II OSK 1832/09

II OSK 1832/09 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2010-09-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-11-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Barbara Adamiak /przewodniczący/
Małgorzata Dałkowska - Szary /sprawozdawca/
Wiesław Kisiel
Symbol z opisem
6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne
Kombatanci
Sygn. powiązane
IV SA/Gl 994/08 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2009-06-19
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 133, art. 174, art. 183, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7, art. 77, art. 107 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędzia NSA Wiesław Kisiel Sędzia del. NSA Małgorzata Dałkowska – Szary /spr./ Protokolant Kamil Strzępek po rozpoznaniu w dniu 1 września 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 czerwca 2009 r. sygn. akt IV SA/Gl 994/08 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień dla wdów po kombatantach oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
| |
|Uzasadnienie |
|Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2009 r. sygn. akt IV SA/Gl 994/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę E. S. na decyzję|
|Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia (...) listopada 2008 r. Nr (...) w przedmiocie |
|przyznania uprawnień dla wdów po kombatantach. |
|Wyrok ten wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy : |
|Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia (...) marca 2008 r., wydaną na podstawie art. 20 ust. 3 w|
|związku z art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami |
|represji wojennych i okresu powojennego ( t. j. Dz. U. z 2002r., Nr 42, poz. 371, zwanej dalej ustawą) odmówił E. S. uprawnień |
|przysługujących wdowie po kombatancie - zmarłym mężu E. S. Przywołując art. 20 ust. 3 ustawy, Kierownik Urzędu przyznał, iż |
|uprawnienia, o których mowa w ust. 2 tego artykułu przysługują wdowom lub wdowcom – emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym |
|uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałe po kombatantach i innych osobach uprawnionych. |
|W powołaniu na utrwalony w orzecznictwie sądowym pogląd (wyrażony m. in. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2002 r., sygn. III|
|RN 57/02, OSNP 2004/2/24), wskazano, że uprawnienia wdowy (wdowca) po kombatancie mają charakter pochodny od praw przysługujących |
|uprzednio kombatantowi, a ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony zachowałby je gdyby żył. Zdaniem organu |
|uprawnienia wdowy, jakkolwiek pochodne od statusu zmarłego męża, powinny być oceniane z uwzględnieniem jej osobistej sytuacji prawnej.|
|W tym kontekście ponowna ocena uprawnień kombatanckich zmarłego męża nie jest postępowaniem weryfikacyjnym osoby zmarłej, lecz |
|ustaleniem przesłanek rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie uprawnień przysługujących wdowie. Przytaczając brzmienie art. 21 ust. 2 pkt.|
|4 lit. c ustawy o kombatantach, organ wskazał, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 była |
|zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby |
|Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane|
|bezpośrednio ze zwalczeniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. |
|Opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a to - pismo Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia (...) sierpnia 2008r., pkt|
|12 deklaracji członkowskiej byłego ZBoWiD, dane zawarte w życiorysie zmarłego, a także zaświadczenie WKU w Z. z dnia (...) maja 1977r.|
|organ ustalił, iż E. S. w okresie od (...) maja 1945r. do (...) lipca 1947r. brał udział w walkach zbrojnych z oddziałami Armii |
|Krajowej oraz innymi organizacjami pełniąc służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Brał zatem udział w zwalczaniu organizacji i |
|osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast sama formacja (KBW) została zaliczona do |
|organizacji działających w ramach aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego (uchwała 7 |
|sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r., sygn. akt II UZP 7/91, publ. OSNC APU nr 10 z 1992 r., poz. 174 oraz orzeczenie |
|Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r., sygn. akt T 15/93, publ. OTK Nr 1 z 1994 r., poz. 4). Wobec powyższego organ uznał,|
|że E. S. nie może nabyć uprawnień pochodnych po zmarłym mężu, który takich uprawnień nie zachowałby, gdyby żył. |
|We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zainteresowana podniosła, że jej zmarły mąż został wcielony w strukturę Korpusu |
|Bezpieczeństwa Wewnętrznego stosownie do decyzji RKU w R., a nie było to dobrowolne wstąpienie do tej formacji. Dodała, że mąż pełniąc |
|służbę w KBW wykonywał rozkazy przełożonych, a jego działalność polegała na przywracaniu porządku na terenach wyzwolonych, które były |
|plądrowane przez zbrojne bandy dezerterów. Podniosła również, że było to pożyteczne działanie bowiem zaprowadzało porządek na tamtych |
|terenach. Wskazała ponadto, że jej zmarły mąż przez 6 lat pracował jako robotnik przymusowy w Rzeszy Niemieckiej, dokąd został |
|wywieziony po rozpoczęciu działań wojennych w 1939 r. |
|W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia (...) listopada |
|2008r., wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach |
|oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego utrzymał w mocy decyzję własną z dnia (...) marca |
|2008r. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ podniósł, że zmarły E. S. uzyskał uprawnienia kombatanckie w byłym Związku Bojowników o |
|Wolność i Demokrację (ZBoWiD). Podstawę przyznania tych uprawnień stanowiła walka o utrwalanie władzy ludowej, w okresie od maja 1945 |
|r. do lipca 1947r., kiedy pełnił on służbę wojskową w (...) Brygadzie KBW. Fakt ten znajduje potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie |
|materiale dowodowym. Nie budzi zatem wątpliwości organu twierdzenie, iż zmarły mąż strony, będąc żołnierzem wyżej wskazanej formacji |
|brał osobisty udział w zwalczaniu organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. |
|Organ powtórzył także argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej. Przytoczył jednocześnie bogate |
|orzecznictwo sądów administracyjnych, z treści którego jednoznacznie wynika, że nawet niedobrowolny udział w wyżej opisanych |
|działaniach stanowi podstawę nie przyznania uprawnień kombatanckich. Takiej oceny nie zmienia również fakt walki KBW z oddziałami |
|Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA). |
|W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła, że po długim okresie dyskryminacji wdów po |
|kombatantach, wcielonych w drodze mobilizacji do Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, po licznych interwencjach między innymi do |
|Rzecznika Praw Obywatelskich i Kancelarii Premiera Rządu RP, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wydał w dniu 23 września 2008 |
|r. wyrok w sprawie sygn. akt II SA/Ol 250/08, wobec którego uległa zmianie dotychczasowa niekorzystna dla wdów linia orzecznicza |
|Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Rozstrzygnięcie jakie zapadło w wyniku rozpatrzenia jej sprawy jest |
|zatem niesłuszne. Podniosła także, że w chwili obecnej nie można z całą stanowczością stwierdzić w jakiego rodzaju działaniach |
|zbrojnych brał udział jej mąż. Nadto wskazała, że mąż został poddany w 1991 r. weryfikacji pod kątem posiadanych uprawnień |
|kombatanckich i przeszedł ją pomyślnie. Kończąc wskazała na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1992r., zgodnie z którym wdowie po|
|kombatancie przysługują takie same uprawnienia jakie miałby jej mąż gdyby żył. |
|Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał stanowisko |
|wyrażone w zaskarżonej decyzji. |
|Sąd pierwszej instancji w wyroku oddalającym skargę E. S. generalnie podzielił argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji |
|odmawiającej przyznania jej uprawnień kombatanckich, podkreślając, że skarga nie była zasadna w świetle obowiązujących przepisów i |
|materiału dowodowego sprawy. |
|Zgodnie z oceną Sądu prawidłowe są ustalenia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, że uprawnienia wdowy po |
|kombatancie, określone w art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach, nie mają pierwotnego charakteru. Należą one do kategorii uprawnień |
|pochodnych i jako takie, uzależnione są od uprawnień pierwotnych przysługujących zmarłemu współmałżonkowi. Z istoty praw pochodnych |
|wynika bowiem, że nie mogą one istnieć bez istnienia uprawnień pierwotnych - a ich zachowanie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie |
|uprawniony zachowałby uprawnienia kombatanckie, gdyby żył ( pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996 r., |
|sygn. III AZP 32/95 publ. OSNAPiUS z 1996 r. Nr 15, poz. 206, czy wyrok NSA z dnia 8 marca 2001r. sygn. V SA 1625/00 publ. LEX nr |
|79349). Słusznym zatem było, z chwilą złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich, wszczęcie postępowania |
|administracyjnego w celu zbadania, czy uprawnienia zmarłego męża wnioskodawczyni nadane mu na podstawie ustawy z dnia 23 października |
|1975r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych ( Dz.U. Nr 34 poz.186) przez Związek |
|Bojowników o Wolność i Demokrację (ZBOWiD) z tytułu "walki o utrwalanie władzy ludowej (KBW) od (...) maja 1945r. do (...) lipca |
|1947r." miały umocowanie prawne także w świetle ustawy o kombatantach. |
|W opinii Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Kierownik Urzędu wyraził zasadny pogląd, iż dokonywana w toku postępowania wszczętego |
|wnioskiem wdowy po E. S. ocena uprawnień kombatanckich zmarłego męża nie jest postępowaniem weryfikacyjnym w stosunku do osoby zmarłej.|
|Niewątpliwie natomiast stanowi ustalenie, w odrębnym postępowaniu, przesłanek koniecznych dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie |
|uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie, ocenianych z uwzględnieniem jej osobistej sytuacji prawnej. |
|Sąd pierwszej instancji uznał za niezasadne twierdzenia skarżącej, iż weryfikacja uprawnień jej męża, po 1991r. r., przesądza jej prawo|
|do przywilejów kombatanckich, jako wdowy. Twierdzenia te skarżąca wywodziła z faktu posiadania przez zmarłego męża zaświadczenia z |
|dnia (...) maja 1996r. zawierającego adnotację o potwierdzeniu uprawnień przyznawanych przez ZBOWiD . Oceniając powyższy dokument, Sąd |
|przytoczył normy prawne obowiązujące w dacie wydania zaświadczenia . Wskazał, że art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy o kombatantach w jego |
|pierwotnej wersji nakazywał bezwzględne pozbawienie uprawnień kombatanckich nabytych wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 |
|-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", tak jak to miało miejsce w przypadku zmarłego męża |
|skarżącej. Dopiero nowelizacja ustawy z dnia 31 lipca 1997r. pozwoliła na zachowanie uprawnień uczestnikom walk o ustanowienie i |
|utrwalenie władzy ludowej, jako żołnierzom z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30|
|czerwca 1947 r. z zastrzeżeniem, iż odmowa zachowania tych uprawnień nastąpić musi w sytuacji opisanej w art. 21 ust. 2 ustawy o |
|kombatantach. Sąd podkreślił, że w przypadku wszczęcia postępowania w przedmiocie uprawnień kombatanckich nabytych z tytułu "walk o |
|ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", po myśli art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach w brzmieniu do dnia 31 lipca 1997r. |
|Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów nie był upoważniony do prowadzenia postępowania weryfikacyjnego, które mogło zakończyć się |
|wydaniem zaświadczenia. Był natomiast zobligowany do prowadzenia postępowania wyjaśniającego wymagającego wydania decyzji |
|administracyjnej. Wynikało to wprost z obowiązującego do 1 października 1997r. rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 12 lutego |
|1992 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania dotyczących pozbawienia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania |
|weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. Nr 16, poz. 63). Postępowanie to poddane zostało, zgodnie z treścią § 7 rozporządzenia regułom |
|przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a jak stanowił jego § 3 – przed podjęciem decyzji w sprawie pozbawienia uprawnień |
|kombatanckich Kierownik Urzędu przeprowadzał postępowanie wyjaśniające albo weryfikacyjne. Postępowanie wyjaśniające w sprawie |
|pozbawienia uprawnień kombatanckich, wymagające dla swego zakończenia wydania decyzji administracyjnej, prowadzone było w przypadku |
|przesłanki, o której mowa w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach ( w brzmieniu do 31 lipca 1997r.), a także w przypadkach |
|opisanych w art. 21 ust. 2 pkt 1, 3 i 4 tego aktu prawnego. Zapis powyższy pozostawał w korelacji z rozwiązaniem ustawowym wskazującym|
|bezwzględne przyczyny pozbawienia uprawnień osób wymienionych w art. 21 ust. 2 pkt 1, 3 i 4 oraz w art. 25 ust. 2 pkt 2. Sąd |
|stwierdził, że w dniu (...) maja 1996r., a więc w dacie, z której pochodzi przedstawione przez skarżącą zaświadczenie, brak było |
|możliwości prawnych do przeprowadzenia wobec jej męża postępowania weryfikacyjnego, kończącego się wydaniem zaświadczenia, co do |
|okoliczności zapisanych nie tylko w art. 25 ust. 2 pkt 2 ale także w w art. 21 ust. 2 pkt 1, 3 i 4 ustawy o kombatantach. Zaświadczenie|
|z dnia (...) maja 1996r. przedstawione przez skarżącą nie dowodzi zatem, by sprawa administracyjna w przedmiocie uprawnień |
|kombatanckich, których przyznania domaga się skarżąca, została już wcześniej prowadzona i przesądzona, a przesłanki skutkujące |
|bezwzględnym pozbawieniem uprawnień kombatanckich zostały zbadane. |
|Odnosząc się natomiast do poglądu wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 23 września 2008r. sygn. |
|akt II SA/Ol 250/08 niepubl. Sąd I instancji stwierdził, że jest to pogląd odosobniony i pozostaje w sprzeczności z dotychczasową |
|linią orzecznictwa. Stwierdzenie bowiem w tym wyroku, że przyznanie uprawnień pochodnych jest wyłącznie potwierdzeniem istnienia |
|uprawnień pierwotnych i nie może być poprzedzone analizą zasadności przyznania uprawnień wtórnych, przeczy tezie uchwały Sądu |
|Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996r. sygn. akt III AZP 32/95 publ. OSNP 1996/15/206, gdzie wskazano, iż uprawnienie pochodne nie może |
|istnieć, jeżeli istnieją przesłanki do pozbawienia prawa pierwotnego. Przeczy także poglądowi wyrażonemu w wyroku Naczelnego Sądu |
|Administracyjnego z dnia 8 marca 2001r. sygn. V SA 1625/00 publ. LEX Nr 79349, gdzie wskazano, iż zachowanie praw pochodnych |
|uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony zachowałby uprawnienia kombatanckie, gdyby żył. |
|Dalej Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest nabycie uprawnień kombatanckich przez męża |
|skarżącej wyłącznie z tytułu walki o utrwalanie władzy ludowej. Udział w tych walkach brał on odbywając służbę wojskową w (...) |
|Brygadzie KBW stacjonującej w L. Powyższe ustalenia organ oparł na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. W szczególności ustaleń |
|tych dokonano na podstawie treści pkt 12 deklaracji ZBoWiD, gdzie E. S. podał, że w okresie od dnia (...) kwietnia 1945 r. do dnia |
|(...) lipca 1947r. pełnił służbę wojskową w jednostce KBW w L. biorąc udział w walkach ze zbrojnym podziemiem, w tym "przeciw bandom |
|NSZ-AK-UPA", zapisach w Książeczce wojskowej zmarłego męża skarżącej świadczących o jego udziale w walkach z Narodowymi Siłami |
|Zbrojnymi oraz z informacji zawartej w piśmie IPN z dnia (...) września 2008 r., z której wynika, że (...) Brygada KBW (w okresie w |
|jakim E. S. pełnił służbę w jej szeregach) brała udział w walkach zbrojnych z Armią Krajową, Narodowymi Siłami Zbrojnymi oraz Ukraińską|
|Powstańczą Armią (UPA). Sąd podkreślił również, że przepis art. 21 ust. 2 ustawy o kombatantach, zawierający taksatywne wyliczenie |
|osób, którym nie przysługują uprawnienia określone w ustawie, chociaż wykazały działalność kombatancką (działalność równorzędną z |
|działalnością kombatancką lub okresy zaliczane do takiej działalności albo fakty powodujące uznanie za osoby podlegające represjom |
|wojennym lub okresu powojennego), wymienia w pkt 4 lit.c osobę, która: "w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję|
|w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli |
|podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz |
|osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej". |
|Po dokonaniu tych ustaleń i dokonaniu wykładni poszczególnych zwrotów zawartych w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach w |
|powołaniu na orzecznictwo, Sąd I instancji stwierdził, że zasadną była konstatacja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów, że E. S.|
|pełniąc służbę w (...) Brygadzie KBW podczas i w związku z nią wykonywał działania operacyjne polegające na zwalczaniu organizacji |
|działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Taki stan faktyczny, w aspekcie przywołanej normy prawnej, wyklucza przyznanie |
|uprawnień kombatanckich wdowie po zmarłym E. S. |
|Sąd wskazał również, że bez znaczenia dla oceny powyższych faktów pozostaje twierdzenie skarżącej, iż jej mąż nie miał wpływu na ruchy |
|jednostek, do których został wcielony. Udział w ramach służby w KBW w walkach z niepodległościowym podziemiem nawet nie w pełni |
|dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej - co było udziałem skarżącego - powodować musi utratę uprawnień kombatanckich ( |
|wyrok NSA z dnia 24 lutego 2006 r., II OSK 536/05, LEX nr 194856, wyrok NSA z dnia 10 lutego 2005 r., OSK 1126/04, LEX nr 165721 wraz z|
|powołanym tam orzecznictwem). W powołaniu na uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r. sygn. K 15/93 (OTK|
|z 1994 r. poz. 4) Sąd podkreślił, że niezaprzeczalną wolą ustawodawcy, wyrażoną w treści art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach było |
|uniemożliwienie uzyskania uprawnień kombatanckich osobom wymienionym w art. 21 ust. 2 , bez względu na inne ich tytuły do uzyskania |
|szczególnych przywilejów kombatanckich. Tytuł do uprawnień kombatanckich, jaki uzyskał E. S. na mocy przepisów obowiązujących do dnia |
|wejścia w życie ustawy o kombatantach został zniweczony poprzez zdarzenia ustalone w toku postępowania wszczętego przez wdowę po nim. |
|Zdarzenie te miały miejsce w latach 1945 - 1947 i zostały zasadnie uznane za zwalczanie przez męża skarżącej polskiego |
|niepodległościowego podziemia. |
|Mając na względzie przedstawiony przez organ materiał dowodowy oceniony przez Sąd I instancji w aspekcie obowiązujących norm prawnych,|
|Sąd ten uznał za słuszne stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, iż brak byłoby podstaw do zachowania uprawnień kombatanckich |
|E. S., gdyby żył. W konsekwencji założenia, że uprawnienia wdowy są pochodną uprawnień pierwotnych jej męża, brak było przeto podstaw |
|do pozytywnego rozpoznania wniosku skarżącej, a w konsekwencji złożonej przez nią skargi . |
| |
|Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł pełnomocnik E. S. zaskarżając go w całości. Wyrokowi |
|temu zarzucono naruszenia prawa materialnego i procesowego, tj. : |
|art. 20 ust. 3, art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. c w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz|
|niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. nr 116, poz. 754 ze zm.) poprzez błędną |
|wykładnię i niewłaściwe ich zastosowanie, w znaczeniu uznania, że skarżąca bez względu na ocenę jej osobistej sytuacji prawnej nie |
|uzyskałaby uprawnień kombatanckich po zmarłym mężu, skoro on sam jako uprawniony nie zachowałby ich gdyby żył, na podstawie dowodów |
|archiwalnych dotyczących jego działalności od kwietnia 1945r. do lipca 1947r. |
|art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 kpa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy w znaczeniu pominięcia w ustaleniach decyzji organu |
|administracyjnego i Sądu historycznie pewnych faktów z życia samego uprawnionego, które dałyby mu podstawę do pozytywnego |
|zweryfikowania swojej działalności kombatanckiej i uwarunkowałoby skarżącej jako wdowie przyznania pochodnych uprawnień kombatanckich |
|także w znaczeniu takim, że nie jest jednolita praktyka w przyznawaniu uprawnień kombatanckich w Kraju w decyzjach Urzędu do Spraw |
|Kombatantów oraz orzecznictwa w Sądach Administracyjnych w tej materii. |
|Podnosząc powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, |
|który wydał orzeczenie. |
|W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że mąż skarżącej do swej śmierci nie był pozbawiony uprawnień kombatanckich przez akty |
|prawne tj. ustawę z dnia 23 października 1975r., ustawę z dnia 24 stycznia 1991r. i nowelizację tej ustawy z dnia 31 lipca 1997r., a |
|przedłożone zaświadczenie z dnia (...) maja 1996r. jest wyrazem zweryfikowania uprawnień męża skarżącej przyznanych przez ZBoWiD. |
|Podniesiono, że z dokumentów archiwalnych wynika fakt, że E. S. był zwykłym żołnierzem wykonującym polecenia przełożonych, które to |
|polecenia zapadały na wyższych szczeblach tej jednostki KBW. Z wykazów działań jednostki KBW przeciwko formacjom tzw. zbrojnego |
|podziemia wynika, że te działania były kierowane nie tylko do AK, NSZ, ale różnym formacjom UPA, różnym ugrupowaniom określanym jako |
|bandy o charakterze rabunkowym, które rzeczywiście działały w całym Kraju, a okres służby wojskowej właśnie przypadał na dużą aktywność|
|tych ugrupowań militarnych określanych jako bandy rabunkowe. Z pisma IPN do Urzędu z dnia (...) września 2008r. wynika, że ta (...) |
|brygada KBW E. S. prowadziła w tym okresie też działalność ochronną i konwojową, a więc nie udział czynny w walkach z określonymi |
|formacjami, nadto sam IPN stwierdza, że w swoich zasobach materiałowych nie udało się wykazać i potwierdzić osobistego udziału E. S. w|
|walkach zbrojnych. Powyższe fakty, w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, podważają ustalenie Sądu orzekającego, że mąż skarżącej |
|zrealizował w ramach swojej służby wojskowej wymagane podstawami materialno - prawnymi przesłanki warunkujące przyjęcie wniosku, że |
|pozbawił się on sam uprawnień kombatanckich. Według wnoszącego skargę kasacyjną zbyt literalna interpretacja podstaw |
|materialno - prawnych uprawnień kombatanckich z ustawy kombatanckiej może prowadzić do rozwiązań krzywdzących samych kombatantów jak|
|i wdów i wdowców po zmarłych kombatantach. Sąd orzekający nie zgłębił wszystkich dowodów i faktów zgromadzonych w sprawie, które |
|podważają ustalenia, iż E. S. będąc członkiem KBW wykonywać musiał zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem |
|organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, co jest ujęte w zasadach orzekania|
|o uprawnieniach ustawy kombatanckiej. W skardze kasacyjnej podniesiono również, że Sąd błędnie zinterpretował wyrok Sądu |
|Najwyższego z dnia 11 grudnia 2002r. w przedmiocie uprawnień wdowy po kombatancie, który to wyrok wskazywał|
|na przeprowadzenie ponownej oceny pierwotnych uprawnień kombatanckich kombatanta i uprawnień wdowy jako |
|pochodnych od statusu męża z uwzględnieniem jej osobistej sytuacji prawnej. Zakładając nawet taką sytuację, ze gdyby E. S. żył i |
|przeszedł pozytywnie weryfikację wedle wskazań ustawy kombatanckiej, to wdowa po nim nie powinna być w innej gorszej sytuacji niż on |
|sam pozostawałby, a przyjmowanie założenia, że ów kombatant do swej śmierci nie był zweryfikowany, nie oznacza jednocześnie tego, że |
|zostałby pozbawiony uprawnień kombatanckich, a wdowa mająca legitymację do uprawnień pochodnych nie powinna mleć przyznanych takich |
|uprawnień. |
|Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje : |
|W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. |
|) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach : 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe |
|zastosowanie ; 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd |
|Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej , bowiem według art. 183 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami |
|administracyjnymi rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod uwagę nieważność postępowania. Związanie |
|Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to |
|konieczność powołania konkretnych przepisów prawa , którym zdaniem skarżącego - uchybił Sąd , uzasadnienia ich naruszenia, a w razie |
|zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo , że wytknięte naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy . |
|W niniejszej sprawie żadna z przesłanek określonych w art. 183 § 2 ustawy procesowej nie wystąpiła, stąd Naczelny Sąd Administracyjny |
|ograniczył rozpoznanie sprawy do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej . |
|Przystępując do oceny wniesionego środka zaskarżenia uznano , iż złożona skarga kasacyjna oraz podniesione w niej zarzuty nie |
|zasługiwały na uwzględnienie. |
|Przede wszystkim w świetle stanu faktycznego i prawnego sprawy bezzasadny jest zarzut naruszenia przepisów art. 20 ust. 3, art. 21 ust.|
|2 pkt. 4 lit. c w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących |
|ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. nr 116, poz. 754 ze zm.) poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe ich |
|zastosowanie. |
|Niewątpliwym pozostaje w rozpoznawanej sprawie to, iż skarżącej odmówiono przyznania uprawnień wdowy po kombatancie na podstawie art. |
|20 ust. 3 w związku z art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących |
|ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 142 z 1997 r. poz. 950 ze zm.) zgodnie z którym uprawnienia kombatanckie, |
|o których mowa w art. 21 ust. 1, nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w |
|aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli |
|podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz |
|osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. |
|Zgodnie z art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych |
|i okresu powojennego, kombatantom i innym osobom uprawnionym przysługują uprawnienia socjalne, które mają również wdowy pozostałe po |
|kombatantach i innych osobach uprawnionych (art. 20 ust. 3 ustawy). Jednolicie przyjmowany jest w tych okolicznościach pogląd, że |
|uprawnienia wdowy mają charakter pochodny, a ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony do nich jej mąż zachowałby|
|je, gdyby żył. |
|Nie ulega jednak wątpliwości, że wdowie przysługuje jej własne uprawnienie, którego przesłanką jest "bycie wdową po kombatancie", |
|dlatego też, uprawnienia wdów po kombatantach, jakkolwiek pochodne od statusu mężów, powinny być oceniane w odniesieniu do ich |
|osobistej sytuacji prawnej. Analiza ustawy o kombatantach przemawia za przyjęciem poglądu, że przy uprawnieniach pochodnych niezbędne |
|jest ustalenie, iż zmarły kombatant zachowałby uprawnienia kombatanckie, gdyby żył. Jeżeli więc wdowa po kombatancie występuje z |
|wnioskiem o przyznanie jej uprawnień dla wdów po kombatantach konieczna jest ponowna ocena uprawnień kombatanckich jej męża. Nie jest |
|to postępowanie weryfikacyjne w stosunku do osoby zmarłej, lecz ustalenie przesłanki rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie uprawnień |
|przysługujących wdowie. |
|Z analizy akt przedmiotowej sprawy w sposób niesporny wynika, iż zmarły E. S. uzyskał uprawnienia kombatanckie w byłym Związku |
|Bojowników o Wolność i Demokrację (ZBoWiD) orzeczeniem z dnia (...) sierpnia 1977r. Podstawę przyznania tych uprawnień stanowiła |
|walka o utrwalanie władzy ludowej, w okresie od maja 1945 r. do lipca 1947r., kiedy pełnił on służbę wojskową w (...) Brygadzie KBW. |
|Fakt ten znajduje potwierdzenie w osobistej deklaracji, którą E. S. złożył w ZBoWiD. W jej pkt 12 podał, że w okresie od dnia (...) |
|kwietnia 1945r. do dnia (...) lipca 1947r. pełnił służbę wojskową w jednostce KBW w L. biorąc udział w walkach ze zbrojnym podziemiem, |
|w tym "przeciw bandom NSZ-AK-UPA". Również w Książeczce wojskowej E. S. zamieszczony jest wpis o jego udziale w walkach z Narodowymi |
|Siłami Zbrojnymi. Z kolei z treści pisma IPN z dnia (...) września 2008r. wynika, że (...) Brygada KBW (w okresie w jakim mąż skarżącej|
|pełnił służbę w jej szeregach) brała udział w walkach zbrojnych z Armią Krajową, Narodowymi Siłami Zbrojnymi oraz UPA. |
|Za prawidłowe należy zatem uznać ustalenia dokonane w postępowaniu administracyjnym oraz przez Sąd pierwszej instancji, iż E. S. pełnił|
|służbę wojskową w formacji wojskowej (...) Korpusu Bezpieczeństwa Publicznego (KBW), co zasadnie zostało zakwalifikowane jako stan |
|przewidziany w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy. |
|Służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, wykonywanie podczas i w |
|związku z tą działalnością zadań operacyjnych i śledczych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na |
|rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiła również podstawę do wydania decyzji pozbawienia uprawnień |
|kombatanckich i to niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. KBW był wojskowo-policyjną formacją zbrojną Resortu |
|Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i |
|niemieckimi. Pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" oznaczało wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w resorcie Bezpieczeństwa|
|Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych (por. |
|uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 1992 r., II UZP 7/91, OSNA APU 1992, z. 10, poz. 174 oraz orzeczenie Trybunału|
|Konstytucyjnego z 15 lutego 1994 r., sygn. akt T 15/93, OTK 1994, z. 1, poz. 4). Są zatem podstawy do wniosku, że KBW był jednostką |
|aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej. Trafnie też |
|uznał Sąd pierwszej instancji, że zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy należy |
|interpretować oddzielnie, ten kierunek w orzecznictwie NSA został wyraźnie zaznaczony (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 10 lutego |
|2005 r., sygn. akt OSK 1126/04 oraz powołane tam orzecznictwo). NSA niejednokrotnie przyjmował, iż na podstawie art. 21 ust. 2 pkt 4 |
|lit. c ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich nie tylko osoby wykonujące zadania śledcze, ale i zadania operacyjne bezpośrednio |
|związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Udział w |
|ramach służby w KBW w walkach z niepodległościowym podziemiem, nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej |
|powodował utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. |
|Bez znaczenia dla oceny tych obligatoryjnych przesłanek utraty uprawnień kombatanckich pozostaje też podnoszona w skardze okoliczność, |
|że formacja KBW wykonywała również działania operacyjne polegające na przywracaniu ładu i porządku, ochronie osób i mienia. |
|Uprawnienia kombatanckie są szczególnym wyróżnieniem za zasługi dla Polski, zatem przyznanie tychże uprawnień (ich zachowanie) musi |
|mieć za podstawę albo działalność , z którą ustawa o kombatantach łączy te uprawnienia bądź też być ofiarą w miejscach i z przyczyn |
|określonych w tej ustawie. |
|Skoro zatem mężowi skarżącej przyznane zostały uprawnienia kombatanckie na podstawie przepisów prawnych wcześniej obowiązujących, a |
|omawiana ustawa z dnia 24 kwietnia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu |
|powojennego ( tj. Dz. U. Nr 42 , poz. 371 ze zm. ) nie uznaje za działalność kombatancką lub z nią równorzędną utrwalania władzy |
|ludowej w ramach aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Służby Bezpieczeństwa lub Informacji |
|Wojskowej , to w świetle art. 21 ust. 2 pkt.4 lit. c oraz art. 25 ust 2 pkt. 2 w związku z art. 20 ust. 3 tej ustawy wystąpiły |
|przesłanki do odmowy przyznania skarżącej uprawnień wdowy po kombatancie w oparciu o tę podstawę materialno prawną, albowiem gdyby |
|zmarły kombatant żył to niewątpliwie w okolicznościach tej sprawy nie mógłby zachować tych uprawnień kombatanckich, gdyż sam fakt |
|takiej służby powoduje pozbawienie uprawnień kombatanckich na podstawie przepisu art. 25 ust. 2 pkt. 1 lit. a ustawy. |
|Zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawidłowo zastosował te przepisy i oddalił skargę strony albowiem zasadnie przyjął na|
|podstawie materiału dowodowego , iż zmarły mąż skarżącej uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej |
|w okresie od maja 1945 r. do lipca 1947r., kiedy pełnił on służbę wojskową w (...) Brygadzie KBW, spełniając tym samym przesłankę z |
|art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. c ustawy o kombatantach. |
|Sąd I instancji dokonał również prawidłowej oceny dotyczącej braku mocy wiążącej zaświadczenia z dnia (...) maja 1996r. zawierającego |
|adnotację o potwierdzeniu uprawnień przyznanych przez ZBoWiD |
|Dotychczasowe wywody uprawniają wniosek, iż zaskarżony skargą kasacyjną wyrok Sądu pierwszej instancji nie został wydany z naruszeniem |
|prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Trafność orzeczenia Sądu uzasadniało prawidłowe |
|zastosowanie przepisu art. 20 ust. 3 w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c powołanej na początku ustawy. |
|Sąd pierwszej instancji zasadnie również wskazał, że powoływany przez skarżącą wyrok WSA w Olsztynie z dnia 23 września 2008r. sygn. |
|akt II SA/Ol zawiera stanowisko odosobnione, sprzeczne z wskazaną w tezie uchwały SN z dnia 25 stycznia 1996r. sygn. akt III AZP |
|32/95 i wielokrotnie akceptowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnią przepisu art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach wskazującą,|
|że uprawnienia wdowy mają charakter pochodny, a ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony do nich jej mąż |
|zachowałby je, gdyby żył. |
|Ponadto pełnomocnik skarżącej wskazując na naruszenie prawa procesowego zarzucił wyrokowi Sądu I instancji naruszenie art.7, 77, |
|oraz 107 § 1 kpa . Jednakże zarzut ten jest także nieusprawiedliwiony . |
|Skarżący zarzut ten uzasadnia "pominięciem w ustaleniach decyzji organu administracyjnego i Sądu historycznie pewnych faktów z życia |
|samego uprawnionego, które dałyby mu podstawę pozytywnego zweryfikowania swojej działalności kombatanckiej". |
|Z art. 133 p.p.s.a. wynika, że sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub |
|podjęcia zaskarżonej czynności, a wynikającego z akt sprawy. Ma zatem obowiązek ocenić, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym |
|materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego, jaki stan faktyczny sprawy|
|wynika z akt sprawy i czy w świetle istniejącego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy jest zgodne z |
|obowiązującym prawem. Mówiąc innymi słowy sąd administracyjny bada, czy ustalenia faktyczne dokonane w postępowaniu przed organami |
|administracyjnymi, odpowiadają prawu – por. wyr. NSA z 23 stycznia 2007 r., II FSK 72/06, ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 31. Jak zostało |
|wcześniej wykazane, Sąd I instancji dopełnił tych obowiązków. Jego ocena, że organ prawidłowo ustalił stan faktyczny i wyjaśnił |
|okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie uprawnień dla wdowy po kombatancie znajduje bowiem uzasadnienie w aktach|
|sprawy. Sąd pierwszej instancji odniósł się też w uzasadnieniu wyroku szczegółowo do przeprowadzonego przez Kierownika Urzędu do Spraw |
|Kombatantów i Osób Represjonowanych postępowania administracyjnego. Tym samym należało uznać, że zarzut naruszenia art. 77 jak |
|również art. 7 i 107 § 1 kpa jest nietrafny. |
|Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził , iż zarzuty skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie jako nieusprawiedliwione|
|nie zasługiwały na uwzględnienie. |
| |
|Zważywszy zatem , że skarga nie ma uzasadnionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o |
|postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej |