II OSK 1903/22

II OSK 1903/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz
Magdalena Dobek-Rak
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne
Obywatelstwo
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
art. 11
Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 156 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia del. WSA Magdalena Dobek - Rak Protokolant starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W sp. z o.o. S.K.A. z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 494/21 w sprawie ze skargi W sp. z o.o. S.K.A. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 października 2020 r., nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz W sp. z o.o. S.K.A. z siedzibą w [...] kwotę 1157 (jeden tysiąc sto pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 lutego 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 494/21, oddalił skargę X Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 stycznia 2021 r., nr [...], w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej.
Jak wskazał Sąd pierwszej instancji F. H., wniósł do Wojewody Mazowieckiego - dalej: "Wojewoda", podanie o wydanie poświadczenia posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego przez nieżyjącego K. W. P. - dalej: "K.W.P.", w związku z toczącym się przed Sądem Rejonowym dla Warszawy-[...] [...] Wydział Cywilny pod sygn. akt [...] postępowaniem w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po wyżej wymienionym. Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia 17 marca 2009 r. stwierdził utratę obywatelstwa polskiego przez K.W. P., ur. [...] stycznia 1879 r. w Paryżu, a zm. [...] września 1961 r. w Nowym Jorku - dalej: "decyzja z 2009 r.". Prokurator Generalny pismem z dnia 19 października 2017 r. wniósł, na podstawie art. 157 § 1 w zw. z art. 184 § 1 i § 2 K.p.a., sprzeciw od ostatecznej decyzji z 2009 r.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, decyzją z dnia 30 listopada 2017 r. stwierdził nieważność decyzji z 2009 r. - dalej: "decyzja z 2017 r.", a po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia 14 maja 2018 r. utrzymał w mocy własną decyzję z 2017 r. - dalej: "decyzja z 2018 r.".
Od powyższej decyzji F. H. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarga została zarejestrowana pod sygn. akt IV SA/Wa 1960/18. Pismem z dnia 9 października 2018 r. Y sp. z o.o. z siedzibą w [...] wniosła do Ministra o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją z 2018 r.
Postanowieniami z dnia 19 października 2018 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wznowił to postępowanie i je zawiesił do czasu zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego toczącego się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, w którym przedmiotem zaskarżenia była decyzja z 2018 r.
Prawomocnym postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 1960/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę F. H. wniesioną na decyzję Ministra z 2018 r.
W postępowaniu wznowieniowym, Minister decyzją z dnia 9 października 2020 r. odmówił uchylenia decyzji ostatecznej z 2018 r. - dalej: "decyzja z 2020 r.". Od decyzji tej Y sp. z o.o. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Minister decyzją z dnia 28 stycznia 2021 r. utrzymał w mocy własną decyzję z 2020 r.
Z spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w [...] (uprzednio Y spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...], z kolei obecnie W spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w [...]) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 stycznia 2021 r., którą utrzymano w mocy decyzję z 9 października 2020 r. o odmowie uchylenia w postępowaniu wznowieniowym decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 maja 2018 r. utrzymującej w mocy własną decyzję z dnia 30 listopada 2017 r. stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 17 marca 2009 r. w przedmiocie obywatelstwa polskiego.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji – w odpowiedzi na skargę – wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. W ocenie tego Sądu organ zasadnie stwierdził, że wykazana została podstawa prawna stwierdzenia nieważności decyzji z 2009 r. W wydanych w postępowaniu wznowieniowym decyzjach, w tym zaskarżonej, organ władny był wypowiedzieć się w przedmiocie nieważności decyzji z 2009 r. w zakresie dopuszczalnym zasadami postępowania nieważnościowego, natomiast nie był władny rozpoznać i rozstrzygnąć istoty sprawy, jak to mogło mieć miejsce w postępowaniu zwyczajnym – odwoławczym (stwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego przez K.W. P.). W postępowanie nieważnościowym co do zasady nie przeprowadza się postępowania dowodowego, nie gromadzi nowych dowodów związanych z istotą postępowania zwyczajnego, tylko ocenia czy w postępowaniu kontrolowanym w trybie nieważnościowym doszło do oczywistego naruszenia ówcześnie stosowanego w sprawie prawa, jako że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest ograniczone jedynie do weryfikacji samej decyzji administracyjnej z wyłączeniem możliwości rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, której dotyczy weryfikowana decyzja. Zatem w postępowaniu wznowieniowym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną o stwierdzeniu nieważności decyzji z 2009 r. nie mogły być uwzględnione nowe wnioski dowodowe strony, która zawnioskowała o wznowienie, czy też badany materiał dowodowy przedłożony przez stronę. Skoro Minister stwierdził, że w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca merytorycznie decyzji dotychczasowej, czyli decyzji z 2018 r., to jego obowiązkiem było wykazanie zasadności przedmiotowego stanowiska.
W ocenie Sądu pierwszej instancji w postępowaniu prawidłowo wskazano, że dla ustalenia podstawy nabycia i utraty obywatelstwa polskiego miarodajne są przepisy obowiązujące w chwili zdarzenia lub czynności, na skutek których nastąpiło nabycie lub utrata obywatelstwa z mocy prawa lub decyzji właściwego organu. Wobec powyższego Minister przeprowadził postępowanie o stwierdzenie nieważności kontrolując legalność zastosowania przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim – obowiązującej w dniu wydania decyzji z 2009 r. i ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, obowiązującej do dnia 19 stycznia 1951 r. - odpowiadających ówczesnemu stanowi faktycznemu sprawy. Z brzmienia art. 17 ust. 4 ustawy o obywatelstwie z 1962 r. wynika, że zakres wszczętej sprawy należy rozważyć z uwzględnieniem treści tej normy, który upoważnia wojewodę do stwierdzenia (odmowy stwierdzenia) posiadania i utraty obywatelstwa polskiego. Samo sformułowanie wniosku, jako żądanie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego czy też jego utraty, nie ma charakteru wiążącego dla organu. Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, że treść decyzji - stwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa - zależy zatem od okoliczności przytoczonych we wniosku, a następnie ustalonych w toku postępowania administracyjnego. Tak wniosek o stwierdzenie posiadania obywatelstwa, jak i wniosek o stwierdzenie jego utraty, wszczyna postępowanie w jednej określonej sprawie - o stwierdzenie obywatelstwa. Sformułowanie samego wniosku nie przesądza jaki jest przedmiot sprawy i o potrzebie wydania decyzji o stwierdzeniu posiadania obywatelstwa, zamiast decyzji stwierdzającej utratę obywatelstwa. Rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia posiadania lub odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego, dotyczy tego, czy określona osoba jest (posiada), czy nie jest (nie posiada) obywatelem polskim. O ile w decyzji stwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego, (albo odmawiającej stwierdzenia posiadania obywatelstwa) organ stwierdza, czy wnioskodawca jest obywatelem polskim, o tyle w decyzji dotyczącej utraty obywatelstwa organ rozstrzyga, czy osoba która była obywatelem polskim, utraciła to obywatelstwo i postępowanie w tym przedmiocie może dotyczyć osoby nieżyjącej, jeśli z wnioskiem o takie rozstrzygnięcie występuje osoba, która ma w tym interes prawny w rozumieniu art. 28 K.p.a. Ustawodawca upoważnił więc wojewodę do wydawania decyzji stwierdzających posiadanie lub utratę obywatelstwa polskiego albo decyzji odmawiających stwierdzenia posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego. Zatem jeżeli chodzi o jedno z wymienionych postępowań jakie można było w 2009 r. prowadzić było postępowanie o stwierdzenie utraty obywatelstwa polskiego przez nieżyjącego K.W. P. Niemniej warunkiem prowadzenia postępowania o stwierdzenie utraty obywatelstwa polskiego jest wcześniejsza ocena, że postępowanie dotyczy obywatela polskiego. Zatem w trakcie prowadzenia takiego postępowania organ administracji zobowiązany jest do ustalenia czy dana osoba nabyła obywatelstwo polskie i następnie czy nie utraciła go do dnia wydania decyzji (do dnia śmierci). Nie można bowiem stwierdzać utraty obywatelstwa polskiego w stosunku do osoby, która wcześniej nie posiadała obywatelstwa polskiego.
Zdaniem Sądu meriti trafnie, na podstawie analizy ówcześnie zgromadzonego materiału sprawy, Minister stwierdził, że u podstaw decyzji Wojewody z 2009 r. legło ustalenie, że K.W. P. w chwili nabycia obywatelstwa amerykańskiego w dniu 18 kwietnia 1949 r. utracił obywatelstwo polskie z dniem nabycia obywatelstwa amerykańskiego. Organ powołał się na art. 11 ustawy z 1920 r., który do 19 stycznia 1951 r. regulował utratę obywatelstwa polskiego. Inaczej ujmując, ówcześnie zebrany przez Wojewodę materiał dowodowy uprawniał do stwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego przez wymienionego z dniem nabycia obywatelstwa amerykańskiego. Niemniej w postępowaniu nieważnościowym zostało wywiedzione, że Wojewoda nie ustalił podstawy nabycia obywatelstwa polskiego przez osobę, której dotyczyło postępowanie o stwierdzenie utraty tego obywatelstwa. W postępowaniu nieważnościowym uznano, że przeprowadzono postępowanie wyjaśniające z rażącym naruszeniem art. 7 i art. 77 K.p.a., albowiem stwierdzono utratę obywatelstwa polskiego bez udowodnienia oraz ustalenia nabycia i posiadania obywatelstwa polskiego do dnia utraty. Tymczasem w sprawach dotyczących stwierdzenia obywatelstwa musi zaistnieć logiczny ciąg zdarzeń, tzn. w pierwszej kolejności organ administracji jest zobowiązany do ustalenia - czy dana osoba nabyła obywatelstwo polskie, a następnie dopiero - czy nie utraciła tego obywatelstwa do dnia śmierci, czy do dnia wydania decyzji. Okoliczność utraty obywatelstwa polskiego ma charakter następczy względem kwestii sprowadzającej się do ustalenia, czy K.W.P. zanim nabył obywatelstwo amerykańskie, posiadał obywatelstwo polskie. W sprawie o stwierdzenie obywatelstwa wyjaśnienie od kiedy, na skutek jakich zdarzeń i na jakiej podstawie prawnej określona osoba przestała być polskim obywatelem musi być poprzedzone ustaleniem, że obywatelstwo takie osoba ta w ogóle posiadała. Nie da się bowiem bez jednoznacznego wyjaśnienia i rozstrzygnięcia, że dana osoba była obywatelem polskim, dokonywać ustaleń co do przesłanek utraty obywatelstwa polskiego. Rozstrzygnięcie z 2009 r. zostało oparte na materiale dowodzącym utracie obywatelstwa polskiego, natomiast brak właściwego materiału dowodzącego nabyciu obywatelstwa polskiego i jego posiadaniu do dnia utraty.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329) – dalej: "P.p.s.a." – oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła W Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w Łodzi. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzuciła:
I. w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 P.p.s.a.:
1) naruszenie art. 151 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i art. 7, 77, 107 § 3 K.p.a. polegające na:
a) oddaleniu skargi wskutek bezzasadnego przyjęcia, że Wojewoda Mazowiecki wydając decyzję z dnia z dnia 17 marca 2009 r. nie dokonał żadnych ustaleń, co do posiadania przez K. W. P. obywatelstwa polskiego, w sytuacji w której z ww. decyzji wynika, że ustalenia takie zostały poczynione, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż Sąd Wojewódzki z tego powodu uznał, że decyzja wydana przez Wojewodę Mazowieckiego została wydana z rażącym naruszeniem art. 7 i 77 K.p.a., a w konsekwencji, że obarczona była wadą nieważności;
b) oddaleniu skargi wskutek bezzasadnego przyjęcia, że decyzja Wojewody Mazowieckiego z dnia 17 marca 2009 r. obarczona była wadą nieważności, w sytuacji w której z dokumentów znajdujących się w aktach postępowania wynika, że K. W. P. przysługiwało obywatelstwo polskie, co miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż do stwierdzenia kwalifikowanej wady decyzji nie wystarczy oczywistość naruszenia prawa, lecz dodatkowo konieczne jest wykazanie, że decyzja wywołuje skutki niemożliwe do zaakceptowania w praworządnym państwie prawnym, a skoro zgromadzone dokumenty potwierdzają fakt przysługiwania K. W. P. obywatelstwa polskiego, to ewentualne niedostatki w prowadzonym przez Wojewodę Mazowieckiego postępowaniu wyjaśniającym nie powinny stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności ww. decyzji, co prowadzi do wniosku, że oddalenie przez WSA skargi było nieuzasadnione;
2) naruszenie art. 151 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a w zw. z art. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. polegające na oddaleniu skargi wskutek przyjęcia, że decyzja Wojewody Mazowieckiego z dnia z dnia 17 marca 2009 r. obarczona była wadą nieważności ze względu na brak podstaw do uznania za udowodnione posiadania przez K. W. P. obywatelstwa polskiego, w sytuacji w której odmienna ocena dowodów nie stanowi o kwalifikowanym naruszeniu prawa, a zatem brak było podstaw do stwierdzenia nieważności ww. decyzji, co oznacza, że oddalenie przez sąd skargi było bezzasadne.
II. w ramach podstawy z art. 174 pkt 1 P.p.s.a naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. polegające na nieprawidłowej wykładni tego przepisu przejawiającej się w przyjęciu, że do stwierdzenia nieważności ze względu na rażące naruszenie prawa wystarczająca jest oczywistość jego naruszenia, w sytuacji w której prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że konieczne jest także wykazanie, że decyzja wywołuje skutki niemożliwe do zaakceptowania w praworządnym państwie prawnym, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie Spółka wniosła:
1) na podstawie art. 185 P.p.s.a. - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i uchylenie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 stycznia 2021 r., nr [...], oraz decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 października 2020 r., nr [...] w całości, na podstawie art. 188 P.p.s.a.
2) na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. - o zasądzenie od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
3) o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zawartych w skargach zarzutów sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.
Podstawy, na które można się powołać w skardze kasacyjnej, zostały sprecyzowane w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych formach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Na wstępie trzeba podkreślić, że obywatelstwo polega na trwałej więzi prawnej łączącej daną jednostkę z państwem, na przynależności jednostki do tego państwa, a jego istota wyraża się w całokształcie wzajemnych praw i powinności jednostki oraz państwa, wyznaczonych przez obowiązujące normy prawne. Obywatelstwo można określić: "jako «instytucję prawną», której istota polega na istnieniu względnie trwałego w czasie i przestrzeni węzła prawnego łączącego jednostkę z państwem i wyznaczającego jej przynależność do tego państwa, który stwarza podstawę zaistnienia kompleksu wzajemnych praw i obowiązków jednostki i państwa" (J. Jagielski, Obywatelstwo polskie. Zagadnienia podstawowe, Warszawa 1998, s. 20). Normowanie spraw dotyczących obywatelstwa: jego nabycia i utraty oraz skutków prawnych, które się z nim wiążą, jest pozostawione suwerennym decyzjom państwa (zob. B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2009, s. 199; wyrok NSA z dnia 16 maja 2005 r., sygn.. akt II OSK 719/06, LEX nr 351009).
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki ocenił, że Minister prawidłowo odmówił uchylenia decyzji z dnia 14 maja 2018 r. gdyż decyzja Wojewody była obarczona wadą nieważności. W szczególności wskazał, że: "w 2009 r. rozstrzygnięcie zostało oparte na materiale dowodzącym utracie obywatelstwa polskiego, natomiast brak było właściwego materiału dowodzącego nabycia obywatelstwa polskiego i jego posiadania do dnia utraty to jest to wada tkwiąca w samej decyzji. Nie chodzi zatem o ocenę dowodów, ale jej brak, w aspekcie miarodajnym dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem negatywny wynik postępowania w aspekcie nabycia obywatelstwa polskiego oznacza niemożność rozstrzygnięcia o utracie obywatelstwa polskiego".
Należy zgodzić się ze stroną skarżącą kasacyjnie, że Sąd Wojewódzki wadliwie przyjął, iż w decyzji z 2009 r. Wojewoda nie ustalił nabycia obywatelstwa polskiego przez W. K. P. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego Wojewoda ustalił, że mimo rozbieżności co do imion, jak i daty urodzenia osoby, której dotyczyło postępowanie, gdzie pełnomocnik podał jako rok urodzenia 1870 r., a z zagranicznego dokumentu stanu cywilnego wynikał rok 1878, to K.W. P. ur. 28 stycznia 1870 r. i C. A. P. ur. 28 stycznia 1878 r. to tożsame osoby. Nie zakwestionował rozstrzygnięcia w tym zakresie ani pełnomocnik strony, ani też Sąd Rejonowy dla Warszawy - Śródmieścia Wydział Cywilny prowadzący postępowanie spadkowe po zmarłym K.W. P. Organ wskazał przy tym, że mimo błędnych dat wskazywanych również przez pełnomocnika strony o dacie zgonu ww., nie ma wątpliwości, że wskazana w amerykańskim akcie zgonu data 24 września 1961 r. jest przesądzająca. W uzasadnieniu skarżonej decyzji Wojewoda wskazał ponadto, że zmarły K.W. P. był narodowości polskiej, posiadał od 18 lutego 1924 r. majątek w miejscowości G., powiat C.. W 1942 r. wyjechał do USA, gdzie w dniu 18 kwietnia 1949 r. nabył obywatelstwo USA. Jednocześnie Wojewoda wskazał, że ostatnim miejscem zamieszkania K. W. P. była W., ul. [...], mimo że nie odnaleziono księgi meldunkowej domu przy ul. [...].
Należy zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie, że akcentowana przez Sąd Wojewódzki okoliczność, iż Wojewoda użył sformułowania: "narodowość" a nie "obywatelstwo", nie może prowadzić do wniosku, że kwestia posiadania przez K. W. P. obywatelstwa polskiego nie była przedmiotem jakichkolwiek ustaleń Wojewody. Na marginesie należy zauważyć, że w decyzji z dnia 28 stycznia 2021 r. stwierdzającej nieważność decyzji o utracie obywatelstwa, Minister zauważa, że: "na podstawie uzyskanej z Archiwum Państwowego w Toruniu informacji, organ pierwszej instancji przesądził, że K. W. P. nabył i posiadał obywatelstwo polskie.".
Nawet więc jeśli materiał dowodowy zgromadzony przez Wojewodę nie dawał całkowitych podstaw do przyjęcia, że K. W. P. posiadał obywatelstwo polskie, to nie można zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że Wojewoda takich ustaleń w ogóle nie dokonał, skoro przeczy temu treść wydanej decyzji. W konsekwencji całkowicie chybione są wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, przyjmujące, iż: "w postępowaniu nieważnościowym zostało wykazane, że w tym konkretnym przypadku Wojewoda nie ustalił nabycia obywatelstwa polskiego przez K.W. P.".
Wbrew twierdzeniom Sądu Wojewodzie można co najwyżej zarzucić błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, co jednak nie powinno skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji. Zgodnie z ugruntowanym poglądem judykatury, co do zasady naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. nie świadczy o wadliwości decyzji spełniającej wymogi z art. 156 § 2 K.p.a. Szczególnie ostrożnie i jedynie w drodze wyjątku należy stosować stwierdzenie nieważności decyzji ze względu na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w postaci art. 7 i art. 77 k.p.a. Są to bowiem przepisy, których naruszenie najczęściej zarzucane jest w ramach zwykłych środków odwoławczych. Uznanie takiego naruszenia za rażące prowadziłoby do sytuacji, w których każda decyzja mogłaby zostać usunięta z obrotu prawnego wyłącznie z tego powodu, że organ nadzorczy oceniałby dowody odmiennie niż organ wydający pierwotną decyzję. W wyroku z dnia 11 maja 2011 r. sygn. akt II GSK 534/10 (LEX nr 1081576) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że: "ewentualne naruszenia prawa w zakresie czynienia ustaleń faktycznych (przez niewyczerpujące zgromadzenie, czy niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowy sprawy) oraz w zakresie wymogu pogłębiania (przy załatwianiu sprawy) zaufania obywateli do organów Państwa należą do takich wadliwości, które mogą służyć do wzruszenia decyzji w trybie zwykłym. Nie stanowią bowiem "rażącego" naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Tego typu naruszenia nie dają mianowicie podstaw do stwierdzenie oczywistej sprzeczności między rozstrzygnięciem a treścią przepisu". Z kolei w wyroku z dnia 28 grudnia 2021 r. sygn. I OSK 527/19 (LEX: nr 3308079) Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że: "Naruszenie przepisów proceduralnych może stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji tylko wtedy, gdy naruszenie to wywołało skutek materialnoprawny w postaci pozbawienia lub ograniczenia prawa albo nieprzyznania ustawowo przysługującego uprawnienia. Sama oczywistość naruszenia przepisów postępowania nie może być zatem uznana za rażące naruszeni prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a." (podobnie NSA w wyroku z dnia 22 marca 2022 r, sygn. I OSK 1054/21, LEX nr 3338115). Nie sposób zatem przyjąć, aby decyzja Wojewody o charakterze deklaratoryjnym mogła tego rodzaju skutki wywoływać.
Odnosząc stanowisko i argumentację zawartą w powołanych judykatach do stanu faktycznego niniejszej sprawy należy stwierdzić, że wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, ewentualne wadliwe ustalenie przez Wojewodę posiadania obywatelstwa przez K. W. P., nie może być uznane na naruszenie prawa w stopniu rażącym. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że stwierdzenie nieważności decyzji ze względu na rażące naruszenie prawa jest możliwe, jeżeli nie tylko zachodzi oczywiste naruszenie prawa lecz konieczne jest również wykazanie, że decyzja wywołuje skutki niemożliwe do zaakceptowania w praworządnym państwie prawnym. Co istotne, ocena tychże skutków powinna być dokonana na dzień rozstrzygania sprawy w postępowaniu nadzwyczajnym (wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2022 r. sygn. akt II OSK 207/19, LEX nr 3335982). Kwestia ta została przez Sąd Wojewódzki całkowicie pominięta, gdyż skupił się on wyłącznie na ocenie, czy decyzja o utracie obywatelstwa naruszała art. 7 i art. 77 K.p.a., zaś w ogóle nie analizował jakie skutki wywołała ta decyzja, co potwierdza naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.
Powyższe miało znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, gdyż w aktach znajdują się dokumenty potwierdzające posiadanie przez K. W. P. obywatelstwa polskiego, które zostały w toku postępowania przez Ministra całkowicie zignorowane. W szczególności organ nie wziął pod uwagę, że ze świadectwa naturalizacyjnego K. W. P. wynika, że w momencie składania wniosku naturalizacyjnego w Stanach Zjednoczonych był obywatelem polskim. Zarówno we wniosku naturalizacyjnym, jak i w deklaracji wyrażającej wolę przejęcia obywatelstwa amerykańskiego, w rubryce wskazującej na obecnie posiadane obywatelstwo, K. W. P. wskazał obywatelstwo polskie. Fakt ten potwierdzają również notarialne akty sprzedaży nieruchomości z roku 1931 r, wpisane do dawnej księgi wieczystej hip. [...] (w aktach sprawy).
O powyższym świadczy również okoliczność, że we wpisach dawnej księgi hipotecznej "Osada [...]" oznaczonej numerem [...] z roku 1937, na mocy których K. W. P. został ujawniony jako właściciel, pominięto kwestię ewentualnej zgody na nabycie nieruchomości przez cudzoziemca. Wyrażenie takiej zgody było obowiązkiem ustawowym wynikającym wprost z ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców. Brak wyrażenia zgody świadczy o tym, że K. W. P. nie był uznawany za cudzoziemca. W świetle powyższego obywatelstwo K. W. P. nie powinno budzić wątpliwości.
Ubocznie Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że jako obywatel polski K. W. P. składał też tzw. wniosek na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 2513/23, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej W Sp. z o.o. S.K.A. z siedzibą w [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości, NSA podniósł, że: "Skarżąca przymiot strony w postępowaniu prowadzącym przez Ministra w sprawie przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] upatruje w fakcie przysługiwania jej przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej z 17 października 1952 r. [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 2 czerwca 1952 r. [...], odmawiającej przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...]. Podkreśla również, iż wywodzi swój interes prawny z normy art. 7 ust. 1 dekretu, bowiem jej poprzednik prawny (K. W. P.) złożył wniosek dekretowy dotyczący spornej nieruchomości." [..] "Jak wynika z [...] postanowienia Ministra z 28 czerwca 2021 r. umarzającego postępowanie w sprawie udostępnienia Skarżącej akt postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonych przy ul. [...] oraz [...], właścicielem tychże nieruchomości w dniu 21 listopada 1945 r. był K. W. P.".
W konsekwencji należy stwierdzić, że Wojewoda prawidłowo przyjął, że K. W. P. posiadał obywatelstwo polskie. Bowiem nawet, gdyby doszło do jakichś uchybień w zakresie postępowania wyjaśniającego, co do ww. kwestii, czy jej uzasadnienia, to wobec stanowiska Wojewody Mazowieckiego, że K. W. P. przysługiwało obywatelstwo polskie, brak było podstaw do uznania, że mieliśmy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa. Należy bowiem przypomnieć, że: "rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie jest każde naruszenie prawa, ale tylko takie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Traktowanie naruszenia prawa jako rażące może mieć miejsce wyjątkowo, gdy jego waga jest znacznie większa niż stabilność decyzji" (wyrok NSA z dnia 28 października 2020 r. sygn. II OSK 2886/18, LEX nr 3088301).
Wniesiona skarga kasacyjna skutecznie podważyła stanowisko Sądu pierwszej instancji w aspekcie stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, a jak wynika z akt sprawy administracyjnej istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 P.p.s.a., rozpoznał skargę przez uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c i art. 135 P.p.s.a., zaskarżonej decyzji oraz decyzji wydanej w I instancji.
W punkcie drugim wyroku orzeczono o kosztach na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.
Z tych powodów orzeczono jak w sentencji.