II OSK 1822/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej M. sp. z o.o. od wyroku WSA w Gdańsku, który oddalił skargę spółki na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego wstrzymujące roboty budowlane. Spółka realizowała budowę budynków na działce nr [...] w [...] bez wymaganego pozwolenia na budowę, powołując się na art. 12 specustawy covidowej, który wyłączał stosowanie przepisów Prawa budowlanego do inwestycji związanych z przeciwdziałaniem COVID-19. Organy nadzoru budowlanego uznały, że inwestycja nie spełniała warunku związku z przeciwdziałaniem pandemii, a jej charakter był komercyjny i turystyczno-rekreacyjny, co uzasadniało zastosowanie art. 48 Prawa budowlanego i wstrzymanie robót. WSA w Gdańsku przychylił się do stanowiska organów, podkreślając, że art. 12 specustawy wymagał bezpośredniego i wyłącznego związku z walką z pandemią, a nie jedynie pośredniego lub uzupełniającego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 kwietnia 2025 r. oddalił skargę kasacyjną, podzielając argumentację WSA. Sąd wskazał, że art. 12 specustawy nie wyłączał kompetencji organów nadzoru budowlanego do kontroli zgodności inwestycji z prawem, a sama inwestycja, ze względu na jej charakter (budynek mieszkalny jednorodzinny, potencjalnie turystyczny), nie mogła być uznana za służącą przeciwdziałaniu COVID-19. Sąd podkreślił, że przepisy specustawy miały charakter czasowy i wymagały ścisłej wykładni, a powołanie się na nie musiało być poparte realnym związkiem z walką z pandemią, a nie jedynie pretekstem do obejścia przepisów Prawa budowlanego. Dodatkowo, NSA odniósł się do prawomocnego wyroku skazującego Prezesa spółki za popełnienie przestępstwa związanego z tą inwestycją, co potwierdzało naruszenie przepisów prawa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 12 specustawy covidowej i jego zastosowanie w kontekście budownictwa, zasady kontroli organów nadzoru budowlanego nad inwestycjami realizowanymi w oparciu o przepisy szczególne, granice stosowania przepisów o samowoli budowlanej.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z pandemią COVID-19 i specustawą, która straciła moc. Jednak zasady interpretacji przepisów szczególnych i kontroli administracyjnej pozostają aktualne.
Zagadnienia prawne (3)
Czy budowa obiektu budowlanego, który ma potencjalnie służyć celom turystyczno-rekreacyjnym, może być uznana za realizowaną "w związku z przeciwdziałaniem COVID-19" w rozumieniu art. 12 specustawy covidowej, co wyłączałoby stosowanie przepisów Prawa budowlanego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, budowa obiektu o charakterze turystyczno-rekreacyjnym, nawet z dodatkowym wyposażeniem medycznym, nie może być uznana za realizowaną "w związku z przeciwdziałaniem COVID-19" w rozumieniu art. 12 specustawy. Taki związek musi być bezpośredni i wyłączny, a nie jedynie pośredni lub stanowiący pretekst do obejścia przepisów Prawa budowlanego.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że art. 12 specustawy wymagał ścisłej wykładni i miał na celu umożliwienie szybkich, doraźnych działań związanych z walką z pandemią. Inwestycja o charakterze komercyjnym, realizowana na terenie przeznaczonym pod zieleń, nie spełniała tego kryterium. Powołanie się na specustawę było jedynie pretekstem do obejścia przepisów Prawa budowlanego.
Czy art. 12 specustawy covidowej wyłącza kompetencje organów nadzoru budowlanego do kontroli inwestycji prowadzonych na podstawie tego przepisu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 12 specustawy nie wyłącza ustawowych kompetencji organów nadzoru budowlanego do kontroli zgodności zamierzenia inwestycyjnego z przepisami prawa, w tym do weryfikacji, czy inwestycja faktycznie pozostaje w związku z przeciwdziałaniem COVID-19.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że organy nadzoru budowlanego są właściwe do badania, czy związek inwestycji z przeciwdziałaniem COVID-19 rzeczywiście zachodzi. Jeśli taki związek nie istnieje, wówczas stosuje się przepisy Prawa budowlanego.
Czy rozpoznanie sprawy przez WSA na posiedzeniu niejawnym, mimo wniosku strony o rozprawę, narusza prawo do jawnego rozpoznania sprawy (art. 45 Konstytucji RP)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 3 p.p.s.a.) jest dopuszczalne i nie jest uzależnione od woli skarżącego. Nawet złożenie wniosku o rozprawę nie pozbawia sądu tego uprawnienia, a strona nie doznaje ograniczeń w składaniu wyjaśnień na piśmie.
Uzasadnienie
Sąd wyjaśnił, że tryb uproszczony jest przewidziany dla określonych kategorii postanowień i nie wymaga zgody strony. Charakter sprawy, poza spornym zagadnieniem prawnym, był zasadniczo jednoznaczny, co nie wymagało prezentacji ustnej.
Przepisy (19)
Główne
specustawa covidowa art. 12 § 1 i 2
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Przepis ten wyłącza stosowanie Prawa budowlanego i ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym do inwestycji związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, pod warunkiem, że taki związek faktycznie istnieje i jest bezpośredni. Nie wyłącza on jednak kompetencji organów nadzoru budowlanego do kontroli.
Prawo budowlane art. 48 § 1 i 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Reguluje procedurę wstrzymania robót budowlanych i możliwości ich legalizacji w przypadku budowy bez wymaganego pozwolenia.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
specustawa covidowa art. 2 § 1 i 2
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Definiuje COVID-19 oraz pojęcie "przeciwdziałania COVID-19" jako wszelkie czynności związane ze zwalczaniem zakażenia, zapobieganiem rozprzestrzenianiu się, profilaktyką oraz zwalczaniem skutków, w tym społeczno-gospodarczych.
specustawa covidowa art. 36 § 1
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Przepis art. 12 specustawy utracił moc po upływie 180 dni od dnia wejścia w życie ustawy, tj. z końcem 4 września 2020 r.
Prawo budowlane art. 80 § 2 pkt 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 83 § 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
k.p.a. art. 138 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 144
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 119 § pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym (na posiedzeniu niejawnym) przez WSA, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie.
p.p.s.a. art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymagania dotyczące uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego.
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 176 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.
Konstytucja RP art. 45 § 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do jawnego rozpoznania sprawy.
k.k. art. 188
Kodeks karny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Budowa nie miała bezpośredniego związku z przeciwdziałaniem COVID-19, co wyłączało zastosowanie art. 12 specustawy. • Organy nadzoru budowlanego były właściwe do kontroli inwestycji pod kątem zgodności z prawem, w tym weryfikacji związku z przeciwdziałaniem COVID-19. • Inwestycja miała charakter komercyjny i turystyczno-rekreacyjny, a nie doraźny i związany z walką z pandemią. • Powołanie się na specustawę było pretekstem do obejścia przepisów Prawa budowlanego. • Rozpoznanie sprawy przez WSA na posiedzeniu niejawnym było zgodne z prawem.
Odrzucone argumenty
Art. 12 specustawy covidowej wyłączał stosowanie przepisów Prawa budowlanego i kompetencje organów nadzoru budowlanego. • Budowa była realizowana w związku z przeciwdziałaniem COVID-19 (np. poprzez możliwość rekonwalescencji, wyposażenie medyczne). • Przepis art. 12 specustawy miał zastosowanie do budów rozpoczętych i kontynuowanych po jego utracie mocy. • WSA naruszył prawo do jawnego rozpoznania sprawy, rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym. • Uzasadnienie wyroku WSA było wadliwe (art. 141 § 4 p.p.s.a.). • Organy administracji naruszyły zasadę zaufania do władzy publicznej (postanowienie PINB z 28.10.2020 r.).
Godne uwagi sformułowania
Powołanie się przez Spółkę na przepis art. 12 specustawy odczytywać należy jedynie jako pretekst do realizacji tej inwestycji, która w normalnych warunkach nie była dopuszczalna. • Taka interpretacja, za którą opowiada się także skarżąca kasacyjnie, prowadziłaby do nieuzasadnionej samowoli inwestycyjnej. • Celem stosowania nadzwyczajnych wyłączeń ze sformalizowanej procedury inwestycyjnej określonych w art. 12 ustawy covidowej było niewątpliwie odformalizowanie procesu budowlanego i szybkie działania doraźne umożliwiające powstanie infrastruktury do przeciwdziałania epidemii. • Interpretowanie tak skonstruowanego przepisu podlegać winno ścisłej i niezwykle rygorystycznej wykładni.
Skład orzekający
Małgorzata Miron
przewodniczący sprawozdawca
Zdzisław Kostka
sędzia
Grzegorz Antas
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 12 specustawy covidowej i jego zastosowanie w kontekście budownictwa, zasady kontroli organów nadzoru budowlanego nad inwestycjami realizowanymi w oparciu o przepisy szczególne, granice stosowania przepisów o samowoli budowlanej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z pandemią COVID-19 i specustawą, która straciła moc. Jednak zasady interpretacji przepisów szczególnych i kontroli administracyjnej pozostają aktualne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kontrowersyjnego wykorzystania specustawy covidowej do budowy obiektu o charakterze turystycznym, co pokazuje, jak przepisy nadzwyczajne mogą być nadużywane. Pokazuje to również rolę sądów administracyjnych w kontroli działań administracji i interpretacji przepisów.
“Czy specustawa covidowa pozwalała na budowę domków letniskowych? NSA rozwiewa wątpliwości.”
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.