II OSK 1914/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-03-04
NSAAdministracyjneŚredniansa
ochrona międzynarodowastatus uchodźcyobywatel Rosjimobilizacjawojna w UkrainieNSAskarga kasacyjnaprocedury azyloweprawo migracyjne

NSA oddalił skargę kasacyjną obywatela Rosji, który obawiał się mobilizacji i wysłania na wojnę, uznając jego obawy za nieuzasadnione.

Obywatel Rosji, obawiając się mobilizacji i wysłania na wojnę w Ukrainie, złożył wniosek o ochronę międzynarodową w Polsce. Szef Urzędu ds. Cudzoziemców oraz Rada ds. Uchodźców odmówili mu statusu uchodźcy i ochrony uzupełniającej, uznając jego obawy za nieuprawdopodobnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, a Naczelny Sąd Administracyjny utrzymał to rozstrzygnięcie, oddalając skargę kasacyjną.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej obywatela Federacji Rosyjskiej, który ubiegał się o status uchodźcy w Polsce, powołując się na obawy przed mobilizacją i wysłaniem na wojnę w Ukrainie. Organy administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznały jego obawy za nieuzasadnione, wskazując, że nie wykazał on indywidualnego ryzyka prześladowania ani niebezpieczeństwa związanego z konfliktem zbrojnym. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, oddalił ją, podzielając stanowisko sądów niższych instancji. Sąd odrzucił zarzuty dotyczące rzekomego naruszenia procedury przesłuchania oraz błędnego niezastosowania przepisów o ochronie uzupełniającej. NSA podkreślił, że obawy obywatela Rosji związane z konfliktem na Ukrainie nie mogą być automatycznie przekładane na sytuację obywateli Rosji w kontekście przepisów o ochronie międzynarodowej, a skarżący nie wykazał zindywidualizowanego zagrożenia.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, obawa przed mobilizacją i wysłaniem na wojnę w Ukrainie nie stanowi uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w rozumieniu przepisów o ochronie międzynarodowej dla obywatela Federacji Rosyjskiej, jeśli nie wykazano indywidualnego zagrożenia lub powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że obawy skarżącego związane z konfliktem na Ukrainie nie mogą być automatycznie przekładane na sytuację obywateli Rosji w kontekście przepisów o ochronie międzynarodowej. Skarżący nie wykazał, że podlega mobilizacji ani że grozi mu zindywidualizowane zagrożenie lub powszechna przemoc w kraju pochodzenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (18)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 15 pkt 3 lit. c i w zw. z art. 17 pkt 1 dyrektywy nr 2013/32/UE uznano za bezzasadny, gdyż przesłuchanie odbyło się zgodnie z prawem.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. art. 15 pkt 3 ustawy o ochronie uznano za niezasadny.

ustawa o ochronie art. 19 § 1

Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

ustawa o ochronie art. 20 § 1

Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

ustawa o ochronie art. 15 § 3

Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

Nie można automatycznie przekładać skutków konfliktu zbrojnego wywołanego agresją Federacji Rosyjskiej na Ukrainę na sytuację obywateli Federacji Rosyjskiej w kontekście art. 15 pkt 3 ustawy o ochronie.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa o ochronie art. 44 § 4

Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

ustawa o ochronie art. 44 § 6

Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

k.p.a. art. 69 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 76 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 76 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.k. art. 271

Kodeks karny

k.p.a.

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dz.U. 2024 poz 935 art. 184

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 15 pkt 3 lit. c i w zw. z art. 17 pkt 1 dyrektywy nr 2013/32/UE przez przeprowadzenie przesłuchania skarżącego w języku rosyjskim bez tłumacza, lecz funkcjonariuszkę Straży Granicznej i sporządzenie protokołu z tego przesłuchania w języku polskim bez formalnego udokumentowania znajomości tego języka przez skarżącego. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. art. 15 pkt 3 ustawy o ochronie przez jej niezastosowanie w sytuacji uznania braku podstaw do przyznania skarżącemu statusu uchodźcy.

Godne uwagi sformułowania

obawa przed wysłaniem na wojnę obawy przed mobilizacją nie można w prosty sposób przekładać na sytuację obywateli Federacji Rosyjskiej nie wykazał on, że w ogóle może podlegać mobilizacji

Skład orzekający

Małgorzata Miron

przewodniczący sprawozdawca

Arkadiusz Despot - Mładanowicz

sędzia

Anna Szymańska

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ochrony międzynarodowej w kontekście obaw przed mobilizacją i konfliktem zbrojnym, a także procedury przesłuchań."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji obywatela Rosji w kontekście wojny na Ukrainie i obaw przed mobilizacją. Interpretacja procedury przesłuchania jest zgodna z dotychczasowym orzecznictwem.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu ochrony międzynarodowej i obaw związanych z konfliktem zbrojnym, co może być interesujące dla szerszego grona odbiorców.

Obywatel Rosji bał się mobilizacji. Czy to wystarczy, by dostać ochronę w Polsce?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1914/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Szymańska
Arkadiusz Despot - Mładanowicz
Małgorzata Miron /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz sędzia del. WSA Anna Szymańska po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 2315/23 w sprawie ze skargi I. S. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 24 lipca 2023 r. nr RdU-286-1/S/23 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 maja 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2315/23, oddalił skargę I. S. (dalej: "skarżący" lub "cudzoziemiec") na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z 24 lipca 2023 r. nr RdU-286-1/S/23 utrzymującą w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 24 marca 2023 r. nr DPU.420.4914.2022 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Skarżący, obywatel Federacji Rosyjskiej wystąpił 23 września 2022 r. z wnioskiem do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców o nadanie mu statusu uchodźcy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jako powód ubiegania się o status uchodźcy cudzoziemiec zadeklarował obawy przed mobilizacją w Rosji. Podczas przesłuchania przeprowadzonego w języku rosyjskim 18 października 2022 r. na temat przyczyn i okoliczności opuszczenia kraju pochodzenia oraz prześladowań, których może doświadczyć ze strony władz państwowych, obaw, z powodu, których nie chce, lub nie może korzystać z jego ochrony, a także motywów ubiegania się o ochronę międzynarodową na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jako zasadnicze okoliczności opuszczenia kraju pochodzenia i ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej cudzoziemiec wymienił: 1) obawę przed wysłaniem na wojnę; 2) obawy przed mobilizacją 3) związki rodzinne z obywatelami Ukrainy (partnerka obywatelka Ukrainy i syn). W trakcie przesłuchania statusowego ustalono również, że cudzoziemiec przyjechał do Polski pod koniec lutego 2020 r. na podstawie wizy pracowniczej. Cudzoziemiec nie zgłosił żadnych zastrzeżeń, co do przebiegu przesłuchania. Oświadczył, że treść przekazywanych informacji była dla niego zrozumiała, a zeznania potwierdził własnoręcznym podpisem.
Szef Urzędu decyzją z 24 marca 2023 r. odmówił nadania skarżącemu statusu uchodźcy oraz udzielenia mu ochrony uzupełniającej powołując się na przepis art. 19 ust. 1 pkt 1 oraz art. 20 ust. 1 pkt 1 z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (obecnie: Dz.U. z 2025 r. poz. 223) – dalej jako: "ustawa o ochronie".
Rada do Spraw Uchodźców, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z 24 lipca 2023 r. utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy stwierdził, podzielając ocenę Szefa Urzędu, że cudzoziemiec nie wykazał faktów czy okoliczności, które mogłyby uzasadniać jego obawę przez indywidualnym prześladowaniem. Nie dopatrzono się wiarygodnych przesłanek, by twierdzić, że władze państwowe podejmowały lub mogłyby podejmować wobec cudzoziemca krzywdzące działania z powodu jego rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub przekonań politycznych.
Odnosząc się do obaw cudzoziemca związanych z wcieleniem do wojska i wysłaniem go do walk na terytorium Ukrainy, Rada stwierdziła, że w sytuacji cudzoziemca obawa ta nie jest realna, a okoliczności powołane przez wnioskodawcę nie zostały uprawdopodobnione.
Powołując się na opracowanie Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia nr DPU-WIKP-424/127/2023 z 31.03.2023 oraz analizę Ośrodka Studiów Wschodnich z 14 kwietnia 2023 r. Rada przeanalizowała zasady poboru do zasadniczej służby wojskowej w Federacji Rosyjskiej. W tym kontekście wskazano w szczególności, że poborowi mobilizacyjnemu podlegają obywatele widniejący w Zasobach Sił Zbrojnych FR, nieposiadający prawa do odroczenia od poboru mobilizacyjnego. Tymczasem ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby cudzoziemiec znajdował się w Zasobach Sił Zbrojnych FR. Rada podkreśliła również, że w działaniach zbrojnych na terytorium Ukrainy biorą udział, co do zasady jedynie żołnierze zawodowi, żołnierze kontraktowi oraz rezerwiści, którzy zostali powołani do wojska w trakcie "częściowej mobilizacji", ogłoszonej przez prezydenta Putina 21 września 2022 r. Osoby odbywające zasadnicza służbę wojskową nie są kierowane na front chyba, że dobrowolnie podpiszą kontrakt, co jest możliwe po czterech miesiącach zasadniczej służby wojskowej. Zdaniem Rady cudzoziemiec nie uprawdopodobnił w żadnym zakresie, nie tylko, że obecnie może zostać wysłany na front, gdzie może być zmuszany do popełniania zbrodni wojennych, ale nawet, że odbył zasadniczą służbę wojskową, będącą warunkiem przymusowej mobilizacji. Cudzoziemiec nie posiada także żadnej specjalności wojskowej ani innej specjalności o szczególnym znaczeniu dla Sił Zbrojnych FR.
W kontekście podlegania ewentualnemu poborowi, Rada zauważyła, że cudzoziemiec nie został wezwany do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Okazane w toku postępowania wezwanie do stawiennictwa cudzoziemca w WKU w celu weryfikacji danych w rejestrach jest normalną praktyką stosowaną w każdym kraju prowadzącym rejestry. Fakt takiego wezwania zdaniem Rady nie oznacza jednak w żadnym zakresie, że cudzoziemiec będzie podlegał mobilizacji, szczególnie, że jako osoba częściowo niezdolna do służby wojskowej, nie odbył on ani zasadniczej służby wojskowej ani przeszkolenia wojskowego.
Następnie Rada stwierdziła, że w sprawie cudzoziemca nie występują przesłanki do objęcia go ochroną uzupełniającą, bowiem z całości materiału dowodowego nie wynika, jakoby powrót do kraju pochodzenia mógłby narazić go na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy. W świetle materiału zgromadzonego w sprawie nie jest możliwe wysnucie wniosku, jakoby groziło mu orzeczenie kary śmierci, tortury czy nieludzkie traktowanie. W szczególności Rada stwierdziła, że analiza materiału dowodowego nie wskazuje na żadne zindywidualizowane zagrożenie dla strony, a z pewnością obecnie nie można mówić o tym, by w Rosji miało miejsce powszechne stosowanie przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę, podzielił stanowisko orzekających w sprawie organów oraz stwierdził, że skarżący nie wykazał, by w jego przypadku spełniły się przesłanki z art. 13 lub 15 ustawy o ochronie. Skarżący zarówno we wniosku, jak i w toku przesłuchania powołał się na obawę przed mobilizacją i wysłaniem na front wojny w Ukrainie oraz niechęć do władz Rosji. Tymczasem status uchodźcy może zostać nadany osobie, która żywi uzasadnioną obawę przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej. Zdaniem WSA nie można uznać, że skarżący może obawiać się jakiejś formy prześladowania w kraju pochodzenia przez władze państwowe chociażby związane z jego poglądami na temat toczącej się wojny i wyrażanej z tym dezaprobaty wobec władz, zwłaszcza, że jak sam zeznał we wniosku – nie należy do jakiejkolwiek organizacji lub ugrupowania takich jak organizacje lub partie polityczne. Sąd podkreślił również, że skarżący nie należał do żadnej z grup osób, które mogą obawiać się powrotu do Rosji w związku z wojną na Ukrainie. Dodatkowo WSA zauważył, że skarżący nie miał problemów z przekroczeniem granicy, legalnie wyjechał do Polski na podstawie wizy pracowniczej. Nie miał też problemów z wyrobieniem paszportu i wyjazdami zagranicznymi – kilkukrotnie po 2011 r. wyjeżdżał z rodziną na wakacje np. do Egiptu, Kazachstanu, Ukrainy.
Odnosząc się do uwypuklonych przez skarżącego obaw związanych z mobilizacją i wysłaniem na wojnę w Ukrainie, WSA w całości podzielił ustalenia organów w tym zakresie i podkreślił, że obawy te są bezpodstawne. W działaniach zbrojnych na terytorium Ukrainy biorą udział co do zasady jedynie żołnierze zawodowi, żołnierze kontraktowi oraz rezerwiści, którzy zostali powołani do wojska w trakcie, częściowej mobilizacji, ogłoszonej przez prezydenta Putina 21 września 2022 r. Skarżący natomiast nie odbył służby wojskowej, posiada kategorię "B", oznaczającą, że jest on częściowo niezdolny do służby wojskowej, nie dostał też wezwania z WKU po ogłoszeniu "częściowej mobilizacji", co zeznał podczas przesłuchania, nie posiada też żadnej specjalności o szczególnym znaczeniu dla Sił Zbrojnych FR.
Zdaniem WSA w rozpoznanej sprawie organy słusznie też przyjęły, że w stosunku do skarżącego nie może być mowy o żadnych zagrożeniach wymienionych w art. 15 ustawy o ochronie, albowiem wobec skarżącego nie prowadzono żadnego postępowania sądowego, ani administracyjnego o charakterze karnym, nie orzeczono wobec niego kary śmierci, brak jest podstaw do twierdzenia, aby groziło mu wykonanie egzekucji, brak jest także informacji o postawieniu mu jakichkolwiek zarzutów. Nie można również stwierdzić, aby cudzoziemca dotyczyło zindywidualizowane zagrożenie, o którym mowa w art. 15 ww. ustawy, w tym brak jest podstaw do uznania, że w razie powrotu cudzoziemca do kraju pochodzenia, wystąpi w stosunku do niego ryzyko doznania poważnej krzywdy poprzez stosowanie tortur, nieludzkie lub poniżające traktowanie lub karanie. Stąd za prawidłową uznał WSA ocenę organu odwoławczego, że nie zachodzą przesłanki udzielenia ochrony uzupełniającej z przyczyn, o których mowa w art. 15 ustawy o ochronie.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając go w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") zarzucając naruszenie:
a) przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 15 pkt 3 lit. c i w zw. z art. 17 pkt 1 dyrektywy Parlamentu i Rady z dnia 26 czerwca 2013 r., nr 2013/32/UE w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz. U. UE.L. 2013.180.60) – dalej "dyrektywa nr 2013/32/UE" przez przeprowadzenie przesłuchania skarżącego w języku rosyjskim bez tłumacza, lecz funkcjonariuszkę Straży Granicznej i sporządzenie protokołu z tego przesłuchania w języku polskim bez formalnego udokumentowania znajomości tego języka przez skarżącego;
b) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. art. 15 pkt 3 ustawy o ochronie przez jej niezastosowanie w sytuacji uznania braku podstaw do przyznania skarżącemu statusu uchodźcy.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA). W realiach rozpoznawanej sprawy było to tym bardziej uzasadnione ze względu na to, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zaakceptowano stanowisko Sądu pierwszej instancji o braku podstaw do przyznania skarżącemu statusu uchodźcy.
Bezzasadny okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 15 pkt 3 lit. c i w zw. z art. 17 pkt 1 dyrektywy nr 2013/32/UE. Naruszenia tych przepisów skarżący kasacyjnie doszukuje się w tym, że jego przesłuchanie w języku rosyjskim nie przeprowadził tłumacz, lecz funkcjonariuszka Straży Granicznej, a sporządzenie protokołu z tego przesłuchania w języku polskim odbyło się bez formalnego udokumentowania znajomości tego języka przez skarżącego. W związku z tym należy zauważyć, że zgodnie z art. 15 pkt 3 lit. c dyrektywy nr 2013/32/UE państwa członkowskie podejmują odpowiednie kroki w celu zapewnienia, aby przesłuchania prowadzone były w warunkach, które pozwalają wnioskodawcom na wyczerpujące przedstawienie powodów złożenia wniosku. W tym celu państwa członkowskie: wyznaczają tłumacza, który jest w stanie zapewnić odpowiednią komunikację pomiędzy wnioskodawcą a osobą prowadzącą przesłuchanie. Komunikacja taka odbywa się w języku preferowanym przez wnioskodawcę, chyba że jest inny język, który wnioskodawca rozumie oraz w którym jest w stanie jasno się komunikować (dalsza część tego przepisu odnosi się do kwestii ustanowienia tłumacza tej samej płci, co nie było przedmiotem sporu w niniejszej sprawie). Zgodnie zaś z art. 17 pkt 1 powołanej dyrektywy państwa członkowskie zapewniają, aby z każdego przesłuchania sporządzany był szczegółowy i oparty na faktach protokół zawierający wszystkie istotne elementy albo stenogram. Co także istotne w niniejszej sprawie, z art. 17 pkt 3 dyrektywy nr 2013/32/UE wynika, że państwa członkowskie zapewniają, aby wnioskodawca został w pełni poinformowany o treści protokołu w razie potrzeby przy pomocy tłumacza. Państwa członkowskie zwracają się wtedy do wnioskodawcy o potwierdzenie, że treść protokołu poprawnie oddaje treść przesłuchania. Aby być "w pełni poinformowanym", wnioskodawca musi mieć odpowiedni dostęp do wszystkich elementów treści protokołu (zob. również Asylum procedures and the principle of non-refoulement – A judicial analysis [Procedury azylowe i zasada non-refoulement – Analiza sądowa] str. 94).
Odzwierciedlenie powyższych regulacji w przepisach krajowych znajduje się w ustawie o ochronie oraz w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej: "k.p.a."). Z art. 44 ust. 4 ustawy o ochronie ustawy wynika bowiem, że przesłuchanie statusowe odbywa się w warunkach zapewniających odpowiedni stopień poufności i pozwalających wnioskodawcy na wyczerpujące przedstawienie powodów złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. W tym celu organ prowadzący postępowanie zapewnia w razie potrzeby – bezpłatną pomoc tłumacza władającego językiem zrozumiałym dla wnioskodawcy. Zgodnie zaś z art. 44 ust. 6 ustawy o ochronie wnioskodawca otrzymuje kopię protokołu przesłuchania. Z kolei zgodnie z art. 69 § 2 k.p.a. w protokołach przesłuchania osoby, która złożyła zeznanie w języku obcym, należy podać w przekładzie na język polski treść złożonego zeznania oraz wskazać osobę i adres tłumacza, który dokonał przekładu, a także że tłumacz powinien podpisać protokół przesłuchania. Inne wymogi dla protokołu przesłuchania statusowego cudzoziemca nie wynikają w tym zakresie ani z przepisów ustawy o ochronie ani z przepisów dyrektywy nr 2013/32/UE. Zatem, zawarta w skardze kasacyjnej sugestia, że w protokole przesłuchania powinna znaleźć się także treść zeznań skarżącego w języku rosyjskim jest prawnie nieuzasadniona.
W realiach niniejszej sprawy należy przede wszystkim zwrócić uwagę na to, że cudzoziemiec w trakcie przesłuchania oświadczył, że zgadza się na przesłuchanie w języku rosyjskim (k. 58, tom II akt administracyjnych). Ponadto, po złożeniu zeznań, skarżący oświadczył, że zrozumiał wszystkie pytania i nie wnosi zastrzeżeń co do sposobu przesłuchania i tłumaczenia. Co więcej, we wniosku statusowym skarżący oświadczył, że chce aby przesłuchanie w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej odbyło się w języku rosyjskim (k. 35 tom II akt administracyjnych).
Podkreślić należy, że z powołanych powyżej przepisów dyrektywy nr 2013/32/UE i ustawy o ochronie wynika, kiedy w przesłuchaniu statusowym konieczny jest udział tłumacza, a więc osoby dokonującej przekładu wypowiedzi lub tekstu pisanego z jednego języka na inny. Taki tłumacz – posługujący się językiem zrozumiałym dla cudzoziemca – został przesłuchiwanemu zapewniony. Nie jest zaś sprzeczne z powołanymi przepisami to, że tłumaczem tym był funkcjonariusz organu.
W tym miejscu należy również przypomnieć, że protokół z przesłuchania ma charakter dokumentu urzędowego, korzystającego z domniemania, że odzwierciedla zgodnie z rzeczywistością przebieg przesłuchania (art. 76 § 1 k.p.a.). Dowód ten może być co prawda kwestionowany przez stronę (art. 76 § 3 k.p.a.), ale konieczne jest tu przedstawienie przez zainteresowanego konkretnych dowodów w sposób niebudzący wątpliwości podważających wiarygodność dokumentu urzędowego (por. np. wyrok NSA z 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II GSK 5223/16, CBOSA). W świetle powyższej argumentacji samo stwierdzenie cudzoziemca – i to dopiero na etapie skargi kasacyjnej – że treść protokołu dyskwalifikuje fakt przeprowadzenia przesłuchania przez pracownika organu i sporządzenia tego protokołu w języku polskim, szczególnej mocy dowodowej tego dokumentu nie podważa. Wniosek taki jest uzasadniony także tym, że podpisujący protokół funkcjonariusz publiczny ponosi surową odpowiedzialność karną za poświadczenie nieprawdy w tym dokumencie (art. 271 k.k.).
Zdaniem NSA niezasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 15 pkt 3 ustawy o ochronie poprzez brak przyznania cudzoziemcowi ochrony uzupełniającej. W ocenie Sądu skutków konfliktu zbrojnego wywołanego agresją Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, jakie dotykają obywateli Ukrainy, nie można w prosty sposób przekładać na sytuację obywateli Federacji Rosyjskiej. Niewątpliwie konflikt ten nie jest odczuwany przez ludność cywilną zamieszkałą na terenie Federacji Rosyjskiej w sposób odpowiadający hipotezie normy art. 15 pkt 3 ustawy o ochronie. Skarżący kasacyjnie wiąże przedmiotowy konflikt zbrojny ze swoją indywidualną sytuacją wyłącznie w odniesieniu do kwestii ryzyka przymusowego wcielania do armii oraz sytuacji osób, które odmówią odbywania służby wojskowej. Wskazane okoliczności wprawdzie są związane z tym konfliktem zbrojnym, ale w zupełnie inny sposób dotknąć mogą obywateli kraju będącego agresorem. Nie przesądzając z góry możliwości wystąpienia generalnie tego rodzaju zagrożeń stwierdzić trzeba, że prawdopodobieństwa ich wystąpienia w stosunku do konkretnego cudzoziemca nie można traktować w charakterze notorium, wykluczającego konieczność przeprowadzenia dowodu w sposób typowy dla spraw o udzielenie ochrony międzynarodowej (np. przez analizę dokonaną przez Wydział Informacji o Krajach Pochodzenia Urzędu do Spraw Cudzoziemców zawartą w raporcie sporządzonym przez tę jednostkę). Orzekające w sprawie organy takie dowody przeprowadziły i na ich podstawie doszły do wniosku – trafnie zaakceptowanego przez Sąd pierwszej instancji – że cudzoziemiec nie będzie w kraju pochodzenia narażony na nieselektywną przemoc wynikającą z zagrożeń, o których mowa w art. 15 pkt 3 ustawy o ochronie. Brak jest dowodów na istnienie zindywidualizowanego zagrożenia bezpieczeństwa wnioskodawcy – wszak nie wykazał on, że w ogóle może podlegać mobilizacji. W świetle informacji na temat jego kraju pochodzenia, nie można zaś przyjąć, że w Federacji Rosyjskiej ma miejsce powszechne stosowanie przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego. Odmowa udzielenia ochrony uzupełniającej na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie została zatem wydana prawidłowo.
Wobec stwierdzenia, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie, skargę kasacyjną należało oddalić.
Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI