II OSK 1888/24

Naczelny Sąd Administracyjny2024-12-17
NSAAdministracyjneWysokansa
cudzoziemcypobyt czasowybezczynność organuustawa o pomocy obywatelom UkrainyNSAWSAprawo administracyjnepostępowanie administracyjneskarga kasacyjna

NSA uchylił wyrok WSA w części dotyczącej stwierdzenia bezczynności organu w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy, uznając, że przepisy o zawieszeniu biegu terminów dotyczą wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Wojewody Śląskiego od wyroku WSA w Gliwicach, który stwierdził bezczynność organu w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy małoletniemu O. P. WSA uznał, że przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy dotyczące zawieszenia biegu terminów nie mają zastosowania do skarżącego. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że przepisy te dotyczą wszystkich cudzoziemców, a zatem bieg terminów był zawieszony i nie można mówić o bezczynności organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 17 maja 2024 r. stwierdził bezczynność Wojewody Śląskiego w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy małoletniemu O. P., uznając, że organ nie zawiadomił strony o przyczynach zwłoki i nie podał nowego terminu załatwienia sprawy. Sąd pierwszej instancji uznał, że przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (u.p.o.U.) nie mają zastosowania do skarżącego, ponieważ nie przybył on do Polski w związku z działaniami wojennymi. Wojewoda Śląski w skardze kasacyjnej zarzucił błędną wykładnię tych przepisów, twierdząc, że mają one zastosowanie do wszystkich cudzoziemców. Naczelny Sąd Administracyjny przychylił się do stanowiska Wojewody, uznając, że przepisy art. 100c i 100d u.p.o.U. dotyczą wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy przybyłych w związku z konfliktem zbrojnym. Sąd wskazał, że wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy został złożony w okresie, gdy obowiązywały przepisy zawieszające bieg terminów załatwiania spraw dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców. W związku z tym NSA uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej stwierdzenia bezczynności i oddalił skargę w tym zakresie, uznając, że nie można mówić o bezczynności organu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Przepisy art. 100c i 100d u.p.o.U. mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, niezależnie od ich obywatelstwa i daty wjazdu na terytorium RP, a nie tylko do obywateli Ukrainy przybyłych w związku z konfliktem zbrojnym.

Uzasadnienie

NSA oparł się na wykładni językowej, systemowej i celowościowej przepisów, wskazując, że użycie pojęcia 'cudzoziemiec' bez dalszych ograniczeń oraz cel wprowadzenia tych przepisów (odciążenie wojewodów w obliczu masowego napływu cudzoziemców) przemawiają za ich uniwersalnym zastosowaniem. Podkreślono, że inne przepisy u.p.o.U. również posługują się pojęciem 'cudzoziemiec' bez wskazania obywatelstwa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (22)

Główne

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.o.U. art. 100c § 1

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

u.p.o.U. art. 100c § 1

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy, stały, rezydenta długoterminowego UE, zmiany tych zezwoleń oraz cofnięcia tych zezwoleń, w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę, nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu.

u.p.o.U. art. 100d § 1

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 207 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.o.U. art. 100c § 4

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Przepisy dotyczące zawieszenia biegu terminów uniemożliwiają wywodzenie środków prawnych dotyczących m.in. bezczynności.

u.p.o.U. art. 100d § 4

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Przepisy dotyczące zawieszenia biegu terminów uniemożliwiają wywodzenie środków prawnych dotyczących m.in. bezczynności.

u.o.c. art. 112a § 1

Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

u.o.c. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

Definicja 'cudzoziemca' jako osoby nieposiadającej obywatelstwa polskiego.

u.o.c. art. 211 § 1

Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 12 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 35 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 35 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 35 § 5

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 36 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 37 § 5

Kodeks postępowania administracyjnego

Konstytucja RP art. 32 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 32 § 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepisy art. 100c i 100d u.p.o.U. mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a nie tylko do obywateli Ukrainy przybyłych w związku z konfliktem zbrojnym. W okresie obowiązywania przepisów zawieszających bieg terminów, organ nie może być uznany za bezczynny.

Odrzucone argumenty

Przepisy art. 100c i 100d u.p.o.U. mają zastosowanie wyłącznie do obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium RP w związku z konfliktem zbrojnym. Bezczynność organu była uzasadniona okolicznościami niezależnymi od organu (pandemia, niedobory kadrowe, duża liczba wniosków, konflikt zbrojny na Ukrainie).

Godne uwagi sformułowania

Analiza literalna treści omawianych przepisów powinna być zestawiona z celem ich wprowadzenia. Oznacza to, że celem ustawodawcy było wprowadzenie rozwiązań regulujących bieg terminów określonych kategorii spraw dotyczących wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy objętych ustawą o pomocy. W orzecznictwie Naczelnego Sąddu Administracyjnego ugruntował się pogląd, że przepisy art. 100c i art. 100d u.p.o.U. stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców – niezależnie od ich obywatelstwa i daty wjazdu na terytorium RP, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie.

Skład orzekający

Anna Żak

sprawozdawca

Grzegorz Rząsa

członek

Tomasz Zbrojewski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy dotyczących zawieszenia biegu terminów załatwiania spraw pobytowych cudzoziemców oraz zakresu podmiotowego tych przepisów."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o pomocy obywatelom Ukrainy i jej nowelizacjami, które mogą ulec zmianie. Kluczowe jest ustalenie, czy w momencie rozpatrywania sprawy obowiązywały przepisy zawieszające bieg terminów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii interpretacji przepisów dotyczących pobytu cudzoziemców w Polsce, szczególnie w kontekście ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Rozstrzygnięcie NSA ma istotne znaczenie praktyczne dla wielu osób.

Czy przepisy dla Ukraińców dotyczą wszystkich cudzoziemców? NSA rozstrzyga kluczową kwestię pobytową.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1888/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Żak /sprawozdawca/
Grzegorz Rząsa
Tomasz Zbrojewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Sygn. powiązane
II SAB/Gl 58/24 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-05-17
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok w części i w tej części skargę oddalono
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 188, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 583
art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie sędzia NSA Anna Żak (spr.) sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Śląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 maja 2024 r., sygn. akt II SAB/Gl 58/24 w sprawie ze skargi O. P. na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 1. uchyla zaskarżony wyrok w punktach 1 i 4 i w tym zakresie oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 17 maja 2024 r., sygn. II SAB/Gl 58/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu sprawy ze skargi O. P. na bezczynność Wojewody Śląskiego (dalej "Wojewoda") w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy
1. stwierdził, że Wojewoda Śląski dopuścił się bezczynności, która nie ma miejsca z rażącym naruszeniem prawa;
2. umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Wojewody Śląskiego do wydania aktu w sprawie;
3. oddalił skargę w pozostałym zakresie;
4. zasądził od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącego kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Pismem nadanym 8 lutego 2024 r. O. P., reprezentowany przez opiekuna tymczasowego H. L., wniósł skargę na bezczynność Wojewody Śląskiego w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, zarzucając organowi naruszenie art. 8, art. 12 § 1, art. 35 § 1 i 3, art. 36 § 1 i art. 37 § 5 k.p.a. przez przekroczenie terminu załatwienia sprawy oraz wnosząc o: stwierdzenie bezczynności organu i niezałatwienie sprawy w terminie, zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w terminie 7 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, przyznanie od organu odszkodowania w kwocie 5.000 zł za zwłokę i bezczynność w sprawie, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazano, że 21 marca 2023 r. H. L. jako opiekun faktyczny skarżącego złożyła wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy wnuka na terenie Polski. Podkreślono, że pomimo złożenia kompletu dokumentów, do dnia wniesienia skargi organ nie wydał żadnej decyzji w sprawie, a kierowane do organu pisma pozostały bez odpowiedzi.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że postępowania prowadzone wobec wszystkich cudzoziemców, a nie tylko wobec obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa objęte są regulacją art. 100c i art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2023 r., poz. 103 ze zm.), dalej "u.p.o.U.", mocą której zawieszony został bieg terminów na załatwienie spraw we wnioskowanym w sprawie zakresie i wprowadzone zostało wyłączenie stosowania, w określonym czasie, przepisów o bezczynności. W dniu 16 maja 2024 r. do akt sprawy wpłynęło pismo organu informujące o wydaniu 19 kwietnia 2023 r. decyzji nr SOII.6151.4043.2023 o udzieleniu małoletniemu skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uwzględniając częściowo skargę stwierdził, że organ nie uczynił zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 36 § 1 k.p.a., zaniechał bowiem zawiadomienia strony o przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, jednocześnie nie zostały wypełnione pozostałe obowiązki w zakresie podania przyczyny zwłoki, wskazania nowego terminu załatwienia sprawy oraz pouczenia o prawie do wniesienia ponaglenia. Sąd wskazał, że stosownie do art. 112a ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2023 r., poz. 519 ze zm.) decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni. Skoro momentem wszczęcia postępowania jest dzień doręczenia podania organowi, to w rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało wszczęte 21 marca 2023 r. i od tego dnia na organie ciążył już obowiązek podejmowania przewidzianych prawem czynności w celu załatwienia złożonego wniosku, w tym podjęcia czynności służących wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych tego wniosku. Na gruncie rozpoznawanej sprawy Sąd nie miał zatem wątpliwości, że organ nie dotrzymał terminów załatwienia sprawy administracyjnej, naruszając tym zasady określone w art. 12 § 1 k.p.a. Dla stwierdzenia bezczynności organu w zakresie niewydania stosownego aktu lub niepodjęcia czynności nie ma przy tym znaczenia, z jakich powodów organ zwleka z wydaniem decyzji, a w szczególności czy zwłoka spowodowana jest zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu. Okoliczności, które powodują zwłokę organu oraz stopień przekroczenia terminów, wpływają na ocenę zasadności skargi na bezczynność w tym sensie, że Sąd zobowiązany jest je ocenić przy jednoczesnym stwierdzeniu, czy istniejąca bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa czy też nie.
Sąd pierwszej instancji podzielił formułowany w orzecznictwie pogląd, że trudności kadrowe organu administracji publicznej ani też znaczny wpływ spraw nie stanowią usprawiedliwienia dla prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny, nie stanowią też tzw. przyczyny "niezależnej od organu" w rozumieniu art. 35 § 5 k.p.a. Podobnie należy ocenić dodatkowe zadania nałożone na organ na podstawie przywołanych w odpowiedzi na skargę przepisów pozostających w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy. Nadto wniosek skarżącego został złożony po upływie roku od rozpoczęcia działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, zatem od wielu miesięcy podejmowane były wszelkie potrzebne czynności organizacyjne, aby umożliwić prawidłowe funkcjonowanie organów.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji zbyt daleko idący jest wniosek, że samo odwołanie się w art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 u.p.o.U. do terminów załatwienia spraw dotyczących "cudzoziemców" przesądza o rozszerzeniu zakresu zastosowania tego przepisu na wszystkich cudzoziemców. Analiza stanu prawnego, wykładnia systemowa i celowościowa oraz zasada racjonalnego ustawodawcy prowadzi do wniosku, że normy art. 100c i 100d omawianej ustawy stosuje się wyłącznie do obywateli Ukrainy przebywający na terenie Polski w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy. Na poparcie tego stanowiska Sąd przywołał stosowne orzecznictwo wojewódzkich sądów administracyjnych. Powołane przepisy nie mogą mieć zatem zastosowania do oceny bezczynności organu w sprawie toczącej się z wniosku skarżącego, który nie przybył na terytorium RP w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy. Na dzień orzekania przez tut. Sąd, organ rozpoznał przedmiotowy wniosek wydając decyzję z 19 kwietnia 2024 r., co uzasadniało umorzenie postępowania w tej części (pkt 2 wyroku).
W skardze kasacyjnej Wojewoda Śląski zarzucił powyższemu wyrokowi naruszenie:
prawa materialnego, tj.:
1. art. 100d ust. 1 pkt 1, ust. 3 pkt 1 i 2 oraz ust. 4 u.p.o.U. w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że u.p.o.U. ma zastosowanie tylko do obywateli Ukrainy, którzy przebywają na terytorium RP w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy, a tym samym nie ma
zastosowania w sprawie skarżącego;
2. art. 100d ust. 1 pkt 1, ust. 3 pkt 1 i 2 oraz ust. 4 u.p.o.U. poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że w sprawie wystąpiła bezczynność;
przepisów postępowania, tj.:
1. art. 149 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 100d 1 pkt 1, ust. 3 pkt 1 i 2 oraz ust. 4 u.p.o.U. poprzez uwzględnienie skargi, co było rezultatem niezastosowania wymienionych przepisów u.p.o.U.;
2. art. 149 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 12 § 1 i art. 35 w zw. art. 7, oraz art. 77 w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach poprzez błędne przyjęcie, że przekroczony został termin załatwienia sprawy, co spowodowało stwierdzenie bezczynności organu, podczas gdy czas trwania postępowania usprawiedliwiony był okolicznościami niezależnymi od organu oraz charakterem sprawy, tj. kwestią pandemii koronawirusa i wprowadzonymi ograniczeniami w funkcjonowaniu administracji państwowej, w tym [...] Urzędu Wojewódzkiego, niedoborami kadrowymi, znaczną ilością wpływających wniosków pobytowych, absencjami chorobowymi, konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy, dodatkowymi nowymi zadaniami związanymi z wizami krajowymi i Kartą Polaka oraz koniecznością zgromadzenia materiału dowodowego;
3. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 12 § 1, art. 35 § 1-3 i § 5 oraz art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, polegające na nieoddaleniu skargi, mimo że postępowanie administracyjne - biorąc pod uwagę konflikt zbrojny na terytorium Ukrainy, stan epidemii i wywołane nimi ograniczenia w funkcjonowaniu administracji państwowej, w tym [...] Urzędu Wojewódzkiego, znaczną ilość wpływających wniosków pobytowych, dodatkowe nowe obowiązki związane z wizami krajowymi i Kartą Polaka, niedobory kadrowe, absencje chorobowe oraz konieczność zgromadzenia materiału dowodowego - nie było prowadzone dłużej, niż było to niezbędne do załatwienia sprawy.
W oparciu o powyższe zarzuty Wojewoda wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku co do pkt. 1 i 4 i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku co do pkt. 1 i 4 oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zrzekł się rozprawy.
W uzasadnieniu wskazano, że art. 100d u.p.o.U. posługuje się pojęciem "cudzoziemiec", a nie "obywatel Ukrainy, który przybył na terytorium RP w związku z działaniami wojennymi". Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że zawieszenie terminów wynikające z tych przepisów stosuje się jedynie do węższego grona osób określonych w tytule ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy lub jej art. 1 ust. 1 i 2. Na poparcie tego stanowiska autorka skargi kasacyjnej przywołała stosowne poglądy doktryny i orzecznictwa. Podniosła, że takie rozumienie pojęcia "cudzoziemiec" jak przedstawione wyżej jest spójne z szerokim zakresem spraw, których dotyczą przepisy art. 100c i art. 100d u.p.o.U. Znaczna część tych spraw nie ma bowiem jakiegokolwiek związku z pomocą udzielaną obywatelom Ukrainy w związku z wojną - np. zezwolenia na pobyt stały czy cofnięcia posiadanych już zezwoleń. Ustanowienie podstawy prawnej dla "spoczywania" terminów dla załatwiania spraw administracyjnych cudzoziemców przez wojewodów (art. 100c i art. 100d u.p.o.U.) uzasadnione było od początku kolejnymi wzrostami liczby wniosków o udzielenie zezwoleń pobytowych, stanowiącymi skutki pośrednie agresji rosyjskiej na Ukrainę 24 lutego 2022 r. oraz masowego napływu cudzoziemców.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna analizowana w opisanym zakresie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zawiera usprawiedliwione podstawy.
Mając na uwadze, że wniosek o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy małoletniego cudzoziemca został w jego imieniu złożony 21 marca 2023 r., kluczowe znaczenie ma okoliczność, że w tej dacie obowiązywały już przepisy, które w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy tamowały rozpoczęcie biegu terminu na załatwienie tej sprawy (art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. a i art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a u.p.o.U.), a przede wszystkim uniemożliwiały wywodzenie środków prawnych dotyczących m.in. bezczynności (art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4). Z dniem 15 kwietnia 2022 r. weszła w życie regulacja wkraczająca w bieg terminów załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium RP, wprowadzona ustawą z 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 830), na mocy której (art. 1 pkt 44) dodano do u.p.o.U. art. 100c o treści: w okresie do 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących: 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji, 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej – w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Następnie cytowana treść art. 100c ustawy została powtórzona na kolejny okres – tj. do 24 sierpnia 2023 r. – poprzez dodanie nowego przepisu z dniem 28 stycznia 2023 r., ale z mocą wsteczną od 1 stycznia 2023 r., tj. art. 100d (art. 1 pkt 32 ustawy z 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 185). Wskazany termin obowiązywania omawianych przepisów został przedłużony do 4 marca 2024 r. (art. 12 pkt 5 ustawy z 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2023 r. poz. 1088), później do 30 czerwca 2024 r., a aktualnie do 30 września 2025 r. Rodzaj spraw, w których bieg terminów na ich załatwienie nie rozpoczyna się, a wszczęty ulega zawieszeniu na ten okres został utrzymany (art. 100d ust. 1).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntował się pogląd, że przepisy art. 100c i art. 100d u.p.o.U. stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców – niezależnie od ich obywatelstwa i daty wjazdu na terytorium RP, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy (por. wyroki: z 13 lutego 2024 r. sygn. II OSK 2362/23; z 7 maja 2024 r. sygn. II OSK 1286/23; z 16 maja 2024 r. sygn. II OSK 2424/23; z 8 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 1551/23; orzeczenia dostępne pod adresem: cbois.nsa.gov.pl). Przywołane przepisy zezwoliły na czasowe, od wejścia ich w życie, tj. od 15 kwietnia 2022 r., aktualnie do 30 września 2025 r., wstrzymanie biegu terminu na załatwienie spraw dotyczących m. in. udzielenia cudzoziemcom zezwolenia na pobyt czasowy w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę. Innymi słowy bieg tego terminu nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Analiza literalna treści omawianych przepisów powinna być zestawiona z celem ich wprowadzenia. Wykładnia omawianej regulacji – wbrew zasadom techniki prawodawczej określonym w § 3 ust. 2 i 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz.U. z 2016 r., poz. 283) – nie może opierać się wyłącznie na jej umiejscowieniu w konkretnym akcie prawnym.
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy (...) oraz ustawa z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie tej ustawy zostały niewątpliwie uchwalone w celu stworzenia szczególnej regulacji prawnej zapewniającej doraźną podstawę prawną do legalnego pobytu i pomocy obywatelom Ukrainy, którzy w wyniku działań wojennych zostali zmuszeni do opuszczenia kraju pochodzenia. Na etapie prac w Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych przyjęto, że pomimo zawarcia w akcie prawnym dotyczącym określonej sytuacji faktycznej odnoszącej się do agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, przepisy dodane do ustawy o pomocy mają dotyczyć wszystkich cudzoziemców. Przyczyną wprowadzenia takiego przepisu była ówczesna trudna sytuacja wojewodów, którzy mieli bardzo dużo zadań związanych z przyjęciem obywateli Ukrainy wjeżdżających na terytorium RP w związku z wybuchem wojny i przed którymi dodatkowo toczyło się wiele spraw administracyjnych – nie tylko obywateli Ukrainy, ale też pozostałych cudzoziemców. Zawieszenie biegu terminów miało dać im możliwość rozpatrzenia w rozsądnych terminach toczących się spraw (por. pełny zapis przebiegu posiedzenia Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych nr 111 z 7 kwietnia 2022 r. – na stronach sejmowych). Oznacza to, że celem ustawodawcy było wprowadzenie rozwiązań regulujących bieg terminów określonych kategorii spraw dotyczących wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy objętych ustawą o pomocy.
Poza kwestią celu wprowadzenia omawianego przepisu należy podkreślić, że w innych przepisach u.p.o.U. mówi się o "cudzoziemcu", bez wskazania jego obywatelstwa, a nie np. "obywatelu Ukrainy". Skoro ustawa o pomocy nie wprowadza odrębnej definicji legalnej terminu "cudzoziemiec", należy uznać, że jest to pojęcie tożsame z cudzoziemcem, o którym mowa w art. 3 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, czyli osobą, która nie posiada obywatelstwa polskiego. Dodany nowelizacją z 8 kwietnia 2022 r. art. 100a w ust. 1 wprost odsyła do pojęcia cudzoziemca, o którym mowa w art. 2 ust. 1 lub 2 decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/382 z 4 marca 2022 r. stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkującej wprowadzeniem tymczasowej ochrony (Dz. Urz. U.E. L 71 z 4.3.2022, str. 1-6), czyli kategorii wysiedleńców, którzy musieli opuścić Ukrainę począwszy od 24 lutego 2022 r. w następstwie inwazji wojskowej rozpoczętej w tym dniu przez rosyjskie siły zbrojne. Takiego ograniczenia nie zawiera art. 100c oraz art. 100d u.p.o.U.
Powyższe rozumienie pojęcia "cudzoziemiec" jest spójne z szerokim zakresem spraw, których dotyczy przepis art. 100c i 100d cyt. ustawy. Znaczna część tych spraw nie ma bowiem jakiegokolwiek związku z pomocą udzielaną obywatelom Ukrainy w związku z wojną – np. zezwolenia na pobyt stały czy cofnięcia posiadanych już zezwoleń. Zauważyć trzeba, że w odniesieniu do wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE jednym z warunków udzielenia takiego zezwolenia jest – zgodnie z art. 211 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach – legalny i nieprzerwany pobyt na terytorium RP co najmniej przez 5 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku. Jeśli zatem przyjąć, że przepisy art. 100c u.p.o.U. dotyczą wyłącznie osób przybyłych do RP w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie, to żadna z tych osób nie byłaby uprawniona do skutecznego złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, co prowadziłoby do wniosku, że przepis art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. c jest bezprzedmiotowy.
Z tych wszystkich przyczyn status skarżącego jako obywatela Ukrainy ze względu na datę i przyczynę przybycia do Polski pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Omawiane przepisy dotyczą bowiem każdego cudzoziemca w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, który inicjuje jedno z postępowań (udzielenia, zmiany, cofnięcia zezwolenia) wymienionych w art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 u.p.o.U. Wniosek opiekuna skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy wpłynął do organu w okresie kiedy obowiązywały już art. 100c i art. 100d u.p.o.U. W okresie obowiązywania tych przepisów terminy na załatwienie spraw nie biegły, a tym samym nie można mówić o bezczynności organu w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Oznacza to, że Sąd pierwszej instancji naruszył ww. przepisy poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie w niniejszej sprawie. W konsekwencji doszło do naruszenia art. 149 § 1 pkt 3, art. 149 § 1a i art. 149 § 2 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie bezczynności. W tej sytuacji bezprzedmiotowe jest odnoszenie się do zarzutów nakierowanych na wykazanie, że zwłoka organu była usprawiedliwiona okolicznościami niezależnymi od organu i charakterem sprawy.
Z tych wszystkich względów NSA, stwierdzając, że zarzuty skargi kasacyjnej są uzasadnione, na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w zakresie punktów 1 i 4 oraz uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał skargę. Uznając ją za bezzasadną, oddalił ją w zakresie punktów 1 i 4 zaskarżonego wyroku, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Na podstawie 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu mając na uwadze poważne rozbieżności w wykładni zakresu podmiotowego art. 100c i 100d u.p.o.U., jakie ujawniły się w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI