II OSK 1835/24

II OSK 1835/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Rząsa
Jacek Chlebny /przewodniczący sprawozdawca/
Zdzisław Kostka
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 188, art 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 203 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 2727/23 w sprawie ze skargi D.K. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 18 września 2023 r. nr RdU-289-1/S/23 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Rady do Spraw Uchodźców na rzecz D.K. kwotę 737 (siedemset trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 lutego 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2727/23, oddalił skargę D.K. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z 18 września 2023 r. w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Pismem z dnia 11 października 2022 r. D.K. (dalej: skarżący lub cudzoziemiec) złożył do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej. Wnioskiem tym objął swojego małoletniego syna. Jako przyczynę ubiegania się o ochronę wskazał on obawę przed powrotem do kraju z powodu poglądów politycznych, opozycyjnych wobec [...] i opozycyjnych wobec władzy, jak również udział w protestach w [...] r.
Decyzją z 11 kwietnia 2023 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców odmówił skarżącemu nadania statusu uchodźcy (pkt 1), odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej (pkt 2) oraz udzielił ochrony uzupełniającej małoletniemu dziecku skarżącego (pkt 3). Pismem z 26 kwietnia 2023 r. cudzoziemiec odwołał się od tej decyzji wnosząc o jej zmianę i udzielenie mu ochrony uzupełniającej.
Decyzją z 18 września 2023 r. Rada do Spraw Uchodźców (dalej: organ) utrzymała w mocy decyzję Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 11 kwietnia 2023 r. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że skarżący nie jest aktywnym opozycjonistą, nigdy nie prowadził działalności politycznej przeciwko władzom [...], nie przedstawił także żadnych dowodów potwierdzających zainteresowanie władz kraju pochodzenia jego działalnością. Za nieuzasadnione uznał zatem obawy skarżącego związane z możliwością zatrzymania go przez milicję i postawienia mu zarzutów o antyrządową działalność. Organ podkreślił, że z uwagi na sytuację panującą [...] występują przesłanki do udzielenia cudzoziemcowi ochrony uzupełniającej. Jej odmowa związana była natomiast z faktem, że skarżący zlekceważył w sposób poważny obowiązujący na terytorium państw strefy Schengen porządek prawny [...]. Z dochodzenia prowadzonego w tej sprawie przez Prokuraturę i Policję wynika natomiast, że cudzoziemiec opuścił Polskę i wrócił [...]. Z tego względu Prokuratura Rejonowa w G. zawiesiła postępowanie. Zdaniem organu w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły zatem przesłanki do objęcia skarżącego ochroną uzupełniającą na podstawie art. 15 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2022 r., poz. 1264 ze zm.; dalej: ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony), ponieważ stanowi on zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa lub społeczeństwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie lub Sąd pierwszej instancji), oddalając skargę cudzoziemca na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z 18 września 2023 r. w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej, zaznaczył, że cudzoziemiec, odwołując się od decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, zaskarżył ją jedynie w części dotyczącej nieudzielenia mu ochrony uzupełniającej (pkt 2 decyzji). Sąd pierwszej instancji wziął pod uwagę granice rozpatrywanej sprawy i dokonał kontroli zgodności z prawem działania administracji publicznej jedynie w zakresie odmowy udzielenia skarżącemu ochrony uzupełniającej. WSA w Warszawie podzielił pogląd organu, zgodnie z którym materiał dowodowy zebrany w sprawie pozwolił na stwierdzenie, że w przypadku cudzoziemca nie istnieje realne zagrożenie prześladowaniem z powodów wskazanych w ustawie. Słusznie zatem odmówiono skarżącemu i jego małoletniemu synowi nadania statusu uchodźcy.
Sąd pierwszej instancji za prawidłowe uznał również stanowisko organu, że ze względu na udział cudzoziemca w demonstracjach oraz ogólną niestabilną sytuację polityczną [...] skarżącemu grozi po powrocie do kraju pochodzenia zatrzymanie, przesłuchiwanie, oskarżenie oraz skazanie z naruszeniem jego praw. Wskazane okoliczności faktyczne stanowiłyby zatem podstawę do nadania cudzoziemcowi ochrony uzupełniającej (art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony). Wobec skarżącego prowadzone jest jednak postępowanie nadzorowane przez Prokuraturę Rejonową w G. o czyn [...], które zostało zawieszone z powodu niemożności przeprowadzenia czynności procesowych. Organ nie był bowiem w stanie ustalić aktualnego miejsca zamieszkania skarżącego, natomiast w sprawie zachodziła konieczność uzupełnienia postanowienia o przedstawieniu zarzutów oraz przesłuchania cudzoziemca i jego wspólnika w charakterze podejrzanych. Brak możliwości ustalenia aktualnego miejsca zamieszkania skarżącego wiązał się z opuszczeniem przez niego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i powrotem [...]. Zdaniem Sądu pierwszej instancji wszystko to pozwala uznać, że skarżący stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa lub społeczeństwa. WSA w Warszawie wskazał, że skarżący spełnia przesłankę, o której mowa w art. 20 ust. 1 pkt 2 lit c ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, a tym samym organ prawidłowo na tej podstawie odmówił mu udzielenia ochrony uzupełniającej.
Skargę kasacyjną złożył D.K. zaskarżając wyrok w całości. Podniesiono w niej zarzuty:
1. naruszenia przepisów postępowania, tj.
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1705; dalej: p.p.s.a.) w skutek niedostrzeżenia, że zaskarżona decyzja narusza art. 7, 77, 8 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 803; dalej: k.p.a.)
- poprzez brak należytego wyjaśniania przez organy administracji stanu faktycznego sprawy, dowolną i ogólną ocenę zebranego materiału dowodowego oraz wyprowadzenie ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wniosków nie znajdujących oparcia w stanie faktycznym sprawy. W konsekwencji tych faktów poprzez uznanie, że skarżący stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa lub społeczeństwa ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie przygotowawcze o czyn [...] oraz że spełniona została przesłanka odmowy udzieleniu mu ochrony uzupełniającej w sytuacji, gdy jego wina nie została udowodniona, a czyn ten co do zasady nie ma związku z kwestiami dotyczącymi bezpieczeństwa państwa lub bezpieczeństwa społeczeństwa. Po stronie cudzoziemca nie zachodziły żadne inne okoliczności pozwalające przyjąć, że ze względu na swój pobyt w Polsce stwarza on jakiekolwiek realne zagrożenie dla państwa lub społeczeństwa; - poprzez pominięcie, że dziecku skarżącego została udzielona ochrona międzynarodowa, natomiast zasada poszanowania jedności rodziny, jak i prawa małoletnich do wychowania się w rodzinie wymagały wnikliwej oceny sytuacji skarżącego w związku z odmową udzielenia mu ochrony uzupełniającej;
2. naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 20 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że już sam fakt prowadzenia przeciwko cudzoziemcowi postępowania karnego w Polsce jest wystarczającą okolicznością do odmowy przyznania mu ochrony uzupełniającej na tej podstawie, że stwarza on zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa lub społeczeństwa. W przypadku stosowania tej przesłanki powinny być natomiast brane pod uwagę warunki osobiste i dotychczasowa postawa cudzoziemca, a przede wszystkim rodzaj i ciężar gatunkowy zarzuconego mu czynu, jak również wykazanie, że czyn ten ma związek z realnym zagrożeniem dla bezpieczeństwa państwa i społeczeństwa. W konsekwencji tych faktów poprzez błędne uznanie, że organ odwoławczy właściwie zastosował prawo materialne i zasadnie odmówił skarżącemu udzielenia ochrony uzupełniającej w sytuacji, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje w jakimkolwiek stopniu, iż skarżący stanowi poważane zagrożenie tak dla bezpieczeństwa państwa, jak i dla społeczeństwa.
Na podstawie tych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania. Skarżący zrzekł się rozprawy i wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
1. Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
2. W rozpoznawanej sprawie istotne jest ustalenie, czy zaistniała przesłanka odmowy udzielenia skarżącemu ochrony uzupełniającej, o której mowa w art. 20 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu cudzoziemcowi odmawia się udzielenia ochrony uzupełniającej, jeżeli istnieją poważne podstawy, aby sądzić, że stanowi on zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa lub społeczeństwa.
Sąd pierwszej instancji uznał, że ustalenia dotyczące sytuacji politycznej w [...] stanowiłyby podstawę do udzielenia skarżącemu ochrony uzupełniającej na podstawie art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Błędnie przyjął jednak, że stan faktyczny sprawy został należycie wyjaśniony, a materiał dowodowy zebrany w sprawie pozwala na stwierdzenie, że zaistniała przesłanka negatywna, o której mowa w art. 20 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, usprawiedliwiająca odmowę udzielenia cudzoziemcowi ochrony uzupełniającej. Powołując się na ustalenia organu Sąd pierwszej instancji wskazał, że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie nadzorowane przez Prokuraturę Rejonową w G. o czyn [...], które zostało zawieszone z powodu niemożności przeprowadzenia czynności procesowych. Organ nie był bowiem w stanie ustalić aktualnego miejsca zamieszkania cudzoziemca, natomiast w sprawie zachodziła konieczność uzupełnienia postanowienia o przedstawieniu zarzutów o czyn [...] oraz przesłuchania cudzoziemca i jego wspólnika w charakterze podejrzanych. Brak możliwości ustalenia aktualnego miejsca zamieszkania skarżącego wiązał się z opuszczeniem przez niego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i powrotem [...]. Zdaniem Sądu pierwszej instancji wszystko to pozwoliło uznać, że cudzoziemiec stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa lub społeczeństwa, a zatem słusznie odmówiono mu udzielenia ochrony międzynarodowej na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Z akt sprawy wynika natomiast, że pismem z 14 grudnia 2022 r. Urząd do Spraw Cudzoziemców został poinformowany, iż Komisariat Policji w W. prowadzi dochodzenie przeciwko skarżącemu, nadzorowane przez Prokuraturę Rejonową w G., w którym to skarżący jest podejrzany o czyn [...]. Prowadzone postępowanie było wówczas w toku i nie określono przybliżonego terminu jego zakończenia (k. 72 akt adm.). Następnie, pismem z 20 stycznia 2023 r., Prokuratura Rejonowa w G. powiadomiła Urząd do Spraw Cudzoziemców, że wspomniane postępowanie zostało zawieszone z uwagi na fakt, że nie jest możliwe przeprowadzenie czynności procesowych z udziałem cudzoziemca (przedstawienie zarzutów i przesłuchanie w charakterze podejrzanego) oraz konieczne jest ustalenie jego miejsca pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (k. 79 akt adm.). Pismem z 11 kwietnia 2023 r. Urząd do Spraw Cudzoziemców poinformował natomiast Prokuraturę Rejonową w G. o adresie, pod którym skarżący przebywa w Polsce (k. 99 akt adm.). Wszystko to wskazuje, że stan faktyczny sprawy nie został należycie wyjaśniony, a materiał dowodowy błędnie oceniony. Z akt sprawy wynika bowiem, że cudzoziemiec nie opuścił Polski, a jego adres zamieszkania był organom znany. Rada do Spraw Uchodźców, powołując się na pismo z Prokuratury Rejonowej w G. z 20 stycznia 2023 r., wskazała, że Prokuratura ta zawiesiła postępowanie prowadzone w sprawie, ponieważ skarżący opuścił Polskę i wrócił [...] (str. 4 decyzji). Z przywoływanego pisma wynika natomiast, że terytorium Rzeczypospolitej Polskiej opuścił inny cudzoziemiec, a nie skarżący, którego miejsce pobytu w Polsce Prokuratura uznała za konieczne do ustalenia (k. 79 akt adm.). Organ nie sprawdził ponadto, czy w związku z poinformowaniem Prokuratury Rejonowej w G. o adresie skarżącego zostało podjęte zawieszone wcześniej postępowanie toczące się przeciwko cudzoziemcowi, na jakim jest ono etapie oraz czy w ogólne przedstawiono skarżącemu jakiekolwiek zarzuty.
Mając na uwadze fakt, że cudzoziemcowi odmówiono udzielenia ochrony uzupełniającej na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony w oparciu o nierzetelnie ustalony stan faktyczny oraz błędną ocenę zebranych w sprawie dowodów na uwzględnienie zasługuje zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 8 i 107 § 3 k.p.a.
3. Za zasadny należy uznać także zarzut naruszenia art. 20 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Jak już była mowa, zgodnie z treścią tego przepisu cudzoziemcowi odmawia się udzielenia ochrony uzupełniającej, jeżeli istnieją poważne podstawy, aby sądzić, że stanowi on zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa lub społeczeństwa. Wymieniona tu przesłanka negatywna dzielenia ochrony uzupełniającej nie jest ukierunkowana na przeszłość, lecz na teraźniejszość i przyszłość. Decydujące znaczenie ma tu zatem nie to, co skarżący uczynił w przeszłości i jakich dopuścił się czynów, lecz jak przekładają się one na aktualną ocenę zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa lub społeczeństwa w związku z jego pobytem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. "Ustalenie, że cudzoziemiec w przeszłości popełniał przestępstwa, nie jest wystarczające, by zastosować tę podstawę wykluczenia ochrony uzupełniającej. Dopiero uzasadnione przekonanie, że zagrożenie jest wciąż aktualne jest właściwą podstawą jego zastosowania" (zob. P. Dąbrowski, Komentarz do art. 20 ustawy z 13.6.2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w: J. Chlebny (red.), Prawo o cudzoziemcach. Komentarz, Warszawa 2020, str. 1002–1003). Z pisma Komendy Wojewódzkiej Policji z siedzibą w R. z 21 października 2022 r. wynika, że skarżący w miejscu zamieszkania posiada pozytywną opinię oraz nie figuruje w systemie policji SPP jako osoba będąca w zainteresowaniu Policji. W jego sprawie prowadzone jest natomiast dochodzenie policyjne w związku z podejrzeniem o popełnienie czynu [...] (k. 68 akt adm.). Mając na uwadze fakt, że w odniesieniu do prowadzonego przeciwko cudzoziemcowi postępowania karnego stan faktyczny sprawy nie został prawidłowo ustalony, a ocena zebranych dowodów rzetelnie przeprowadzona, nie zostało uzasadnione przekonanie, że istnieją poważne podstawy, aby sądzić, że skarżący stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa lub społeczeństwa. Przepis art. 20 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony nie został zatem prawidłowo zastosowany.
4. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i, uznając, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał skargę. W rozpoznawanej sprawie cudzoziemiec, wnosząc skargę do WSA w Warszawie, zaskarżył w całości decyzję Rady do Spraw Uchodźców z 18 września 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję z 11 kwietnia 2023 r. o odmowie nadania mu statusu uchodźcy (pkt 1), odmowie udzielenia mu ochrony uzupełniającej (pkt 2) oraz udzieleniu ochrony uzupełniającej jego małoletniemu dziecku (pkt 3). Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi oraz uchylenie decyzji organu z 18 września 2023 r. Wobec tego, że organ odwoławczy nie podjął wszelkich niezbędnych czynności w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz nie zebrał i nie rozpatrzył materiału dowodowego niezbędnego do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia, należało, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylić zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.