II OSK 1899/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-03-19
NSAAdministracyjneWysokansa
ochrona zabytkównieruchomościgospodarka nieruchomościamiprawo administracyjnepostępowanie administracyjnestwierdzenie nieważności decyzjiinteres prawnystrona postępowaniaNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zezwalającej na zbycie nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków, uznając, że skarżący nie miał interesu prawnego.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Miejskiego Konserwatora Zabytków zezwalającej na zbycie nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków. Skarżący, sąsiad nieruchomości, twierdził, że ma interes prawny w stwierdzeniu nieważności decyzji, ponieważ chciał nabyć nieruchomość w trybie bezprzetargowym. NSA oddalił skargę, potwierdzając, że postępowanie konserwatorskie dotyczy wyłącznie właściciela nieruchomości, a nie potencjalnych nabywców, którzy nie posiadają tytułu prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną D.F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Miejskiego Konserwatora Zabytków z dnia 14 stycznia 2019 r. Decyzja ta, wydana na podstawie art. 13 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zezwalała na jednorazowe zbycie nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków. Skarżący, będący właścicielem sąsiednich działek, domagał się stwierdzenia nieważności decyzji, argumentując, że sprzedaż nieruchomości w trybie przetargu ograniczonego uniemożliwi mu jej nabycie w trybie bezprzetargowym, co poprawiłoby warunki zagospodarowania jego nieruchomości. Minister odmówił wszczęcia postępowania, uznając, że skarżący nie jest stroną w sprawie, ponieważ nie posiada tytułu prawnego do zbywanej nieruchomości, a organ konserwatorski nie rozstrzyga o trybie sprzedaży. WSA w Warszawie podzielił to stanowisko, oddalając skargę. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, również uznał ją za nieuzasadnioną. Sąd podkreślił, że postępowanie w trybie art. 13 ust. 4 u.g.n. dotyczy wyłącznie uprawnień właściciela nieruchomości i oceny wpływu zbycia na substancję zabytkową, a nie interesu prawnego potencjalnych nabywców. NSA stwierdził, że wybór trybu sprzedaży nieruchomości należy do właściciela i organu organizującego przetarg, a nie do organu konserwatorskiego. W związku z tym skarżący nie wykazał interesu prawnego w kwestionowaniu decyzji konserwatorskiej, a tym samym nie był stroną postępowania o stwierdzenie jej nieważności. Sąd oddalił skargę kasacyjną, zasądzając od skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, osoba taka nie posiada interesu prawnego, ponieważ postępowanie konserwatorskie dotyczy wyłącznie właściciela nieruchomości i oceny wpływu zbycia na substancję zabytkową, a nie interesu prawnego potencjalnych nabywców, którzy nie posiadają tytułu prawnego do nieruchomości.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że postępowanie w trybie art. 13 ust. 4 u.g.n. dotyczy uprawnień właściciela i oceny wpływu zbycia na zabytek, a nie interesu prawnego potencjalnych nabywców. Wybór trybu sprzedaży należy do właściciela i organu organizującego przetarg, a nie do organu konserwatorskiego. Brak tytułu prawnego do nieruchomości wyklucza posiadanie interesu prawnego w kwestionowaniu decyzji konserwatorskiej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (20)

Główne

u.g.n. art. 13 § 4

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 106 § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 189

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 61a § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 157 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.g.n. art. 4

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 37 § 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 37 § 2

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 40 § 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 40 § 2

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 40 § 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.o.z. art. 4

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

u.o.z. art. 36 § 1

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżący nie posiada interesu prawnego do żądania stwierdzenia nieważności decyzji konserwatorskiej, gdyż nie jest stroną postępowania. Postępowanie konserwatorskie dotyczy wyłącznie właściciela nieruchomości i wpływu zbycia na zabytek, a nie interesu prawnego potencjalnych nabywców. Wybór trybu sprzedaży nieruchomości należy do właściciela i organu organizującego przetarg, a nie do organu konserwatorskiego. Sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzania dowodów uzupełniających, jeśli nie są one niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i mogą nadmiernie przedłużyć postępowanie.

Odrzucone argumenty

Skarżący posiada interes prawny do żądania stwierdzenia nieważności decyzji konserwatorskiej, ponieważ chciał nabyć nieruchomość w trybie bezprzetargowym. Decyzja konserwatorska narusza prawo i wpływa na sytuację prawną skarżącego. Sąd I instancji bezpodstawnie oddalił wnioski dowodowe skarżącej.

Godne uwagi sformułowania

Postępowanie takie dotyczy więc wyłącznie uprawnień właściciela nieruchomości, nie dotyczy zaś interesu prawnego jej potencjalnych nabywców, jako że osoby te nie dysponują tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości objętej wpisem do rejestru zabytków. Wybór którejś z tych form należy, jak stwierdzono w art. 40 ust. 3 u.g.n., do organu organizującego przetarg. Celem postępowania dowodowego prowadzonego przez sąd w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. nie jest ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy organy ustaliły ten stan zgodnie z prawem.

Skład orzekający

Andrzej Jurkiewicz

przewodniczący sprawozdawca

Roman Ciąglewicz

członek

Piotr Broda

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu stron w postępowaniu o wydanie pozwolenia na zbycie nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków oraz w postępowaniu o stwierdzenie nieważności takiej decyzji. Określenie zakresu kognicji organu konserwatorskiego w kontekście wyboru trybu sprzedaży nieruchomości."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zbywania nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków, gdzie organ konserwatorski wydaje pozwolenie, a wybór trybu sprzedaży należy do innych organów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym, szczególnie w kontekście obrotu nieruchomościami zabytkowymi. Pokazuje, jak istotne jest posiadanie tytułu prawnego do nieruchomości, aby móc skutecznie kwestionować decyzje administracyjne dotyczące jej zbycia.

Czy sąsiad może zablokować sprzedaż zabytkowej nieruchomości? NSA wyjaśnia, kto ma prawo głosu.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1899/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Broda
Roman Ciąglewicz
Symbol z opisem
6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne
Ochrona dóbr kultury
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 2221/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-05-23
Skarżony organ
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 106, 145, 151, 174, 183, 184, 189, 204
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2020 poz 256
art. 28, 61a, 156, 157
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2018 poz 2204
art. 4, 13, 37, 40
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia del. WSA Piotr Broda Protokolant: starszy asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2022 r. sygn. akt VII SA/Wa 2221/20 w sprawie ze skargi D. F., I.F. i B.K. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 września 2020 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od D. F. na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 23 maja 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 2221/20, oddalił skargę D. F., I. F. i B. K. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 września 2020 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Prezydent Wrocławia pismem z 13 grudnia 2018 r. wystąpił do Miejskiego Konserwatora Zabytków o udzielenie pozwolenia na sprzedaż dz. nr [...], [...], obręb [...] w [...]. Z uzasadnienia wniosku wynika, że ww. "przeznaczył zatem przedmiotową nieruchomość do sprzedaży w trybie przetargu ograniczonego do właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości przyległych zgodnie z art. 37 ust. 1, art. 40 ust. 2a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 2204)".
Miejski Konserwator Zabytków decyzją z 14 stycznia 2019 r., działając na podstawie art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm., dalej: u.g.n.), udzielił Gminie [...] pozwolenia na jednorazowe zbycie nieruchomości położonej przy ul. [...], dz. nr [...], [...], obręb [...], znajdującej się w obszarze [...] wpisanego do rejestru zabytków pod nr [...] z [...] lutego 1962 r. W treści pozwolenia zaznaczył, że w związku z faktem, że nieruchomość jest położona na obszarze wpisanym do rejestru zabytków podejmowanie prac budowlanych oraz innych działań na tym obszarze będzie wymagało uzyskania decyzji jednego z pozwoleń konserwatorskich wymienionych w art. 36 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2020 r. poz. 282). Dodano także, że zasadnym jest zachowanie pierwotnego przeznaczenia terenu, tj. [...] objętego ww. formą ochrony.
J. F. wnioskiem z 12 września 2019 r. wystąpił o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Miejskiego Konserwatora Zabytków. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że działka wskazana w decyzji graniczy z dz. nr [...], nr [...], nr [...], których wnioskodawca jest właścicielem. Zarzucił, że przedmiotowa decyzja rażąco narusza prawo, bowiem Miejski Konserwator Zabytków wyraził zgodę na tryb sprzedaży nieruchomości proponowany we wniosku przez gminę, tj. na przetarg ograniczony, skierowany do właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości wieczystych przyległych do sprzedawanej działki. Zdaniem skarżącego, w zaistniałym stanie faktycznym wystąpiły przesłanki określone w art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n., które wpływają na konieczność sprzedaży działki w trybie bezprzetargowym, zaś jej sprzedaż w trybie przetargu zaprzepaści możliwość odtworzenia historycznego ukształtowania nieruchomości. Nieruchomość skarżącego wraz ze zbywaną przez gminę nieruchomością, w okresie międzywojennym tworzyła bowiem jednolitą całość organizacyjno-funkcjonalną, zaburzoną w latach 1969-1989, przez arbitralne podziały geodezyjne nieruchomości. Działka nr [...] stanowiła część historycznego ogrodu, przylegającego do willi z lat 20-tych XX wieku. W ogrodzie do czasów obecnych zachował się układ przestrzenny, ukształtowanie terenu oraz starodrzew, a także fragment fundamentu dawnej [...] z lat 20-tych XX w. Ponadto zwrócono uwagę, że nabycie przez skarżącego ww. działki w trybie bezprzetargowym poprawi warunki zagospodarowania nieruchomości stanowiącej jego własność. Ukształtowany bowiem przed laty, niekorzystny przebieg zachodniej granicy działki, która przebiega stycznie do schodów prowadzących z werandy do ogrodu, uniemożliwia racjonalne korzystanie z nieruchomości. Jednocześnie, nabycie dz. nr [...] "umożliwi wydzielenie drogi przeciwpożarowej wokół budynku oraz niezakłócone wyjście z werandy do ogrodu". J. F. zarzucił również, że w sprawie doszło do "zaistnienia tożsamości podmiotu wnioskującego o udzielenie pozwolenia konserwatorskiego oraz podmiotu wydającego ww. pozwolenie". Stosownie do § 3 ust. 2 porozumienia nr 10 z 5 września 2011 r. zawartego pomiędzy Wojewodą Dolnośląskim a Prezydentem Wrocławia w sprawie powierzenia prowadzenia niektórych zadań z zakresu właściwości Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (Dz.Urz. Woj. Dolnośl. poz. 3506) zadania powierzone porozumieniem, w tym wydawanie decyzji i postanowień, realizowane są przez Miejskiego Konserwatora Zabytków działającego w imieniu Prezydenta Wrocławia. Zgodnie zaś z § 2 IX porozumienia w ramach powierzonych spraw, do zakresu działania gminy należy wydawanie pozwoleń w sprawie sprzedaży, zamiany, darowizny lub oddania w użytkownie wieczyste nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków, stanowiących własność jednostki samorządu terytorialnego, a także wnoszenia tych nieruchomości jako wkładów niepieniężnych (aportów) do spółek (art. 13 ust. 4 u.g.n.).
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego postanowieniem z 10 września 2020r. nr [...], działając na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., po rozpoznaniu wniosku J. F., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Wrocławia przez Miejskiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu z 14 stycznia 2019 r. [...] i wskazał, że zgodnie z art. 13 ust. 4 u.g.n., sprzedaż, zamiana, darowizna lub oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, a także wnoszenie tych nieruchomości jako wkładów niepieniężnych (aportów) do spółek, wymaga pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Właściwość rzeczowa organu konserwatorskiego w sprawie wynika z faktu, że dz. nr [...] znajduje się na obszarze [...] wpisanego do rejestru zabytków. Jednocześnie na podstawie porozumienia nr 10 z 5 września 2011 r. zawartego pomiędzy Wojewodą Dolnośląskim a Prezydentem Wrocławia w sprawie powierzenia prowadzenia niektórych zadań z zakresu właściwości Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, w ramach powierzonych porozumieniem spraw do zakresu działania Gminy Wrocław należy wydawanie m.in. pozwoleń na sprzedaż nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami (§ 2 IX porozumienia). Zadania powierzone porozumieniem, w tym wydawanie decyzji oraz postanowień, realizowane są przez Miejskiego Konserwatora Zabytków, działającego z upoważnienia Prezydenta Wrocławia. W konsekwencji kwestionowana decyzja została wydana przez właściwy organ. Minister zauważył dalej, że zgodnie z art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Dalej organ wskazał, że skarżący nie brał udziału w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji, o której stwierdzenie nieważności występuje, powinien więc wskazać konkretny przepis prawa materialnego, którego złamanie narusza jego uprawnienia. Z treści księgi wieczystej wynika, że właścicielem dz. nr [...] jest gmina. Z akt postępowania nie wynika natomiast, by skarżący dysponował tytułem prawnym do ww. nieruchomości. W konsekwencji wnioskodawca nie udowodnił w żaden sposób, na czym polega jego indywidualny interes prawny w postępowaniu w sprawie wyrażenia zgody na sprzedaż nieruchomości na podstawie art. 13 ust. 4 u.g.n. O posiadaniu interesu nie może świadczyć fakt, że ww. działka graniczy z trzema działkami należącymi do wnioskodawcy, jak też stanowisko, w którym zakwestionowano określony przez gminę tryb sprzedaży nieruchomości, tj. przetarg ograniczony. Minister podkreślił, że w prowadzonym postępowaniu na podstawie ww. przepisu organ konserwatorski zajmuje jedynie stanowisko w zakresie ewentualnego wpływu na substancję zabytkową oraz ingerencję w historyczny układ danego terenu. Organ ten nie rozstrzyga natomiast kwestii wyboru trybu, w ramach którego nieruchomość będzie sprzedawana, czy nastąpi to w drodze przetargu, np. ograniczonego, czy w trybie bezprzetargowym. Rodzaj przetargu nie ma wpływu na zakres ochrony bądź rodzaj ingerencji w substancję zabytkową wpisaną do rejestru zabytków. Charakter taki mogą mieć dopiero aktualne lub przyszłe działania właściciela nieruchomości. Właściciel powinien wówczas uzyskać odrębne pozwolenie konserwatorskie, na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Skargą J. F. (w miejsce którego po śmierci ww. w toku postępowania wstąpili spadkobiercy, tj. D. F., I. F. i B. K.) zaskarżył powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie art. 61a § 1 w zw. z art. 28 w zw. z ort. 157 § 2 k.p.a. Skarżący wystąpił jednocześnie o przeprowadzenie uzupełniających dowodów z dokumentów, tj.: a) wystąpienia pokontrolnego Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu z 16 czerwca 2020 r. na okoliczność przysługiwania mu interesu prawnego w zainicjowaniu postępowania nadzorczego oraz obarczenia decyzji Miejskiego Konserwatora Zabytków wadą rażącego naruszenia prawa, b) pisma Zastępcy Dyrektora Departamentu Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 8 sierpnia 2019 r. na okoliczność posiadania wiedzy o przeprowadzeniu kontroli w siedzibie Miejskiego Konserwatora Zabytków.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Sądu, wskazywane przez skarżącego (a następnie przez jego następców prawnych) okoliczności, wbrew jego przekonaniu, nie dają mu przymiotu strony w sprawie dotyczącej zbadania prawidłowości decyzji Miejskiego Konserwatora Zabytków z 14 stycznia 2019 r., która to decyzja wydana została na podstawie art. 13 ust. 4 u.g.n. O interesie prawnym skarżących w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w trybie art. 13 ust. 4 u.g.n., nie świadczy zamiar nabycia przedmiotowej nieruchomości w trybie bezprzetargowym, tj. na podstawie art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. O trybie nabycia nieruchomości decyduje bowiem jej właściciel, mając na uwadze obowiązujące przepisy prawa, zaś weryfikacja trybu (tj. prawidłowości jego wyboru) może nastąpić w ewentualnej skardze na zarządzenie lub uchwałę właściwego organu o przeznaczeniu nieruchomości do sprzedaży (w trybie przetargowym lub bezprzetargowym). Sądowi z urzędu wiadome jest przy tym, że skarżący skorzystał z prawa wniesienia skargi na wydane w niniejszej sprawie zarządzenie Prezydenta Miasta Wrocławia z 2 stycznia 2019 r. nr [...] o przeznaczeniu do sprzedaży ww. nieruchomości w trybie przetargu ograniczonego i skarga ta oddalona została nieprawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wr 346/19.
Zdaniem Sądu skarżący zdają się nie dostrzegać, że również w przypadku uwzględnienia przez właściciela zabytku (w tym przypadku gminy) wniosku innego podmiotu o nabycie nieruchomości w trybie bezprzetargowym (jak chcieli tego skarżący), właściciel musiałby uzyskać na tę sprzedaż właśnie zgodę wydaną w trybie art. 13 ust. 4 u.g.n. W postępowaniu prowadzonym w trybie art. 13 ust. 4 u.g.n. organ rozstrzyga bowiem jedynie o możliwości zbycia nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków (bez względu na formę tego zbycia), zaś kryteria takiej zgody powinny mieścić się w granicach kompetencji przyznanych organowi w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a więc odnosić się do tych przepisów, które wyznaczają zakres zadań i celów realizowanych przez organy ochrony konserwatorskiej w zakresie ochrony zabytków (tj. art. 4 o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami). Postępowanie takie dotyczy więc jedynie uprawnień właściciela nieruchomości, nie dotyczy zaś interesu prawnego jej potencjalnych nabywców, jako że osoby te nie dysponują tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości objętej wpisem do rejestru zabytków. Osoby takie, będąc zainteresowane przyszłym nabyciem nieruchomości, mają w takiej sprawie jedynie interes faktyczny, który nie pozwala im kwestionować w trybie art. 156 § 1 k.p.a. decyzji wydanej przez Miejskiego Konserwatora Zabytków. Przymiot strony w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności ww. decyzji, przysługuje jedynie właścicielowi nieruchomości, ewentualnie jego następcom prawnym, a także innym podmiotom, które obecnie legitymują się tytułem prawnorzeczowym do danej nieruchomości. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżący (jak też jego następcy prawni) nie byli stroną postępowania zakończonego decyzją Miejskiego Konserwatora Zabytków z 14 stycznia 2019 r. Z uzasadnienia tej decyzji wynika natomiast, że stanowi ona własność gminy. Wnioskodawcy nie posiadali i nie posiadają obecnie żadnego tytułu prawnorzeczowego do przedmiotowej nieruchomości.
W konsekwencji w ocenie Sądu bez wpływu na powyższe ustalenia pozostają przedłożone wraz ze skargą dowody w postaci wystąpienia pokontrolnego Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu z 16 czerwca 2020 r. i pisma Zastępcy Dyrektora Departamentu Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 8 sierpnia 2019 r. na okoliczność posiadania wiedzy o przeprowadzeniu kontroli w siedzibie Miejskiego Konserwatora Zabytków, jak też załączone do pisma procesowego z 30 sierpnia 2021 r. dokumenty wymienione w pkt 2 lit. d-e. Powyższe dokumenty, wskazujące na negatywną ocenę prowadzonego postępowania dotyczącego zbycia przedmiotowej nieruchomości, jak też innych nieruchomości objętych wpisem do rejestru zabytków na terenie Miasta [...], nie dają skarżącym przymiotu strony w niniejszym postępowaniu. Postępowanie takie, w przypadku stwierdzenia rażących nieprawidłowości, mogłoby zostać wszczęte przez właściwy organ z urzędu na podstawie art. 157 § 2 K.p.a. Jest to jednak uprawnienie organu, nie zaś innych podmiotów. W konsekwencji Sąd postanowieniem z 23 maja 2022 r. powyższe wnioski dowodowe oddalił. W tej sytuacji prawidłowo Minister uznał, że skarżący (zaś obecnie jego następcy prawni) nie posiadają przymiotu strony w rozumieniu art. 28 K.p.a., a zatem nie są legitymowani do żądania stwierdzenia nieważności decyzji Miejskiego Konserwatora Zabytków z 14 stycznia 2019 r. Powyższe musiało natomiast skutkować wydaniem przez Ministra, na podstawie art. 61 a § 1 K.p.a., postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.
Skargą kasacyjną D. F. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:
I. prawa materialnego, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.; dalej jako: u.g.n.) przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 13 ust. 4 u.g.n. organ ochrony konserwatorskiej rozstrzyga wyłącznie o możliwości zbycia nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego przez co postępowanie to, jak również ewentualne nadzorcze postępowanie administracyjne dotyczy wyłącznie uprawnień podmiotu posiadającego tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisu art. 13 ust. 4 u.g.n. powinna prowadzić do wniosku, że skutki wyrażenia zgody na zbycie nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków mogą wywierać wpływ także na sytuację prawną innych podmiotów aniżeli właściciel zbywanej nieruchomości, przez co także podmioty niedysponujące tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości są uprawnione do wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji zezwalającej na zbycie nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków;
II. przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. art. 28 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne przyjęcie, że skarżąca nie posiada interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności decyzji Miejskiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 2019 r. wydanej na podstawie art. 13 ust. 4 u.g.n., albowiem nie przysługuje jej tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, składającej się z działki ewidencyjnej nr [...], a tylko tego rodzaju podmioty mogą kwestionować przedmiotową decyzję w trybie art. 156 § 1 k.p.a.;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w z w. art. 28 k.p.a. w zw. z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na niezasadnym przyjęciu, że zamiar nabycia przez skarżącą nieruchomości, składającej się z działki ewidencyjnej nr [...], na podstawie art. 37 ust 2 pkt 6 u.g.n. świadczy co najwyżej o jej interesie faktycznym, nie zaś interesie prawnym w stwierdzeniu nieważności decyzji Miejskiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 2019 r., podczas gdy z akt sprawy jednoznacznie wynika, że przesłanki nabycia nieruchomości w trybie bezprzetargowym na rzecz skarżącej zostały spełnione, zaś sama skarżąca wielokrotnie występowała do Prezydenta Miasta Wrocławia o sprzedaż na jej rzecz nieruchomości w trybie bezprzetargowym przez co posiadała aktualny, realny i dotyczący bezpośrednio jej sfery prawnej interes prawny w stwierdzeniu nieważności decyzji Miejskiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 13 ust. 4 u.g.n. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na zaniechaniu zbadania przez Sąd I instancji, w jaki sposób stwierdzenie nieważności decyzji Miejskiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 2019 r. wpłynęłoby na sferę prawną skarżącej, co w konsekwencji doprowadziło Sąd do błędnego wniosku, że skarżącej nie przysługuje interes prawny we wszczęciu nadzorczego postępowania administracyjnego wobec decyzji Miejskiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 2019 r.;
4. art. 106 § 3 p.p.s.a. przez bezpodstawne oddalenie przez Sąd I instancji wniosków dowodowych skarżącej zawartych w skardze z dnia 27 października 2020 r. oraz w pkt 2 lit. d — e pisma procesowego z dnia 30 sierpnia 2021 r. wskutek uznania przedłożonych dokumentów za pozostających bez wpływu na sprawę, podczas gdy z dokumentów tych wynika nie tylko fakt, że decyzja Miejskiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 2019 r. obarczona jest wadą rażącego naruszenia prawa, lecz także, że skarżącej przysługiwał interes prawny w stwierdzeniu nieważności przedmiotowej decyzji, albowiem uprawniona była do nabycia nieruchomości w trybie bezprzetargowym, zaś wydanie decyzji nr [...] przez Miejskiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu skutecznie uniemożliwiło skarżącej wykonanie przysługującego jej uprawnienia.
W związku z powyższym w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi skarżącej z dnia 27 października 2020 r. i uchylenie w całości postanowienia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 września 2020 r., zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. Jednocześnie na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) w skardze kasacyjnej wniesiono o jej rozpoznanie na rozprawie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległości z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej jako nie posiadającej usprawiedliwionych podstaw, jednocześnie zgłosił wniosek o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.
Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało ją oddalić albowiem nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. Przede wszystkim należy zaznaczyć, iż zaskarżony wyrok w pełni odpowiada prawu. Sąd pierwszej instancji przeprowadził prawidłową kontrolę legalności, zaskarżonego postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Wrocławia przez Miejskiego Konserwatora Zabytków z dnia 14 stycznia 2019 r., słusznie stosując konstrukcję prawną oddalenia skargi z art. 151 p.p.s.a.
Przystępując do wyjaśnienia przesłanek nieuwzględnienia wniesionego środka odwoławczego należy na wstępie zauważyć, iż skarga kasacyjna wobec zaskarżonego wyroku zawiera zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania (art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.) Przy czym w zarzutach naruszenia przepisów postępowania (pkt II petitum kasacji) normę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. powiązano z art. 157 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w z art. 28 k.p.a. jak też w zw. z art. 13 ust. 4 u.g.n. czy w zw. z art. 27 ust. 2 pkt 5 u.g.n. (pkt II ppkt 1 i 2). Niewątpliwie przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jak i art. 28 k.p.a. są przepisami prawa materialnego zamieszczonymi w ustawie procesowej Kodeks postępowania administracyjnego, pierwszy z nich bowiem dotyczy instytucji stwierdzenia nieważności decyzji wskazując wady kwalifikowane decyzji a drugi odnosi się do materialnego pojęcia strony. Podobnie należy ocenić jako przepisy prawa materialnego podniesione w powołanych wyżej zarzutach normy art. 13 ust. 4 u.g.n. jak i art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. Tym samym dla prawidłowego sformułowania zarzutów kasacji w tych okolicznościach należało powiązać przepisy art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w z art. 28 k.p.a. jak też w zw. z art. 13 ust. 4 u.g.n. czy w zw. z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.
Mając na uwadze tak sformułowane zarzuty skargi kasacyjnej jak pomieszczone w pkt II ppkt 1 -3 kasacji uznać należy, iż zawierają one w swej treści zarzuty naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe ich zastosowanie. Błędne zakwalifikowanie ww. zarzutów przez pełnomocnika nie powoduje negatywnych konsekwencji dla skarżącej kasacyjnie, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest rozpoznać je jako zarzuty naruszenia prawa materialnego.
Jedynym zarzutem naruszenia przepisów postępowania pozostaje w realiach złożonej kasacji zarzut obrazy art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne oddalenie przez Sąd pierwszej instancji wniosków dowodowych skarżącej zawartych w skardze z dnia 27 października 2020 r. oraz w pkt 2 lit. d — e pisma procesowego z dnia 30 sierpnia 2021 r. Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie.
Kwestię postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym reguluje art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny może wprawdzie przeprowadzić dowody uzupełniające, ale jedynie w postaci dokumentów i to o tyle, o ile jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Co do zasady w postępowaniu przed sądem administracyjnym dowody przeprowadza się wyjątkowo, po spełnieniu warunków wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a. Poza tym posłużenie się w tym przepisie stwierdzeniem "sąd może" wyraźnie wskazuje na uprawnienie sądu, a nie jego obowiązek. Nawet nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentu, tak jak wskazuje to przepis art. 106 § 3 p.p.s.a., jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie może być oceniane jako naruszenie prawa procesowego i to naruszenie, mające istotny wpływ na wynik sprawy- patrz wyroki NSA: z dnia 21 listopada 2024 r. sygn. akt III FSK 299/23, z dnia 25 stycznia 2024 r. sygn. akt II OSK 1438/21.
Niemniej jednak z analizy zaskarżonego wyroku jednoznacznie wynika, iż Sąd pierwszej instancji mimo, że oddalił wniosek o przeprowadzenie tych dowodów to jednak na stronie 8 i 9 kwestionowanego orzeczenia zamieścił rozważania dotyczące tych dokumentów. Wyrażając stanowisko o braku przymiotu strony skarżącej w niniejszym postępowaniu nieważnościowym wykazano, iż cytat: " W konsekwencji bez wpływu na powyższe ustalenia pozostają przedłożone wraz ze skargą dowody w postaci wystąpienia pokontrolnego Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu z 16 czerwca 2020 r. i pisma Zastępcy Dyrektora Departamentu Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 8 sierpnia 2019 r. na okoliczność posiadania wiedzy o przeprowadzeniu kontroli w siedzibie Miejskiego Konserwatora Zabytków, jak też załączone do pisma procesowego z 30 sierpnia 2021 r. dokumenty wymienione w pkt 2 lit. d-e. Powyższe dokumenty, wskazujące na negatywną ocenę prowadzonego postępowania dotyczącego zbycia przedmiotowej nieruchomości, jak też innych nieruchomości objętych wpisem do rejestru zabytków na terenie Miasta Wrocław, nie dają skarżącym przymiotu strony w niniejszym postępowaniu. Postępowanie takie, w przypadku stwierdzenia rażących nieprawidłowości, mogłoby zostać wszczęte przez właściwy organ z urzędu na podstawie art. 157 § 2 k.p.a. Jest to jednak uprawnienie organu, nie zaś innych podmiotów. W konsekwencji Sąd postanowieniem z 23 maja 2022 r. powyższe wnioski dowodowe oddalił."- koniec cytatu. Z przedstawionych przez skarżące dowodów z dokumentów wynikało, iż w istocie zmierzają one do podważenia ustalonego stanu faktycznego tej sprawy. Natomiast przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie służy do zwalczania ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu administracyjnym, z którymi nie zgadza się strona. Celem postępowania dowodowego prowadzonego przez sąd w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. nie jest ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy organy ustaliły ten stan zgodnie z prawem- patrz wyrok NSA z dnia 1 października 2024 r. sygn. akt II GSK 950/21.
Mając zaś na uwadze pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, należy zauważyć, iż przedmiotem oceny legalności dokonywanej w postępowaniu sądowoadministracyjnym było postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 września 2020r. na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Wrocławia Miejskiego Konserwatora Zabytków z dnia 14 stycznia 2019 r., wyrażającej, zgodnie z art. 13 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami pozwolenie na jednorazowe zbycie zabytku nieruchomego a to nieruchomości przy ulicy [...] (dz. [...] obręb [...]) [...] w obszarze [...] wpisanej do rejestru zabytków [...] lutego 1962 r. pod nr [...].
Przepis powołanego wyżej art. 13 ust. 4 u.g.n. stanowiący podstawę materialnoprawną udzielenia pozwolenia konserwatorskiego na jednorazowe zbycie zabytku nieruchomego statuuje, iż sprzedaż, zamiana, darowizna lub oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, a także wnoszenie tych nieruchomości jako wkładów niepieniężnych (aportów) do spółek wymaga pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. To właśnie do wyłącznej kompetencji wojewódzkiego organu ochrony zabytków należy ocena czy z perspektywy zakresu i formy ochrony zabytków zasadne jest zbycie nieruchomości publicznej. Przy tym należy zaznaczyć, że kwestia udzielenia bądź nie pozwolenia w tym trybie oparta jest na uznaniu administracyjnym (władztwo dyskrecjonalne organu) – patrz wyroki NSA z 25 października 2019 r., sygn. akt II OSK 3087/17, z 16 marca 2021 r. sygn. akt II OSK 929/20, z dnia 15 marca 2022 r. II OSK 822/21.
Trafnie podniósł Sąd pierwszej instancji, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 13 ust. 4 u.g.n. organ rozstrzyga bowiem jedynie o możliwości zbycia nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków (bez względu na formę tego zbycia), zaś kryteria takiej zgody powinny mieścić się w granicach kompetencji przyznanych organowi w ustawie z 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a więc odnosić się do tych przepisów, które wyznaczają zakres zadań i celów realizowanych przez organy ochrony konserwatorskiej w zakresie ochrony zabytków (tj. art. 4 tej ustawy). Postępowanie takie dotyczy więc wyłącznie uprawnień właściciela nieruchomości, nie dotyczy zaś interesu prawnego jej potencjalnych nabywców, jako że osoby te nie dysponują tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości objętej wpisem do rejestru zabytków.
W tej sprawie właściciel nieruchomości nr [...] wpisanej do rejestru zabytków jako części obszar [...] a to Gmina [...] zwróciła się do właściwego konserwatora zabytków o zgodę na jednorazowe zbycie zabytku nieruchomego ww. działki przy ul [...] i taką zgodę Gmina otrzymała. Wprawdzie w uzasadnieniu tej decyzji zamieszczono, że to Gmina [...]wystąpiła z wnioskiem o wydanie pozwolenia konserwatorskiego na sprzedaż ww. działki, która planowana jest do sprzedaży w trybie przetargu ograniczonego dla właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości przyległych zgodnie z art. 37 ust. 1 i 40 ust. 2a u.g.n., lecz organ konserwatorski nie rozstrzygał w tej decyzji o formie przetargu. O formie przetargu rozstrzyga organ właściwy do jego przeprowadzenia. Przepis art. 40 ust.1 u.g.n. wprowadza cztery formy przetargu. Wybór którejś z tych form należy, jak stwierdzono w art. 40 ust. 3 u.g.n., do organu organizującego przetarg. O zastosowanej formie przetargu decyduje zatem jego organizator a organizatorem przetargu nie jest przecież organ konserwatorski.
Stąd stronami postępowania o udzielenie zgody na zbycie zabytku wpisanego do rejestry zabytków jest właściciel nieruchomości - w tym wypadku Gmina [...], zamierzająca zbyć nieruchomość. Może nim być także, co trafnie przyznano w zaskarżonym wyroku podmiot, który wykazuje swój tytuł prawnorzeczowy do tej nieruchomości. Natomiast osoby trzecie będące zainteresowane nabyciem tej nieruchomości nie mogą być uznane za stronę postępowania zakończonego wydaniem z upoważnienia Prezydenta Miasta Wrocławia przez Miejskiego Konserwatora Zabytków decyzji w trybie art. 13 ust. 4 u.g.n. Przedstawienie uzasadnienia dla udzielenia zgody konserwatorskiej dla zbycia nieruchomości objętej ochroną konserwatorską nie powoduje, iż podmiot zainteresowany nabyciem tej nieruchomości uzyskuje przymiot strony w postępowaniu przed organem konserwatorskim o wyrażenie zgody na zbycie nieruchomości. Tym samym całkowicie chybiony jest zarzut skargi kasacyjnej błędnej wykładni art. 13 ust.4 u.g.n., albowiem udzielenie przez organ konserwatorski zgody na zbycie zabytku nie wywiera jakiegokolwiek wpływu na sytuację prawną innych podmiotów.
Tym samym należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, iż o interesie prawnym skarżących w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w trybie art. 13 ust. 4 u.g.n., nie świadczy zamiar nabycia przedmiotowej nieruchomości w trybie bezprzetargowym, tj. na podstawie art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. O trybie nabycia nieruchomości decyduje bowiem, co już wyżej podkreślono, jej właściciel, mając na uwadze obowiązujące przepisy prawa, zaś weryfikacja trybu (tj. prawidłowości jego wyboru) może nastąpić w ewentualnej skardze na zarządzenie lub uchwałę właściwego organu o przeznaczeniu nieruchomości do sprzedaży (w trybie przetargowym lub bezprzetargowym).
Informacyjnie zaznaczyć należy, iż po podjęciu decyzji z dnia 2 stycznia 2019 r. Prezydent Wrocławia wydał zarządzenie w sprawie przeznaczenia do sprzedaży w trybie przetargu ograniczonego nieruchomości niezabudowanej położonej na zapleczu ul. [...] (dz. [...]) stanowiącej własność Gminy [...], a dnia 25 lutego 2019 r. wydał zarządzenie w sprawie ogłoszenia przetargu ustnego ograniczonego do właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości przyległych, na sprzedaż przedmiotowej działki nr [...] stanowiącej własność Gminy [...]. Zatem o formie przetargu rozstrzygał organ uprawniony do jego przeprowadzenia już po wydaniu decyzji objętej wnioskiem o stwierdzenie jej nieważności w tym postępowaniu.
Stąd też w realiach tej sprawy następcy prawni skarżącego a i on sam, co niesporne, nie byli stronami postępowania zakończonego decyzją z dnia 14 stycznia 2019 r. o pozwoleniu na jednorazowe zbycie zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków. W takich właśnie okolicznościach sprawy J. F. wnioskiem z 12 września 2019 r. wystąpił o stwierdzenie nieważności ww. decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Wrocławia przez Miejskiego Konserwatora Zabytków, bowiem w szczególności zdaniem wnioskodawcy, w zaistniałym stanie faktycznym wystąpiły przesłanki określone w art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n., które wpływają na konieczność sprzedaży działki w trybie bezprzetargowym, zaś jej sprzedaż w trybie przetargu, zaprzepaści możliwość odtworzenia historycznego ukształtowania nieruchomości.
Pierwszą zatem czynnością organu przed wszczęciem postępowania jest zbadanie czy podanie w sprawie pochodzi od uprawnionego podmiotu. Stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji. W każdym postępowaniu organ administracji ma obowiązek samodzielnie ustalić, kto jest stroną tego postępowania, to jest kto ma interes prawny, by uczestniczyć w postępowaniu. Krąg stron w postępowaniu nadzwyczajnym musi być badany w oparciu o art. 28 k.p.a. - patrz wyrok NSA z dnia 28 października 2024 r. sygn. akt I OSK 1130/23.
O tym, czy na podstawie art. 28 k.p.a. określonemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony, a więc czy ma on interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy, przesądzają przepisy prawa materialnego, z których wynikają dla tego podmiotu określone prawa lub obowiązki. O charakterze strony nie może decydować jedynie jej wola. Istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego, tj. normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której legitymujący się tym interesem prawnym może wywodzić swoje racje - patrz wyrok NSA z dnia 3 października 2024 r. sygn. akt I OSK 1278/21.
Skarżąca kasacyjnie jako źródło interesu prawnego wskazuje art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n., dotyczący trybu przetargu i działania bez przetargu. Z przepisu tego wynika, iż nieruchomość jest zbywana w drodze bezprzetargowej, jeżeli przedmiotem zbycia jest nieruchomość lub jej części, jeśli mogą poprawić warunki zagospodarowania nieruchomości przyległej, stanowiącej własność lub oddanej w użytkowanie wieczyste osobie, która zamierza tę nieruchomość lub jej części nabyć, jeżeli nie mogą być zagospodarowane jako odrębne nieruchomości;
Ratio legis art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. powinno się zatem odczytać jako możliwość zastosowania trybu bezprzetargowego wówczas, gdy przedmiotem zbycia jest nieruchomość lub jej część, która może poprawić warunki zagospodarowania nieruchomości przyległych, gdy tylko jedna osoba spośród ich właścicieli albo użytkowników wieczystych jest zainteresowana nabyciem całej nieruchomości, a pozostali wyrażają na to zgodę. Tylko wówczas, gdy przedmiotem zbycia jest nieruchomość lub jej część, mogące poprawić warunki zagospodarowania jednej tylko nieruchomości przyległej, stanowiącej własność lub oddanej w użytkowanie wieczyste osobie, która zamierza tę nieruchomość lub jej część nabyć, a nie mogą one być zagospodarowane jako odrębne nieruchomości, dopuszczalne jest jej zbycie w drodze bezprzetargowej.
W tej sprawie kwestia trybu sprzedaży nieruchomości należącej do Gminy Wrocław nie była przedmiotem orzekania przez organ konserwatorski. Wyrażono zgodę wyłącznie na jej zbycie. Podmiot zainteresowany ewentualnym nabyciem takiej nieruchomości, na tym etapie postępowania nie ma interesu prawnego w skutecznym kwestionowaniu takiej zgody, i nie wpływa to w jakikolwiek sposób na jego sytuację prawną albowiem zgoda ta dopiero uruchamia całą procedurę która ma doprowadzić do przeniesienia prawa własności na kolejny podmiot. Ustalenie zaś na kolejnym etapie procesu prowadzącego do zbycia nieruchomości formy takiego zbycia (poprzez wydanie odpowiedniego zarządzenia) pozwala przyjąć, że takie zarządzenie ma wpływ na sytuację prawną zainteresowanego kupnem.
Zatem nie można skutecznie zarzucić, że w tej sprawie wadliwie zastosowano art. 37 ust.2 pkt 6 u.g.n. albowiem co do zasady nie miał ona zastosowania przed organem konserwatorskim, stąd też nie mógł być brany pod uwagę w postępowaniu nieważnościowym zmierzającym do weryfikacji decyzji z dnia 14 stycznia 2019 r. nr [...].
Skoro zatem kwestia wyboru trybu sprzedaży nie jest przedmiotem rozstrzygania organu konserwatorskiego, to niewątpliwie zasadnie w realiach tej sprawy uznano, że norma art. 37 ust.2 pkt 6 u.g.n. nie świadczy o interesie prawnym skarżącej kasacyjnie.
Tym samym jako całkowicie nieusprawiedliwione należy uznać zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia przepisów prawa materialnego art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. art. 28 k.p.a. w zw. z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. art. 28 k.p.a. w zw. z art. 13 ust.4 u.g.n. opisane w petitum kasacji w jej pkt II pkt 1-3.
Skarżąca kasacyjnie nie wskazała zatem takiej normy prawa materialnego, która pozwalałaby na przyznanie jej statusu strony na bazie art. 28 k.p.a. w postępowaniu nieważnościowym wobec przedmiotowej decyzji organu konserwatorskiego. Dlatego też prawidłowo odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Wrocławia przez Miejskiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu z 14 stycznia 2019 r. nr [...]. W przepisie art. 61a § 1 k.p.a. wskazane są dwie przesłanki dające podstawę do ewentualnej odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. Pierwszą przesłanką jest złożenie żądania przez osobę, która nie jest stroną, drugą przesłanką jest z kolei zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Spełnienie właśnie tej pierwszej przesłanki wynikającej z art. 61a § 1 k.p.a. uzasadniało podjęcie kwestionowanego przez skarżącą kasacyjnie rozstrzygnięcia. Jednakże skarga kasacyjna w żaden sposób nie podważyła prawidłowości stanowiska Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w tym zakresie zaaprobowanego zaskarżonym wyrokiem przez WSA w Warszawie.
W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania, jakim w przypadku żądania stwierdzenia nieważności decyzji jest ocena danej decyzji pod kątem przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.-patrz wyrok NSA z dnia 8 marca 2017 r. sygn. akt II OSK 2600/16.
Przedstawione wyżej rozważania wskazują więc, iż zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły doprowadzić do uwzględnienia wniosków złożonego środka odwoławczego.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, uznając zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione, orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego zapadło w trybie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.
Z tych powodów orzeczono jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI