II OSK 1877/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-08-12
NSAAdministracyjneWysokansa
inwestycja celu publicznegostwierdzenie nieważności decyzjikodeks postępowania administracyjnegouchylenie decyzjiodmowa wszczęcia postępowaniaskarga kasacyjnaNSAWSApostępowanie administracyjne

NSA oddalił skargę kasacyjną spółki M. sp. z o.o., potwierdzając, że uchylenie decyzji administracyjnej przez sąd wyższej instancji stanowi przesłankę do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności.

Spółka M. sp. z o.o. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej lokalizacji inwestycji celu publicznego, które zostały wcześniej uchylone wyrokiem NSA. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło wszczęcia postępowania w tej sprawie, uznając, że uchylone decyzje nie mogą być przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności. Wojewódzki Sąd Administracyjny utrzymał w mocy postanowienie SKO. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną spółki, potwierdzając, że uchylenie decyzji przez sąd wyższej instancji stanowi inną uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej M. sp. z o.o. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę spółki na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie. SKO odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego, które zostały wcześniej uchylone wyrokiem NSA. Spółka argumentowała, że uchylenie decyzji przez NSA nie wyklucza możliwości wszczęcia postępowania o stwierdzenie jej nieważności, ponieważ skutek uchylenia jest ex nunc, a decyzja obowiązywała w obrocie prawnym przez pewien czas. WSA uznał, że brak decyzji w obrocie prawnym jest oczywistą przeszkodą do wszczęcia postępowania nieważnościowego. NSA oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając dominujący pogląd orzecznictwa, że żądanie stwierdzenia nieważności decyzji prawomocnie uchylonej przez sąd administracyjny powinno zostać załatwione przez odmowę wszczęcia postępowania. Sąd podkreślił, że w przeciwieństwie do innych przypadków, gdzie decyzje były nieistniejące lub wygasłe, w tej sprawie decyzje zostały poddane kontroli sądowej, a ich wyeliminowanie z obrotu prawnego nastąpiło po uchyleniu wyroku WSA przez NSA, co stanowiło uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, uchylenie decyzji przez sąd wyższej instancji stanowi inną uzasadnioną przyczynę, o której mowa w art. 61a § 1 k.p.a., będącą przesłanką do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, iż żądanie stwierdzenia nieważności decyzji prawomocnie uchylonej przez sąd administracyjny powinno zostać załatwione przez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. W odróżnieniu od sytuacji, gdy decyzja jest nieistniejąca z innych przyczyn, w tym przypadku decyzje zostały poddane kontroli sądowej, a ich wyeliminowanie z obrotu prawnego nastąpiło po uchyleniu wyroku WSA przez NSA.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

k.p.a. art. 61a § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Uchylenie decyzji przez sąd wyższej instancji stanowi inną uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności.

k.p.a. art. 156 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis określający przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, którego stosowanie jest wyłączone, gdy decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego.

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.u.s.a. art. 1 § § 1

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.u.s.a. art. 1 § § 2

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Pomocnicze

k.p.a. art. 156 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 157 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis przywołany w uzasadnieniu WSA, który został uchylony, jednak jego przywołanie nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchylenie decyzji administracyjnej przez sąd wyższej instancji stanowi inną uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności (art. 61a § 1 k.p.a.). Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, która została wyeliminowana z obrotu prawnego, jest niedopuszczalne z przyczyn przedmiotowych.

Odrzucone argumenty

Uchylenie decyzji administracyjnej przez sąd wyższej instancji nie wyklucza możliwości wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności, ponieważ skutek uchylenia jest ex nunc, a decyzja obowiązywała w obrocie prawnym przez pewien czas i wywołała skutki prawne. Organ nie był uprawniony do formułowania wniosków i oceny stanu sprawy bez wszczęcia postępowania wyjaśniającego.

Godne uwagi sformułowania

uchylenie decyzji stanowi inną uzasadnioną przyczynę, o której mowa w art. 61a § 1 k.p.a., będącą przesłanką do wydania zaskarżonego postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, na którą skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania. wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym oczywistych, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego.

Skład orzekający

Robert Sawuła

przewodniczący

Tomasz Bąkowski

sprawozdawca

Piotr Broda

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, która została uchylona przez sąd wyższej instancji."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy decyzja została uchylona przez sąd administracyjny, a nie wyeliminowana z obrotu prawnego z innych przyczyn.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego dotyczącego możliwości kwestionowania decyzji, które zostały już uchylone przez sąd. Jest to istotne dla praktyków prawa administracyjnego.

Czy można żądać stwierdzenia nieważności decyzji, która została już uchylona przez sąd?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1877/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Broda
Robert Sawuła /przewodniczący/
Tomasz Bąkowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6152 Lokalizacja innej inwestycji celu publicznego
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 6/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-04-03
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 61a § 1, art. 156 § 1 i § 2, art. 157 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Robert Sawuła Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Bąkowski (spr.) sędzia del. WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 6/24 w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 października 2023 r., znak KOC/5829/Ar/23 w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 6/24, oddalił skargę M. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 24 października 2023 r., znak KOC/5829/Ar/23 w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
SKO decyzją z 10 stycznia 2019 r., znak KOC/7054/Ar/18, utrzymało w mocy decyzję Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z 29 października 2018 r., nr 206/CP/2018 w sprawie odmowy ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego dla inwestycji polegającej na rozbudowie obiektu sportowego – kortów tenisowych na działkach nr ewid. [...], [...], [...], [...], [...] z obrębu [...] przy ul. P. na terenie Dzielnicy [...] w W.
Pismem z 12 czerwca 2023 r. spółka wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z 29 października 2018 r., nr 206/CP/2018 i utrzymującej ją w mocy decyzji SKO z 10 stycznia 2019 r., znak KOC/7054/Ar/18 w oparciu o art. 156 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a."). SKO postanowieniem z 31 sierpnia 2023 r., znak KOC/4038/Ar/23 na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wskazanej wyżej decyzji Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy. Pismem z 20 września 2023 r. spółka wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej przywołanym postanowieniem SKO i zarzuciła naruszenie art. 61a k.p.a. przez jego nieprawidłowe zastosowanie, skutkujące odmową wszczęcia postępowania, pomimo braku wystąpienia przeszkód do wszczęcia i prowadzenia postępowania oraz art. 105 § 1 k.p.a. przez jego nieprawidłową wykładnię, skutkującą odmową wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności wskutek uznania postępowania za bezprzedmiotowe, w sytuacji, gdy postępowanie to nie stało się bezprzedmiotowe.
Po rozpatrzeniu powyższego wniosku SKO postanowieniem z 24 października 2023 r., znak KOC/5829/Ar/23 na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. uchyliło zaskarżone postanowienie w całości i odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji SKO z 10 stycznia 2019 r., znak KOC/7054/Ar/18 oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z 29 października 2018 r. nr 206/CP/2018.
SKO wskazało, że wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1181/20, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławczego Warszawie z 10 stycznia 2019 r., znak KOC/7054/Ar/18 i poprzedzającą ją decyzję Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z 29 października 2018 r., nr 206/CP/2018 w sprawie odmowy ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego dla inwestycji polegającej na rozbudowie obiektu sportowego – kortów tenisowych na działkach nr ew. [...], [...], [...], [...], [...] z obrębu [...] położonych przy ul. P. na terenie Dzielnicy [...] w W. W związku z tym wystąpiła przesłanka przedmiotowej niedopuszczalności prowadzenia postępowania nieważnościowego, polegająca na wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji objętych wnioskiem o stwierdzenie nieważności i SKO stwierdziło brak podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kolegium z 10 stycznia 2019 r., znak KOC/7054/Ar/18 i utrzymanej nią w mocy decyzji Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z 29 października 2018 r., nr 206/CP/2018 wobec ich uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Natomiast z uwagi na to, że wniosek z 12 czerwca 2023 r. dotyczył stwierdzenia nieważności zarówno decyzji SKO, jak i decyzji organu I instancji SKO uznało, że należy uchylić w całości własne postanowienie z 31 sierpnia 2023 r. i odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności obu wyżej wymienionych decyzji. Odnosząc się zaś do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazało że skoro głównym celem postępowania nadzwyczajnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji zawierającej kwalifikowane wady prawne (względnie uzyskanie rozstrzygnięcia stwierdzającego wydanie określonej decyzji z naruszeniem prawa – wobec okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a.), to w sytuacji, gdy w obrocie prawnym nie istnieje już decyzja, która ma być poddana ocenie, brak jest przedmiotu postępowania nieważnościowego i tym samym brak jest podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji.
Pismem z 4 grudnia 2023 r., spółka zaskarżyła to postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:
– art. 61a k.p.a. przez jego nieprawidłowe zastosowanie, skutkujące odmową wszczęcia postępowania, pomimo braku wystąpienia przeszkód wszczęcia i prowadzenia postępowania, a w konsekwencji wydaniu – wbrew wykładni funkcjonalnej powołanego przepisu – postanowienia na podstawie wniosków i ocen dotyczących meritum żądania;
– art. 156 § 1 k.p.a. przez jego nieprawidłową wykładnię, skutkującą odmową wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wskutek uznania, że gdy w obrocie prawnym nie istnieje już decyzja, która ma być poddana ocenie, brak jest przedmiotu postępowania nieważnościowego i tym samym brak jest podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności lej decyzji.
Zdaniem spółki, organ nieprawidłowo zastosował art. 61a k.p.a., odmawiając na jego podstawie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, bowiem poczynienie ustaleń w zakresie wystąpienia zdarzeń, skutkujących eliminacją decyzji z obrotu prawnego wymagało przeprowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego. Organ nie był uprawniony do formułowania wniosków oraz oceny stanu sprawy, bez wszczęcia postępowania w sprawie. Błędnie również ustalił, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji stało się bezprzedmiotowe, z uwagi na jej uchylenie wyrokiem NSA. Skarżąca domagała się uznania nieważności decyzji Zarządu Dzielnicy [...] z 29 października 2018 r., nr 206/CP/2018 o odmowie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego. Decyzja ta została wydana w dniu 29 października 2018 r., a uchylona dopiero wskazanym wyżej wyrokiem NSA z 12 kwietnia 2023 r. Skarżąca podniosła, że orzeczenie to wywołuje skutek prawny ex nunc, co oznacza, iż eliminacja decyzji z obrotu prawnego następuje z chwilą uprawomocnienia się wyroku sądu. Nie można więc zdaniem skarżącej przyjąć, że decyzja uchylona nigdy nie obowiązywała. Tym samym nie można podzielić argumentacji organu zawartej w zaskarżonym postanowieniu o braku możliwości weryfikacji takiej decyzji w kontekście przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. Decyzja kwestionowana przez wnioskodawcę wydana 29 października 2018 r. pozostawała bowiem w obrocie prawnym w okresie od dnia jej wydania do dnia uchylenia przez NSA i w tym czasie wywołała określone skutki prawne.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu skarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zdaniem Sądu, SKO trafnie zwróciło uwagę w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że przywołanym wyżej wyrokiem Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję SKO z 10 stycznia 2019 r., znak KOC/7054/Ar/18 i poprzedzającą ją decyzję Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z 29 października 2018 r. nr 206/CP/2018. Sąd uznał za słuszne stwierdzenie organu, że brak w obrocie prawnym decyzji, której skarżąca zarzucała nieważność, stanowi inną uzasadnioną przyczynę, o której mowa art. 61a § 1 k.p.a., wobec której postępowanie nie może być wszczęte. Błędnie natomiast SKO rozstrzygnęło sprawę, odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jedynie decyzji Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy. Błąd ten dostrzegło SKO rozpoznając ponownie sprawę rozpoznając i słusznie zastosowało art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylając postanowienie pierwszoinstancyjne i odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanych przez organy obu instancji.
Sąd wyjaśnił, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym oczywistych, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Wobec wiedzy organu o ww. wyroku NSA przedmiotowa przeszkoda wszczęcia postępowania w tej sprawie była więc oczywista "na pierwszy rzut oka".
Ponadto Sąd wskazał, że SKO nie mogło naruszyć art. 156 § 1 k.p.a., ponieważ organ nie mógł naruszyć przepisu, którego nie stosował, jak również dlatego, że skoro w obrocie prawnym decyzji rzekomo nieważnej już nie było, nie istniała możliwość jej oceny pod kątem przesłanek z art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła M. sp. z o.o. z siedzibą w W., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Wyrok zaskarżono w całości.
Wyrokowi zarzucono, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024 poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm., dalej: "p.u.s.a.") i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.:
a. przez nieprawidłowe sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, skutkujące oddaleniem skargi pomimo dopuszczenia się w ramach zaskarżonego postanowienia przez organ naruszenia przepisów postępowania – art. 61a § 1 k.p.a., polegającego na zastosowaniu tego przepisu i odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wskutek uznania, że gdy w obrocie prawnym nie istnieje już decyzja, która ma być poddana ocenie, brak jest przedmiotu postępowania nieważnościowego i tym samym brak jest podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji, co stanowi tzw. inną uzasadnioną przyczynę, podczas gdy uchylenie decyzji administracyjnej nie jest przeszkodą do wszczęcia postępowania i stwierdzenia jej nieważności, przede wszystkim ze względu na odmienne skutki obu rozstrzygnięć (ex nunc w przypadku uchylenia, ex tunc w przypadku stwierdzenia nieważności), co może mieć doniosłe skutki dla adresata decyzji, na co wielokrotnie zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, chociażby w wyroku II FSK 1258/14 z dnia 19 grudnia 2017 r., w związku z czym WSA powinien był zaskarżone rozstrzygnięcie uchylić ze względu na naruszenie przez organ przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy,
b. przez nieprawidłowe sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, skutkujące brakiem uchylenia przez Sąd postanowienia wydanego z naruszeniem prawa, które polegało na oparciu postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie nieważności o ocenę dotyczącą zasadności zarzutów wbrew wykładni funkcjonalnej art. 61a k.p.a., zgodnie z którą wydanie takiego postanowienia możliwe jest wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód formalnych o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku, bez analizowania jego meritum, w związku z czym WSA powinien był zaskarżone rozstrzygnięcie uchylić ze względu na naruszenie przez organ przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy;
2. art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 i § 2 k.p.a. – przez nieprawidłowe sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, które przybrało postać sformułowania w uzasadnieniu nieprawidłowego systemowo stanowiska, zgodnie z którym zarówno w przypadku rozstrzygnięcia organu, co do którego skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, jak i co do rozstrzygnięcia, które zostało uchylone w skutek uznania skargi za zasadną, nie można zastosować procedury stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie przepisów k.p.a. co miało istotny wpływ na wynik sprawy ze względu na oparcie zaskarżonego orzeczenia na nieprawidłowej wykładnia k.p.a.;
3. art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 157 § 3 k.p.a. – przez nieprawidłowe sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, które przybrało postać bezzasadnego powołania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisu art. 157 § 3 k.p.a., uchylonego ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. (Dz.U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18), która weszła w życie w życie 11 kwietnia 2011 r. co miało istotny wpływ na wynik sprawy ze względu na oparcie zaskarżonego wyroku na uchylonym przepisie prawa.
Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi, a następnie uchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 24 października 2023 r., znak KOC/5829/Ar/23 oraz poprzedzającego je postanowienia SKO z 31 sierpnia 2023 r., znak: KOC/4038/Ar/23, zaś w razie nieuwzględnienia powyższego wniosku, o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, który wydał zaskarżone orzeczenie. Ponadto, wniesiono o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym po stwierdzeniu spełnienia ustawowych warunków przewidzianych w art. 182 § 2 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie, który wniósł skargę kasacyjną, zrzekł się rozprawy, zaś strona przeciwna nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Według art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności sprawę rozpoznano w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.
Z przywołanych powyżej zarzutów kasacyjnych oraz z dotychczasowego przebiegu sprawy wynika, że główny przedmiot sporu dotyczy możliwości wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wyeliminowanej z obrotu prawnego. Jak trafnie podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, zgodnie z którym żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, na którą skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania (zob. m.in. uchwałę składu 7 sędziów NSA z 7.12.2009 r., I OPS 6/09, ONSAiWSA 2010, nr 2, poz. 18, a także wyroki NSA z: 29.03.2022 r., II OSK 761/21, LEX nr 3339616; 14.10.2022 r., III OSK 5443/21, LEX nr 3455365; 20.01.2023 r., II GSK 1079/22, LEX nr 3511046 oraz 6.11.2024 r., II OSK 118/22, LEX nr 3810955). Dostrzegając odmienność okoliczności niniejszej sprawy, albowiem Kolegium odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji obu instancji o odmowie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego, uwzględniło wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2023 r. (II OSK 1181/20, LEX nr 3559676) prawomocnie uchylający te decyzje, Sąd I instancji słusznie podzielił stanowisko organu, że uchylenie to stanowi inną uzasadnioną przyczynę, o której mowa w art. 61a § 1 k.p.a., będącą przesłanką do wydania zaskarżonego postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.
Wypada w tym miejscu podkreślić, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się na niezasadność wszczynania postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nieistniejących z różnych przyczyn (zob. przykładowo wyroki NSA z 25.05.2007 r., II OSK 852/06, LEX nr 927712 oraz z 16.12.2010 r., I OSK 1142/10, LEX nr 1260048). W świetle powyższego należy odnieść się do przywołanego w skardze kasacyjnej wyroku NSA z dnia 19 grudnia 2017 r., (II FSK 1258/14, ONSAiWSA 2019, nr 5, poz. 77) i wielu mu podobnych, w których Sąd przyjął m.in., że: "Wygaśnięcie decyzji o zabezpieczeniu w dacie doręczenia decyzji ostatecznej określającej zobowiązanie, powoduje wprawdzie bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego i konieczność jego umorzenia, jednakże nie stanowi o niedopuszczalności wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji." Otóż w cytowanym wyroku NSA wskazał za Trybunałem Konstytucyjnym na wpadkowy charakter decyzji zabezpieczającej, która wygasa z dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego i co miało miejsce w tejże sprawie, nie była poddana kontroli w żadnym trybie.
Z kolei w okolicznościach niniejszej sprawy obie decyzje o odmowie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego zostały poddane kontroli sądowej. Co istotne, wyeliminowanie ich z obrotu prawnego zostało poprzedzone uchyleniem wyroku Sądu I instancji na podstawie art. 188 p.p.s.a. i rozpoznaniem skargi. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny, stosując przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym (a więc nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną), dokonał oceny legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, nie dopatrując się przyczyn stwierdzenia ich nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., uchylił oba rozstrzygnięcia z uwagi na zaistnienie przesłanek określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.
Mając powyższe na względzie należało uznać za niezasadne poniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 i § 2 k.p.a.
Nieuzasadnionym okazał się również zarzut naruszenia art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 157 § 3 k.p.a., w którym skarżąca kasacyjnie podkreśla bezzasadność powołania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisu art. 157 § 3 k.p.a., twierdząc przy tym, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy ze względu na oparcie zaskarżonego wyroku na uchylonym przepisie prawa.
Odnosząc się do powyższego zarzutu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a.: "Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania."
Jak z powyższego wynika, zarzut naruszenia tego przepisu może być skutecznie postawiony, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki stan faktyczny i dlaczego przyjął za podstawę orzekania. Ponadto, naruszenie to musi być na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie wymagane elementy konieczne dla oceny legalności kontrolowanego postanowienia, a zatem zostało sporządzone zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera stanowisko Sądu I instancji co do kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy sformułowane w stopniu umożliwiającym kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, zaś wskazany przez skarżącą kasacyjnie art. 157 § 3 k.p.a. został przywołany w części, w której Sąd I instancji odwoływał się do stanowiska doktryny prawa na temat podmiotowych i przedmiotowych przyczyn niedopuszczalności prowadzenia postępowania administracyjnego, które pozostaje aktualne w świetle art. 61a § 1 k.p.a. Wypada przy tym jednak zaznaczyć, że zdanie zamieszczone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku: "Art. 157 § 3 k.p.a. umocowuje właściwy organ do odmowy wszczęcia postępowania i określa formę zajęcia stanowiska w tej kwestii." (s. 5), nie przystaje do obwiązującego porządku prawnego. Niemniej jednak w ocenie składu orzekającego zacytowany wyżej fragment uzasadnienia nie miał istotnego wpływu na wynik sprawy, o czym świadczy stwierdzenie ujęte w konkluzji uzasadnienia, że: "SKO nie naruszyło art. 61a § 1 k.p.a." (s. 8), nie zaś art. 157 § 3 k.p.a.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI