II OSK 1904/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-03-21
NSAAdministracyjneWysokansa
przewlekłość postępowaniarejestracja pobytuobywatel UEobywatelstwo polskiepostępowanie administracyjneskarga kasacyjnaWojewodaNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną Wojewody Mazowieckiego, potwierdzając przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie rejestracji pobytu obywatela UE.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Wojewody Mazowieckiego od wyroku WSA w Warszawie, który stwierdził przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie rejestracji pobytu D. K. jako obywatela UE. Wojewoda argumentował, że musiał ustalić, czy skarżący posiada polskie obywatelstwo, co opóźniło wydanie decyzji. NSA uznał jednak, że postępowanie było przewlekłe, ponieważ Wojewoda nie zawiesił formalnie postępowania rejestracyjnego i nie podejmował wystarczających czynności wyjaśniających, mimo wytycznych organu odwoławczego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Wojewody Mazowieckiego od wyroku WSA w Warszawie, który stwierdził przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę w sprawie rejestracji pobytu D. K. jako obywatela państwa członkowskiego UE. Wojewoda odmówił rejestracji, powołując się na domniemanie posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego, co zostało zakwestionowane przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. WSA umorzył postępowanie w części zobowiązującej do wydania decyzji, stwierdził przewlekłość postępowania, ale uznał, że nie nastąpiła ona z rażącym naruszeniem prawa, i oddalił skargę w pozostałym zakresie. Wojewoda w skardze kasacyjnej zarzucił błędne przyjęcie przewlekłości, argumentując konieczność ustalenia obywatelstwa polskiego. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że Wojewoda prowadził postępowanie przewlekle, nie zawieszając go formalnie i nie podejmując wystarczających czynności wyjaśniających, mimo że sprawa mogła być załatwiona szybciej. Sąd podkreślił, że przekroczenie terminu ustawowego, zwłaszcza w sytuacji braku formalnego zawieszenia postępowania, stanowiło podstawę do stwierdzenia przewlekłości.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, postępowanie było prowadzone przewlekle.

Uzasadnienie

Wojewoda przekroczył ustawowy termin do załatwienia sprawy (1 miesiąc, a w tym przypadku 5 miesięcy po decyzji kasatoryjnej), nie zawiesił formalnie postępowania mimo toczącego się postępowania o ustalenie obywatelstwa polskiego, a podejmowane czynności wyjaśniające były niewystarczające.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (16)

Główne

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 35 § 1 i 2

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 35 § 3

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 37 § 1 pkt 2

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa o wjeździe art. 2 § 3

Ustawa o wjeździe na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin

ustawa o wjeździe art. 22

Ustawa o wjeździe na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin

ustawa o cudzoziemcach art. 3 § 2

Ustawa o cudzoziemcach

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 149 § 1 pkt 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 35 § 5

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 12

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § 2 i 2a

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postępowanie Wojewody Mazowieckiego było przewlekłe, ponieważ przekroczono ustawowe terminy bez formalnego zawieszenia i bez podejmowania wystarczających czynności wyjaśniających. Wątpliwości co do obywatelstwa polskiego nie stanowiły przeszkody do prowadzenia postępowania rejestracyjnego.

Odrzucone argumenty

Wojewoda Mazowiecki argumentował, że musiał ustalić obywatelstwo polskie skarżącego, co uzasadniało przedłużenie postępowania. Skarżący kasacyjnie twierdził, że Sąd pierwszej instancji błędnie ocenił czynności organu jako pozorne i nie wziął pod uwagę okresów podlegających odliczeniu.

Godne uwagi sformułowania

przez pojęcie 'przewlekłości' należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób dłuższy niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania administracyjnego zaistnieje wówczas, gdy organowi będzie można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut prowadzenia czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia nie można zarzucić organowi braku aktywności w uzyskiwaniu informacji o przewidywanym terminie zakończenia postępowania w sprawie poświadczenia posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego, a także informowania strony o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie oraz wyznaczeniu nowego terminu jej załatwienia, ale podkreślić należy, że obiektywnie okres oczekiwania na zakończenie ww. postępowania – bez formalnego zawieszenia postępowania dotyczącego zarejestrowania pobytu – nie mógł podlegać odliczeniu od terminu na załatwienie sprawy.

Skład orzekający

Jerzy Siegień

przewodniczący

Małgorzata Miron

sprawozdawca

Anna Szymańska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia przewlekłości postępowania administracyjnego, zwłaszcza w kontekście równoległych postępowań i braku formalnego zawieszenia."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji obywatela UE (w tym przypadku Wielkiej Brytanii po Brexicie) i jego prawa do pobytu, ale zasady dotyczące przewlekłości są uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje typowy problem przewlekłości postępowania administracyjnego i pokazuje, jak sądy oceniają działania organów w takich sytuacjach. Jest to istotne dla praktyków prawa administracyjnego.

Przewlekłość w urzędzie: kiedy czekanie staje się naruszeniem prawa?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1904/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-03-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Szymańska
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Małgorzata Miron /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6279 Inne o symbolu podstawowym  627
658
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) sędzia del. WSA Anna Szymańska po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Mazowieckiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2022 r. sygn. akt IV SAB/Wa 256/22 w sprawie ze skargi D. K. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Mazowieckiego w przedmiocie zarejestrowania pobytu jako obywatela państwa członkowskiego Unii Europejskiej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz D. K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 czerwca 2022 r. sygn. akt IV SAB/Wa 256/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi D. K. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Mazowieckiego w przedmiocie zarejestrowania pobytu jako obywatela państwa członkowskiego Unii Europejskiej: 1. umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody Mazowieckiego do rozpatrzenia wniosku D. K. z 29 października 2019 r. o zarejestrowanie pobytu obywatela państwa członkowskiego Unii Europejskiej; 2. stwierdził, że Wojewoda Mazowiecki dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania w zakresie rozpatrzenia wniosku, o którym mowa w pkt 1. wyroku; 3. stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania Wojewody Mazowieckiego nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. oddalił skargę w pozostałym zakresie; 5. zasądził od Wojewody Mazowieckiego na rzecz skarżącego D. K. kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
D. K. w dniu 29 października 2019 r. wystąpił do Wojewody Mazowieckiego z wnioskiem o zarejestrowanie pobytu obywatela państwa członkowskiego Unii Europejskiej (Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej) na podstawie wykonywania pracy na terenie RP.
Wojewoda Mazowiecki decyzją z 16 marca 2020 r. nr WSC-III.6160.1617.2019 odmówił skarżącemu zarejestrowania pobytu jako obywatela państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Organ powołał się na domniemanie, że skarżący jest obywatelem RP, a nie cudzoziemcem, skutkiem czego nie może domagać się rejestracji pobytu w RP na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin (Dz.U. z 2021 r., poz. 1697, dalej: ustawa o wjeździe).
Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie, w którym wskazał, że jest wyłącznie obywatelem brytyjskim, nie posiada obywatelstwa polskiego, brak jest dowodów, aby posiadał obywatelstwo RP, nigdy nie korzystał z uprawnień obywatela RP ani też nigdy nie powoływał się na nie.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z 3 listopada 2021 r. nr DL.WIPO.411.1.2020/ESM/I uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Mazowieckiego i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Akta sprawy wraz z ww. decyzją zostały przekazane Wojewodzie w dniu 22 listopada 2021 r.
W dniu 2 grudnia 2021 r. Wojewoda Mazowiecki z urzędu wszczął postępowanie w sprawie potwierdzenia posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego. Pismem z 5 stycznia 2022 r. Wojewoda Mazowiecki zwrócił się do Zarządu Granicznego Komendy Głównej Straży Granicznej z wnioskiem o udostępnienie informacji granicznej dot. skarżącego – odpowiedź otrzymał 7 stycznia 2022 r. Z kolei pismami z dnia 21 grudnia 2021 r., 18 stycznia 2022 r., 17 lutego 2022 r. i 13 kwietnia 2022 r. organ informował stronę o przedłużeniu prowadzonego postępowania – w ostatnim wymienionym piśmie do dnia 13 maja 2022 r. – w związku z koniecznością zakończenia postępowania o poświadczenie posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego.
W dniu 15 marca 2022 r. D. K. złożył ponaglenie na nie załatwienie sprawy w terminie. Następnie w dniu 20 kwietnia 2022 r. wniósł skargę na bezczynność Wojewody Mazowieckiego w przedmiocie wydania decyzji o zarejestrowaniu jego pobytu jako obywatela państwa członkowskiego Unii Europejskiej (obecnie Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej). Skarżący wniósł o:
̶ zobowiązanie Wojewody Mazowieckiego do wydania decyzji o zarejestrowaniu pobytu D. K. jako obywatela państwa członkowskiego Unii Europejskiej (obecnie Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej) oraz wydanie stosownego zaświadczenia w terenie 7 dni,
̶ stwierdzenie, że Wojewoda Mazowiecki dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa,
̶ przyznanie skarżącemu od organu sumy pieniężnej, na zasadzie art. 149 § 2 p.p.s.a., w wysokości 5-krotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej za 2021 r. oraz jednoczesne wymierzenie Wojewodzie Mazowieckiemu grzywny w maksymalnej wysokości 10-krotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w 2021 r.,
̶ zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że od złożenia wniosku w dniu 29 października 2019 r. minęło 2,5 roku, a od przekazania Wojewodzie Mazowieckiemu sprawy do ponownego rozpoznania przez organ II instancji upłynęło ponad 5 miesięcy. Po zwróceniu sprawy Wojewoda nie wydał decyzji zgodnie z terminem załatwienia sprawy wyznaczonym początkowo na dzień 21 stycznia 2022 r., zaś w odpowiedzi na ponaglenie poinformował pełnomocnika, że decyzja nie zostanie wydana do czasu zakończenia postępowania w sprawie potwierdzenia obywatelstwa RP. W tym stanie rzeczy Wojewoda w sposób oczywisty i rażący naruszył ustawowy termin do załatwienia sprawy wynikający z art. 22 ustawy o wjeździe w zw. z art. 35 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.), doprowadzając do bezczynności. W ocenie strony Wojewoda Mazowiecki w sposób rażący i ostentacyjny ignoruje udzielone mu w trybie art. 138 § 2 i 2a k.p.a. wytyczne Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców co do dalszego trybu procedowania i interpretacji przepisów prawa materialnego. Organ II instancji stwierdził bowiem, że wątpliwości Wojewody odnośnie do rzekomego posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego nie mogą być przeszkodą do prowadzenia postępowania w sprawie zarejestrowania pobytu obywatela UE na podstawie przepisów o wjeździe, zaś w przypadku ewentualnego późniejszego potwierdzenia obywatelstwa RP w odrębnym postępowaniu możliwe będzie unieważnienie decyzji w sprawie pobytu i wydanego dokumentu pobytowego dla obywatela UE. W świetle powyższych wytycznych organu odwoławczego Wojewoda nie jest uprawniony do dalszego przedłużania postępowania o rejestrację pobytu obywatela UE, odmawiania skarżącemu wydania decyzji w sprawie rejestracji pobytu ani odwlekania wydania decyzji do czasu ostatecznego zakończenia postępowania w sprawie potwierdzenia obywatelstwa.
Uzasadniając wnioski o zasądzenie sumy pieniężnej i wymierzenie organowi grzywny wskazał, że za orzeczeniem w tym zakresie przemawia rażący charakter bezczynności, umyślne i świadome lekceważenie fundamentalnych przepisów prawa, ostentacyjny brak wykonania wytycznych organu II Instancji, jak też długość postępowania – ponad 2,5 roku.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Wojewoda wyjaśnił powód długotrwałości prowadzonego postępowania, wskazując, że był zobligowany do wyjaśnienia okoliczności sprawy w zakresie posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego, co także wynikało z przekazanych mu decyzją z dnia 3 listopada 2021 r. wytycznych organu odwoławczego. Podkreślił, że skarżący sam przyczynił się do długości prowadzonego przez Wojewodę Mazowieckiego postępowania poprzez swoją bierną postawę, nakierowaną na uniemożliwienie organowi administracji wydania decyzji rozstrzygających co do istoty sprawy w zakresie posiadanego obywatelstwa polskiego. Wskazał ponadto, że w dniu 5 maja 2021 r. decyzją nr WSC-1.6122.14903.2021 Wojewoda Mazowiecki odmówił potwierdzenia posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego. W dniu 10 maja 2022 r. wydał zaś decyzję nr WSC-III.6160.1617.20419 o odmowie zarejestrowania pobytu skarżącego jako obywatela państwa członkowskiego Unii Europejskiej. W ocenie Wojewody wniosek o przyznanie skarżącemu od organu sumy pieniężnej oraz wymierzenie Wojewodzie Mazowieckiemu grzywny jest całkowicie bezzasadny.
Pismem z dnia 30 maja 2022 r. zatytułowanym "Replika" skarżący podtrzymał wniosek o stwierdzenie bezczynności Wojewody o charakterze rażącego naruszenia prawa, względnie o stwierdzenie, że Wojewoda Mazowiecki dopuścił się przewlekłości w prowadzeniu postępowania. Jednocześnie cofnął wniosek o zobowiązanie Wojewody Mazowieckiego do wydania decyzji w sprawie rejestracji pobytu skarżącego i wydania stosownego zaświadczenia. W pozostałym zakresie podtrzymał w całości zawarte w skardze stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem uwzględnił skargę w części.
W związku z załatwieniem sprawy przez organ przed wydaniem wyroku (decyzją z dnia 10 maja 2022 r.) Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania stosownego aktu (pkt 1 wyroku).
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze stanem przewlekłego prowadzenia postępowania w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem organ nie podejmował czynności zmierzających do zakończenia postępowania w ustawowym terminie. Postępowanie zainicjowane wnioskiem strony, od momentu przekazania sprawy Wojewodzie przez organ odwoławczy do ponownego rozpoznania, trwało od 22 listopada 2021 r. do 10 maja 2022 r., kiedy to Wojewoda wydał decyzję rozpatrującą przedmiotowy wniosek. Organ nie dotrzymał ustawowego terminu 1 miesiąca na załatwienie sprawy (art. 35 § 3 k.p.a.), co powoduje, że pozostał w przewlekłości 5 miesięcy. Zdaniem Sądu dla rozpoznania stanu przewlekłości istotny jest ww. okres po przekazaniu Wojewodzie sprawy do ponownego rozpoznania przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z dnia 3 listopada 2021 r., nie zaś wskazywany przez skarżącego okres od daty wniesienia wniosku (a zatem około 2,5 roku).
Oceniając, czy stwierdzone przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, Sąd uznał, że organ wydał decyzję kończącą postępowanie w sprawie, a czas prowadzenia postępowania (5 miesięcy) nie jest okresem bardzo znaczącym. Mając to na uwadze nie było wystarczających podstaw do przypisania tej przewlekłości cechy rażącego naruszenia prawa (pkt 3 wyroku). Sąd dostrzegł jednocześnie, że organ w powyższym okresie nie podjął żadnych czynności zmierzających do załatwienia sprawy zgodnie z terminem określonym w art. 35 k.p.a., a nadto (co przyznał w odpowiedzi na skargę) błędnie informował skarżącego zamiast jego pełnomocnika o wyznaczaniu nowych terminów do załatwienia sprawy. Tym samym organ dopuścił się przewlekłości z uwagi na nie podejmowanie merytorycznych działań, lecz działania pozorne, albowiem organ mógł wydać decyzję bez oczekiwania na wyjaśnienie kwestii obywatelstwa polskiego skarżącego, na co wskazał Szef Urzędu w decyzji z 3 listopada 2021 r. Zdaniem Sądu takie postępowanie organu było sprzeczne z zasadą szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.) i zasadą prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Organ bez wątpienia naruszył zatem kodeksowe reguły terminowego załatwiania sprawy.
Sąd uznał wniosek skarżącego w zakresie przyznania od organu na jego rzecz sumy pieniężnej za nieuzasadniony. Zwrócił uwagę, że żądanie skargi w tym zakresie nie zostało należycie uzasadnione. Stąd też w tym zakresie skarga została oddalona (pkt 4 wyroku). Sąd wskazał, że powyższe odnosi się także do żądania wymierzenia organowi grzywny, która jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy.
Wojewoda Mazowiecki wywiódł skargę kasacyjną od tego wyroku, zaskarżając go części – co do orzeczenia zawartego w punkcie 2 i 4 wyroku. Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 149 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 37 § 1 pkt 2 w zw. z art. 35 § 3 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie doszło do przewlekłości postępowania, podczas gdy z przewlekłością postępowania nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem organ podejmował szereg czynności mających znaczenie w sprawie.
W oparciu o powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie punktu 2. i 4. i rozpoznanie skargi poprzez uznanie braku przewlekłości postępowania i niezasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie punktu 2. i 4. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Strona zrzekła się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł, że Sąd wyliczając czas trwania postępowania w sprawie nie wziął pod uwagę okresów, które winny być odliczone od czasu postępowania, a także kwestii, że organ podejmował czynności w sprawie, a czynności te nie były pozorne. Organ administracji miał na względzie, że zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy o wjeździe rejestracja pobytu jako obywatela państwa członkowskiego Unii Europejskiej dedykowana jest wyłącznie cudzoziemcom, a cudzoziemcem jest każdy, kto nie posiada obywatelstwa polskiego (art. 3 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach). Wobec uzasadnionych wątpliwości co do posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego organ miał więc obowiązek podjąć czynności mające na celu ustalenie, czy skarżący jest beneficjentem przytoczonej ustawy, a w konsekwencji, czy występuje przedmiotowość prowadzonego postępowania. Skarżący kasacyjnie nie zgodził się z Sądem także co do oceny, że czynności podejmowane przez organ były pozorne. Wyjaśnił, że rodzaj podejmowanych przez organ działań ściśle określa przedmiot prowadzonego postępowania, toteż niewłaściwie zostały one ocenione jako zbyteczne.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną D. K. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie od Wojewody Mazowieckiego na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Jak stanowi art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.
Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że skarga ta nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Biorąc pod uwagę zakres zaskarżenia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargą kasacyjną należało stwierdzić, że rolą Sądu w niniejszej sprawie była odpowiedź na pytanie, czy postępowanie w sprawie wniosku D. K. z 29 października 2019 r. o zarejestrowanie pobytu obywatela państwa członkowskiego Unii Europejskiej prowadzone było przez Wojewodę Mazowieckiego w sposób przewlekły. Na tak zadane pytanie należało udzielić odpowiedzi twierdzącej. W konsekwencji nie ma racji skarżący kasacyjnie twierdząc, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Przez pojęcie "przewlekłości" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób dłuższy niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.). W licznym orzecznictwie sądów administracyjnych na tle tego przepisu (do którego odwołał się również Sąd pierwszej instancji) przyjmuje się, że "przewlekłość postępowania" obejmuje opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (por. wyroki NSA: z 31 maja 2016 r., II OSK 1903/15; z 2 czerwca 2016 r., II OSK 1156/16; z 5 lipca 2012 r., II OSK 1031/12 – publ. W CBOSA). Przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania administracyjnego zaistnieje wówczas, gdy organowi będzie można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut prowadzenia czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia (zob. R. Hauser, M. Wierzbowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017 r., s. 414).
Nie jest sporne w niniejszej sprawie, że Wojewoda Mazowiecki wydał decyzję z naruszeniem 1-miesięcznego terminu określonego w art. 35 § 3 k.p.a. Nie sposób przy tym uznać, by niniejsza sprawa należała do kategorii szczególnie skomplikowanych, dla których ww. przepis przewiduje termin 2-miesięczny, skoro jednocześnie ustawodawca w art. 22 ustawy o wjeździe określił, że zarejestrowania pobytu dokonuje się niezwłocznie albo w tym terminie odmawia się zarejestrowania pobytu. Nie budzi przy tym wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowość przyjętego przez Sąd pierwszej instancji okresu trwania postępowania podlegającego ocenie dla wystąpienia stanu przewlekłości, tj. że należało go liczyć nie od złożenia przez skarżącego wniosku w dniu 29 października 2019 r., ale od momentu, kiedy akta sprawy zostały zwrócone Wojewodzie przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w związku z decyzją kasatoryjną z 3 listopada 2021 r., tj. od 22 listopada 2021 r. Wojewoda Mazowiecki wydał decyzję 10 maja 2022 r., czyli po ponad 5 miesiącach. Samo jednak przekroczenie ustawowego terminu nie oznacza samo przez się, że postępowanie prowadzone było przewlekle.
Oceniając naruszenie terminu przez organ administracji istotnie należy wziąć pod uwagę okresy podlegające odliczeniu od czasu postępowania wymienione w art. 35 § 5 k.p.a. Autor skargi kasacyjnej nie sprecyzował jednak, jakich konkretnie okresów podlegających odliczeniu Sąd nie wziął pod uwagę, co uniemożliwia szersze odniesienie się do tak postawionego zarzutu.
Przekroczenie terminu załatwienia sprawy przez organ odwoławczy było kilkukrotne wobec terminu ustawowego. Jak wynika z kierowanych do strony zawiadomień o niezałatwieniu sprawy i wyznaczających nowy termin jej załatwienia, jako przyczynę, dla której sprawa nie mogła być zakończona, wskazywano na inne toczące się postępowanie administracyjne – dotyczące poświadczenia posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego (wszczęte z urzędu przez Wojewodę Mazowieckiego w dniu 2 grudnia 2021 r.). Kluczowe znaczenie dla oceny wystąpienia stanu przewlekłości w kontrolowanej sprawie ma okoliczność, że Wojewoda nie zawiesił z tego względu postępowania w sprawie zarejestrowania pobytu, zatem termin do załatwienia sprawy biegł ciągle. Bez jednoczesnego zawieszenia postępowania, na co zresztą wskazywał sam skarżący już w odwołaniu od poprzedniej decyzji Wojewody Mazowieckiego z 16 marca 2020 r., pozbawił stronę możliwości poddania poglądu prawnego organu merytorycznej kontroli instancyjnej i sądowoadministracyjnej. Takiej kontroli nie zastępuje wszak powołanie się Wojewody na stanowisko Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców zawarte w decyzji z 3 listopada 2021 r., że ujawniona w toku postępowania wątpliwość co do posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego nie jest przeszkodą do prowadzenia postępowania w sprawie zarejestrowania pobytu, przy jednoczesnym wskazaniu przez ten organ na możliwość wszczęcia z urzędu postępowania w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez wnioskodawcę. Wprawdzie nie można zarzucić organowi braku aktywności w uzyskiwaniu informacji o przewidywanym terminie zakończenia postępowania w sprawie poświadczenia posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego, a także informowania strony o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie oraz wyznaczeniu nowego terminu jej załatwienia, ale podkreślić należy, że obiektywnie okres oczekiwania na zakończenie ww. postępowania – bez formalnego zawieszenia postępowania dotyczącego zarejestrowania pobytu – nie mógł podlegać odliczeniu od terminu na załatwienie sprawy. Jak niezbicie wynika z akt sprawy, przez okres 5 miesięcy oczekiwania na rozstrzygnięcie sprawy poświadczenia posiadania obywatelstwa polskiego Wojewoda nie przeprowadził żadnych czynności w ramach postępowania wyjaśniającego, które zmierzałyby do rozstrzygnięcia sprawy – nie licząc wystąpienia w dniu 5 stycznia 2022 r. z wnioskiem o udostępnienie informacji granicznej, na który odpowiedź wpłynęła 7 stycznia 2022 r. Taki sposób procedowania, zdaniem Sądu, doprowadził do zbędnego przewlekania postępowania.
W tym stanie rzeczy należało uznać, że zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów prawa prowadzący do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji co do tego, że postępowanie prowadzone było przewlekle, nie zasługuje na uwzględnienie.
Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów Sąd oparł o art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI