II OSK 1984/24

II OSK 1984/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Żak
Grzegorz Antas
Jerzy Siegień /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Sygn. powiązane
II SAB/Gl 68/24 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-06-14
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok w  części i skargę w tym zakresie oddalono
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 149 § 1 pkt 3, art. 149 § 1a, art. 151, art. 188, art. 207 § 2, art. 182 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 103
art. 100c, art. 100d
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Anna Żak Sędzia del. WSA Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2024 r., sygn. akt II SAB/Gl 68/24 w sprawie ze skargi S. R. na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 1. uchyla zaskarżony wyrok w punktach 1, 2 i 4 i w tym zakresie oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 14 czerwca 2024 r., sygn. akt II SAB/Gl 68/24, po rozpoznaniu skargi S. R., na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, w punkcie pierwszym wyroku stwierdził, że Wojewoda [...] dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, w punkcie drugim zobowiązał Wojewodę [...] do wydania aktu w sprawie w terminie 30 dni od dnia otrzymania akt sprawy wraz z prawomocnym orzeczeniem, w punkcie trzecim oddalił skargę w pozostałym zakresie, w punkcie czwartym zasądził od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
S. R., obywatelka Indii (dalej: "cudzoziemka", "strona", "skarżąca"), wnioskiem z 21 marca 2023 r. (data wpływu) wystąpiła do Wojewody [...] o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Wobec braku aktywności organu strona, za pośrednictwem ustanowionego w sprawie pełnomocnika, pismem z 26 października 2023 r. (wpływ do organu – 03.11.2023 r.) złożyła ponaglenie w sprawie, a następnie w dniu 12 lutego 2024 r. (data nadania) skargę do WSA w Gliwicach na bezczynność Wojewody. W złożonej skardze cudzoziemka zarzuciła organowi naruszenie art. 8, art. 12 § 1, art. 35 § 1, art. 36 § 1 i art. 37 § 1 k.p.a. przez przekroczenie terminu załatwienia sprawy oraz wniosła o: zobowiązanie organu do wydania odpowiedniego aktu w sprawie w terminie 14 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; stwierdzenie bezczynności organu, jak też uznania, że bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; wymierzenie organowi grzywny oraz przyznanie od organu odszkodowania w kwocie 10.000 zł za zwłokę i bezczynność w sprawie, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Wojewoda dopiero po wniesieniu skargi, pismem z 7 marca 2024 r., wezwał stronę do osobistego stawiennictwa w Urzędzie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uwzględniając częściowo skargę stwierdził, że organ nie uczynił zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 36 § 1 k.p.a., zaniechał bowiem zawiadomienia strony o przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, jednocześnie nie zostały wypełnione pozostałe obowiązki w zakresie podania przyczyny zwłoki, wskazania nowego terminu załatwienia sprawy oraz pouczenia o prawie do wniesienia ponaglenia. Sąd wskazał, że stosownie do art. 112a ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2023 r., poz. 519, ze zm.), decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni. Skoro momentem wszczęcia postępowania jest dzień doręczenia podania organowi, to w rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało wszczęte 21 marca 2023 r. i od tego dnia na organie ciążył już obowiązek podejmowania przewidzianych prawem czynności w celu załatwienia złożonego wniosku, w tym podjęcia czynności służących wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych tego wniosku. Na gruncie rozpoznawanej sprawy Sąd nie miał zatem wątpliwości, że organ nie dotrzymał terminów załatwienia sprawy administracyjnej, naruszając tym zasady określone w art. 12 § 1 k.p.a. Dla stwierdzenia bezczynności organu w zakresie niewydania stosownego aktu lub niepodjęcia czynności nie ma przy tym znaczenia, z jakich powodów organ zwleka z wydaniem decyzji, a w szczególności czy zwłoka spowodowana jest zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu. Okoliczności, które powodują zwłokę organu oraz stopień przekroczenia terminów, wpływają na ocenę zasadności skargi na bezczynność w tym sensie, że Sąd zobowiązany jest je ocenić przy jednoczesnym stwierdzeniu, czy istniejąca bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa czy też nie.
Sąd pierwszej instancji oceniając zaistniałą w sprawie bezczynność wziął pod uwagę charakter postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, okoliczności wskazywane przez Wojewodę w odpowiedzi na skargę (w szczególności braki kadrowe, duża liczba wniosków pobytowych, dodatkowe zadania nałożone na organ) oraz nadzwyczajne okoliczności w postaci konfliktu zbrojnego na terytorium Ukrainy i związany z tym napływ migrantów oraz dynamikę zmian prawnych, i w tych okolicznościach sprawy uznał, że nie można przyjąć, aby bezczynność Wojewody była oczywiście pozbawiona jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia lub nacechowana złą wolą organu. Z tego też względu Sąd stwierdził, że niezałatwienie wniosku skarżącej w terminie wynikającym z art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, pomimo tego, że jest oczywiste, nie mogło być zakwalifikowane jako rażące naruszenie prawa.
Zdaniem Sądu powyższe okoliczności przemawiały także za zaniechaniem przyznania skarżącej sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", co uzasadniało oddalenie skargi w tym zakresie. Sąd zauważył przy tym, że skarżąca w uzasadnieniu skargi nie przywołała żadnych szczególnych okoliczności jej dotyczących, które uzasadniałyby przyznanie jej sumy pieniężnej, w szczególności odnoszących się do doznanej krzywdy i uszczerbku w związku z niezałatwieniem sprawy pobytowej w terminie.
Jednocześnie Sąd uznał, że w okolicznościach faktycznych sprawy brak było podstaw do zastosowania środka represyjnego w postaci grzywny. Powołując się na ugruntowane w tej kwestii orzecznictwo Sąd wskazał, że środki prawne z art. 149 § 2 p.p.s.a. powinny być stosowane w szczególnie nagannych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, gdy oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona zamierzonego lub nieuzasadnionego racjonalnie lub prawnie unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa, co jak zauważył Sąd nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie.
Sąd pierwszej instancji stwierdził także, że za zbyt daleko idący wniosek uznać należy, że samo odwołanie się w art. 100c i art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2023 r., poz. 103, ze zm.), dalej "u.p.o.U.", do terminów załatwienia spraw dotyczących "cudzoziemców" przesądza o rozszerzeniu zakresu zastosowania tego przepisu na wszystkich cudzoziemców. Wskazał, że analiza stanu prawnego, wykładnia systemowa i celowościowa oraz zasada racjonalnego ustawodawcy prowadzi do wniosku, że normy art. 100c i 100d omawianej ustawy stosuje się wyłącznie do obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Polski z terytorium Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium RP (art. 1 ust. 1). Na poparcie tego stanowiska Sąd przywołał stosowne orzecznictwo wojewódzkich sądów administracyjnych. Mając to na uwadze Sąd stwierdził, że powołane przepisy nie mogą mieć zastosowania do oceny bezczynności organu w sprawie toczącej się z wniosku skarżącej, gdyż jest ona obywatelką Indii. Z kolei z uwagi na fakt, że na dzień orzekania organ nie rozpoznał wniosku skarżącej, Sąd za zasadne uznał wyznaczenie terminu do rozpatrzenia tego wniosku.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Wojewoda [...]. Zaskarżając wyrok w części dotyczącej pkt 1, 2 i 4 zarzucił mu naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 100d ust. 1 pkt 1, ust. 3 pkt 1 i 2 oraz ust. 4 u.p.o.U. w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy ma zastosowanie tylko do obywateli Ukrainy, którzy przebywają na terytorium RP w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy, a tym samym nie ma zastosowania w sprawie skarżącej;
b) art. 100d ust. 1 pkt 1, ust. 3 pkt 1 i 2 oraz ust. 4 u.p.o.U., poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że w sprawie wystąpiła bezczynność;
2) przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 149 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 1 pkt 1, ust. 3 pkt 1 i 2 oraz ust. 4 u.p.o.U., poprzez uwzględnienie skargi, co było rezultatem niezastosowania wymienionych przepisów ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy;
b) art. 149 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 35, art. 36 § 1 k.p.a. w zw. z art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, poprzez błędne przyjęcie, że przekroczony został termin załatwienia sprawy, co spowodowało stwierdzenie bezczynności organu, podczas gdy czas trwania postępowania usprawiedliwiony był okolicznościami niezależnymi od organu oraz charakterem sprawy, tj. kwestią pandemii koronawirusa i wprowadzonymi ograniczeniami w funkcjonowaniu administracji państwowej, w tym [...] Urzędu Wojewódzkiego, niedoborami kadrowymi, znaczną ilością wpływających wniosków pobytowych, absencjami chorobowymi, konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy, dodatkowymi nowymi zadaniami związanymi z wizami krajowymi i Kartą Polaka oraz koniecznością zgromadzenia materiału dowodowego;
c) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 35 § 1-3 i § 5 oraz art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, polegające na nieoddaleniu skargi, pomimo tego, że postępowanie administracyjne - biorąc pod uwagę konflikt zbrojny na terytorium Ukrainy, stan epidemii i wywołane nimi ograniczenia w funkcjonowaniu administracji państwowej, w tym [...] Urzędu Wojewódzkiego, znaczną ilość wpływających wniosków pobytowych, dodatkowe nowe obowiązki związane z wizami krajowymi i Kartą Polaka, niedobory kadrowe, absencje chorobowe oraz konieczność zgromadzenia materiału dowodowego - nie było prowadzone dłużej, niż było to niezbędne do załatwienia sprawy.
W oparciu o powyższe zarzuty Wojewoda wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku co do pkt 1, 2 i 4 i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Jednocześnie skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Wojewoda wskazał, że art. 100d u.p.o.U. posługuje się pojęciem "cudzoziemiec", a nie "obywatel Ukrainy, który przybył na terytorium RP w związku z działaniami wojennymi". Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że zawieszenie terminów wynikające z tych przepisów stosuje się jedynie do węższego grona osób określonych w tytule ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy lub jej art. 1 ust. 1 i 2. Wojewoda zauważył, że pojęcie "cudzoziemiec" jest szersze i obejmuje wszystkie osoby nie będące obywatelami RP, a tym samym brak jest argumentów świadczących o tym, by ustawodawca posługując się tym terminem nie uczynił tego celowo. Zdaniem Wojewody takie rozumienie pojęcia "cudzoziemiec" jak przedstawione wyżej jest spójne z szerokim zakresem spraw, których dotyczą przepisy art. 100c i art. 100d u.p.o.U. Znaczna część tych spraw nie ma bowiem jakiegokolwiek związku z pomocą udzielaną obywatelom Ukrainy w związku z wojną - np. zezwolenia na pobyt stały czy cofnięcia posiadanych już zezwoleń. A zatem w ocenie skarżącego kasacyjnie organu ustanowienie podstawy prawnej dla "spoczywania" terminów dla załatwiania spraw administracyjnych cudzoziemców przez wojewodów (art. 100c i art. 100d u.p.o.U.) uzasadnione było od początku kolejnymi wzrostami liczby wniosków o udzielenie zezwoleń pobytowych, stanowiącymi skutki pośrednie agresji rosyjskiej na Ukrainę w dniu 24 lutego 2022 r. oraz masowego napływu cudzoziemców.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny był związany granicami wniesionej skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie.
Mając na uwadze, że wniosek o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy został złożony przez cudzoziemkę w dniu 21 marca 2023 r., kluczowe znaczenie ma okoliczność, że w tej dacie obowiązywały już przepisy, które w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy tamowały rozpoczęcie biegu terminu na załatwienie tej sprawy (art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. a i art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a u.p.o.U.), a przede wszystkim uniemożliwiały wywodzenie środków prawnych dotyczących m.in. bezczynności (art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4). Z dniem 15 kwietnia 2022 r. weszła bowiem w życie regulacja wkraczająca w bieg terminów załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium RP, wprowadzona ustawą z 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 830), na mocy której (art. 1 pkt 44) dodano do u.p.o.U. art. 100c o treści: w okresie do 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących: 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji, 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej – w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Następnie cytowana treść art. 100c ustawy została powtórzona na kolejny okres – tj. do 24 sierpnia 2023 r. – poprzez dodanie nowego przepisu z dniem 28 stycznia 2023 r., ale z mocą wsteczną od 1 stycznia 2023 r., tj. art. 100d (art. 1 pkt 32 ustawy z 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 185). Wskazany termin obowiązywania omawianych przepisów został przedłużony do 4 marca 2024 r. (art. 12 pkt 5 ustawy z 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2023 r. poz. 1088), później do 30 czerwca 2024 r., a aktualnie do 30 września 2025 r. Rodzaj spraw, w których bieg terminów na ich załatwienie nie rozpoczyna się, a wszczęty ulega zawieszeniu na ten okres został utrzymany (art. 100d ust. 1).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntował się pogląd, że przepisy art. 100c i art. 100d u.p.o.U. stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców – niezależnie od ich obywatelstwa i daty wjazdu na terytorium RP, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy (por. wyroki: z 13 lutego 2024 r. sygn. II OSK 2362/23; z 7 maja 2024 r. sygn. II OSK 1286/23; z 16 maja 2024 r. sygn. II OSK 2424/23; z 8 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 1551/23; orzeczenia dostępne pod adresem: cbois.nsa.gov.pl). Przywołane przepisy zezwoliły na czasowe, od wejścia ich w życie, tj. od 15 kwietnia 2022 r., aktualnie do 30 września 2025 r., wstrzymanie biegu terminu na załatwienie spraw dotyczących m. in. udzielenia cudzoziemcom zezwolenia na pobyt czasowy w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę. Innymi słowy bieg tego terminu nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Analiza literalna treści omawianych przepisów powinna być zestawiona z celem ich wprowadzenia. Wykładnia omawianej regulacji – wbrew zasadom techniki prawodawczej określonym w § 3 ust. 2 i 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz.U. z 2016 r., poz. 283) – nie może opierać się wyłącznie na jej umiejscowieniu w konkretnym akcie prawnym.
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy (...) oraz ustawa z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie tej ustawy zostały niewątpliwie uchwalone w celu stworzenia szczególnej regulacji prawnej zapewniającej doraźną podstawę prawną do legalnego pobytu i pomocy obywatelom Ukrainy, którzy w wyniku działań wojennych zostali zmuszeni do opuszczenia kraju pochodzenia. Na etapie prac w Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych przyjęto, że pomimo zawarcia w akcie prawnym dotyczącym określonej sytuacji faktycznej odnoszącej się do agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, przepisy dodane do ustawy o pomocy mają dotyczyć wszystkich cudzoziemców. Przyczyną wprowadzenia takiego przepisu była ówczesna trudna sytuacja wojewodów, którzy mieli bardzo dużo zadań związanych z przyjęciem obywateli Ukrainy wjeżdżających na terytorium RP w związku z wybuchem wojny i przed którymi dodatkowo toczyło się wiele spraw administracyjnych – nie tylko obywateli Ukrainy, ale też pozostałych cudzoziemców. Zawieszenie biegu terminów miało dać im możliwość rozpatrzenia w rozsądnych terminach toczących się spraw (por. pełny zapis przebiegu posiedzenia Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych nr 111 z 7 kwietnia 2022 r. – na stronach sejmowych). Oznacza to, że celem ustawodawcy było wprowadzenie rozwiązań regulujących bieg terminów określonych kategorii spraw dotyczących wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy objętych ustawą o pomocy.
Poza kwestią celu wprowadzenia omawianego przepisu należy podkreślić, że w innych przepisach u.p.o.U. mówi się o "cudzoziemcu", bez wskazania jego obywatelstwa, a nie np. "obywatelu Ukrainy". Skoro ustawa o pomocy nie wprowadza odrębnej definicji legalnej terminu "cudzoziemiec", należy uznać, że jest to pojęcie tożsame z cudzoziemcem, o którym mowa w art. 3 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, czyli osobą, która nie posiada obywatelstwa polskiego. Wskazać należy, że dodany nowelizacją z 8 kwietnia 2022 r. art. 100a w ust. 1 wprost odsyła do pojęcia cudzoziemca, o którym mowa w art. 2 ust. 1 lub 2 decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/382 z 4 marca 2022 r. stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkującej wprowadzeniem tymczasowej ochrony (Dz. Urz. U.E. L 71 z 4.3.2022, str. 1-6), czyli kategorii wysiedleńców, którzy musieli opuścić Ukrainę począwszy od 24 lutego 2022 r. w następstwie inwazji wojskowej rozpoczętej w tym dniu przez rosyjskie siły zbrojne. Takiego ograniczenia nie zawiera jednak art. 100c oraz art. 100d u.p.o.U.
A zatem jak słusznie zauważył skarżący kasacyjnie organ, wskazane powyżej rozumienie pojęcia "cudzoziemiec" jest spójne z szerokim zakresem spraw, których dotyczy przepis art. 100c i 100d cyt. ustawy. Znaczna część tych spraw nie ma bowiem jakiegokolwiek związku z pomocą udzielaną obywatelom Ukrainy w związku z wojną – np. zezwolenia na pobyt stały czy cofnięcia posiadanych już zezwoleń. Zaznaczyć należy, że w odniesieniu do wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE jednym z warunków udzielenia takiego zezwolenia jest – zgodnie z art. 211 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach – legalny i nieprzerwany pobyt na terytorium RP co najmniej przez 5 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku. A zatem jeśli przyjąć, że przepisy art. 100c u.p.o.U. dotyczą wyłącznie osób przybyłych do RP w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie, to żadna z tych osób nie byłaby uprawniona do skutecznego złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, co prowadziłoby do wniosku, że przepis art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. c jest bezprzedmiotowy.
Z tych wszystkich przyczyn status skarżącej jako obywatelki Indii pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Omawiane przepisy dotyczą bowiem każdego cudzoziemca w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, który inicjuje jedno z postępowań (udzielenia, zmiany, cofnięcia zezwolenia) wymienionych w art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 u.p.o.U. Wniosek skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy wpłynął do organu w okresie kiedy obowiązywały już art. 100c i art. 100d u.p.o.U. W okresie obowiązywania tych przepisów terminy na załatwienie spraw nie biegły, a tym samym nie można mówić o bezczynności organu w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Oznacza to, że Sąd pierwszej instancji naruszył ww. przepisy poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie w niniejszej sprawie. W konsekwencji doszło do naruszenia art. 149 § 1 pkt 1, 3 i § 1a p.p.s.a. poprzez stwierdzenie bezczynności i zobowiązanie organu do wydania aktu w sprawie w określonym terminie. W tej sytuacji bezprzedmiotowe jest odnoszenie się do zarzutów nakierowanych na wykazanie, że zwłoka organu była usprawiedliwiona okolicznościami niezależnymi od organu i charakterem sprawy.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzając, że zarzuty skargi kasacyjnej są uzasadnione, na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok w zakresie punktów 1, 2 i 4 oraz uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał skargę. Uznając ją za bezzasadną, oddalił ją w zakresie punktów 1, 2 i 4 zaskarżonego wyroku, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Na podstawie 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu, mając w tym względzie na uwadze poważne rozbieżności w wykładni zakresu podmiotowego art. 100c i 100d u.p.o.U., jakie ujawniły się w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a.