II OSK 1845/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną spółki domagającej się legalizacji samowolnie wybudowanego budynku letniskowego, uznając, że trwające procedury zmiany planu miejscowego nie usprawiedliwiają wstrzymania nakazu rozbiórki.
Spółka złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA oddalającego jej skargę na decyzję nakazującą rozbiórkę samowolnie wybudowanego budynku letniskowego. Spółka argumentowała, że trwające procedury zmiany planu miejscowego powinny wstrzymać nakaz rozbiórki. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że ocena zgodności z prawem odbywa się według stanu na dzień wydania decyzji, a potencjalna przyszła zmiana planu nie może usprawiedliwiać tolerowania samowoli budowlanej.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej spółki [...] sp. z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który oddalił jej skargę na decyzję nakazującą rozbiórkę samowolnie wybudowanego budynku letniskowego, zwanego "chlewikiem". Spółka podnosiła, że nie mogła uzyskać zaświadczenia o zgodności obiektu z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego z powodu trwających procedur jego zmiany. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, że argumentacja spółki jest chybiona. Sąd podkreślił, że ocena legalności decyzji administracyjnej odbywa się według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie jej wydania. Samo podjęcie uchwały o przystąpieniu do zmiany planu miejscowego jest jedynie inicjacją procedury, a jej ostateczny rezultat nie jest przesądzony. W związku z tym, potencjalna, przyszła zmiana prawa miejscowego nie może stanowić podstawy do zaniechania stosowania aktualnie obowiązujących przepisów. Sąd wskazał, że spółka przez wiele lat od wszczęcia postępowania nie zdołała uzyskać wymaganego dokumentu, a perspektywa jego uzyskania była odległa i niepewna. W tej sytuacji organy nadzoru budowlanego były zobligowane do zakończenia postępowania legalizacyjnego i orzeczenia nakazu rozbiórki. Sąd oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego za nieuzasadnione.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, trwające procedury zmiany planu miejscowego nie stanowią wystarczającej przesłanki do wstrzymania postępowania legalizacyjnego i zaniechania wydania rozstrzygnięcia o nakazie rozbiórki, gdy obiekt jest obiektywnie niezgodny z obowiązującym planem.
Uzasadnienie
Ocena zgodności samowoli budowlanej z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym dokonywana jest według stanu prawnego obowiązującego w dacie wydawania decyzji. Potencjalna, przyszła zmiana prawa miejscowego nie może stanowić podstawy do zaniechania stosowania aktualnie obowiązujących przepisów. Postępowanie legalizacyjne nie może pozostawać w stanie permanentnego zawieszenia w oczekiwaniu na hipotetyczne zdarzenie przyszłe i niepewne.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (11)
Główne
P.b. art. 48 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Określa przesłanki nakazu rozbiórki obiektu budowlanego.
P.b. art. 48 § ust. 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Nakłada na inwestora obowiązek przedłożenia zaświadczenia o zgodności budowy z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego w ramach procedury legalizacyjnej.
P.b. art. 48 § ust. 4
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Określa konsekwencje niespełnienia obowiązków w postępowaniu legalizacyjnym, w tym wydanie decyzji o nakazie rozbiórki.
P.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd oddala skargę, jeżeli zarzuty apelacyjne są niezasadne.
P.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W przypadku nieuwzględnienia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny orzeka o jej oddaleniu.
Pomocnicze
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej i podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy zostały udowodnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.
k.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania.
P.p.s.a. art. 193 § zd. drugie
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej i nie relacjonuje się w nim ustaleń faktycznych oraz argumentacji prawnej przedstawionych przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez pominięcie pism spółki z grudnia 2023 r. i lutego 2024 r. wskazujących na trwające procedury planistyczne. Naruszenie art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez pominięcie faktu, że postępowanie zażaleniowe przed SKO w sprawie odmowy wydania zaświadczenia pozostaje zawieszone. Naruszenie art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 8 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania wbrew zasadzie zaufania, mimo podejmowania przez spółkę aktywnych działań. Naruszenie art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 48 ust. 3 P.b. poprzez nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że spółka nie spełniła obowiązku przedłożenia zaświadczenia z uwagi na trwającą procedurę zmiany planu i nierozpoznane zażalenie. Naruszenie art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 48 ust. 1 pkt 1 P.b. poprzez nieprawidłowe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji o nakazie rozbiórki wobec uznania, że nie został spełniony obowiązek przedłożenia zaświadczenia.
