego w postaci fundamentów, ścian i dachu garażu dobudowanego do budynku drewnianego na posesji skarżącego jest - z uwagi na słuszny interes strony - w pełni dopuszczalne, a także pomimo tego, że organy nie przeprowadziły czynności zmierzających do ustalenia, czy zaistniały przesłanki do legalizacji samowoli budowlanej,
2/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 155 k.p.a., przez nieuwzględnienie skargi pomimo tego, że prawomocne oddalenie skargi na decyzję o nakazie rozbiórki nie stoi na przeszkodzie uchyleniu tej decyzji ze względu na słuszny interes strony przy uwzględnieniu przesłanek wskazanych w przepisach prawa materialnego;
II. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 48 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. a) i b) i pkt 2 ustawy - Prawo budowlane, przez jego niewłaściwe zastosowanie i pominięcie, że w obecnym stanie prawnym możliwe jest wszczęcie procedury mającej na celu zalegalizowanie samowoli budowlanej dokonanej przed wejściem w życie przepisów powołanych ustawą z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 80, poz. 718 ze zm.); na organie spoczywał zatem obowiązek zbadania, czy zaistniały konieczne ku temu przesłanki prowadzące w konsekwencji do uchylenia bądź zmiany decyzji ostatecznej nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego.
Wskazując na powyższe naruszenia autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że błędne jest stanowisko, że uchylenie bądź zmiana decyzji ostatecznej nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego w trybie art. 155 k.p.a. pozostaje w kolizji z obowiązującym porządkiem prawnym. Skarżący stoi na stanowisku, że Sąd nie podjął się oceny zmiany brzmienia art. 48 ustawy – Prawo budowlane, która dokonała się mocą nowelizacji z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy — Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw i w konsekwencji nie zweryfikował zaniechania przez organy obu instancji czynności w przedmiocie zbadania przesłanek do legalizacji samowoli budowlanej.
Przepis art. 48 ustawy – Prawo budowlane sprzed nowelizacji przewidywał zupełny nakaz rozbiórki jako konsekwencję budowy obiektu budowlanego lub jego części bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę. Nowelizacja ustawy stworzyła natomiast możliwość legalizacji samowoli budowlanej, jeżeli spełnione zostały następujące warunki: 1/ obiekt budowlany jest zgodny z przepisami o zagospodarowaniu przestrzennym, tj. albo obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, albo ostateczną decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu (w przypadku braku miejscowego planu); 2/ obiekt jest zgodny z przepisami techniczno-budowlanymi (ewentualnie istnieje możliwość doprowadzenia do stanu, w którym obiekt nie będzie naruszał tych przepisów); 3/ inwestor (lub właściciel nieruchomości) wyraża wolę zalegalizowania samowoli budowlanej i w tym celu przedstawi w terminie wymaganą dokumentację (projekt budowlany, uzgodnienia i pozwolenia wymagane odrębnymi przepisami i inne dokumenty wymagane co do zasady przy ubieganiu się o pozwolenie na budowę); 4/ inwestor (lub właściciel nieruchomości) uiści opłatę legalizacyjną. Jeżeli te warunki są spełnione, organ nadzoru budowlanego orzeka w drodze decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego i (ewentualnie) o pozwoleniu na wznowienie robót budowlanych, jeżeli nie zostały one jeszcze zakończone (obecny art. 49 ustawy – Prawo budowlane).
Opisana zmiana przepisów prawa materialnego powoduje, że obecnie dopuszczalne jest uchylenie lub zmiana decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego, a następnie zalegalizowanie samowoli budowlanej, co do której przed dniem 11 lipca 2003 r. (data wejścia w życie znowelizowanych przepisów) zachodziły podstawy do nałożenia obowiązku rozbiórki: 1/ gdy w chwili wydania nakazu rozbiórki obiekt budowlany nie naruszał obowiązujących przepisów prawa i nadal ich nie narusza - spełniając tym samym w chwili obecnej warunki legalizacji; 2/ gdy w skutek uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego zmienił się stan prawny sprawy; 3/ gdy zmieniły się przepisy techniczno-budowlane w sposób umożliwiający legalizację samowoli budowlanej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W skardze kasacyjnej skierowanej przeciwko wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jej autor postawił zarzuty naruszenia przez ten Sąd zarówno przepisów postępowania, jaki przepisów prawa materialnego, jednakże ich zasadności upatruje przede wszystkim w zmianie przepisów ustawy – Prawo budowlane, dokonanej ustawą z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw. Zmiana przepisów nastąpiła więc już po wydaniu przez Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie decyzji z dnia [...] listopada 2002 r., utrzymującej w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gorlicach z dnia [...] listopada 2000 r., nakazującą J. J. rozbiórkę fundamentów, ścian i dachu garażu dobudowanego do budynku drewnianego na posesji nr [...] w D. Autor skargi kasacyjnej twierdzi, że stworzona ową nowelizacją możliwość zalegalizowania samowoli budowlanej, co było wcześniej niemożliwe, umożliwia, na podstawie art. 155 k.p.a., uchylenie decyzji o rozbiórce i przeprowadzenie procedury legalizacyjnej.
Argumentacja taka nie może jednak przynieść oczekiwanego rezultatu.
Przede wszystkim umknęło autorowi skargi kasacyjnej, że art. 7 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw w sposób jednoznaczny wyklucza zastosowanie nowych przepisów do spraw zakończonych decyzją ostateczną, a taką jest decyzja Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] listopada 2002 r., której legalność została potwierdzona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 września 2006 r., II SA/Kr 3269/02 (a wobec tego dodatkowo znajduje w niniejszej sprawie zastosowanie art. 170 p.p.s.a.).
Ponadto autor skargi kasacyjnej sam eksponuje w niniejszej sprawie utrwaloną linię orzeczniczą, zgodnie z którą nie jest możliwe uchylenie w trybie art. 155 k.p.a. nakazu rozbiórki wydanego na podstawie art. 48 ustawy – Prawo budowlane. Formułując zarzuty skargi kasacyjnej strona nie wykazała w sposób jednoznaczny, nawet nie podjęła takiej próby, że okoliczności prawne sprawy wiążące się z obecnie obowiązującymi przepisami Prawa budowlanego pozwalają rzeczywiście na legalizację dokonanej samowoli budowlanej. Nie wykazano, czy w tej sprawie zmiana przepisów ustawy – Prawo budowlane była korzystna dla strony. Przecież możliwość przeprowadzenia postępowania legalizacyjnego nie jest równoznaczna z legalizacją samowoli i może także w konsekwencji prowadzić do nakazu rozbiórki na podstawie art. 48 ust. 1 ustawy – Prawo budowlane. W takiej sytuacji trudno doszukać się okoliczności, które pozwalałyby na odejście od dotychczasowej linii orzeczniczej.
Zgodnie z art. 155 k.p.a. ostateczna decyzja, na mocy której strona nabyła prawo może być, za zgodą stron uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Przepis ten nie może być interpretowany rozszerzająco, a zmiana decyzji lub jej uchylenie może nastąpić tylko w przypadku spełnienia wszystkich przesłanek określonych w tym przepisie.
Podstawowym warunkiem uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej w trybie art. 155 k.p.a. jest to, aby przepisy szczególne nie sprzeciwiały się takiemu rozstrzygnięciu. Zastosowanie art. 155 k.p.a. nie może bowiem naruszać innych przepisów, ani też nie może stanowić gratyfikacji za łamanie prawa. Dopiero po ustaleniu, że uchyleniu lub zmianie decyzji ostatecznej nie sprzeciwiają się przepisy szczególne, można przystąpić do badania, czy przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony, przy czym słuszny interes strony nie może stać w kolizji z interesem społecznym (wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2003r., III SA/1105/01, wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2006r., II OSK 770/05).
Skoro zatem w sprawie niniejszej przedmiotem wniosku o uchylenie była decyzja o nakazie rozbiórki obiektu budowlanego, to należało zbadać, czy przeciwko jego uwzględnieniu nie przemawiają przepisy ustawy - Prawo budowlane – w tym przypadku art. 48 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] listopada 2002 r. Stan prawny w dacie wydania decyzji o rozbiórce nie przewidywał możliwości legalizacji samowoli budowlanej, a orzeczenie o rozbiórce było obligatoryjne, na co wskazywało brzmienie tego przepisu. Słuszne jest stanowisko Sądu I instancji, który uznał, że przepis ten jest przepisem szczególnym, sprzeciwiającym się uchyleniu decyzji na mocy art. 155 k.p.a. Stanowisko to, jest zgodne z orzecznictwem sądowoadministracyjnym (por. wyroki NSA z dnia 23 października 2015 r., II OSK 1477/14, z dnia 18 listopada 2015 r., II OSK 612/14, z dnia 19 czerwca 2015 r, II OSK 2791/13). Co więcej – wskazane orzeczenia zapadały w sprawach, w których ostateczne decyzje o rozbiórce wydawane zostały przed nowelizacją ustawy – Prawo budowlane z dnia 27 marca 2003 r.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przepis art. 155 k.p.a. może mieć zastosowanie tylko do decyzji uznaniowych, w których organ ma możliwość swobody decyzyjnej w orzekaniu, w ramach której może uwzględnić interes społeczny lub słuszny interes strony. Dlatego przepisu tego nie można stosować dla uchylenia lub zmiany decyzji, przy wydaniu której organ nie posiadał żadnego luzu decyzyjnego, gdyż bezwzględnie obowiązujący przepis prawa materialnego zobowiązywał go, przy ustaleniu istnienia określonych w nim przesłanek, do wydania takiej decyzji. Stanowcza regulacja prawna w tym przepisie nie pozwala na jej korygowanie elementami natury słusznościowej, czy celowościowej, z powoływaniem się na interes społeczny lub uzasadniony interes strony. Inna wykładnia art. 155 k.p.a. prowadziłaby do wniosku, że organ w każdym przypadku, niezależnie od treści przepisów, zobowiązany byłby do uwzględniania wniosków stron o uchylenie lub zmianę decyzji, jeśli tylko uzasadniałby to słuszny interes strony. Powyższe stoi w sprzeczności z zasadą praworządności wyrażoną w art. 6 k.p.a.
W wyroku z dnia 23 października 2015 r., II OSK 1477/14, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że decyzja nakazująca rozbiórkę obiektu budowlanego w całości bądź jego cześć przywraca porządek prawny w sferze prawa materialnego (Prawa budowlanego), co niewątpliwie leży w interesie społecznym. Za nakazaniem rozbiórki obiektu budowlanego zapewne nigdy nie przemawia "słuszny interes strony", na którą nałożono ten obowiązek, jednak nakaz taki jest zgodny z słusznymi interesami innych stron, które w wyniku nałożenia tego obowiązku nabywają prawa będące korelatorem tego obowiązku. Decyzje administracyjne nakładające na stronę obowiązek w celu przywrócenia porządku prawnego, a więc wymuszenia stanu zgodnego z prawem, w świetle art. 7 k.p.a. nie mogą być uchylane lub zmieniane w trybie art. 155 k.p.a., bowiem w takich przypadkach w pierwszej kolejności należy brać pod uwagę aspekt praworządności, interes społeczny i interes innych stron postępowania przed słusznym interesem strony, na którą nałożono ten obowiązek, a która wcześniej naruszyła prawo. Poza tym "słuszny interes strony" nie jest pojęciem tożsamym ze słusznym interesem obywateli, o którym mowa w art. 7 k.p.a. Interes indywidualny strony z reguły nie pokrywa się z interesem społecznym i interesami innych stron postępowania, a w szczególności ma to miejsce w sprawach z zakresu Prawa budowlanego. Wśród przesłanek wynikających z przepisów ustawy – Prawo budowlane, dających podstawę organom nadzoru budowlanego do nakazania rozbiórki obiektu budowlanego, nie ma takiej, która nakazywałaby uwzględnić "słuszny interes strony", na którą nakłada się taki obowiązek, co najwyżej należy ten interes uwzględnić zgodnie z brzmieniem art. 7 k.p.a. Nie można więc oczekiwać, że decyzja nakazująca rozbiórkę obiektu budowlanego może być po latach uchylona lub zmieniona przez ten sam organ wyłącznie z tego powodu, że przemawia za tym "słuszny interes strony". Strona będąca adresatem decyzji nakładającej na nią obowiązek, zmierzający do przywrócenia stanu zgodnego z prawem z racji tej, że przez wiele laty uchyla się od wykonania tego obowiązku, nie może przez zastosowanie art. 155 k.p.a. znaleźć się w lepszej, uprzywilejowanej sytuacji, niż inne podmioty, na które nałożono podobne obowiązki i wykonały je dobrowolnie bądź w drodze egzekucji. Takie stosowanie przepisów prawa prowadziłoby do nierównego traktowania innych podmiotów wobec prawa, co w konsekwencji naruszałoby art. 2 i 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI