IV SA/Wr 622/13

IV SA/Wr 622/13 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2014-02-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-09-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Wanda Wiatkowska-Ilków /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
II OSK 1855/14 - Wyrok NSA z 2016-03-31
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2011 nr 212 poz 1263
art. 12 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej - tekst jednolity.
Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
art. 235(1), art. 235(2)
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Julia Szczygielska Sędziowie : Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (sprawozdawca) Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant : sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 23 stycznia 2014 r. ze skargi M. M. na decyzję D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę.
Uzasadnienie
D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją nr [...] z dnia [...], działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 z późn. zm.)), art. 2351 i art. 2352 Kodeksu pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.2)) dalej k.p., § 8 ust. 1 i 4 w związku z § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869) oraz w związku z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 maja 2012 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. poz. 662), jak również art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) i po rozpatrzeniu odwołania pana M. M. z dnia 6 marca 2013 r. od decyzji nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak krtani (poz. 17.7 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych) u pana M. M. - zaskarżoną decyzję utrzymuje w mocy.
W uzasadnieniu podał, że zainteresowany pracował w zakładzie [...] S.A. we W. na następujących stanowiskach:
• od 1 sierpnia 1966 r. do 4 maja 1967 r. jako tokarz,
• od 5 maja 1967 r. do 6 maja 1969 r. pełnił służbę wojskową
• od 7 maja 1969 r. do 30 września 1983 r. jako tokarz,
• od 1 października 1983 r. do 31 grudnia 1998 r. jako tokarz-docieracz,
• od 1 stycznia 1998 r. do 4 marca 2002 r. jako tokarz,
• od 2002 r. na rencie,
• od 2007 r. na emeryturze.
Zgodnie z charakterystyką stanowiska pracy z dnia 10 stycznia 2003 r. w czasie zatrudnienia odwołujący się pracował tylko w Wydziale Narzędziowni, obsługiwał obrabiarki TUR-63 M i S-28. Na stanowisku tokarza wykonywane były pojedyncze detale ze stali narzędziowej stopowej, aluminium i żeliwa, głównie na mokro. W obrabiarce TUR-63M jako chłodziwo technologiczne stosowane były zawsze emulsje wodne - od wielu lat jest to Emulkol PS. Na stanowisku, tokarza-docieracza docierane były sprawdziany pierścieniowe gwintowe na obrabiarce S-28; operacja docierania odbywała się okresowo, tj. kilka dni w miesiącu. Jako materiał do docierania była stosowana mikropasta szlifiersko-polerska Nr 3. W piśmie nr BHP/1324/2003 z dnia 27 stycznia 2003 r. zakład pracy przekazał informacje dotyczące najbliższego otoczenia środowiska pracy pana M. M. Od 1995 r. w promieniu ok. 3- 4 m od stanowiska pracy odwołującego się znajdowały się dwie szlifierki, tj. szlifierka do frezów GSKW-315 (od ok. 4-5 lat nie jest na niej prowadzona obróbka mechaniczna), szlifierka do gwintów 5822 chłodzona olejem wcześniej - Ferokol EP-46, od kilku lat stosowany jest Lubrikol S-22. Pomiary mgły olejowej wykonane w Narzędziowni na szlifierce do gwintów 5822 przez Międzyzakładowe Laboratorium Badań Środowiskowych dnia 16 maja 1997 r. podczas szlifowania gwintownika M22x1,5 są zgodne z normatywem higienicznym - wskaźnik oceny- wynosił 0,14. Odwołujący się nie pracował na ww. typach szlifierek. Z pisma nr HP-5020-274- Z/02 z dnia 10 kwietnia 2003 r. wynika, iż od ok. 10 lat Wydział Narzędziowni mieści się w innej hali, gdzie zlokalizowany jest również Wydział Produkcyjny TP2. Pomiary stężeń mgieł olejowych na stanowiskach pracy tokarek z lat 1985-1991 wykazały znaczne przekroczenia najwyższego dopuszczalnego stężenia, nawet ponad 20-krotne (1985 r.). W dokumentacji wymienia się różnego typu oleje mineralne (Hydrol 20, Hipol, olej M-8, mieszanina olejów typu sulfatrazol -i M-8, olej CM, olej SM, olej ACP, olej M8 + M10).
Skarżący był badany w D. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. Placówka I szczebla diagnostycznego w maju 2003 r. zwróciła się do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z prośbą o konsultację w niniejszej sprawie. Dnia 12 czerwca 2003 r. Instytut Medycyny Pracy w Ł. wydał opinię nr [...] w sprawie choroby zawodowej występującej u skarżącego. Na podstawie danych o narażeniu zawodowym, dokumentacji medycznej oraz analizy danych literaturowych Instytut Medycyny Pracy w Ł. ustalił, iż: "Z informacji przekazanych przez pracodawcę wynika, że w okresie zatrudnienia" w "[...]" S.A., zainteresowany pracował przy obsłudze obrabiarki, w której jako chłodziwo technologiczne stosowana była tylko emulsja wodno-olejowa Emulkol PS produkowana przez "[...]" w K. Producent podaje, że olej emulgujący Emulkol PS jest mieszaniną zawierającą olej wysokorafinowany. W piśmie z dnia 14 stycznia 2003 r. pracodawca neguje narażenie skarżącego na czynniki uznane w polskim ustawodawstwie za rakotwórcze i prawdopodobnie rakotwórcze dla ludzi. Z dokumentacji medycznej wynika, że w sierpniu 2001 r. podczas obserwacji w Klinice Otolaryngologii Akademii Medycznej we W. u skarżącego rozpoznano nowotwór krtani i poddano chorego leczeniu operacyjnemu. Dane literaturowe na temat rakotwórczego działania olejów mineralnych, a zwłaszcza wyniki badań epidemiologicznych są niejednoznaczne i kontrowersyjne. Obok braku rakotwórczego działania mgieł olejowych w warunkach narażenia zawodowego obserwowano również zmiany nowotworowe, przede wszystkim w obrębie skóry i także narządów wewnętrznych. Jednakże w żadnym badaniu nie wykazano zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwory zlokalizowane w obrębie krtani. W polskim ustawodawstwie tylko oleje mineralne nierafinowane i słabo rafinowane są uznane za czynniki rakotwórcze dla ludzi. Biorąc pod uwagę dane na temat stosowanych w zakładzie olejów podane przez pracodawcę i producenta należy uznać, że skarżący nie był narażony na czynniki rakotwórcze. Nawet gdyby przyjąć, że w przeszłości stosowane były inne rodzaje chłodziw, to wobec braku udokumentowanych danych o możliwości wywoływania raka krtani przez oleje mineralne, nie ma podstaw do uznania zawodowej etiologii rozpoznanej u pracownika choroby." Uwzględniając ww. opinię D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. dnia 18 czerwca 2003 r. wydał orzeczenie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze dla ludzi (poz. 17) u skarżącego.
W trybie odwoławczym dnia 9 lipca 2003 r. skarżący został skierowany na badania do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Dnia 8 grudnia 2003 r. ww. Instytut wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze dla ludzi (poz. 17). Placówka II szczebla diagnostycznego uzasadniła zajęte stanowisko tym, iż: "Od 2001 r. leczy się z powodu raka krtani, początkowo pojawił się na szyi powiększony węzeł chłonny, pobrano wycinek i rozpoznano przerzut do węzłów chłonnych szyjnych, badanie histopatologiczne wykazało ca planoepitheliale [rak płaskonabłonkowy - wyjaśnienie Organu], W październiku 2001 r. był operowany w Klinice Otolaryngologicznej we W., w grudniu 2001 r. stosowano naświetlenia kobaltem. Wcześniej nie leczył się laryngologicznie. Zgłasza suchy kaszel od 3 lat, chrypkę. Obecnie badanie laryngologiczne wykazało przewlekły zanikowy nieżyt błony śluzowej gardła i nosa, na szyi blizny po laryngektomii całkowitej i usunięciu przerzutowych węzłów chłonnych szyi, stoma o gładkich brzegach, zaopatrzona w rurkę tracheostomijną. węzły chłonne szyi wyczuwalne. W oparciu o badanie podmiotowe, przedmiotowe, analizę dostarczonej dokumentacji medycznej rozpoznano u badanego stan po usunięciu krtani i węzłów chłonnych szyjnych (2001 r.) z powodu nowotworu złośliwego (ca planoepitheliale). Analiza narażenia zawodowego wykazała, że badany w trakcie zatrudnienia pracując na stanowisku tokarza i tokarza docieracza miał kontakt z mgłą olejową której źródłem były oleje mineralne i emulsje wodno-olejowe stosowane do chłodzenia obsługiwanych maszyn (Hydrol 20, Hipol, olej M-8, mieszanina olejów typu sulfatrozol i M-8, olej ACP-3, olej M-8 + M10). Zgodnie z informacją podaną przez "[...]" wymienione powyżej oleje naftowe są wyłącznie wysokorafinowane i w procesie produkcyjnym nie są stosowane oleje nierafinowane lub niskorafinowane, a także produkty otrzymywane z olejów przepracowanych. Oleje wysokorafinowane nie należą do czynników o działaniu rakotwórczym u ludzi. Z uwagi na podawane przez pacjenta w piśmie odwoławczym narażenie na różne inne związki o potencjalnym działaniu kancerogennym (chrom, nikiel, arsen, kadm zwrócono się do Inspekcji Sanitarnej z prośbą o uzupełnienie dochodzenia epidemiologicznego. Z pisma sporządzonego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia 27 października 2003 r. (znak BHP/1324/14C/2003) wynika, że badany nie był narażony na substancje chemiczne i mieszaniny wyszczególnione w wykazie czynników rakotwórczych i prawdopodobnie rakotwórczych dla ludzi - załącznik Nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 11 września 1996 r. Dz. U. Nr 121, poz. 571. W szczególności nie był narażony na arsen i związki arsenu, beryl i jego związki, kadm i związki kadmu. W procesie technologicznym na stanowisku tokarza nie są stosowane związki metali o potencjalnym działaniu kancerogennym takie jak: chrom, nikiel. Pozostałe związki metali wymienione w dochodzeniu epidemiologicznym jak cyna, cynk, fosfor, molibden, wanad, kobalt i ołów oraz krzem nie należą do czynników o działaniu rakotwórczym u ludzi i również nie zostało potwierdzone ich występowanie w środowisku pracy tokarza. Wymienione w piśmie odwoławczym pacjenta spaliny Diesla należą do czynników o prawdopodobnym działaniu rakotwórczym i nie są one odpowiedzialne za zwiększoną częstość nowotworów krtani u ludzi. Ustosunkowując się do kolejnego zarzutu pacjenta zawartego w jego piśmie, dotyczącego braku informacji na temat przekroczeń dopuszczalnych norm skażenia środowiska pracy substancjami szkodliwymi dla zdrowia, należy podkreślić, że w przypadku udowodnionego występowania narażenia zawodowego na czynniki uznawane za rakotwórcze u ludzi warunek przekroczenia NDS nie jest wymagany. Reasumując: zgromadzone do chwili obecnej informacje nie potwierdzają zawodowego narażenia badanego na czynniki o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi w ogóle, a tym bardziej na takie, których narządem krytycznym byłaby krtań. Zgodnie z obecnym stanem wiedzy oraz przyjętymi kryteriami orzeczniczo-lekarskimi brak jest podstaw do rozpoznania u badanego zawodowej etiologii nowotworu krtani."
Na podstawie ww. orzeczeń lekarskich i po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. dnia [...] wydał decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej pod postacią nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi (poz. 17).
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, rozpoznając skargę zainteresowanego, wyrokiem z dnia 1 lutego 2006 r. (sygn. akt. III SA/Wr 319/04) uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W opinii Sądu nie wyjaśniono jednoznacznie jakie czynności wykonywał skarżący. Opis pracy dokonany przez zakład pracy stoi w sprzeczności z wyjaśnieniami skarżącego. Sąd podkreślił, iż przy ponownym prowadzeniu postępowania należy zwrócić szczególną uwagę na mechanizm procesu polerowania i materiały, które w rzeczywistości były używane w tym procesie. Przeprowadzić należy także postępowanie wyjaśniające w zakresie stopnia rafinacji obecnych na stanowisku pracy olejów mineralnych.
Mając powyższe na uwadze, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. przeprowadził dodatkowe dochodzenie uzupełniające odnośnie środowiska pracy ww. Pracodawca wyjaśnił, że skarżący w okresie zatrudnienia w [...] S.A. pracował na Wydziale Narzędziowni tylko na obrabiarkach, w których jako chłodziwo technologiczne stosowana była emulsja wodna, w składzie której woda stanowiła ok. 95 %, natomiast okresowo pracował jako docieracz i stosował pastę szlifiersko-polerską. Równocześnie podtrzymał zajęte wcześniej stanowisko, że skarżący na stanowisku tokarza nie był narażony na substancje chemiczne i mieszaniny wyszczególnione w wykazie czynników rakotwórczych. Zaprzeczył także, aby był narażony na arsen, beryl, kadm i ich związki oraz związki chromu, niklu, cyny, cynku, krzemu, fosforu, tytanu, molibdenu, wanadu, kobaltu i ołowiu. Po otrzymaniu powyższych wyjaśnień Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia przez D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W., który po ponownej analizie narażenia zawodowego i dokumentacji lekarskiej kolejny raz orzekł brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią nowotworu złośliwego. W związku z wnioskiem skarżącego o badanie w trybie odwoławczym, został on skierowany do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., który po ustaleniu, że odwołujący się dodatkowo nie był narażony, ani na paki, ani na smoły węglowe orzekł także brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej podając w uzasadnieniu: "konsekwentnie bowiem uważamy, iż stwierdzony u ww. rak krtani nie może być uznany za schorzenie zawodowe, gdyż w trakcie wykonywania pracy zawodowej ww. nie był narażony na czynniki mogące indukować proces nowotworowy krtani. Zgodnie z wiedzą medyczną opierającą się także na rezultatach badań prowadzonych przez IARC (Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem) - jedynymi takimi czynnikami są paki i smoły węglowe". Na podstawie powyższych orzeczeń lekarskich Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. wydał dnia [...] decyzję nr [...] (znak pisma: HP-5022-69/HMC/07) o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącego.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wydał dnia [...] decyzję nr [...] ponownie uchylającą zaskarżoną decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zajęte stanowisko uzasadnił brakiem wykonania wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2006 r. (sygn. akt III SA/Wr/319/04). W ocenie organu II instancji w niewystarczającym stopniu wyjaśniono jakie czynności wykonywał odwołujący się pracując jako tokarz i tokarz-docieracz. Twierdzenie zakładu pracy, że skarżący procesy polerowania i docierania wykonywał z użyciem chłodziwa Emulkol PS było niezgodne z wyjaśnieniami zainteresowanego. Zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku szczególną uwagę przy ponownym prowadzeniu postępowania należało zwrócić na opisywany przez odwołującego się mechanizm procesu polerowania, w którym istotą są pyły związków chemicznych zawartych w polerowanych metalach, materiałach polerskich, sadzach, nagarach i zendrach pohartowniczych. Ponadto należało dokładnie wyjaśnić, jakie w rzeczywistości czynności i z użyciem jakich materiałów wykonywał odwołujący się podczas pracy. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. w piśmie z dnia 10 kwietnia 2003 r. potwierdził narażenie skarżącego na mgły olejowe wymieniając różnego typu oleje mineralne (Hydrol 20, Bipol, olej M-8, mieszaniny olejów typu sulfatrozol i M-8, olej CM, olej SM, olej ACP-3 olej M8 i M10) bez wyjaśnienia, mimo wytycznych Sądu, czy są one nierafinowane, słabo rafinowane bądź wysokorafinowane. Zainteresowany w licznych odwołaniach wnioskował o analizę świadectwa pracy oraz Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy, a także wnosił o przeprowadzenie dowodów przesłuchania pracowników oraz inspektorów bhp, czego Organ nie dopełnił. Nie ustosunkowano się także do kart informacyjnych leczenia uzdrowiskowego załączanych przez odwołującego się kilkakrotnie. W aktach sprawy brak było także karty badania foniatrycznego z dnia 27 stycznia 2003 r., na którą powołują się organy orzecznicze, a której istnienie kwestionuje skarżący.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. pismem z dnia 1 lutego 2008 r. wezwał do złożenia wyjaśnień świadków: pana K. Ł. oraz pana Z. I. Dnia 13 lutego 2008 r. zeznanie złożył pan K. Ł. były pracownik "[...] dnia 5 marca 2008 r. pani T. H. - inspektor BHP w zakładzie "[...]" Ponadto Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. przeprowadził uzupełniające dochodzenie epidemiologiczne oraz uzupełnił zebraną dokumentację o kartę badania foniatrycznego. Dokonał także analizy świadectw pracy skarżącego. Organ I instancji przeprowadził także dochodzenie mające na celu ustalenie stopnia rafinacji używanych przez odwołującego olejów.
Na podstawie zebranej dokumentacji dnia [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. wydał decyzję nr [...] (znak pisma: HP-5022-10/HMC/08) o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącego. Pan M. M. nie zgodził się z takim rozstrzygnięciem sprawy i pismem z dnia 30 kwietnia 2008 r. złożył odwołanie do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W.
Organ II instancji po analizie zebranej dokumentacji decyzją nr [...] z dnia [...]uchylił kwestionowaną decyzję i po raz kolejny przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. W uzasadnieniu decyzji kasacyjnej organ II instancji wskazał, iż Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. przeprowadzając dowód przesłuchania świadka nie wyjaśnił licznych rozbieżności występujących w zeznaniach. Ponadto organ I instancji dopuścił się naruszenia prawa w trakcie przeprowadzenia ww. dowodu. Strony nie zostały zawiadomione o przeprowadzeniu czynności dowodowej z osobowych źródeł dowodowych. Poza tym, w dalszym ciągu nie ustalono na jakim obszarze występowały przekroczenia stężeń mgieł olejowych, czy stanowisko pracy skarżącego zawsze było izolowane i w jaki sposób? Dlaczego nie było badań na stanowiskach skoro pracownicy otrzymywali świadczenia z tytułu wykonywania pracy w warunkach szkodliwych? W dalszym ciągu nie wyjaśniono w należyty sposób stopnia rafinacji wymienianych przez zainteresowanego olejów. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. nie ustosunkował się także do dokumentacji medycznej z lat 1985-1988 załączanej przez pana M. M.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. w związku z wytycznymi Organu II instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające. Zwrócił się pismem z dnia 22 grudnia 2009 r. oraz z dnia 9 marca 2010 r. do pracodawcy – [...] S.A. o wyjaśnienie wątpliwości przedstawionych w ww. decyzji organu II instancji. W odpowiedzi pismem z dnia 8 lutego 2010 r. oraz z dnia 29 kwietnia 2010 r. były pracodawca skarżącego przedstawił wyjaśnienia dotyczące charakterystyki wykonywanych przez odwołującego się czynności oraz środowiska jego pracy. Następnie organ I instancji zwrócił się pismem z dnia 5 maja 2010 r. do jednostek orzeczniczych o wydanie opinii uzupełniających w przedmiotowej sprawie w związku z zebranym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. materiałem dowodowym oraz zajętym w tej sprawie stanowiskiem. D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. pismem z dnia 25 maja 2010 r. wyjaśnił, że: "nie stwierdzamy, aby ww. pracował w przekroczeniu normatywów higienicznych. Brak określenia rodzaju stosowanego oleju mineralnego. (...) Pracodawca nie potwierdza wykonywania pracy na stanowiskach w narażeniu na czynniki chemiczne i pyły." Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w orzeczeniu nr [...] z dnia 5 listopada 2010 r. podał: "(...) wodny roztwór oleju mineralnego (...) został zaliczony do czynników rakotwórczych, a współczynnik przekroczenia normatywu higienicznego w 1988 r. dla mgły olejowej wyniósł 0,54 i 0,38 dla każdego ze stanowisk szlifierek wydziału narzędziowni, w którym pracował badany. (...) U osób pracujących w narażeniu na oleje słabo rafinowane, zaliczone do czynników o uznanym działaniu rakotwórczym, uznanym umiejscowieniem nowotworu jest skóra. Wyniki badań epidemiologicznych odnośnie lokalizacji w narządach wewnętrznych (płuca, przewód pokarmowy zwłaszcza jelito grube, układ krwiotwórczy - białaczki) są niejednoznaczne i kontrowersyjne. Brak jest dowodów epidemiologicznych na znamienne częstsze niż w populacji ogólnej występowanie raka krtani w populacji osób z ww. narażeniem zawodowym." Poza tym w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. zwrócił się pismem z dnia 11 lutego 2010 r. do Politechniki W. we W., a także do Instytutu Nafty i Gazu w K. z prośbą o pomoc w ustaleniu w jakich latach w procesie obróbki i chłodzenia metali stosowane były oleje nisko i średniorafinowane, a także czy były to oleje produkowane w Polsce i kto był ich producentem. W odpowiedzi z dnia 26 lutego 2010 r. Politechnika W. we W. poinformowała, iż w latach 60-tych i 70-tych był stosowany olej emulsyjny EMULGOL-5. Natomiast Instytut Nafty i Gazu w K. dnia 16 marca 2010 r. podał listę 12 producentów i dostawców olejów do obróbki i chłodzenia metali w Polsce, wskazując że te firmy dysponują pełną wiedzą na temat składu produkowanych olejów. Na podstawie ww. opinii i całości zebranej dokumentacji Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. dnia [...] wydał decyzję nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi (poz. 17.7 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych) u odwołującego, podając w uzasadnieniu, że mimo uznania narażenia zawodowego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W., wobec braku rozpoznania choroby zawodowej przez upoważnioną placówkę służby zdrowia brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.
D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. rozpoznając odwołanie zainteresowanego po przeanalizowaniu akt administracyjnych w przedmiotowej sprawie, dnia [...] wydał decyzję nr [...], w której uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, ponieważ organ I instancji w dalszym ciągu nie wykonał zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydanego dnia 1 lutego 2006 r. w przedmiotowej sprawie (sygn. akt II S.A./Wr 319/04) oraz organu II instancji we wcześniejszych decyzjach.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. dnia 18 października 2011 r. wystosował pismo do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w formie 4 pytań (odnośnie mgieł olejowych, ewentualnego narażenia na pyły obrabianych metali oraz spaliny silników Diesla, a także znaczenia informacji o innych zachorowaniach na nowotwory w zakładzie pracy) i przesłał pismo odwołującego się złożone dnia 12 października 2011 r. W odpowiedzi z dnia 3 listopada 2011 r. jednostka orzecznicza II stopnia poinformowała, iż "ustalono, że pan M. M. pracował w narażeniu na oleje słabo rafinowane - czynnik o uznanym działaniu rakotwórczym (...) Tezy przedstawione przez badanego odnośnie kancerogenezy nie znajdują potwierdzenia w literaturze medycznej. Pismo Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia 18 października 2011 r. oraz pismo pana M. M. z dnia 12 października 2011 r. nie wnoszą żadnych nowych informacji na temat narażenia na czynniki rakotwórcze występujące w miejscu pracy badanego, zaliczone do 1 kategorii czynników rakotwórczych zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Spaliny Diesla są zaliczone do kategorii 2a czynników rakotwórczych i brak jest aktualnie uznanych dowodów epidemiologicznych na znamienne częstsze niż w populacji ogólnej występowanie raka krtani w populacji osób z ww. narażeniem zawodowym, (...) w całości podtrzymujemy treść orzeczenia lekarskiego nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącego." Ponadto do akt sprawy Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. dołączył pismo firmy [...] w G. z dnia 14 czerwca 2011 r., w którym przesłano karty charakterystyki produkowanych przez nich produktów. Natomiast [...] w piśmie z dnia 15 czerwca 2011 r. przesłał informację z charakterystyką olejów do obróbki i chłodzenia stosowanych na rynku polskim w latach 1998-2002. Na podstawie powyższych ustaleń Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. dnia [...] wydał decyzję nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników wy stępujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi (poz. 17.7 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych) u pana M. M.
Po analizie całości akt administracyjnych w związku ze złożonym przez skarżącego odwołaniem, D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. dnia [...] wydał decyzję nr [...] w której uchylił zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji podając w uzasadnieniu, że organ I instancji w dalszym ciągu nie wykonał zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydanego dnia 1 lutego 2006 r. w przedmiotowej sprawie (sygn. akt II S.A./Wr 319/04) oraz organu II instancji we wcześniejszych decyzjach uchylających w zakresie zebrania wyczerpującego materiału dowodowego i jego oceny, m.in. wyjaśnienia procesu polerowania i docierania oraz wpływu powstającego przy tym pyłu metali żelaznych i nieżelaznych na indukcję choroby nowotworowej, przy sprzecznych stanowiskach między opisem pracy pana M. M. a pracodawcą [...] S.A. we W. W kwestiach tych nadal brak było wyczerpującego stanowiska organu I instancji, a także jednostek orzeczniczych, które badały skarżącego. Informacje otrzymane z zakładu pracy (pisma pracodawcy 26 kwietnia 2010 r.), które pozostają w sprzeczności z ustaleniami zawartymi w prawomocnym wyroku sądu powszechnego: wyrok z dnia 29 stycznia 2009 r. Sądu Rejonowego dla W. - Śródmieście Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt IV i P 289/08) utrzymanym w mocy wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2009 r. Sądu Okręgowego we W. Wydział VII Pracy (sygn. akt VII Pa 66/09); Ponadto organ II instancji wskazał, iż nadal nie wyjaśniono stopnia rafinacji używanych olejów przez pana M. M. Organ I instancji posiadając informacje o zakładach produkujących w przeszłości oleje mineralne do obróbki i chłodzenia metali w Polsce nie zwrócił się do nich o wyjaśnienie stopnia rafinacji olejów. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. nie przedstawił jednostkom orzeczniczym ustaleń poczynionych w toku ponownego rozpatrywania sprawy choroby zawodowej. Wskazano także, iż organ I instancji mimo, iż zadał szereg pytań Instytutowi, to nie poczynił żadnych starań w zakresie dostarczenia jednostce orzeczniczej niezbędnych informacji. Stąd w odpowiedzi Instytut stwierdził "brak jakichkolwiek pozwalających na weryfikację danych w zapytaniu uniemożliwia udzielenie rzetelnej odpowiedzi." Ponadto organ I instancji nie poczynił starań by jednostka orzecznicza I stopnia, tj. D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W., sprostowała fakt palenia papierosów przez skarżącego, albowiem w karcie badań foniatrycznych przeprowadzanych w 2003 r. brak było informacji opaleniu papierosów, na którą powoływano się w orzeczeniu lekarskim.
W ponownie prowadzonym postępowaniu, w świetle powyższych faktów, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. dnia [...] skierował pisma do jednostek orzeczniczych – D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wraz z całością akt sprawy celem ich szczegółowej analizy i wydania wiążącej opinii, czy narażenie zawodowe odwołującego się mogło stanowić przyczynę zdiagnozowanego u niego raka krtani.
W odpowiedzi z dnia 14 czerwca 2012 r. D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. na podstawie ponownej analizy dokumentacji ustalił, iż:
1. "rak krtani jest ujęty w poz. 17.7 obowiązującego wykazu chorób zawodowych;
2. w chwili obecnej Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. (drogą dedukcji) potwierdził obecność oleju mineralnego, o niskim bądź średnim stopniu rafinacji, uznanego za czynnik rakotwórczy kat. 1, tj. o udowodnionym działaniu kancerogennym u ludzi;
3. w wywiadzie zebranym przez lekarzy laryngologów w naszym Ośrodku badany podał 20- letni nałóg palenia tytoniu;
4. rak krtani zarówno niezawodowy jak i zawodowy, wygląda identycznie i ma tylko inną przyczynę pierwotną, dlatego niezbędne są dane epidemiologiczne;
5. rozpoznany nowotwór, aby był uznany za schorzenie zawodowe, musi być wywołany przez czynnik, dla którego narządem krytycznym jest (w tym przypadku) krtań;
6. udowodnionym i najbardziej istotnym czynnikiem ryzyka rozwoju raka krtani jest palenie papierosów, a okres w którym ujawni się schorzenie, pomimo zaprzestania palenia tytoniu, może być różnie długi (podobnie jak przy innych czynnikach rakotwórczych);
7. w chwili obecnej brak udokumentowanych danych epidemiologicznych o możliwości wywołania raka krtani przez oleje mineralne.
Wobec powyższego należy przyjąć z wysokim prawdopodobieństwem pozazawodową przyczynę raka krtani u ww."
Dnia 20 czerwca 2012 r. odwołujący złożył pismo do organu I instancji, w którym podkreślił, iż jednostka orzecznicza I stopnia całkowicie pominęła obecność w środowisku pracy spalin Diesla, kontakt z benzyną ekstrakcyjną podczas przemywania detali i zażądał potwierdzonego jego podpisem treści wywiadu.
Uwzględniając powyższe, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. dnia 25 czerwca 2012 r. skierował pismo do D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. o odniesienie się do kwestii poruszanych przez skarżącego w piśmie z dnia 20 czerwca 2012 r. i przesłanie potwierdzonego podpisem skarżącego wywiadu lekarskiego przeprowadzonego na potrzeby postępowania diagnostyczno-orzeczniczego.
W odpowiedzi z dnia 20 sierpnia 2012 r. D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. poinformował, iż podtrzymuje swoje dotychczasowe stanowisko i wskazał: "Orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej zostało wydane po rzetelnej analizie przypadku z uwzględnieniem konsultacji jednostki nadrzędnej w zakresie orzecznictwa chorób zawodowych jaką jest Instytut Medycyny Pracy. Ponadto poinformujemy, iż karta badania z 2003 r. zawiera dokładny wywiad pozyskany od badanego, w tym dotyczący palenia papierosów. W każdej chwili ww. dokumentacja była dostępna dla badanego, który nie wniósł wówczas zastrzeżeń co do jej treści, a dane wpisano zgodnie z informacją pozyskaną od badanego. W okresie prowadzonego postępowania orzeczniczego ww. nie było wymogu potwierdzania podpisem wywiadu lekarskiego."
Dnia 29 sierpnia 2012 r. odwołujący się złożył pismo, w którym zasygnalizował, czy orzeczenie lekarskie sprzed 6 lat (18 kwietnia 2006 r.) faktycznie jest aktualne, a w aktach sprawy nie ma karty badania foniatrycznego, z której wynikałoby, iż przez 20 lat palił papierosy w ilości 10 szt. dziennie. Organ I instancji przekazał ww. pismo dnia 4 września 2012 r. do D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W.
W odpowiedzi z dnia 3 października 2012 r. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. poinformował, iż "wydając orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u pana M. M. posłużyliśmy się informacjami i teoriami opublikowanymi w piśmiennictwie naukowym, m.in. podręcznikiem dla lekarzy medycyny pracy Choroby zawodowe pod red. prof. dr hab. n med. Kazimierza Marka, opracowaniem Zasady orzekania o zawodowej etiologii nowotworów złośliwych dr n. med. Ewy Wągrowskiej-Koski Konsultanta Krajowego w dziedzinie medycyny pracy sporządzonym na podstawie monografii publikowanych przez Międzynarodową Organizację Badań nad Rakiem IARC, oryginalnych materiałów bibliograficznych otrzymywanych z komputerowych baz informacyjnych np. Medline, Toxline, Chemical Abstracts, opracowań Instytutu Medycyny Pracy w Ł. Wytyczne szacowania ryzyka zdrowotnego dla czynników rakotwórczych. Już w poprzednich orzeczeniach i pismach podkreślaliśmy, że rozpoznania nowotworów zawodowych krtani są przeszacowane. Zgodnie z aktualnym stanem wiedzy etiologia zawodowa tych nowotworów jest wątpliwa lub co najmniej kontrowersyjna; monografie IARC nie wskazują w ogóle na takie umiejscowienie, jedyny wyjątek stanowi narażenie na mgły kwasu siarkowego (cyt. Choroby zawodowe prof. K. Marka). Krtań jest uznanym umiejscowieniem nowotworowym u osób pracujących przy produkcji alkoholu izopropylowego metodą mocnych kwasów. Dla żadnego z wymienionych w przedmiotowym piśmie PPIS we W. czynników szkodliwych (część z nich nie jest czynnikami o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi) krtań nie jest uznanym umiejscowieniem nowotworowym, brak dowodów epidemiologicznych na podatność krtani powodującą powstanie nowotworu na szkodliwe działanie takiego wymienionego czynnika o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi jak oleje mineralne o niskim bądź średnim stopniu rafinacji, a także innych czynników rakotwórczych jak spaliny silników Diesla (obecne w związku z transportem wewnętrznym wykonywanym przez wózki widłowe na hali?), benzyna i inne czynniki. W przedmiotowym orzeczeniu brak informacji o wieloletnim nikotynizmie badanego, ustalając treść orzeczenia nie kierowano się taką przesłanką."
W odpowiedzi z dnia 29 października 2013 r. D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. poinformował, iż "w toku postępowania orzeczniczego u ww. brano pod uwagę wykaz substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. Nie znaleziono w wykazie substancji podanych przez badanego jako substancji o działaniu rakotwórczym kat. 1. Tylko takie substancje tj. o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla człowieka są podstawą do rozpatrywania zawodowego narażenia. Nie znaleziono również danych epidemiologicznych potwierdzających większą zapadalność na nowotwory krtani w związku z podawanymi czynnikami. Dotychczas udowodnionym czynnikiem rakotwórczym dla krtani pozostaje nałóg palenia nikotyny. Orzeczenie zostało wydane po uwzględnieniu konsultacji wydanej przez Instytut Medycyny Pracy jako jednostki nadrzędnej nad Wojewódzkim Ośrodkiem Medycyny Pracy."
Dnia 23 października 2012 r. pan M. M. złożył pismo, które dnia 29 października 2012 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. przekazał do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., który dnia 21 listopada 2012 r. poinformował, iż "pismo skarżącego z dnia 23 października 2012 r. nie wnosi żadnych istotnych dla sprawy informacji dot. narażenia zawodowego i stanu zdrowia, dotyczy w głównej mierze trybu procesowego w przedmiotowej sprawie. W związku z powyższym w całości podtrzymujemy treść orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - raka krtani."
Na podstawie powyższych ustaleń, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. dnia [...] wydał decyzję nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak krtani (poz. 17.7 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych) u odwołującego się.
Od powyższej decyzji dnia 6 marca 2013 r. pan M. M. złożył odwołanie, w którym zarzucił, iż pomimo braku dowodów jednostka orzecznicza I stopnia bezpodstawnie podtrzymuje w piśmie z dnia 29 października 2012 r., iż przyczyną jego choroby jest palenie nikotyny.
W toku postępowania odwoławczego, D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. dnia 12 kwietnia 2013 r. wezwał D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. do udzielenia informacji, czy "karta badania z 2003 r." (vide: pismo znak DWOMP.I.441.376.2012 z dnia 20 sierpnia 2012 r.) jest tożsamym dokumentem z "uwierzytelnioną kserokopią badania foniatrycznego pana M.M. z dnia 27 stycznia 2003 r."
W odpowiedzi z dnia 9 maja 2013 r. jednostka orzecznicza I stopnia przesłała "Wywiad foniatryczny z dnia 27 stycznia 2003 r."
D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. po przeanalizowaniu całości zgromadzonej dokumentacji zważył co następuje:
Do stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego muszą być spełnione łącznie, jak to wynika w art. 2351 i art. 2352 Kodeksu pracy oraz § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, trzy warunki:
1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych,
2. choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy,
3. wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do ww. rozporządzenia.
Stwierdzono, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. prawidłowo zastosował § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, na podstawie którego uznał dokonane czynności w toku niniejszego postępowania za skuteczne i nie odmówił mocy dowodowej wcześniej wydanym orzeczeniom lekarskim. Regulacja - definicja jednostki chorobowej zdiagnozowanej u pana M. M. (raka krtani), w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. ujęta była w poz. 17.7, jako: "inne nowotwory" została przejęta przez obecnie obowiązujący akt prawny, bez zmiany pozycji w wykazie chorób, a jedynie sprecyzowanie definicji jako: "rak krtani" (poz. 17.7 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych), zatem nie było potrzeby weryfikowania orzeczeń lekarskich (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 585/08).
Zauważono także, iż przedmiotowe postępowanie w związku z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 maja 2012 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. poz. 662) toczy się w myśl rozporządzenia w sprawach chorób zawodowych z dnia 30 czerwca 2009 r. w jego brzmieniu ogłoszonym w 2009 r. w Dz. U. Nr 105, poz. 869.
W ocenie organu II instancji Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. w uzasadnieniu decyzji nr [...] z dnia [...] prawidłowo ocenił w świetle zebranego materiału dowodowego narażenie zawodowe. Potwierdzono:
- podawane przez odwołującego powstające w procesie polerowania i docierania substancje, takie jak pyły metali i ścierniwa powstające w procesie docierania i polerowania wykonywanych przez zainteresowanego z użyciem papieru ściernego, sadzy, nagarów i zendrów pohartowniczych, pochodzących z obrabianego materiału;
- kontakt z benzyną przy przemywaniu detali (5,8 NDS);
- spaliny powstające w wyniku spalania oleju napędowego w silniku Diesla, uwalniane z pojazdów spalinowych używanych w procesie transportu wewnętrznego;
- 20-krotne przekroczenie normatywów higienicznych dla mgieł olejowych;
- szkodliwe działanie na układ oddechowy stosowanych w obróbce metali chłodziw (m.in. Lubrikolu S-22) - w kartach charakterystyk preparatów stosowanych na terenie Polski do obróbki metali nie występuje symbol R45 świadczący o kancerogennym działaniu na organizm człowieka;
W tych okolicznościach stwierdził, że słusznie organ I instancji stwierdził, iż choć obecne były szkodliwe i rakotwórcze substancje w środowisku pracy skarżącego, to jednak nie były one przyczyną powstania u niego raka krtani.
Słusznie też Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. stwierdził, iż jednostki orzecznicze I i II stopnia diagnostycznego, wiedząc o powyższych czynnikach obecnych w środowisku pracy skarżącego, jak również o 20-krotnym przekroczeniu normatywów higienicznych mgieł olejowych, powstałych z olejów mineralnych o niskim bądź średnim stopniu rafinacji, które są jedynym czynnikiem rakotwórczym o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi, zajęły jednobrzmiące stanowisko, iż krtań nie stanowi uznanego umiejscowienia nowotworowego. Stąd lekarze orzecznicy nie uznali zawodowej etiologii rozpoznanej u odwołującego choroby nowotworowej, albowiem choroby nowotworowe, w związku z częstotliwością ich występowania są podstawowymi czynnikami wpływającymi na chorobowość i umieralność populacji ogólnej w Polsce.
A zatem zdaniem D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. w przypadku skarżącego żaden z powyższych warunków, koniecznych do rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej nie został spełniony. Choroba zawodowa pod postacią nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak krtani (poz. 17.7) u skarżącego nie została rozpoznana przez żadną jednostkę orzeczniczą I i II stopnia, która badała odwołującego się. W toku postępowania diagnostyczno-orzeczniczego trzy niezależne, upoważnione placówki służby zdrowia stwierdziły, że nowotwór złośliwy krtani nie jest powiązany z obecnością żadnego z czynników, w tym czynnika kancerogennego kategorii 1 uznanego za rakotwórczy u ludzi, obecnych w środowisku pracy odwołującego. Z oceny narażenia zawodowego wynika, iż w początkowych latach pracy zainteresowanego chłodziwa stosowane przy obróbce metali mogły być produkowane na bazie olejów mineralnych o stopniu rafinacji niskim bądź średnim, co potwierdza narażenie zawodowe na czynniki rakotwórcze 1 kategorii. Dochodzenie epidemiologiczne nie potwierdziło obecności w środowisku pracy innych substancji bądź procesów wymienionych w załącznikach do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy; pracodawca nie prowadził żadnych procesów produkcyjnych z wykorzystaniem paków i smół węglowych, jak i nie stosował procesów technologicznych, których produktem byłyby smoły węglowe.
Ponadto jak wskazali lekarze orzecznicy, analiza badań epidemiologicznych wskazuje, że narządem krytycznym rakotwórczego działania olejów mineralnych nierafinowanych lub słabo rafinowanych jest skóra (rak podstawno lub kolczystokomórkowy). Wyniki badań epidemiologicznych nie potwierdzają innej lokalizacji nowotworów w narządach wewnętrznych, w tym krtani. Zatem rozpoznana jednostka chorobowa nie została uznana za chorobę powstałą w związku z warunkami pracy.
Organ zobowiązany stanowiskiem Sądu wyrażonym w innej sprawie (sygn. akt III SA/Wr 690/06): "(...) bez opinii uprawnionych placówek służby zdrowia, bądź sprzecznie z nimi, organ administracji nie może we własnym zakresie dokonywać rozpoznania choroby zawodowej (...)." Pogląd taki jest utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych, podziela go także - co do zasady - Naczelny Sąd Administracyjny, który w innej sprawie (sygn. akt II OSK 195/08) zauważył: "Jeśli bowiem orzeczenia lekarskie stwierdzały brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, to organy administracji związane były takimi ustaleniami i nie mogły wydać, w oparciu o uznanie administracyjne, decyzji oczekiwanej przez zainteresowanego."
Rozpoznana jednostka chorobowa figuruje w wykazie chorób zawodowych, jednak zgodnie z § 6 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869) w przypadku czynników o działaniu rakotwórczym przy ocenie narażenia zawodowego uwzględnia się substancje i preparaty chemiczne zakwalifikowane do kategorii 1 na podstawie przepisów wydanych na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. W przedmiotowej sprawie warunek ten został spełniony - z wysokim prawdopodobieństwem uznano, iż w trakcie pracy pan M. M. był narażony na mgły olejowe, w których skład wchodziły oleje zakwalifikowane do kategorii 1 zgodnie z ww. przepisami. Niemniej jednak zgodnie § 6 ust. 2 pkt 4 in fine rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.06.2009 r. w sprawie chorób zawodowych przy wykazaniu związku przyczynowo-skutkowego między substancją chemiczną a powstałą chorobą, uwzględnia się pierwotną lokalizację nowotworu, a także okres jego latencji. W przypadku rozpoznanego u skarżącego raka krtani, jak podają upoważnione placówki służby zdrowia, zgodnie zwiedzą medyczną nie można przyjąć, iż jest on następstwem działania mgieł olejowych. Badania epidemiologiczne i dane literaturowe potwierdzają że narządem krytycznym rakotwórczego działania olejów mineralnych nierafinowanych lub słabo rafinowanych jest skóra (rak podstawno lub kolczystokomórkowy), u odwołującego zdiagnozowany w sierpniu 2001 r. nowotwór krtani to rak płaskonabłonkowy. Zatem w przypadku rozpoznanego u skarżącego nowotworu należy wykluczyć zawodową etiologię schorzenia (co potwierdziły upoważnione jednostki diagnostyczno-orzecznicze).
Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w odwołaniu dotyczących kwestii palenia papierosów przez zainteresowanego, dopiero D. Państwowy- Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., w związku z wezwaniem z dnia 12 kwietnia 2013 r., otrzymał dowód w przedmiotowej sprawie "Wywiad foniatryczny z dnia 27 stycznia 2003 r.". Po analizie niniejszego dokumentu organ II instancji ustalił, iż na str. 2 ww. wywiadu znajduje się zapis następującej treści: "Nawyki: palenie tytoniu: nie pali od 15-tu lat, ile lat 20 ile szt. dziennie 10 sztuk.", który był przywoływany podczas, konsultacji w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. jak i D. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. Niemniej jednak z uwagi na fakt, iż skarżący zaprzecza takiemu stwierdzeniu, a pod badaniem brak jest potwierdzenia jego podpisem prawdziwości ustaleń z wywiadu, organ na podstawie art. 80 k.p.a. odmówił mocy dowodowej treści orzeczeń lekarskich, w części w której stwierdzają długoletnie palenie tytoniu. W ocenie materiału dowodowego ten fakt nie był uwzględniany, również kwestia wieloletniego nikotynizmu nie była brana pod uwagę w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.
Wskazał też, iż zgodnie z § 6 ust. 1 ww. rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1 wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Zgodnie z art. 2351 Kodeksu pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, zatem z przytoczonych uregulowań wynika wprost, iż celem prowadzonych badań przez upoważnionych lekarzy jest diagnostyka jednostek chorobowych wymienionych w wykazie chorób zawodowych. "Do zadań lekarskich jednostek orzeczniczych nie należy prowadzenie dalszych badań mających na celu ustalenie pozazawodowych przyczyn schorzenia." (wyrok NSA z dnia 24 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 654/12). Zatem inne postawione rozpoznania (m.in. dyskopatia, zaburzenia metaboliczne) wykraczają poza zakres orzeczniczy ww. lekarzy. Jednostki diagnostyczno-orzecznicze nie są powołane do wskazywania pozazawodowych rozpoznań, gdyż nie prowadzą w tym zakresie diagnostyki, więc organy inspekcji sanitarnej nie są także zobowiązane do dokonywania oceny orzeczeń lekarskich pod tym kątem. Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia z dnia 28 czerwca 2011 r. w innej sprawie (sygn. akt IV SA/Wr 227/11): "(...) celem postępowania administracyjnego w sprawie chorób zawodowych jest orzeczenie w formie decyzji administracyjnej o stwierdzeniu choroby zawodowej albo braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, co wynika wprost z § 8 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Uprawnione jednostki orzecznicze służby zdrowia I i II stopnia wydające orzeczenie w postępowaniu dotyczącym istnienia podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, nie rozstrzygają problemów związanych ze stanem zdrowia osoby badanej i nie wypowiadają się na inne tematy, niż będące celem tego postępowania administracyjnego, w tym także na pytania postawione przez skarżącego w skardze, dotyczące przyczyn stwierdzonych u niego zmian chorobowych." Dlatego też wskazane przez jednostki orzecznicze pozazawodowe przyczyny zdiagnozowanego schorzenia winny być traktowane jako przyczyny prawdopodobne, będące ewentualną podstawą do wykluczenia związku przyczynowo-skutkowego, a nie jako przyczyny definitywne, gdyż nie taki jest cel postępowania orzeczniczego. Lekarze orzekający nie prowadzą diagnostyki w kierunku wskazania co jest przyczyną obserwowanego u danego pacjenta schorzenia, lecz badają czy może ono mieć tło zawodowe. Po wykluczeniu zawodowej etiologii lekarze często podają kilka prawdopodobnych przyczyn nie mniej jednak opinie w tej kwestii nie są rozstrzygające i wiążące dla lekarza, mają one bardziej charakter informacyjny. Zatem podana przez lekarzy przyczyna nowotworu - palenie tytoniu, winna być traktowana jako ewentualna, potencjalna - najczęściej stwierdzana w populacji ogólnej, a nie jako rozpoznanie wiążące i podważające treść orzeczeń lekarskich.
D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. zgodnie z art. 80 k.p.a. dokonał oceny materiału dowodowego z punktu widzenia wszystkich przesłanek dotyczących choroby zawodowej, w tym także orzeczeń lekarskich, które są opiniami w rozumieniu art. 84 k.p.a. podlegającymi weryfikacji, tak jak każdy inny dowód w sprawie. D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. stwierdził, że orzeczenia wydane w przedmiotowym postępowaniu i uzupełnione stosownymi opiniami po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu dnia 1 lutego 2006 r. (sygn. akt. III SA/Wr 319/04) zostały poprzedzone badaniami stanu zdrowia skarżącego oraz analizą zgromadzonej dokumentacji, są obiektywne, przekonujące oraz wyczerpująco umotywowane i wyjaśniają wszelkie wątpliwości.
Podniesiono również, iż "Nie każde schorzenie, nawet gdy pozostaje w związku ze szkodliwymi warunkami pracy, może być zakwalifikowane jako choroba zawodowa, tak jak nie zawsze szkodliwe warunki pracy prowadzą do tego wyniku. Przedmiotem badania Organu w sprawach z zakresu chorób zawodowych jest więc charakter schorzenia w kontekście jednostki chorobowej wymienionej w wykazie chorób zawodowych, warunki pracy w świetle narażenia na powstanie tej choroby oraz związek przyczynowy między chorobą zawodową a tymi warunkami." (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 października 2011 r. w innej sprawie: sygn. akt IV SA/G1 896/10). W przedmiotowym przypadku mimo narażenia skarżącego na szereg czynników potencjalnie mogących prowadzić do rozwoju schorzeń zawodowych, wykluczono zawodową etiologię rozpoznanego raka krtani.
Skargę na powyższą decyzję złożył wnioskodawca i wniósł o jej uchylenie jako decyzji naruszającej prawo.
W uzasadnieniu podał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w wyroku z dnia 1 lutego 2006 r. zawarł szereg zaleceń, które powinny być zanalizowane przez organy.
Organ II instancji w decyzji z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Stanowisko to pozostaje w sprzeczności ze stanowiskiem zawartym we wszystkich poprzedzających decyzjach, uchylających decyzje organu niższego, który w dalszym ciągu nie wypełnił zaleceń zawartych w w/w wyroku.
Podał dalej, że Sąd nakazał: "szczególną uwagę przy ponownym prowadzeniu sprawy należy zwrócić zatem na opisywany przez skarżącego mechanizm procesu polerowania, w którym istotą są pyły związków chemicznych zawartych w polerowanych metalach, materiałach polerskich, sadzach, nagarach i zendrach pohartowniczych" i zwrócił uwagę, że nie można poprzestać na ogólnych wyjaśnieniach zakładu pracy. Organ I instancji nie wykazał tych zaleceń a swoją wiedzę opiera na wyjaśnieniu byłego pracodawcy ignorując również opinię biegłego sądowego odnośnie charakteru i warunków pracy.
Mimo zaleceń kilkakrotnych organu II – organ I instancji, nie podjął prób zwrócenia się do odpowiednich instytucji, w celu wyjaśnienia procesu polerowania i docierania a także kwestii pyłów przeróżnych związków chemicznych powstałych w polerowanych materiałach a także wpływu tych związków na indukcję choroby nowotworowej.
Skarżący stwierdził, że może akurat w pyłach nagarów, zendr pohartowniczych występują związki smół i sadz, które według jednostek diagnostycznych wywołują raka krtani.
Zarzucił, że organ II instancji błędnie uważa, iż organ niższy w tej materii dokonał właściwych ustaleń.
Stwierdził, że w dalszym ciągu podtrzymuje, iż podczas polerowania był w poważnym stopniu narażony na pyły wszystkich związków chemicznych zawartych w polerowanych materiałach a informacje oparte na ocenach i informacjach pracodawcy są dla niego krzywdzące.
Nie przeanalizowano również mimo zalecenia Sądu zagrożenia zawodowego mgieł olejowych.
Oceniono tylko "nic nie znaczący roztwór wodno-olejowy "Emul", a nie o wiele bardziej szkodliwe gatunki olei (Instytut Medycyny Pracy w Ł. z 2003 r.)".
Wymienione oleje stosowane w zakładzie w latach 1983-1989 zaliczono do czynników rakotwórczych kategorii I o uznanym działaniu rakotwórczym, drażniącym drogi oddechowe – czyli również krtań.
Wskazał, że PPIS w decyzji z dnia [...] bez uwzględnienia wyroków WSA i sądów powszechnych uznał, że 20-krotne przekroczenia "mgły olejowej" nie dotyczy najbliższego otoczenia skarżącego. Podał też, że przekroczenie parametrów mgły olejowej – narażenie skarżącego miało miejsce w 1988 r., w stężeniu 3-8 % i to tylko 0,34 – 0,54 przekroczeń, myląc przy tym stanowiska.
Brak jest konsultacji odnośnie pozostałych innych olei.
Następna kwestia to spaliny z silników Diesla. Ich obecność została udowodniona.
Skarżący przypuszcza, iż w spalinach tych mogą być związki smół i pah mające wpływ na raka krtani.
Nie do przyjęcia jest stanowisko Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z dnia 3 października 2012 r., że nie można uznać tego czynnika – spalin Diesla – gdyż dziś nie używa się takiego środka transportu. Organ II instancji nie odniósł się do powyższej wypowiedzi – mimo wielu próśb w tym względzie skarżącego.
Następna kwestia to istnienie oparów z benzyny ekstrakcyjnej. Istnienie w środowisku pracy tego czynnika (przekroczenie jego norm) uznano dopiero w decyzji z dnia 21 lutego 2011 r. choć materiał dowodowy dawał podstawy do wcześniejszych w tym względzie ustaleń.
Międzynarodowy Instytut ze względu na "wybitne" działanie rakotwórcze BENZENU benzynę ekstrakcyjną zakwalifikował do grupy I czynników rakotwórczych.
Według skarżącego wybitni, wskazani przez niego naukowcy stwierdzają, że Benzen jest niebezpieczny, niewielka ilość powoduje zapalenie gardła i krtani a w dłuższych okresach styczności, indukcję nowotworu gardła.
W rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 21 sierpnia 1997 r. w sprawie substancji chemicznych stwarzających zagrożenie dla zdrowia i życia (Dz.U. Nr 105, poz. 671) benzen należy do substancji rakotwórczych kat. 1.
W benzynie mogą też występować związki smół i pah.
Mimo wielu pism skarżącego w tej kwestii problem benzyny ekstrakcyjnej został odsunięty. Brak w tym zakresie jakichkolwiek konsultacji.
Mimo to D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w piśmie z dnia 29 października 2012 r. informuje, że nie znaleziono w wykazie substancji podanych przez badanego substancji o działaniu rakotwórczym kat. 1. Tylko takie substancje o działaniu rakotwórczym dla człowieka są podstawą do rozpatrywania zawodowego narażenia na określoną chorobę.
Skarżący zawarł też następujące stwierdzenie: "Czy nie wydaje się to bardzo dziwne, że Benzopiren zawarty w spalinach Diesla i Benzen zawarty w benzynie ekstrakcyjnej, w opinii jednostek orzeczniczych nie mają najmniejszego wpływu na indukcję raka krtani, natomiast te same czynniki zawarte w dymie tytoniowym są ewidentną przyczyną choroby nowotworowej raka krtani".
Rozważał też, czy całkowicie można wykluczyć, że komasacja wskazanych w skardze czynników kancerogennych nie może być pewnego rodzaju bombą epidemiologiczną mającą wpływ na powstawanie raka krtani.
Zarzucił ponownie, że organ I instancji nie wykonał zaleceń zawartych w wyroku Sądu z dnia 1 lutego 2006 r. ignorując wszystko co mogłoby pozytywnie wpłynąć na zakończenie sprawy, prowadzonej w sposób skandaliczny, mataczący przejrzystość całego postępowania, stronniczy. Materiał traktowany jest wybiórczo, tylko niektóre informacje są przekazywane jednostkom orzeczniczym.
Organy świadomie działają na szkodę skarżącego, naruszają jego dobra osobiste. Szczególnym przykładem naruszenia prawa przez organ I instancji, był brak zawiadomienia skarżącego o przesłuchaniu świadka co uniemożliwiało mu czynny udział w przeprowadzeniu powyższego dowodu.
Według skarżącego orzeczenia jednostek orzeczniczych jak też Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego zostały wydane z naruszeniem prawa – art. 7, art. 8, art. 9, art. 78 § 1, art. 10 § 1 k.p.a.
Wadliwe działanie organów potwierdza czas trwania niniejszego postępowania.
W ocenie skarżącego organy rażąco naruszyły prawo wydając zaskarżone decyzje.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając swoje stanowisko przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Stwierdził, że organ nie naruszył przepisów art. 7, 77 i 80 k.p.a., zebrał i właściwie rozpatrzył materiał dowodowy.
Dodał też, że strona mylnie utożsamia swoje narażenie na pary benzyny ekstrakcyjnej z narażeniem na benzen, który ma rzeczywiście udowodnione działanie rakotwórcze u ludzi. Wyjaśnił, że benzyna ekstrakcyjna (nr CAS 8006-61-9) nie jest benzenem (Nr CAS 71-43-2) ani nie zawiera go w swoim składzie. Stąd też według organu wywody strony na temat szkodliwego działania benzenu w przedmiotowej sprawie nie znajdują uzasadnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny właściwy jest do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego.
Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku wystąpienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a.
Rozważając skargę w kategorii powyższych obowiązków w pierwszej kolejności Sąd podjął kontrolę w zakresie stosowania prawa.
Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Nr [...] D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] oraz poprzedzająca ją decyzja Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...]. Obie decyzje w podstawie prawnej wskazują przepisy ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.) oraz poz. 17.7 wykazu chorób zawodowych określonych w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r. Nr 105, poz. 869).
Należy jednak zauważyć, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte w grudniu 2002 roku. Obowiązywało wówczas rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. które w poz. 17.7 wykazu chorób zawodowych określało chorobę zawodową: inne nowotwory.
Rozporządzenia to utraciło moc z dniem 3 lipca 2009 r. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. Z dniem 3 lipca 2009 r. weszło w życie wskazane wyżej Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I i II instancji nie odmówiły one mocy dowodowej opiniom i orzeczeniom lekarskim wydanym na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r.
W tym miejscu Sąd podkreśla, że nie znalazł żadnych podstaw do odmowy skuteczności dokonanych w toku postępowania czynności, w szczególności do odmowy mocy dowodowej wydanym na podstawie przepisów wymienionego wyżej Rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. orzeczeniom lekarskim a to z uwagi na brzmienie § 11 ust. 1 rozporządzenia, który stanowi, że z zastrzeżeniem ust. 2 do postępowań w sprawie zgłoszenia podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym, że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne.
Jak wcześniej stwierdzono przedmiotem oceny są ostatecznie: decyzja D. Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...], Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia 11 lutego 2013 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – nowotworu złośliwego krtani (poz. 17.7 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym zdefiniowanym w art. 2351 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Jednocześnie art. 2352 Kodeksu pracy stanowi, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Reasumując, choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne i zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.
Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art, 237 § 1 Kodeksu pracy, Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 105, poz. 869); dalej rozporządzenie, którego postanowienia weszły w życie w dniu 3 lipca 2009 r. i obowiązywały w chwili wydawania przez organy obydwu instancji kontrolowanych decyzji.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. ma charakter mieszany. Zawiera zarówno normy o charakterze materialnoprawnym, do jakich zaliczyć należy sam wykaz chorób zawodowych jak i przepisy procesowe regulujące tryb postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych.
Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim" wydaje lekarz spełniający określone w § 5 ust. 1 rozporządzenia wymogi, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.
Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w odrębnych przepisach zatrudniony w jednostce orzeczniczej I lub II stopnia. Jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia są jednostki badawczo-rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy (§ 5 ust. 3 rozporządzenia). Lekarze zatrudnieni w jednostkach orzeczniczych wydają orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane "orzeczeniem lekarskim" (§ 6 ust. 1).
Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporządzenia). Jeżeli właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2 rozporządzenia).
W orzecznictwie podkreśla się, że orzeczenia lekarskie, o których mowa w §§ 5 i 6 rozporządzenia stanowią dowód w rozumieniu art. 75 k.p.a. w związku z art. 84 § 1 k.p.a., podlegający ocenie organu administracji właściwego do stwierdzenia choroby zawodowej. Okoliczność, że organ administracji nie może we własnym zakresie, bez uzyskania orzeczenia lekarskiego, dokonać rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, nie zwalnia organu od oceny tego orzeczenia stosownie do art. 80 k.p.a. Organ ma bowiem obowiązek kontrolować, czy wydane orzeczenia wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych. Organ ma możliwość uzupełnienia materiału dowodowego, a w razie potrzeby może zwracać się do lekarzy jednostek orzeczniczych o wyjaśnienie wątpliwości, rozbieżności czy sprzeczności, które nie pozwalają mu na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie. Nie są wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy orzeczenia lekarskie, które nie odnoszą się w sposób szczegółowy do całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Orzeczenie lekarskie musi w sposób wszechstronny i przekonujący wyjaśniać wszystkie wątpliwości. Opinia jednostki uprawnionej do rozpoznawania chorób zawodowych powinna zawierać merytoryczne uzasadnienie stanowiska z odniesieniem się nie tylko do wyników badań tej jednostki, ale również do innych zebranych dowodów.
Skarżący został poddany badaniom w trzech uprawnionych jednostkach orzeczniczych, tj. D. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W., Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. oraz w ramach konsultacji w Instytucie Medycyny Pracy w Ł.
Ośrodki te wydały podstawowe opinie – kolejno z dnia [...] Nr [...], z dnia [...] Nr [...] (D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W.), z dnia 8 grudnia 2003 r. Nr [...], z dnia [...], Nr [...], z dnia [...], Nr [...] (uzupełnienie i zweryfikowanie wg rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.) oraz opinią z dnia 12 czerwca 2003 r. (Instytutu Medycyny Pracy w Ł.).
Dwa pierwsze Ośrodki wydały ponowne opinie, wyraziły swoje stanowiska, w związku ze zmianą prawa – wejścia w życie Rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. a także z zarzutami skarżącego zawartymi w jego pismach i w związku z uwagami skarżącego a także organów I i II stopnia. Ośrodki te sporządziły dodatkowo kilkanaście pismo zawierających odpowiedzi na wątpliwości wnioskodawcy oraz organów orzeczniczych. W ocenie Sądu stanowią one opinie uzupełniające.
Należy przede wszystkim wymienić pisma (opinie uzupełniające) z dnia 25 maja 2010 r., z dnia 3 stycznia 2011 r. (w związku ze zmianą obowiązującego rozporządzenia), pismo z dnia 14 czerwca 2012 r., z dnia 29 października 2011 r. (D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W.), z dnia 6 września 2007 r., z dnia 3 listopada 2011 r., z dnia 3 października 2012 r., z dnia 21 października 2012 r. (Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.).
Wszystkie trzy ośrodki diagnostyczno-lekarskie wydały zgodne opinie. Opinie ośrodków zgodne na poszczególnych etapach postępowania, ulegały zmianie jeśli idzie o wiedzę dotyczącą czynników wywołujących raka krtani. Jednakże wszystkie zawierały ocenę, że rak krtani u skarżącego nie ma charakteru zawodowego. Niesporna jest okoliczność, iż stwierdzono u skarżącego raka krtani, w związku z czym w 2001 r. przeszedł on operację usunięcia krtani i węzłów chłonnych szyi.
Jak wynika z ustaleń stanu faktycznego sprawy w toku postępowania nie zmieniło się stanowisko skarżącego co do czynników szkodliwych, w których pracował jak i ustalenia dokonywane przez organ w tym zakresie. Początkowo jako czynnik szkodliwy dla zdrowia były wymienione mgły olejowe i substancje chemiczne wyszczególnione w wykazie czynników rakotwórczych i prawdopodobnie rakotwórczych dla ludzi – załącznik Nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 11 września 1996 r. (Dz.U. Nr 121, poz. 571 ze zm.). Zainteresowany wymienił cynę, cynk, fosfor, molibden, wanad, kobalt, ołów, krzem, chrom, nikiel, arsen, kadm, beryl, benzynę (pismo-odwołanie z dnia 4 lipca 2003 r.).
Zgodnie z orzeczeniem lekarskim z dnia [...], Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (i innych o czym w dalszej części uzasadnienia) cyna, cynk, fosfor, molibden, wanad, kobalt, ołów, krzem nie należą do czynników o działaniu rakotwórczym u ludzi. Spaliny Diesla należą do czynników o prawdopodobnym działaniu rakotwórczym i nie są odpowiedzialne za zwiększoną częstość nowotworów krtani u ludzi. Podobne stanowisko zostało wyrażone co do olei wysokorafinowanych. Jeśli idzie o pozostałe z wymienionych przez skarżącego czynników, w oparciu o ustalenia dokonane na zebranym materiale dowodowym ośrodki uznały, że takowe nie występowały.
Jeśli idzie o przekroczenia dopuszczalnych norm skarżenia środowiska pracy substancjami szkodliwymi dla zdrowia podkreślono, że w przypadku udowodnionego występowania narażenia zawodowego na czynniki rakotwórcze u ludzi warunek przekroczenia NDS nie jest wymagany.
Pierwsza wykonana opinia w sprawie przez D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w S. po konsultacji z Instytutem Medycznym w Ł. – z dnia [...], Nr [...] oceniła wpływ na stwierdzoną u skarżącego chorobę stosowanych chłodziw.
Następna opinia DWOMP we W. stwierdziła, że uzyskane informacje nie potwierdziły zawodowego narażenia badanego na czynniki o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi w ogóle, a tym bardziej na takie, których narządem krytycznym byłaby krtań – orzeczenie lekarskie z dnia 18 września 2000 r.
W dniu 6 lipca 2007 r. IMPiZŚ w S. w orzeczeniu lekarskim Nr [...] podano, że "jedyne czynniki, które zgodnie z wiedzą medyczną – uwzględniającą także rezultaty badań prowadzonych przez IARC (Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem), które mogą indukować proces nowotworowy krtani" to paki i smoły węglowe, które nie występowały w środowisku zawodowym wnioskodawcy.
W piśmie z dnia 23 lipca 2007 r. skarżący przyznał, że nie był narażony na paki i smoły węglowe "ponieważ firma w której pracowałem nigdy nie zajmowała się jakąkolwiek destylacją smoły, czy nawet produkcją z nią związaną".
Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego ustalono w zaskarżonej decyzji narażenie zawodowe powstające w procesie polerowania i docierania substancji takie jak pyły metali ścierania powstające w procesie docierania i polerowania wykonywanych przez zainteresowanego z użyciem papieru ściernego, sadzy nagarów i zendrów pohartowniczych, pochodzących z obrabianego materiału; kontaktu z benzyną przy przemywaniu detali (5, 8 NDS); spaliny powstające w wyniku spalania oleju napędowego w silniku Diesla, uwalniane z pojazdów spalinowych używanych w procesie transportu wewnętrznego; 20 krotne przekroczenie normatywów higienicznych dla mgieł olejowych; szkodliwe działanie na układ oddechowy stosowanych w obróbce metali chłodziw (m.in. Lubrikolu S-22 – w kartach charakterystyk preparatów) stosowanych na terenie Polski do obróbki metali nie występuje symbol R-45 świadczący o kancerogennym działaniu na organizm człowieka.
Analizując złożone do akt orzeczenia diagnostyczne stanowiące między innymi podstawę do wydania decyzji, należy zauważyć, że w toku postępowania krystalizowała się opinia Ośrodków zmierzająca do ostatecznego stwierdzenia zawartego w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] Nr [...] oraz w piśmie z dnia 3 października 2012 r. Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Ośrodek ten stwierdził, że wydając orzeczenie o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącego posłużyli się "informacjami i teoriami opublikowanymi w pismach naukowych m.in. podręcznikiem dla lekarzy medycyny pracy "Choroby zawodowe" pod red. prof. dr hab. n.med. Kazimierza Marka, opracowaniem "Zasady orzekania o zawodowej etiologii nowotworów złośliwych" dr n.med. Ewy Wągrowskiej-Kostki konsultanta krajowego w dziedzinie medycyny pracy sporządzonym na podstawie monografii publikowanych przez Międzynarodową Organizację Badań nad Rakiem IARC, oryginalnych materiałów bibliograficznych otrzymywanych z komputerowych baz informacyjnych np. Medline, Toxiline, Chemical Abstracts, opracowań Instytutu Medycyny Pracy w Ł. "Wytyczne szacowania ryzyka zdrowotnego dla czynników rakotwórczych".
Dodał, że we wcześniejszym orzeczeniach i pismach podkreślali, że rozpoznanie nowotworów zawodowych krtani są przeszacowane. Zgodnie z aktualną wiedzą etiologia zawodowa tych nowotworów jest wątpliwa lub co najmniej kontrowersyjna, monografie IARC nie wskazują w ogóle na takie umiejscowienie, jedyny wyjątek stanowi narażenie na mgły kwasu siarkowego (Choroby zawodowe prof. K. Marka).
Krtań jest uznanym miejscem umiejscowienia nowotworu u osób pracujących przy produkcji alkoholu izopropylowego metodą mocnych kwasów.
Dalej orzecznik stwierdził: Dla żadnego z wymienionych w przedmiotowym piśmie PPIS we W. (tzn. z 18 maja 2012 r.) czynników szkodliwych (część z nich nie jest czynnikami o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi) krtań nie jest uznanym umiejscowieniem nowotworowym, brak dowodów epidemiologicznych na podatność krtani powodującą powstanie nowotworu, na szkodliwe działanie takiego wymienionego czynnika o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi jak oleje mineralne o niskim bądź średnim stopniu rafinacji, a także innych czynników rakotwórczych jak spaliny Diesla (...) benzyna i inne czynniki.
W piśmie z dnia 29 października 2012 r. D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W., odpowiadając na wskazane wyżej pismo PPIS z 18 maja 2012 r. stwierdził również, że "Nie znaleziono również danych epidemiologicznych potwierdzających większą zapadalność na nowotwory krtani w związku z podawanymi czynnikami".
Tu jako czynnik rakotwórczy wskazano nałóg palenia nikotyny.
Podkreślić należy, że we wskazanym piśmie PPIS z 18maja 2012 r. jako czynniki ewentualnego narażenia zawodowego wskazywano mgły olejowe, spaliny powstające w silniku Diesla, benzynę, oraz podany przez skarżącego pył pochodzący ze ścieranego metalu oraz ze ścierniwa, sadze, nagary, zendry pohartownicze.
Wskazane orzeczenie lekarskie IMPiZŚ w S. z dnia 5 listopada 2010 r. stwierdzało również, że "brak jest dowodów epidemiologicznych na znamiennie częstsze niż w populacji ogólnej występowanie raka krtani w populacji osób z w/w narażeniem zawodowym".
Sąd zauważa również, że w opinii wydanej przez Instytut Medycyny Pracy w Ł. z dnia 12 czerwca 2003 r. w ramach konsultacji, o którą poprosił D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy stwierdzono, że dane literaturowe na temat działania olejów mineralnych, a zwłaszcza wyniki badań epidemiologicznych są niejednoznaczne i kontrowersyjne, Ośrodek ten rozpytywany na okoliczność mgieł olejowych – stwierdził, że gdyby nawet były stosowane oleje niskorafinowane to wobec braku udokumentowanych danych o możliwości wywołania raka krtani przez oleje mineralne, nie ma podstaw do uznania zawodowej etiologii rozpoznanej u skarżącego choroby.
Przedstawione wyżej stwierdzenia organów orzeczniczych znajdują potwierdzenie w literaturze – w opracowaniu dokonanym pod redakcją K. Marka "Choroby zawodowe" Warszawa, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Wydanie I, str. 157 stwierdzono: Niewątpliwie przeszacowane są rozpoznania nowotworów zawodowych krtani. Zgodnie z aktualnym stanem wiedzy etiologia zawodowa tych nowotworów jest wątpliwa lub co najmniej kontrowersyjna; monografie IARC nie wskazują w ogóle na takie umiejscowienie; jedyny wyjątek stanowi narażenie na mgły kwasu siarkowego. Za główną przyczynę raka krtani przyjmuje się palenie tytoniu i spożywanie stężonych alkoholi. Na stronie 484 podanego opracowania stwierdzono, że ekspozycja zawodowa na mgły kwasu siarkowego ma miejsce przy produkcji alkoholu izopropylowego.
Powyższą opinię potwierdza tabela 2.20 określająca czynniki chemiczne uznane za rakotwórcze dla ludzi z umiejscowieniem nowotworu w układzie oddechowym (grupa I) str. 155 wymienionego wyżej opracowania.
W ocenie Sądu brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska organów orzeczniczych specjalizujących się w medycynie pracy, wspartych literaturą medyczną.
Jedyną zatem okolicznością do ustalenia w toku postępowania administracyjnego i diagnostyczno-orzeczniczego jest ustalenie, czy skarżący był narażony na wskazany kwas. Jednakże skoro zainteresowany nie pracował przy produkcji alkoholu izopropylowego – takie narażenie nie miało miejsca.
Tym samym zgodnie z art. 2351 kodeksu pracy choroba, którą stwierdzono u zainteresowanego nie jest chorobą o podłożu zawodowym.
Przy takim stanowisku lekarzy specjalistów zbędne jest prowadzenie postępowania dowodowego określonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w sprawie III SA Wr 319/04 z dnia 1 lutego 2006 r.
Nie mniej jednak faktycznie dowody, na które wskazał Sąd zostały przeprowadzone.
Przede wszystkim organ ustalił charakterystykę wykonywanej pracy i narażenia zawodowego zbierając informacje w Przedsiębiorstwie [...], o czym świadczą składane przez tę spółkę w tej sprawie pisma, dokonał również przesłuchania wskazanych przez wnioskodawcę świadków choć należy się zgodzić, że skarżącym, iż nastąpiło to z uchybieniem art. 10 k.p.a. gdyż o przesłuchaniu świadków nie zostali powiadomieni zainteresowany i uczestnik. Nie ma jednak to uchybienie znaczenia dla sprawy, skarżący ostatecznie nie wnosił o ich ponowne przesłuchanie (w zasadzie nie było to już w niektórych sytuacjach możliwe).
Do akt zostały dołączone wskazane przez Sąd badania foniatryczne z dnia 27 stycznia 2003 r., karta leczenia sanatoryjnego. Powyższe dokumenty nie zawierają jakiś istotnych okoliczności, które miałyby znaczenie dla rozpoznawanej sprawy.
Protokoły z kontroli sanitarnej przeprowadzonej w przedsiębiorstwie wskazują istotnie na bardzo złe warunki panujące w miejscu pracy skarżącego. Jednakże mając na uwadze stanowisko lekarzy orzeczników, stwierdzających jakie czynniki mogą wywołać raka krtani nie wnoszą do sprawy nic istotnego.
W kontekście stwierdzonego wyżej stanowiska lekarskiego odnośnie przyczyn zachorowania na raka krtani zakładowy układ zbiorowy pracy, regulamin ustalający wewnętrzny porządek pracy oraz załącznik Nr 5 do podanego regulaminu określający prace zaliczane do szkodliwych i niebezpiecznych nie ma znaczenia dla rozpoznawanej sprawy. Skarżący wprawdzie wskazując na powyższy załącznik podnosi, że wykonywane przez niego prace są w innym wymienione. Jednakże ten fakt nie może przesądzać o stwierdzeniu istnienia choroby zawodowej, w przypadku stwierdzenia zachorowania na chorobę wskazaną w wykazie chorób zawodowych.
Jak wynika z powołanych opinii lekarskich określone szkodliwe warunki mogą wywołać określone choroby, ale nie każdą chorobę zawodową wymienioną w wykazie.
Jak wynika z powołanych opinii np. wysokie stężenie mgieł olejowych, olei nisko rafinowanych – raka skóry, ale nie raka krtani.
Jak stwierdzono wyżej stanowisko organów lekarskich I i II stopnia w toku prowadzonego postępowania administracyjnego trwającego 10 lat uległy zmianie. Dotyczy to czynników zawodowych wpływających na powstanie raka krtani. Wynikały one z publikowanych wyników badań dokonywanych przez odpowiednie ośrodki badawcze w tym Międzynarodową Organizację Badań na Rakiem, na które to opinie powoływali się orzecznicy.
Niewątpliwie ośrodki diagnostyczne mają obowiązek śledzenia wyników badań prowadzonych w kraju i za granicą i ich stosowania.
Ponownie Sąd stwierdza, że w tym zakresie brak jest okoliczności, które dawałyby podstawę do zakwestionowana przedstawionej i zmieniającej się wiedzy organów lekarskich w przedmiocie źródeł zachorowania na raka krtani.
Natomiast kontrola Sądu, co również stwierdzono wyżej, w zakresie realizacji § 5, § 6 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych daje podstawę do stwierdzenia, że w sprawie orzekały właściwe jednostki, a materiał dowodowy został zebrany zgodnie z dyspozycją § 6 rozporządzenia.
Ostatecznie reasumując rozważania należy uznać, że zaskarżone decyzji nie naruszają prawa i z tych względów skarga winna uleć oddaleniu po myśli art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).