Godne uwagi sformułowania
Ocena legalności zaskarżonej decyzji dokonywana jest według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu jej wydania. Potencjalna, przyszła zmiana prawa miejscowego zasadniczo nie może stanowić podstawy do zaniechania stosowania aktualnie obowiązujących przepisów. Postępowanie legalizacyjne nie może pozostawać w stanie permanentnego zawieszenia w oczekiwaniu na hipotetyczne zdarzenie przyszłe i niepewne. Zasada zaufania nie może być interpretowana jako przyzwolenie na tolerowanie stanu niezgodnego z prawem w nieskończoność, jedynie w oparciu o deklaracje strony o podejmowaniu starań w celu zmiany obowiązujących regulacji prawa miejscowego. Decyzja o nakazie rozbiórki [...] stanowiła nieuniknioną konsekwencję obiektywnego i, jak się finalnie okazało, trwałego braku spełnienia jednego z kluczowych warunków legalizacji.
Skład orzekający
Jan Szuma
sprawozdawca
Leszek Kiermaszek
przewodniczący
Tomasz Zbrojewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa budowlanego dotyczących legalizacji samowoli budowlanej w kontekście trwających procedur zmiany planów miejscowych oraz zasady oceny zgodności z prawem według stanu na dzień wydania decyzji."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku możliwości uzyskania zaświadczenia z powodu trwających procedur planistycznych i zawieszonego postępowania zażaleniowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest przestrzeganie terminów i wymogów formalnych w prawie budowlanym, nawet w obliczu prób legalizacji samowoli budowlanej i zmian w planowaniu przestrzennym. Pokazuje też, że sądowa kontrola opiera się na stanie faktycznym i prawnym z chwili wydania decyzji.
“Samowola budowlana i nadzieja na zmianę planu: czy sąd wstrzyma rozbiórkę?”
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 1845/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-08-19 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-08-06 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Jan Szuma /sprawozdawca/ Leszek Kiermaszek /przewodniczący/ Tomasz Zbrojewski Symbol z opisem 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s Hasła tematyczne Budowlane prawo Sygn. powiązane II SA/Ol 1127/23 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2024-04-16 Skarżony organ Inspektor Nadzoru Budowlanego Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 682 art. 48 ust. 1 pkt 1, art. 48 ust. 3, Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.) Dz.U. 2023 poz 775 art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie: Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędzia del. WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] sp. z o.o. Oddział [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Ol 1127/23 w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. Oddział [...] na decyzję Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 19 października 2023 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki budynku letniskowego oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Ol 1127/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę [...] sp. z o.o. Oddział [...] na decyzję Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (zwanego dalej "Wojewódzkim Inspektorem") z dnia 19 października 2023 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] (zwanego dalej "Powiatowym Inspektorem") z dnia 22 czerwca 2022 r., nr PINB 7355/15/1, nakazującą rozbiórkę obiektu budowlanego – budynku letniskowego zwanego "chlewikiem", na działce nr [...] w osadzie [...] , gmina [...] , wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nakazująca rozbiórkę samowolnie wzniesionego budynku letniskowego była zgodna z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że zarówno on, jak i organy administracji, byli związani oceną prawną wyrażoną w poprzednim wyroku w tej sprawie z dnia 30 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 907/22. W tamtym orzeczeniu nakazano organom wstrzymanie się z wydaniem decyzji do czasu wyjaśnienia kwestii wydania skarżącej zaświadczenia o zgodności budowy z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Sąd stwierdził, że organ odwoławczy, ponownie rozpatrując sprawę, prawidłowo zastosował się do tych wytycznych. Przechodząc do meritum, Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że w stanie faktycznym sprawy bezspornym było, iż budynek powstał bez wymaganego pozwolenia na budowę, co obligowało organy do wszczęcia procedury legalizacyjnej na podstawie art. 48 P.b. Sąd wskazał, że procedura ta uzależnia możliwość legalizacji od spełnienia przez inwestora określonych warunków, w tym od zgodności budowy z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Kluczowym obowiązkiem nałożonym na skarżącą było przedłożenie zaświadczenia wójta gminy o zgodności obiektu z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że niespełnienie w wyznaczonym terminie obowiązków nałożonych w toku postępowania legalizacyjnego, w myśl art. 48 ust. 4 P.b., obligatoryjnie skutkuje wydaniem decyzji o nakazie rozbiórki. Decyzja ta ma charakter związany, a nie uznaniowy. W niniejszej sprawie skarżąca nie przedłożyła wymaganego zaświadczenia. Mimo podjętych przez nią działań, w tym złożenia wniosku o zmianę planu miejscowego, na dzień wydania zaskarżonej decyzji budowa pozostawała niezgodna z obowiązującym planem, a postępowanie w sprawie wydania zaświadczenia było zawieszone. Odnosząc się do argumentacji skarżącej dotyczącej podjęcia przez gminę prac nad zmianą planu miejscowego, Sąd uznał ją za pozbawioną doniosłości prawnej. Wyjaśnił, że ocena legalności zaskarżonej decyzji dokonywana jest według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu jej wydania. Ewentualne, przyszłe zmiany w planie zagospodarowania przestrzennego nie mogą wpływać na wynik kontroli sądowej aktualnie obowiązującej decyzji. Sąd zaznaczył również, że legalizacja samowoli budowlanej jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem inwestora. Jeżeli inwestor nie dostarcza wymaganych prawem dokumentów, to nie ma możliwości legalizacji, co prowadzi do nakazu rozbiórki. W ocenie Sądu, postępowanie w sprawie trwało od 2019 r., co dawało skarżącej wystarczająco dużo czasu na podjęcie działań w celu skompletowania dokumentacji. Skoro nie doprowadziło to do zamierzonego skutku, to organy nadzoru budowlanego były zobligowane do wydania nakazu rozbiórki. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła [...] sp. z o.o. zarzucając naruszenie: 1. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpoznania całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie, to jest pominięcie przy dokonywaniu ustaleń faktycznych pisma skarżącej kasacyjnie z dnia 6 grudnia 2023 r., do którego dołączone zostało pismo Wójta Gminy [...] z dnia 30 listopada 2023 r. Wskazano w nim, że projekt uchwały zmieniającej miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego w części, która pozwoli na uznanie, iż obiekt budowlany zwany "chlewikiem" jest zgodny z tym planem, będzie przedstawiony Radzie Gminy w styczniu 2024 r. w celu podjęcia uchwały w tym przedmiocie. W rezultacie orzeczenie obarczone jest błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na nieprawidłowym przyjęciu, że pomimo iż termin wskazany w art. 48 ust. 3 P.b. jest terminem instrukcyjnym, to skarżąca kasacyjnie, nie przedkładając zaświadczenia o zgodności obiektu budowlanego z planem miejscowym wobec trwających procedur planistycznych w tym zakresie nie wywiązała się z nałożonego na nią obowiązku w postępowaniu legalizacyjnym; 2. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpoznania całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie. Zdaniem [...] sp. z o.o. Wojewódzki Sąd Administracyjny pominął przy dokonywaniu ustaleń faktycznych także dalsze jej pismo z dnia 13 lutego 2024 r., do którego dołączono uchwałę nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2024 r. w sprawie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla obszaru położonego na terenie obrębu geodezyjnego [...], na którym to obszarze znajduje się sporny obiekt budowlany. To skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na nieprawidłowym przyjęciu, że pomimo iż termin wskazany w art. 48 ust. 3 P.b. jest terminem instrukcyjnym, to skarżąca kasacyjnie, nie przedkładając zaświadczenia o zgodności obiektu budowlanego z planem miejscowym, wobec trwających procedur planistycznych w tym zakresie, nie wywiązała się z nałożonego na nią obowiązku w postępowaniu legalizacyjnym; 3. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpoznania całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie, to jest pominięcie przy dokonywaniu ustaleń faktycznych, iż nie doszło do zakończenia przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...] postępowania zażaleniowego na postanowienie Wójta Gminy [...] odmawiające wydania zaświadczenia o zgodności obiektu budowlanego zwanego "chlewikiem" z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, co skutkowało uznaniem, iż skarżąca kasacyjnie nie wywiązała się z nałożonych na nią obowiązków w procedurze legalizacyjnej, a tym samym zasadne jest nakazanie rozbiórki obiektu budowlanego zwanego "chlewikiem"; 4. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 8 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania wbrew zasadzie zaufania. Zdaniem [...] sp. z o.o. pominięto, że skarżąca kasacyjnie cały czas podejmuje aktywne działania w sprawie, usiłując doprowadzić do pozyskania wymaganych w procedurze legalizacyjnej dokumentów. Orzekano więc w warunkach nierozpoznania w sprawie całokształtu zebranego materiału dowodowego i pominięcia istotnych okoliczności, m.in. toczącego się postępowania o zmianę planu na terenie, na którym znajduje się obiekt budowlany. To wszystko skutkowało uznaniem, iż skarżąca kasacyjnie nie wywiązała się z nałożonych na nią obowiązków w procedurze legalizacyjnej i że zasadne jest nakazanie rozbiórki; 5. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 48 ust. 3 P.b. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że skarżąca kasacyjnie w wyznaczonym terminie nie spełniła obowiązku przedłożenia zaświadczenia Wójta Gminy [...] o zgodności budowy z ustaleniami obowiązującego planu miejscowego. Tymczasem przedłożenie takiego dokumentu tymczasowo nie było możliwe z uwagi na trwającą procedurę zmiany planu oraz w dalszym ciągu nierozpoznania zażalenia skarżącej kasacyjnie na odmowę wydania zaświadczenia przez Wójta Gminy [...] wobec zawieszenia postępowania zażaleniowego. [...] sp. z o.o. podniosła nadto, że pominięto, iż termin na wykonanie obowiązku jest terminem instrukcyjnym. Skutkowało to nieprawidłowym uznaniem przez Sąd, że skarżąca kasacyjnie nie wywiązała się z nałożonego na nią obowiązku i zostały spełnione przesłanki do nakazania rozbiórki; 6. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 48 ust. 1 pkt 1 P.b. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Wojewódzkiego Inspektora z dnia 19 października 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję Powiatowego Inspektora z dnia 22 czerwca 2022 r. o nakazie rozbiórki obiektu budowlanego wobec uznania, iż nie został spełniony przez skarżącą kasacyjnie obowiązek przedłożenia zaświadczenia Wójta Gminy [...] o zgodności budowy z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Według [...] sp. z o.o. stwierdzenie takie jest przedwczesne wobec trwającej procedury zmiany planu oraz w dalszym ciągu nierozpoznania zażalenia skarżącej kasacyjnie na odmowę wydania zaświadczenia przez Wójta Gminy [...] wobec zawieszenia postępowania zażaleniowego, co skutkowało nieprawidłowym uznaniem, że zachodzą podstawy do nakazania rozbiórki. Wskazując na powyższe [...] wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi przez uchylenie decyzji obu instancji oraz umorzenie postępowania, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Spółka wystąpiła także o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 zd. drugie ustawy P.p.s.a. (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej i nie relacjonuje się w nim ustaleń faktycznych oraz argumentacji prawnej przedstawionych przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego (art. 183 § 2 pkt 1-6 P.p.s.a.), stąd należy ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów skargi kasacyjnej. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny legalności decyzji nakazującej rozbiórkę budynku letniskowego, zwanego "chlewikiem" – parterowego obiektu w konstrukcji murowanej o wymiarach 12,10 m x 6,0 m, zrealizowanego w warunkach samowoli budowlanej na działce pierwotnie oznaczonej numerem [...] w osadzie [...] (obecnie, po podziale, nr [...]). Legalizacja spornego budynku napotkała przeszkody w postaci braku możliwości przedstawienia przez skarżącą zaświadczenia o zgodności obiektu z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. [...] sp. z o.o. upatruje szansy na legalizację w przyszłej i hipotetycznej zmianie tegoż planu, inicjowanej na jej wniosek, i z tej przyczyny twierdzi, że nakaz rozbiórki został orzeczony przedwcześnie. W konsekwencji zasadniczym zagadnieniem prawnym, wymagającym rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny, jest ustalenie, czy perspektywa wszczęcia i prowadzenia procedury zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego stanowi w okolicznościach sprawy wystarczającą przesłankę do wstrzymania biegu postępowania legalizacyjnego i zaniechania wydania rozstrzygnięcia o charakterze rozbiórkowym, pomimo obiektywnego i trwałego braku zgodności inwestycji z aktualnie obowiązującym prawem miejscowym. Przechodząc do oceny sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów, należy stwierdzić, iż nie zasługują one na uwzględnienie. W pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Skarżąca spółka zarzuca Sądowi pierwszej instancji pominięcie przy dokonywaniu ustaleń faktycznych jej pism z dnia 6 grudnia 2023 r. oraz z dnia 13 lutego 2024 r., wraz z załącznikami w postaci pisma Wójta Gminy [...] i uchwały Rady Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2024 r. w sprawie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu. Zdaniem [...] sp. z o.o., dokumenty te świadczą o jej intensywnych staraniach o doprowadzenie do zmiany planu miejscowego, co powinno być uznane za szczególną okoliczność uzasadniającą wstrzymanie się z wydaniem nakazu rozbiórki. Rzeczywiście, w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny nie odniósł się w sposób szczegółowy i rozbudowany do tych dokumentów i podnoszonej przez skarżącą argumentacji. Jakkolwiek dla pełnej klarowności wywodu prawnego pożądane byłoby szersze omówienie tej kwestii, to jednak uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Kluczowe dla rozstrzygnięcia jest bowiem to, że w dacie orzekania przez organy obu instancji, a także w dacie wydania zaskarżonego wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, sporny obiekt był i pozostaje obiektywnie niezgodny z obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Samo podjęcie uchwały o przystąpieniu do zmiany planu jest jedynie inicjacją złożonej procedury planistycznej, której ostateczny rezultat nie jest przesądzony. Organy nadzoru budowlanego oraz sądy administracyjne oceniają zgodność samowoli budowlanej z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym według stanu prawnego obowiązującego w dacie wydawania decyzji. Potencjalna, przyszła zmiana prawa miejscowego zasadniczo nie może stanowić podstawy do zaniechania stosowania aktualnie obowiązujących przepisów. W konsekwencji, nawet gdyby Sąd pierwszej instancji szczegółowo przeanalizował wskazywane przez skarżącą pisma, nie mogłoby to doprowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia, gdyż nie zmieniały one kluczowej okoliczności faktycznej – braku zgodności inwestycji z obowiązującym planem. Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. w kontekście pominięcia faktu, iż postępowanie zażaleniowe przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...] w sprawie odmowy wydania zaświadczenia pozostaje zawieszone. Należy zauważyć, że zawieszenie tego postępowania jest bezpośrednią konsekwencją działań samej skarżącej, która złożyła wniosek o zmianę planu miejscowego. Oznacza to, że organ właściwy do rozpoznania zażalenia oczekuje na ewentualną zmianę stanu prawnego, która mogłaby wpłynąć na treść rozstrzygnięcia. Jednakże, jak wskazano wyżej, postępowanie legalizacyjne nie może pozostawać w stanie permanentnego zawieszenia w oczekiwaniu na hipotetyczne zdarzenie przyszłe i niepewne. W sytuacji, gdy przez wiele lat od wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie samowoli budowlanej (zawiadomienie Powiatowego Inspektora z dnia 31 października 2019 r.) skarżąca nie zdołała uzyskać wymaganego dokumentu, a perspektywa jego uzyskania jest wciąż odległa i niepewna, organy nadzoru budowlanego były nie tylko uprawnione, ale i obowiązane do zakończenia postępowania legalizacyjnego. Dalsze oczekiwanie na rozstrzygnięcie sprawy zażaleniowej, której wynik jest wprost uzależniony od nieuchwalonej jeszcze zmiany planu, prowadziłoby do nieuzasadnionego wstrzymywania wykonania przez organy ich ustawowych obowiązków. W tym kontekście należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż spółka nie wywiązała się z nałożonego na nią obowiązku. Nie można także podzielić argumentacji skarżącej kasacyjnie dotyczącej naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 8 K.p.a., to jest zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Skarżąca spółka musi mieć na uwadze, że to ona, poprzez wybudowanie obiektu budowlanego bez wymaganego pozwolenia na budowę, doprowadziła do zaistnienia sytuacji naruszającej prawo. Postępowanie legalizacyjne jest szczególną instytucją, która daje inwestorowi możliwość doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem, jednakże skorzystanie z tego uprawnienia jest obwarowane spełnieniem ściśle określonych warunków. Jednym z zasadniczych warunków jest zgodność inwestycji z aktami prawa miejscowego. Organy nadzoru budowlanego, wdrażając procedurę z art. 48 P.b., działały zgodnie z prawem, którego elementem jest zapewnienie ładu przestrzennego. Zasada zaufania nie może być interpretowana jako przyzwolenie na tolerowanie stanu niezgodnego z prawem w nieskończoność, jedynie w oparciu o deklaracje strony o podejmowaniu starań w celu zmiany obowiązujących regulacji prawa miejscowego. Pomimo niewątpliwej aktywności spółki, mającej na celu zachowanie substancji budynku, nie można tracić z pola widzenia, że to na niej spoczywa ryzyko spełnienia warunków legalizacji, skoro ta dopuściła się wzniesienia budynku w warunkach samowoli budowlanej. Wreszcie, jako bezzasadne należy ocenić zarzuty naruszenia prawa materialnego, to jest art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 48 ust. 3 P.b. oraz art. 48 ust. 1 pkt 1 P.b. Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że w realiach niniejszej sprawy doszło do niespełnienia przez skarżącą obowiązku nałożonego na podstawie art. 48 ust. 3 P.b. To prawda, co zresztą podkreślono w zaskarżonym wyroku, że termin na przedłożenie dokumentów legalizacyjnych ma charakter instrukcyjny i może być przedłużany. Jednakże jego przedłużenie musi być uzasadnione realną perspektywą spełnienia nałożonych obowiązków w rozsądnym czasie. W niniejszej sprawie, pomimo upływu kilku lat, skarżąca nie tylko nie przedłożyła zaświadczenia, ale jego uzyskanie wciąż jest uzależnione od przeprowadzenia pełnej procedury zmiany planu miejscowego. Taka perspektywa nie stała się wystarczająco konkretna, aby uzasadniać dalsze przedłużanie terminu. W konsekwencji, wobec niewykonania obowiązku, o którym mowa w art. 48 ust. 3 P.b., organy nadzoru budowlanego były zobligowane do zastosowania sankcji przewidzianej w art. 48 ust. 1 P.b. w zw. z art. 48 ust. 4 P.b., to jest do orzeczenia nakazu rozbiórki. Decyzja ta, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie była przedwczesna, lecz stanowiła nieuniknioną konsekwencję obiektywnego i, jak się finalnie okazało, trwałego braku spełnienia jednego z kluczowych warunków legalizacji. W tym miejscu dodać należy, że w poprzednio wydanym w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 907/22 dopuszczono wprawdzie możliwość prolongaty terminu na przedłożenie przez skarżącą wymaganych dokumentów dotyczących zgodności spornego obiektu budowlanego z planem miejscowym i rzeczywiście pozostawało to w relacji do złożonego wniosku o zmianę tegoż planu miejscowego. W przywołanym orzeczeniu nie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie nie nakazał jednak na nieograniczone w czasie oczekiwanie przez organ na zmianę planu. Zaznaczono, że organ nadzoru budowlanego ma możliwość zmiany terminu z art. 48 ust. 3 P.b. w interesie stron postępowania, ale "jeżeli będą zachodzić ku temu uzasadnione okoliczności" oraz, że "w zakresie uznania organu nadzoru budowlanego pozostaje ocena, czy tego rodzaju uzasadnione okoliczność zachodzą". W realiach niniejszej sprawy Wojewódzki Inspektor, wobec braku udokumentowanych działań gminy w kierunku zmiany planu miejscowego obejmującego sporny obiekt, mógł uznać, że dalsze oczekiwanie na wywiązanie się przez skarżącą z warunków określonych w art. 48 ust. 3 P.b. jest pozbawione racjonalnych przesłanek. Na wynik sprawy nie ma przy tym wpływu fakt złożenia przez [...] sp. z o.o. w sierpniu 2024 r. skargi na plan miejscowy, o czym poinformowała ona Naczelny Sąd Administracyjny w piśmie procesowym z dnia 25 września 2024 r. Należy bowiem przypomnieć, że zaskarżone decyzje kontrolowane są zasadniczo według stanu prawnego i faktycznego na datę ich wydania. Późniejsze zdarzenia, takie jak wniesienie skargi na plan miejscowy, nie mogą sanować braku spełnienia warunków legalizacyjnych na etapie orzekania przez organy nadzoru budowlanego. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, oceniając zarzuty skargi kasacyjnej jako nieusprawiedliwione, orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a. Wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI