II OSK 197/23

II OSK 197/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński
Magdalena Dobek-Rak
Roman Ciąglewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Rz 656/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2022-10-27
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 73 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Magdalena Dobek-Rak Protokolant: starszy asystent sędziego Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 5 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 października 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 656/22 w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w N. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia 15 marca 2022 r. nr OA.7722.19.3.2022 w przedmiocie odmowy przekazania pełnej dokumentacji architektoniczno-budowlanej 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od [...] sp. z o.o. z siedzibą w N. na rzecz Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Uzasadnienie.
Wyrokiem z dnia 27 października 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 656/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w N. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie, dalej: "PWINB", z dnia 15 marca 2022 r. nr OA.7722.19.3.2022 w przedmiocie odmowy przekazania pełnej dokumentacji architektonicznobudowlanej, w punkcie pierwszym uchylił zaskarżone postanowienie i postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta Rzeszowa z dnia 15 grudnia 2021 r. nr NB-l-3-7355-2-24/14, w punkcie drugim zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym.
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta Rzeszowa, dalej: "PINB" prowadzi postępowanie w sprawie inwestycji p.n. "rozbudowa istniejącego budynku biurowego i nadbudowa o jedną kondygnację wraz z przełożeniem sieci kolidujących z rozbudową na działce nr [...] obr. [...], przy ul. O. w R. oraz zmiana sposobu użytkowania świetlicy na pomieszczenia handlowe z zapleczem", realizowanej w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę z dnia 14.02.2000 r. nr AN.1.52/7351/249/99, zmienionej decyzją z dnia 10.02.2009 r. nr AR.I.52/7353/86/90/08/09, wydanych przez Prezydenta Miasta Rzeszowa.
Decyzją z dnia 30 września 2021 r., nr PWINB uchylił decyzję PINB z dnia 12 marca 2019 r. nr NB-I-3-7355-2-24/14, którą nakazano A. S., działającemu w imieniu Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego [...] z/s w N., wykonać rozbiórkę nadbudowy obiektu (nad częścią oznaczoną w projekcie budowlanym segmentem "A"), zlokalizowanego na działce nr [...] obr. [...] przy ul. O. w R., zrealizowaną w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Wnioskami z dnia 12 listopada 2021 r. (o identycznej treści) A. S. i [...] Sp. z o. o., dalej także: "Spółka", zwrócili się o przekazanie pełnej dokumentacji architektoniczno-budowlanej (akta sprawy) od początku postępowania tj. od wszczęcia postępowania administracyjnego.
Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2021 r., nr NB-I-3-7355-2-24/14, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta Rzeszowa odmówił A. S. i [...] Sp. z o.o., przekazania pełnej dokumentacji architektoniczno-budowlanej (akt sprawy) od początku postępowania tj. od wszczęcia postępowania administracyjnego.
W uzasadnieniu organ, powołując się na art. 73 K.p.a. i uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 8 października 2018 r., sygn. akt I OPS 1/18, podał, że w aktach prowadzonej pod nr NB-I-3-7355-2- 24/14 sprawy zgromadzone są przede wszystkim: pisma i wnioski A. S. i [...] Sp. z o.o.; kserokopie decyzji o warunkach zabudowy i decyzji pozwolenia na budowę; pisma, postanowienia i decyzje wydane przez PINB dla Miasta Rzeszowa doręczane A. S. i [...] Sp. z o.o., czego potwierdzeniem są zwrotne potwierdzenia odbioru w/w dokumentów zgromadzone w aktach sprawy; dokumenty przedkładane przez A. S. tj. "Ocena stanu technicznego wykonanych robót budowlanych" z września 2017 r. sporządzona w branży konstrukcyjnej, "Ocena wykonanych robót w zakresie instalacji elektrycznych i piorunochronnej w budynku hotelowym przy ul. Okulickiego na działce nr 491/4", z października 2018 r., sporządzona w branży elektrycznej, projekt budowlany zamienny z czerwca 2015 r.; pisma, postanowienia i decyzja wydane w w/w sprawie przez PWINB. W tomie I protokół z czynności kontrolnych i protokół oględzin, sporządzone przez pracowników organu nadzoru budowlanego, w których uczestniczył A. S. W aktach sprawy znak: NB-I-3-7355-2-24/14 zgromadzono głównie wnioski, pisma i dokumenty składane wyłącznie przez strony wnioskujące o wydanie kserokopii z akt, oraz pisma, postanowienia i decyzje wydawane przez organy nadzoru budowlanego w w/w sprawie i doręczane wnioskującym stronom.
Organ I instancji wskazał, że w kontekście materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, sporządzenie jego kopii byłoby utrudnione z uwagi na znaczną ilość dokumentów przeznaczonych do kopiowania. Na akta sprawy składają się: tom I zawierający ponad 55 zapisanych stron A4 i kilka stron o formacie większym niż A4 i tom II zawierający dokumenty stanowiące ponad 200 zapisanych stron formatu A4 (bez uwzględnienia w/w ocen technicznych i w/w projektu zamiennego). Akta są obszerne i wymagają większego organizacyjnego zaangażowania ze strony organu by sporządzić ich kopie. Organ wyjaśnił, że oczywistym jest, że strona postępowania mogła zagubić jakieś dokumenty, które organ w toku postępowania doręczał. Jednakże organ nie odmawia stronie prawa zapoznania się i wykonania z dokumentów kopii w postaci fotokopii. Również po wskazaniu konkretnego dokumentu, którego kserokopię strona chciałaby otrzymać, istnieje możliwość wykonania kserokopii w/w dokumentu, na podstawie art. 73 § 1 K.p.a. Do dnia wydania zaskarżonego postanowienia żadna ze stron, w tym zainteresowani wnioskodawcy, nie skorzystali z możliwości zapoznania z aktami sprawy.
Zażalenia na to postanowienie o tożsamej treści złożyli A. S. i [...] Sp. z o.o. Zawnioskowali o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Postanowieniem z dnia 15 marca 2022 r., nr OA.7722.19.3.2022, Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Organ odwoławczy stwierdził, że stanowisko PINB jest prawidłowe, a argumenty zażaleń nie zasługują na uwzględnienie. Wyjaśnił, że wniosek odwołujących dotyczy przekazania "pełnej dokumentacji (...) od początku postępowania tj. od wszczęcia postępowania administracyjnego", a zatem dużej liczby dokumentów. Do ich skserowania wymagane byłoby znaczne zaangażowanie pracowników organu powiatowego. Jednocześnie odwołujący nie powołali się na jakikolwiek ważny powód uzasadniający posiadanie kopii całości dokumentacji sprawy (co mogłoby stanowić powód do dodatkowego zaangażowania przez organ środków dla realizacji żądania wnioskodawców), poza ogólnikowym stwierdzeniem że "wskutek odmowy przekazania pełnej dokumentacji architektoniczno-budowlanej (akt sprawy) od początku postępowania tj. od wszczęcia postępowania administracyjnego, zostali pozbawieni udziału w toczącym się postępowaniu odwoławczym poprzez brak możliwości odniesienia się do twierdzeń i zarzutów organu, oraz zgłaszanych zastrzeżeń z powodu braku tych dokumentów, co do treści których organ opiera swoje twierdzenia i wydaje decyzje administracyjne". Zdaniem organu odwoławczego, jest to zarzut o tyle zaskakujący, że dokumentacją taką powinien dysponować inwestor - czyli odwołujący - skoro to on sam występował o pozwolenie na budowę, przedstawiał projekt budowlany, a potem był stroną wszelkich postępowań dotyczących tego pozwolenia. Podany we wniosku powód nie jest w ocenie PWINB ważnym interesem uzasadniającym przekazanie kopii pełnej dokumentacji architektoniczno-budowlanej (akt sprawy) od początku postępowania tj. od wszczęcia postępowania administracyjnego. Odmowa wydania kserokopii akt jest zasadna.
Skargę na powyższe postanowienie złożyła Spółka, wnosząc o jego uchylenie w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, o udostępnienie wszystkich akt sprawy z przeprowadzonych postępowań przed organem I instancji, które pozwolą na ustalenie w jakim zakresie nastąpiło ewentualne odstąpienie od projektu budowlanego i na podstawie jakiej decyzji powinien zostać opracowany pierwotny projekt oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę PWINB w Rzeszowie wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał skargę za zasadną.
Sąd wskazał, że z treści ww. art. 73 § 1 K.p.a. wynika prawo strony do wglądu w akta sprawy, sporządzania notatek, kopii, odpisów, w czym mieści się również prawo do sporządzenia kserokopii przy użyciu sprzętu stanowiącego wyposażenie organu. Organ ma obowiązek udostępnić akta stronie, celem umożliwienia jej zapoznania się z nimi i pozyskiwania treści znajdujących się w nich dokumentów we wskazany wyżej sposób. Treść art. 73 § 1a w/w ustawy przewiduje, że czynności o jakich mowa dokonywane są przez stronę w obecności pracownika organu w lokalu organu. Zgodnie z uchwałą siedmiu sędziów NSA, sygn. akt I OPS 1/18, z dnia 8 października 2018 r. — dotyczącą możliwości sporządzania przez organ kopii dokumentów z akt sprawy — "W ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 K.p.a. mieści się sporządzanie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy".
Dalej Sąd stwierdził, że odmowa uwzględnienia wniosku strony o sporządzenie kserokopii z akt może nastąpić, gdyby organ wykazał konkretne utrudnienia wynikające z braku potrzebnego sprzętu lub dużej liczby dokumentów przewidzianych do kopiowania, czy też konieczności dużego zaangażowania organizacyjnego pracowników organu. Odmowa wydania kopii z akt sprawy może być też usprawiedliwiona, gdy strona w sposób oczywisty i świadomy nadużywa prawa wynikającego z art. 73 § 1 K.p.a. Zatem strona, żądając wydania uwierzytelnionych odpisów lub kopii z akt sprawy, ma obowiązek wykazać w tym swój ważny interes, a organ rozpatrując takie żądanie dokonuje własnej oceny, czy w danej sprawie ze względu na okoliczność prowadzonego postępowania zaistniał ważny interes strony.
Sąd nie podzielił stanowiska organów, że uwzględnienie wniosku byłoby utrudnione z przyczyn technicznych, angażując nadmiernie pracowników. Stwierdził, że uszło uwadze organów, iż czas trwania postępowania w tej sprawie liczy kilkanaście lat. Jego przedmiot ma istotne znaczenie dla stron, gdyż 12 marca 2019 r. wydano w nim nakaz rozbiórki, uchylony decyzją PWINB z dnia 30 września 2021 r. Oczywistym jest, że sam czas trwania postępowania generuje problemy z kompletowaniem dokumentacji z samego postępowania jak i dokumentacji architektoniczno-budowlanej.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie potrzeba wielkiej wyobraźni, aby zrozumieć, że strona w jednym przypadku złoży do akt oryginał posiadanego dokumentu bez sporządzenia jego kserokopii albo złoży pismo, którego odpis może zgubić lub go nie sporządzić.
Sąd podzielił stanowisko odwołujących się, podzielone w skardze [...] Sp. z o.o., że sytuacja ta w oczywisty sposób wpływa na ich prawa i gwarancje jako strony postępowania. Podali oni, że z uwagi na ilość zgromadzonych w toku postępowania akt, niejednokrotnie nieuporządkowanych, czy to przez organy administracyjne czy sąd, nie ma pewności co do ich kompletności. Brak usystematyzowania kompletu dokumentacji powoduje, że strona nie ma możliwości oparcia swoich wniosków i zarzutów co do konkretnych przepisów. Podnieśli, że ze względu na zawiły charakter sprawy, organ niejednokrotnie przesuwał termin zakończenia postępowania m.in. z powodu obszerności materiału źródłowego i dowodowego zgromadzonego w toku postępowania. Zarzucili, że to Urząd Miasta Rzeszowa wydał decyzje nr AN.I.52/7351/249/99 z dnia 14 lutego 2000 r. oraz nr AR.I.52/7353/86/90/08/09 z dnia 10 lutego 2009 r., które ze sobą kolidują i są sprzeczne, oraz decyzję nr AR.I.52.7331/13/09 z dnia 30 kwietnia 2009 r. na podstawie której inwestor rozpoczął i prowadził budowę. Podnieśli, że uważali za ostateczną i obowiązującą decyzję nr AR.L52.7331/13/09, dlatego zwrócili się do organu architektoniczno-budowlanego o wznowienie postępowania w sprawie uchylenia sprzecznych ze sobą tych dwóch wcześniejszych decyzji. Podkreślili, że wielowarstwowość prowadzonych spraw wymaga profesjonalnego i fachowego skompletowania i uporządkowania zgromadzonych akt (ponumerowania). Wskutek tego przeglądanie akt, czy zrobienie samodzielnie kopii wydaje się być nie do wykonania z uwagi na ilość dokumentacji, jej format i możliwości organizacyjne oraz techniczne organu udostępniającego. Podnieśli, że z uwagi na epidemię COVID-19 zaznajomienie się z aktami sprawy w siedzibie organu jest utrudnione, z uwagi na ustalone terminy i krótki czas przewidziany na zapoznanie się z zebranym materiałem dowodowym. Wskazali, że mając na uwadze transparentność toczącego się postępowania oraz zapewnienie stronie udziału, najlepszym rozwiązaniem tak dla organu jak i strony postępowania, wydaje się być zarchiwizowanie akt w formie elektronicznej.
W ocenie Sądu, przytoczona argumentacja wskazuje jasno, że wnioskodawcy w sposób oczywisty i świadomy nie nadużywali swojego prawa z art. 73 § 1 K.p.a., a jej treść przesądza o istnieniu ich ważnego interesu w uzyskaniu żądanej dokumentacji. Przesłane do Sądu akta administracyjne już na pierwszy rzut oka nie są takich rozmiarów (to zaledwie kilka tomów), aby można byłoby podnosić zarzut o trudnościach technicznych i organizacyjnych w sporządzeniu ich kopii.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie. Wyrok zaskarżył w całości. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy:
1) naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób, który uniemożliwia kontrolę kasacyjną orzeczenia oraz pozbawia zarówno organ jak i strony postępowania informacji o powodach uwzględnienia skargi, a także brak wskazania podstawy prawnej wyroku oraz jej nieuzasadnienie - co nie daje rękojmi, że dokonano w sposób zgodny z powołanymi przepisami kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta Rzeszowa 15 grudnia 2021 r. znak: NB-I-7355-2-24/14 i zarazem uniemożliwia organowi podjęcie obrony przed niekorzystnym rozstrzygnięciem, inicjowanie kontroli instancyjnej wskutek złożonej skargi kasacyjnej i niewątpliwie ma wpływ na wynik sprawy,
2) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 73 § 1 K.p.a., art. 74 § 2 K.p.a., art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 144 K.p.a. i art. 10 § 1 K.p.a. poprzez uznanie, że wydając postanowienie z dnia 15 marca 2022 r. znak: OA.7722.19.3.2022 Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie naruszył w/w przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu od strony skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej. Wniósł także o rozpoznanie skargi kasacyjnej
na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.
Zgodnie z art. 73 § 1 K.p.a., strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów.
Z art. 269 § 1-3 P.p.s.a. wynika moc ogólnie wiążąca zarówno uchwał abstrakcyjnych, jak i uchwał konkretnych. Istota owej mocy ogólnie wiążącej uchwał sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować (patrz m.in.: Andrzej Kabat [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LEX/el 2021, pkt 3 do art. 269).
Z uwagi na wiążącą moc uchwały NSA z dnia 8 października 2018 r., sygn. akt I OPS 1/18, należy przyjąć, że w ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.) mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy (patrz: ONSA i wsa 2019/1/1).
Takiej wiążącej mocy nie ma uzasadnienie uchwały NSA. W procesie odczytania treści sentencji uchwały nie można jednak pomijać argumentacji, której rezultatem jest podjęta uchwała.
W związku z tym należy zauważyć, że w uzasadnieniu omawianej uchwały wyraźnie oddzielono unormowanie zawarte w art. 73 § 1 K.p.a. od wyjątkowej regulacji zamieszczonej w art. 73 § 2 K.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów wskazał, że w art. 73 § 1 nie ma przesłanki ważnego interesu strony. Jednocześnie nie kwestionował stanowiska, według którego, prawo do żądania sporządzenia przez organ kopii akt sprawy nie wynika bezpośrednio z treści art. 73 § 1 K.p.a. Uprawnienie to wywiódł z konieczności realnego zapewnienia niektórym podmiotom, w określonych sytuacjach, prawa do obrony własnych interesów i czynnego udziału w postępowaniu. Podkreślił, że takie powiązanie tej formy prawa dostępu do akt sprawy z gwarancjami konstytucyjnymi jest aprobowane w piśmiennictwie oraz części orzecznictwa sądowego. Wskazał na konieczność rozumienia art. 73 § 1 K.p.a. w sposób uwzględniający podobne unormowania zawarte w innych gałęziach polskiego systemu prawnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zastrzegł, że tak rozumiane uprawnienie wglądu w akta sprawy, o którym mowa w art. 73 § 1 K.p.a., jest uwarunkowane szczególnymi okolicznościami. Nie oznacza zatem bezwzględnego związania organu żądaniem strony o wydanie kserokopii dokumentów z akt sprawy, lecz wprowadza ograniczenia mające wykluczyć nieuzasadnioną odmowę załatwienia wniosku w tym przedmiocie.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, aprobując argumentację, że dostęp do akt bez możliwości utrwalenia ich treści nie tworzy gwarancji obrony zgodnej z art. 51 ust. 3 Konstytucji RP ani uszczegóławiającymi ją elementami, wynikającymi z zasad prawa administracyjnego, za słuszne uznał stanowisko dopuszczające wykorzystanie współczesnych technicznych możliwości, nieznanych w dacie uchwalania Kodeksu postępowania administracyjnego, do sporządzania notatek, odpisów i kopii z akt administracyjnych w ramach przepisu art. 73 § 1 K.p.a. Wskazał, iż rozwój technologiczny sprzyja obywatelowi, pozwala bowiem na bardziej sprawne i efektywne kontakty z administracją. Jest to szczególnie ważne przy tak szybkim tempie rozwoju otaczającego świata. W tym celu mogą być użyte zatem wszelkie urządzenia służące do zapisywania materiałów, w tym skanery, cyfrowe aparaty fotograficzne, kopiarki, pod warunkiem, że nie zniszczą struktury utrwalanych dokumentów.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów w tym kontekście zauważył, że odczytując przepis art. 73 § 1 K.p.a. mieć należy jednak na względzie, że nie każda ze stron ma możliwość samodzielnego zapisania zawartości akt za pomocą najnowocześniejszych urządzeń technicznych, czy to ze względu na to, że ich nie posiada, czy to z uwagi na nieumiejętność posługiwania się nimi.
W takiej sytuacji, odmowa wykonania kopii za pomocą dostępnych w biurze organu urządzeń prowadziłaby w istocie do nierówności pomiędzy stronami ze względu na dostępność nowych technologii, co nie może znaleźć akceptacji w demokratycznym państwie prawym. Powszechna dostępność np. kserokopiarek w urzędach i łatwość z jaką można w ten sposób uzyskać choćby kserokopię żądanego materiału z akt, powinna pozwolić rozwiązać tę sytuację w zgodzie z gwarancjami z art. 51 ust. 3 i art. 2 Konstytucji RP. Oznaczać to może jedynie odczytanie przepisu art. 73 § 1 K.p.a. jako dopuszczającego sporządzenie na wniosek strony kopii z akt, przy użyciu dostępnych w organie urządzeń, tak aby w dobie postępu technicznego możliwość utrwalenia treści akt przez stronę nie ograniczała się do notatek odręcznych, z istoty swej niegwarantujących w stosunkowo krótkim czasie takiego odwzorowania treści, jak np. kserokopia, czy fotokopia. W konsekwencji zaaprobował stanowisko, że przepis art. 73 § 1 K.p.a. powinien być odczytywany w sposób, który odpowiadał będzie postępowi technologicznemu.
W rezultacie, według Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów, dokonując interpretacji przepisu art. 73 § 1 K.p.a. mieć należy również na względzie, że odmowa udostępnienia stronom urządzeń pozostających na wyposażeniu organu stawia w gorszym położeniu osoby o niższym statusie materialnym, których na takie urządzenia nie stać bądź też osoby, które z racji wieku lub ułomności np. fizycznych, nie mogą samodzielnie z nich skorzystać.
W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, w której stroną jest inwestor, obecnie działający w formie spółki prawa handlowego, nie może on być zaliczony do podmiotów wymagających szczególnej ochrony.
Skarżąca nie wykazała, że zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające wydanie jej kopii pełnej dokumentacji architektoniczno-budowlanej. Potrzeba weryfikacji posiadanych przez inwestora dokumentów nie stanowi wystarczającej podstawy do skorzystania przezeń ze szczególnej formy dostępu. Potrzebę tę, przy stosownym zaangażowaniu strony, wynikającym z wymogu starannego prowadzenia swoich spraw, może zapewnić dostęp do akt i możliwość samodzielnego sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów.
Wbrew twierdzeniu skarżącej Spółki oraz stanowisku Sądu pierwszej instancji, obszerność akt sprawy (kilka tomów) nie stanowi uzasadnienia dla żądania sporządzenia kopii przez organ, ale wręcz przeciwnie, jest jednym z argumentów uzasadniających odmowę uwzględnienia wniosku o wykonanie kopii przez organ.
Jak zauważono w orzecznictwie, w ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 K.p.a. mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 233/20).
Sporządzenie na wniosek strony kopii dokumentacji również według uzasadnienia omówionej uchwały NSA z dnia 8 października 2018 r., sygn. akt I OPS 1/18, uzależnione jest od "możliwości technicznych i organizacyjnych" organu.
Za mieszczące się w tym zakresie nie może być uznane sporządzanie przez organ kopii kompletnych akt sprawy administracyjnej, liczących kilka tomów, gromadzonych w okresie wielu lat.
Podkreślić przy tym trzeba, że organ nie tylko wskazywał na okoliczności z zakresu własnej organizacji pracy, ale także określił rodzaj i charakter zgromadzonej dokumentacji, podając, że w znacznym stopniu chodzi o dokumenty składane do organu przez samą stronę albo dokumenty procesowe doręczone stronie. W tej sytuacji można uznać, że żądanie ma na celu nie tyle dostęp do akt, ile stanowi próbę uporządkowania, poprzez działania organu, własnego zasobu dokumentacyjnego. Biorąc pod uwagę fakt, że cel ten jest możliwy do osiągnięcia poprzez własne działania, oparte na formach dostępu wprost wskazanych w art. 73 § 1 K.p.a., ocenić należy żądanie sporządzenia kopii kompletnych akt sprawy jako nadużycie prawa wynikającego z art. 73 § 1 K.p.a.
Zaaprobowana przez Sąd pierwszej instancji teza Spółki o nieuporządkowaniu akt sprawy, utrudniającym dostęp do nich, nie została uwiarygodniona. Skarżąca nie podważyła zaś ustalenia organów, według którego, wnioskodawcy nie podjęli próby zapoznania się z aktami sprawy.
Należy zgodzić się z poglądem, według którego, odmowa wydania kopii z akt sprawy może być usprawiedliwiona w sytuacji, gdy strona w sposób oczywisty i świadomy nadużywa prawa wynikającego z art. 73 § 1 K.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 233/20).
Zasadny jest zatem zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że postanowienie o odmowie uwzględnienia wniosku stanowiło naruszenie art. 73 § 1 K.p.a.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. Na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a. zasądzono od [...] sp. z o.o. z siedzibą w N. na rzecz Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego kwotę 460 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.