II OSK 1954/22

II OSK 1954/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński /przewodniczący/
Paweł Miładowski
Piotr Broda /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1604/21 - Wyrok WSA w Krakowie z 2022-04-25
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 510
art. 25 ust. 1, art. 35,
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 3,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7,art. 8 § 1 i 2, art. 77, art. 97 § 1 pkt 4 , art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędziowie: sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia del. WSA Piotr Broda (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1604/21 w sprawie ze skargi K.O. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 4 października 2021 r. znak: WO-II.621.1.106.2021 w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1604/21, oddalił skargę K.O. na decyzję Wojewody Małopolskiego z 4 października 2021 r. znak: WO-II.621.1.106.2021 w przedmiocie wymeldowania.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Prezydent Miasta [...] (dalej: Prezydent) decyzją z 13 sierpnia 2021 r. znak SA-02-2.5353.787.2021 w oparciu o art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2021 r. poz. 510 ze zm.) dalej: u.e.l., orzekł o wymeldowaniu K.O. z pobytu stałego z lokalu położonego przy ul. [...] w K.
Postępowanie w sprawie wymeldowania zostało wszczęte w dniu 31 maja 2021 r. na wniosek A.W., z którego wynikało, że strona od 13 maja 2021 r. nie przebywa w przedmiotowym lokalu, gdyż postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa Krowodrzy w Krakowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 27 stycznia 2021 r., została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej (DPS) przy ul. [...] w K. W piśmie z dnia 13 lipca 2021 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. potwierdził tę informację, podobnie jak i J.O.- - brat K.O. Strona miała opuścić mieszkanie dobrowolnie, bez stawiania oporów, w asyście policji. Organ I instancji zwrócił również uwagę na zły stan lokalu, jaki istniał w momencie jego opuszczenia przez K.O.. W toku postępowania strona nie wyrażała zgody na wymeldowanie z dotychczasowego miejsca pobytu. Twierdziła wręcz, że po zakończeniu pobytu w DPS zamierza powrócić do tego lokalu. Ponadto z jej wypowiedzi wynikało, iż ma możliwość wychodzenia poza placówkę i z tego korzysta chodząc m.in. do spornego lokalu. Nie partycypuje jednak w kosztach jego utrzymania, ale wcześniej je pokrywała. A.W. zaprzeczyła, by strona przychodziła do lokalu, gdyż w drzwiach wejściowych został zamontowany dodatkowy zamek, a samo mieszkanie zostało wystawione na sprzedaż. Prezydent wskazał także na znajdującą się w aktach sprawy opinię sądowo – psychiatryczną z której wynika, że K.O. wymaga stałej opieki i pielęgnacji, a ze względu na swój stan psychiczny jest niezdolny do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K.O., a Wojewoda Małopolski w wyniku jego rozpoznania decyzją z 4 października 2021 r. utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy zwrócił uwagę, że A.W. nabyła własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku przy ul. [...] w K. w dniu 25 czerwca 2020 r. od matki K.O. w oparciu o umowę dożywocia. Matka K.O. zmarła na przełomie września/października 2020 r., a po jej śmierci K.O. zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu. Wojewoda Małopolski również nawiązał do opinii biegłego specjalisty psychiatry z 8 czerwca 2021 r., z której wynika, że w aktualnym stanie zdrowia psychicznego odwołujący się nie wymaga leczenia w szpitalu psychiatrycznym, a jedynie opieki i pielęgnacji, gdyż jej brak może zagrażać życiu strony. Organ II instancji podkreśli, iż opuszczenie miejsca pobytu stałego powinno mieć charakter dobrowolny i trwały. Jeżeli jednak opuszczenie przez daną osobę miejsca pobytu stałego jest spowodowane zgodnymi z prawem władczymi działaniami organów państwa, to przy ustalaniu spełnienia przesłanek do wymeldowania tej osoby przesłanka dobrowolności nie może być brana pod uwagę. Wykonanie orzeczenia Sądu stanowi wyegzekwowanie przez organ państwa prawomocnego nakazu umieszczenia uczestnika w DPS.
Skargę na powyższą decyzję wniósł K.O. wskazując, że mieszkanie przy ul. [...] o nie opuścił dobrowolnie. W uzupełnieniu skargi skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 35 w zw. z art. 25 u.e.l. akcentując, że opuszczeniu przedmiotowego lokalu nie towarzyszył zamiar stałej zmiany miejsca pobytu; 2) art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez pominięcie okoliczności, że skarżący ma zamiar powrotu do przedmiotowego lokalu, a nadto że skarżący został umieszczony w DPS na czas 12 miesięcy z możliwością przedłużenia do 18 miesięcy, co oznacza, że nie jest to opuszczenie trwałe; 3) art. 8 § 1 i 2 k.p.a. poprzez brak ustalenia faktu zerwania przez skarżącego więzi z miejscem pobytu; 4) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak odniesienia się do zamiaru skarżącego powrotu do mieszkania przy ul. [...] w K.
W piśmie z 9 lutego 2022 r. skarżący żądał dopuszczenia dowodu w postaci: aktu notarialnego z 25 czerwca 2020 r. - umowy dożywocia - na okoliczność treści tej umowy; postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z 17 listopada 2021 r. o udzielenie skarżącemu zabezpieczenia poprzez zakazanie A.W. zbywania i obciążenia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu przy ul. [...] w K. oraz zobowiązania skarżącego do wniesienia pozwu o stwierdzenie nieważności umowy dożywocia; pozwu o stwierdzenie nieważności umowy dożywocia; wniosku z 19 maja 2021 r. o uchylenie Postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa Krowodrzy w Krakowie z dnia 27 stycznia 2021 r. o umieszczeniu skarżącego w DPS bez jego zgody. Zarzucił także naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez brak zawieszenia postępowania o wymeldowanie w sytuacji, gdy skarżący zamierzał wystąpić do sądu o stwierdzenie nieważności umowy dożywocia. W piśmie tym domagał się uchylenia zaskarżonych decyzji i umorzenia postępowania administracyjnego, jak również zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w Krakowie uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, zaś podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o ewidencji ludności. Sąd zaznaczył, że badając zasadność wniosku o wymeldowanie, ustalenia wymaga to, czy wnioskowana do wymeldowania osoba opuściła miejsce pobytu stałego przy czym, przesłanka ta jest spełniona jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i było dobrowolne. Postępowanie o wymeldowanie ma bowiem na celu doprowadzenie do zgodności ewidencji z rzeczywistym stanem rzeczy. Utrzymywanie stanu zameldowania w lokalu, w którym dana osoba faktycznie nie przebywa, stanowiłoby tzw. fikcję meldunkową, która jest sprzeczna z celem instytucji zameldowania, a przede wszystkim z jej rejestrowym (ewidencyjnym) charakterem.
W niniejszej sprawie w ocenie Sądu wojewódzkiego bezsporny jest fakt, iż skarżący nie przebywa w miejscu, gdzie jest zameldowany (lokal nr [...] przy ul. [...] w K.) z uwagi na orzeczenie Sądu Rejonowego dla Krakowa Krowodrzy w Krakowie z 27 stycznia 2021 r. , a przebywa on w DPS. Sąd orzekając o potrzebie umieszczenia skarżącego w DPS, zastąpił tym postanowieniem zgodę uczestnika na pobyt w tej placówce. Co przy tym istotne, powyższe postanowienie nie określiło czasu trwania pobytu skarżącego w placówce. Pobyt w DPS związany jest z zaburzeniami mającymi walor choroby psychicznej. Sąd I instancji podkreślił, iż dopóki orzeczenie nie zostanie zmienione w trybie przewidzianym w art. 41 ustawy z 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, to postanowienie sądu opiekuńczego należy traktować, jako zgodę na przyjęcie danej osoby do DPS na stałe. Wobec powyższego organy administracji trafnie uznały, iż badanie dobrowolności opuszczenia lokalu nie ogranicza się do kwestii mentalnych, ale ma wymiar zobiektywizowany. Ocena możliwości powrotu skarżącego do lokalu została odniesiona do okoliczności bezterminowego umieszczenia strony przez sąd rodzinny w DPS, jak też i stanu zdrowia, pozwalającego ośrodek ten opuścić.
Dalej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyjaśnił, że podejmowane przez stronę próby podważenia umowy dożywocia lokalu przy ul. [...] nie mają kluczowego znaczenia przy ocenie trafności decyzji o wymeldowaniu. Przesłanką wymeldowania nie była bowiem utrata tytułu prawnego do lokalu, czy też brak posiadania lokalu, lub przeszkody czynione przez aktualnego właściciela, lecz fakt opuszczenia tego mieszkania i nieprzebywania w nim, z uwagi na stan zdrowia skarżącego, wymagający umieszczenia go w DPS na stałe. Odnosząc się do kwestii czasowości przebywania strony w placówce Sąd podniósł, że z wydanego postanowienia sądu rejonowego z 27 stycznia 2021 r. wynika, że pobyt skarżącego w DPS jest bezterminowy. Reasumując Sąd wojewódzki uznał, że w sprawie zaistniały przesłanki do wymeldowania strony, gdyż opuszczenie przez niego lokalu przy ul. [...] miało cechy trwałości i dobrowolności, która ta ostatnia cecha został zastąpiona przymusem państwowym.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł K.O. zaskarżając go w całości, co do punktu 1 i zarzucając naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego tj.:
1) art. 35 w zw. art. 25 ust. 1 u.e.l. poprzez nieprawidłową ocenę przez Sąd I instancji zastosowania prawa materialnego przez organy administracji i przyjęcie, że zachodzą przesłanki wymeldowania skarżącego, podczas gdy opuszczeniu miejsca zamieszkania przez Skarżącego nie towarzyszył zamiar stałej zmiany miejsca pobytu, a także poprzez pominięcie faktu, że pomimo iż skarżący obecnie przebywa w DPS, to jednak przebywa tam czasowo, nadal posiada i manifestuje na zewnątrz zamiar stałego zamieszkiwania pod adresem ul. [...] w K., czego dowodem jest jego stanowisko w tej sprawie, które nie uległo zmianie od samego początku, gdzie skarżący sprzeciwiał się wymeldowaniu i każdorazowo podkreślał, iż planuje wrócić do w/w mieszkania, a także wystąpienie przez niego z powództwem o stwierdzenie nieważności umowy dożywocia zawartej pomiędzy matką skarżącego – K.O., a A.W., jak również wystąpienie przez skarżącego z wnioskiem do Sądu Rejonowego o zmianę postanowienia, na mocy którego wbrew swojej woli został umieszczony w DPS;
2) art. 35 u.e.l. poprzez jego błędną wykładnią i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, poprzez przyjęcie że przepis ten może mieć zastosowanie do sytuacji w której znalazł się skarżący, podczas gdy opuszczenie przez niego lokalu mieszkalnego nie nosi cech dobrowolności ani trwałości.
II. przepisów postępowania tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 3 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) dalej: p.p.s.a. w zw. art. 7 k.p.a. poprzez uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż prawidłowe było działanie organów administracji polegające na nieuwzględnieniu zarzutów naruszenia słusznego interesu strony skarżącej oraz niewyjaśnienia w dokładny sposób sprawy, w tym nieuzasadnionego przyjęcia przez organy administracji, że strona skarżąca trwale i dobrowolnie opuściła zajmowany lokal, podczas gdy skarżący nigdy nie wyrażał zgody na wymeldowanie go z przedmiotowego lokalu, podnosił, że umieszczenie go w DPS nie miało charakteru dobrowolności, ani nie jest bezterminowe, że po powrocie z DPS planuje wrócić do zajmowanego przez siebie lokalu, a ponadto w celu ochrony swoich praw skarżący przedsięwziął określne kroki prawne, w tym wystąpił z powództwem o stwierdzenie nieważności umowy dożywocia zawartej pomiędzy matką skarżącego – K.O., a A.W., w której to sprawie Sąd udzielił mu zabezpieczenia, jak również skarżący wystąpił z wnioskiem do Sądu o zmianę postanowienia, na mocy którego wbrew swojej woli został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej, a wszystkie te działania świadczą o tym, że K.O. w dalszym ciągu posiada zamiar przebywania w lokalu przy ul. [...] w K., zaś pozbawienie go prawa do przebywania w przedmiotowym lokalu miało charakter przymusowy i było sprzeczne z jego wolą;
2) art. 145 § 1 pkt 3 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a w zw. art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że organy administracji prawidłowo dokonały oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, podczas gdy ocena ta była dokonana w sposób dowolny, sprzeczny z doświadczeniem życiowym i zasadami logicznego, szczególności z uwagi na pominięcie okoliczności, iż skarżący posiada zamiar powrotu do mieszkania przy ul. [...] w K. i zamiar ten uzewnętrznia, a także przyjęcia, że opuszczenie lokalu przez skarżącego nastąpiło w sposób trwały, mimo ustalenia, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Krowodrzy w Krakowie, III Wydział Rodzinny, z 27 stycznia 2021 r. K.O. został umieszczony w DPS na okres 12 miesięcy z możliwością wydłużenia do 18 miesięcy;
3) art. 145 § 1 pkt 3 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. art. 8 § 1 i 2 k.p.a. poprzez nieprawidłową ocenę przez Sąd I instancji działań organów administracji i przyjęcie, że prowadzenie przez organ postępowania w sposób osłabiający zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz odstąpienie bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw, w szczególności poprzez stwierdzenie, że przedmiotem postępowania było wyłącznie ustalenie czy doszło do opuszczenia lokalu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, podczas gdy praktyka orzecznicza wskazuje na konieczność zaistnienia innych jeszcze okoliczności, takich jak np. to, że opuszczenie miejsca pobytu stałego musi obejmować nie tylko fizyczne opuszczenie lokalu, ale wiązać się z zamiarem zerwania więzi z miejscem pobytu - oznacza to, że wymeldowanie z miejsca pobytu stałego powinno być uzasadnione zamiarem koncentracji swojej życiowej aktywności w innym miejscu;
4) art. 145 § 1 pkt 3 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprawidłową ocenę przez Sąd I instancji działań organów administracji i przyjęcie, że brak odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do zamiaru powrotu do mieszkania przy ul. [...] w K. przez skarżącego, a jedynie wskazanie, że orzeczenie w przedmiocie wymeldowania nie może zostać dokonane według stanu istniejącego na podstawie przewidywanych zdarzeń mających wystąpić hipotetycznie w nieokreślonej przyszłości, jednocześnie przedstawiając swoją wersję zdarzeń mających wystąpić hipotetycznie w nieokreślonej przyszłości (tj. teza o braku możliwości powrotu skarżącego do mieszkania); w dodatku wystarczającym dla wykazania powyższego jest istnienie wewnętrznego zamiaru i przejawiania go na zewnątrz, co też skarżący czyni;
5) art. 145 § 1 pkt 3 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż organy administracji słusznie zaniechały zwieszenia postępowania administracyjnego, mimo, że skarżący już w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego wskazywał, iż wystąpił do Sądu z pozwem o stwierdzenia nieważności umowy przenoszącej własność nieruchomości oraz wystąpił z wnioskiem o udzielenie mu zabezpieczenia przeciwko A.W. w zakresie zbywania i obciążania spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, które to zabezpieczenie otrzymał, co oznacza, że skarżący uprawdopodobnił swoje roszczenie, a tym samym zasadnym było wstrzymanie procedury do czasu prawomocnego orzeczenia Sądu, bowiem możliwe jest, że z wnioskiem o wymeldowanie wystąpiła osoba, która mogła nie mieć do tego stosownej legitymacji prawnej.
Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości w zakresie punktu I i przekazanie sprawy temu Sądowi celem ponownego rozpoznania, przyznanie na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych podwyższonej o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach - albowiem nie zostały one pokryte w całości ani w części.
Skarżący kasacyjnie oświadczył, iż wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do regulacji zawartej w art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i jest związany podstawami w niej zawartymi, z urzędu może brać pod uwagę jedynie okoliczności uzasadniające nieważność postępowania. Jeśli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.
Naczelny Sąd Administracyjny, ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować. Do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył sąd pierwszej instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez sąd pierwszej instancji.
Zarzuty naruszenia przepisów procedury sądowoadministracyjnej tj. art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a. połączono w rozpoznawanej skardze kasacyjnej z zarzutem naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 7, art. 77, art. 8 § 1 i 2, art. 107 § 3 i art. 97 § 4 k.p.a. Zarzuty naruszenia tych przepisów nie mogły być jednak uznane za skuteczne. Jak stanowi art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę stwierdza wydanie zaskarżonej decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W doktrynie (patrz: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. pod red. prof. zw. dr hab. Romana Hausera, prof. zw. dr hab. Marka Wierzbowskiego, 2019) wskazuje się, że stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa jest następstwem ustalenia, że są one dotknięte wadą kwalifikowaną (stanowiącą podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji), a jednocześnie stwierdzenia określonych w k.p.a. przesłanek uniemożliwiających wyeliminowanie danego aktu z obrotu prawnego (por. uchwała NSA z 9 listopada 1998 r., OPK 4/98, ONSA 1999, Nr 1, poz. 13; wyr. NSA z 26 sierpnia 2016 r., I OSK 1801/15, CBOSA). Takie orzeczenie sąd wydaje w sytuacji, gdy co prawda wykaże możliwość wystąpienia jednej z przesłanek umożliwiających wznowienie postępowania administracyjnego lub stwierdzenia nieważności decyzji, jednakże zachodzą przewidziane przepisami k.p.a. tzw. negatywne przesłanki uniemożliwiające wydanie nowej decyzji merytorycznej po wznowieniu postępowania lub też stwierdzenie nieważności decyzji. Orzeczenie sądu na podstawie powyższego przepisu nastąpi, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. Tym samym przepis powyższy odnosi się do postanowień art. 151 § 2 w zw. z art. 146 k.p.a. oraz art. 158 § 2 w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. (zob. wyrok NSA z 26 sierpnia 2016 r., I OSK 1801/15, CBOSA).
W wyroku z dnia 16 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 1937/17, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że prawidłowo postawiony zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wymaga wykazania przez skarżącego kasacyjnie, że postępowanie, w którym została wydana zaskarżona decyzja, było dotknięte wadami określonymi w art. 145 § 1 k.p.a. albo w art. 156 § 1 k.p.a. i jednoczesnego stwierdzenia istnienia przesłanek negatywnych uchylenia decyzji określonych w art. 146 § 1 lub § 2 k.p.a. albo w art. 156 § 2 k.p.a. Są to przypadki, gdy nie może nastąpić uchylenie przez sąd decyzji na podstawie art. 145 § 1 k.p.a. i stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. ze względu na upływ 5 lub 10 lat od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia. Wykluczona jest także możliwość wzruszenia decyzji ostatecznej we wznowionym postępowaniu albo w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji w sytuacji, gdy w wyniku wznowienia mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej (art. 146 § 2 k.p.a.) oraz gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 in fine k.p.a.).
Skarżący kasacyjnie zarzucając naruszenie przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z powołanymi w zarzutach przepisami k.p.a. i podważając ważność zaskarżonej decyzji nie przytoczył argumentacji wskazującej na wady określone w art. 145 § 1 k.p.a. albo w art. 156 § 1 k.p.a. i nie wykazał jednoczesnego stwierdzenia istnienia przesłanek negatywnych uchylenia decyzji określonych w art. 146 § 1 lub § 2 k.p.a. albo w art. 156 § 2 k.p.a. Nie odpowiada powyższym warunkom podniesienie zarzutu naruszenia art. 7, art. 77, art. 8 § 1 i 2, art. 107 § 3 i art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Skarga kasacyjna wywodzi jedynie, że doszło do naruszenia powołanych przepisów k.p.a., nie przedstawia jednakże jakiejkolwiek argumentacji nawiązującej do opisanych na wstępie wad mogących stanowić podstawę do uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Niezależnie od powyższego za trafne należy uznać stanowisko Sądu I instancji wywiedzione w ślad za organem administracji II instancji, że stan faktyczny niniejszej sprawy został ustalony niewadliwie na podstawie kompletnego i wszechstronnie zweryfikowanego materiału dowodowego. Orzekając w niniejszej sprawie o wymeldowaniu, Wojewoda Małopolski prawidłowo przyjął, że opuszczenie przez skarżącego kasacyjnie w dniu 13 maja 2021 r. lokalu przy ul. [...] w K., miało charakter trwały i dobrowolny, w związku w czym spełnione zostały przesłanki z art. 35 u.e.l., pozwalające na jego wymeldowanie. Ustalenia faktyczne w tym zakresie nie zostały skutecznie podważone przez skarżącego kasacyjnie, zarówno w toku postępowania przed Sądem I instancji jak i w treści wywiedzionej skargi kasacyjnej. Organ odwoławczy jak i Sąd I instancji, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, prawidłowo ustaliły okoliczności związane z wyprowadzeniem się skarżącego z dotychczasowego miejsca stałego zameldowania i uznały, że pomimo przymusowego charakteru wynikającego z orzeczenia Sądu powszechnego o umieszczeniu skarżącego w ośrodku DPS, opuszczenie lokalu miało charakter trwały i zarazem dobrowolny, wyjaśniając przy tym szczegółowo podstawy przyjętego w tym zakresie stanowiska. Stąd nie sposób przyjąć, że naruszyły w tym zakresie wskazane w zarzucie przepisy postępowania administracyjnego.
W ocenie NSA nie można w tym przypadku mówić także o naruszeniu przez organ odwoławczy przepisu art. 8 § 1 i 2 k.p.a. wyrażającego zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Za naruszające tę zasadę uznać należy niewątpliwie m.in. takie działania organów administracji publicznej, które polegają na zmienności poglądów prawnych wyrażonych w decyzjach wydanych na tle takich samych stanów faktycznych, ze wskazaniem tej samej lub bardzo zbliżonej podstawy prawnej decyzji i bez bliższego uzasadnienia tej zmiany (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2020 r., sygn. akt II OSK 263/19). Z taką zaś sytuacją nie mieliśmy do czynienia w sprawie niniejszej. Organ administracji wyjaśnił podstawy swojego rozstrzygnięcia wskazując przesłanki, które legły u jego podstaw, a przyjęte stanowisko nie pozostaje w sprzeczności z dotychczasowym orzecznictwem oragnu w tym zakresie.
Brak było również podstaw do przyjęcia naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Fakt toczącego się postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności umowy dożywocia stanowiącego podstawę uzyskania tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu przez uczestniczkę postępowania, pozostaje bez wpływu na niniejszą sprawę. Stosownie do art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji jest zobligowany do zawieszenia postępowania, gdy ujawni się zagadnienie wstępne, bez rozstrzygnięcia którego nie jest możliwe załatwienie istoty sprawy administracyjnej, a właściwym do rozstrzygnięcia tego zagadnienia jest inny organ lub sąd. Przy czym pod pojęciem "zagadnienia wstępnego" rozumie się kwestię materialnoprawną, zagadnienie prawne (prejudycjalne), którego uprzednie rozstrzygnięcie warunkuje wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie administracyjnej, a którego organ administracji nie może rozstrzygnąć w ramach własnych kompetencji. Powyższa zależność musi być bezpośrednia. Gdy w sprawie wyłania się zagadnienie, które wykazuje jedynie pośredni związek z rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji, nie ma ono charakteru zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Mogą wiązać się z nim określone skutki, ale powstanie takiego zagadnienia nie rodzi obowiązku zawieszenia postępowania administracyjnego. Wytoczenie w toku postępowania administracyjnego sprawy z powództwa cywilnego, nie stanowi przeszkody tamującej bieg prowadzonego przez organy postępowania w przedmiocie wymeldowania, bowiem związek zagadnienia wstępnego z rozpoznaniem sprawy administracyjnej i wydaniem aktu administracyjnego nie wyraża się relacją, w której brak rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd jawi się jako bezwzględna przeszkoda do wydania rozstrzygnięcia w prowadzonej przez organ sprawie. Zatem nie ma żadnych powodów, aby zwlekać z zakończeniem postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie do czasu rozstrzygnięcia wniesionego przez skarżącego powództwa cywilnego. Wniesienie przez osobę, wobec której toczy się postępowanie o wymeldowanie, powództwa cywilnego ma istotne znaczenie w postępowaniu meldunkowym, ale nie jako zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., lecz jako element stanu faktycznego, który organ administracji ma obowiązek wziąć pod uwagę oceniając zaistnienie przesłanek z art. 35 u.e.l. Prawomocne rozstrzygnięcie sądu powszechnego w zakresie dotyczącym własności przedmiotowego lokalu może stanowić podstawę do ponownego zamieszkania skarżącego w spornym lokalu, a w konsekwencji również do ponownego zameldowania, co nie stanowi jednak o wadliwości wydania zaskarżonej decyzji i utrzymującego ją w mocy wyroku Sądu I instancji.
W sprawie nie zostały również naruszone przepisy prawa materialnego tj. art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 u.e.l., zgodnie z którymi, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanego w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Przy czym pobytem stałym w rozumieniu art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Należy podkreślić, że decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, czyli przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem dotychczasowych związków z lokalem. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest przy tym pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Ocena, czy opuszczenie lokalu ma charakter trwały, nie może być oparte na dosłownym rozumieniu trwałości jako stanu, który nie ulega zmianie i być pojmowane jako opuszczenie lokalu "na zawsze", w przeciwnym razie nie byłoby możliwe wymeldowania osoby, która de facto w lokalu nie przebywa albo przyjeżdża do niego jedynie okazjonalnie (por. wyrok NSA z dnia 12 marca 2020 r. sygn. akt II OSK 210/19, LEX nr 3034265). Wyprowadzenie się z lokalu i pozostawienie go w stanie, który uniemożliwia dalsze korzystanie z lokalu w dotychczasowy sposób niewątpliwe wskazuje na trwałość zamiaru opuszczenia miejsca pobytu stałego. Oceny tej nie zmieniają przyjazdy i krótkotrwałe pobyty w mieszkaniu, bowiem wizyty w danym miejscu i to w sytuacji, gdy zasadnicza aktywność życiowa ześrodkowana jest na co dzień gdzie indziej, oznaczają niejako same przez się, że się w tym miejscu nie zamieszkuje (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2017 r. sygn. akt. II OSK 728/17, LEX nr 2449207). Rozstrzygając wątpliwości co do charakteru pobytu, organ administracji publicznej nie może jednocześnie bezkrytycznie przyjąć oświadczenia osoby, której dotyczy wniosek o wymeldowanie, że nie miała zamiaru trwałego opuszczenia lokalu. O kwalifikacji pobytu oznaczonej osoby w konkretnym lokalu mieszkalnym decyduje bowiem nie tylko treść oświadczenia składanego przez stronę postępowania, ale całokształt okoliczności faktycznych sprawy wykazujących to, jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2408/12 oraz wyrok NSA z dnia 29 września 2020 r. sygn. akt. II OSK 1419/20, LEX nr 3096558). Brak cechy dobrowolności nie zawsze natomiast stanowi przeszkodę do wymeldowania. Co prawda regułą jest, że opuszczenie lokalu powinno być konsekwencją zachowania samego wymeldowanego i nosić cechy dobrowolności, jednak w sytuacjach nietypowych, gdy osoba podlegająca wymeldowaniu na skutek stosowania odpowiednich norm prawa cywilnego, rodzinnego bądź karnego nie może przebywać w lokalu, konieczna jest konsekwencja w tym przedmiocie także na gruncie prawa administracyjnego. Oznacza to, że na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członków rodziny, przymusowe umieszczenie w DPS). Także więc w sytuacji, gdy opuszczenie lokalu było następstwem wykonania orzeczeń sadów powszechnych, bez znaczenia jest, czy było ono dobrowolne.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, opuszczenie miejsca stałego pobytu, o którym mowa w art. 35 ustawy o ewidencji ludności, obejmuje zatem przypadek opuszczenia miejsca stałego pobytu pod przymusem realizowanym przez upoważnione do tego organy państwa. Obowiązek meldunkowy ma charakter ewidencyjny ukierunkowany na rejestrację danych o miejscu pobytu osób i nic nie przemawia za tym, aby w razie opuszczenia miejsca pobytu w wyniku przymusu państwowego utrzymywać w rejestrze dane, które są niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy.
Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Skarżący kasacyjnie nie przebywa w lokalu przy ul. [...] w K. od dnia 13 maja 2021 r. w związku z wydaniem przez Sąd Rejonowy dla Krakowa Krowodrzy w Krakowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowienia z dnia 27 stycznia 2021 r. sygn. akt [...] o potrzebie umieszczenia skarżącego w Domu Pomocy Społecznej, zastępując niniejszym postanowieniem zgodę uczestnika na pobyt w DPS. Wydane postanowienie nie określa terminu do kiedy został skarżący umieszczony w DPS. Jednocześnie jak wynika z opinii sądowo-psychiatrycznej sporządzonej na potrzeby tego postępowania skarżący wymaga stałej opieki i pielęgnacji, a ze względu na swój stan psychiczny nie jest zdolny do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Z kolei brak opieki może zagrażać jego życiu.
Należy zatem podzielić stanowisko Sądu I instancji, że w okolicznościach tej sprawy skarżący kasacyjnie opuścił w sposób trwały dotychczasowe miejsce zameldowania, co obligowało organ do jego wymeldowania z miejsca pobytu stałego w przedmiotowym lokalu.
W tej sytuacji niezasadny jest przywołany na wstępie powyższych rozważań zarzut dotyczący naruszenia przepisów prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera uzasadnionych zarzutów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu. Jednocześnie w myśl art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W zakresie orzeczenia o kosztach z tytułu udzielonej skarżącemu kasacyjnie pomocy prawnej z urzędu, właściwy pozostaje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.