II OSK 1819/22

II OSK 1819/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Szymańska
Jerzy Stankowski
Marzenna Linska - Wawrzon /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II SA/Ol 221/22 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2022-05-24
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1065
§ 13 ust. 1 pkt 2 i § 60 ust. 1
Rozporządzenie Miniistra Infrastruktury  z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich  usytuowanie - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 2351
art. 35 ust. 1 pkt 3, art. 5 ust. 1 pkt 9 ,
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska - Wawrzon (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stankowski sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant starszy asystent sędziego Julia Słomińska po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. Spółka Jawna z siedzibą w E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 221/22 w sprawie ze skargi G. Spółka Jawna z siedzibą w E. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 10 stycznia 2022 r. nr WIN-II.7840.4.134.2021 w przedmiocie pozwolenia na budowę 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od G. Spółka Jawna z siedzibą w E. na rzecz Wojewody Warmińsko-Mazurskiego kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 24 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 221/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.), oddalił skargę G. z siedzibą w E. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 10 stycznia 2022 roku nr WIN-II.7840.4.134.2021 w przedmiocie pozwolenia na budowę.
G. z siedzibą w E. złożyła skargę kasacyjną, którą zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji:
1) w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. istotne naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności:
a) art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. i 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77, art. 80, a także art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego polegające niedostrzeżeniu błędów organów obu instancji, które sprowadzały się do niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji całkowite pominięcie wpływu inwestycji R. Sp. J. na uprawnienia i interesy skarżącego w kontekście prawidłowego nasłonecznienia lokali skarżącego w powstającym na działce sąsiedniej budynku, a także niewystarczające nasłonecznienie lokali mieszkalnych w inwestycji R. Sp. j.
b) art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. i 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. oraz art. 3 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) przez poczynienie przez Sąd własnych ustaleń faktycznych, które nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym w zakresie w jakim Sąd błędnie ustalił, że dokumenty w postaci analiz zacieniania przygotowane przez architekta i złożone przez Skarżącego w toku postępowania administracyjnego - przy piśmie z dnia 16.08.2021 r. dotyczą projektu budowalnego Inwestora — R. Sp. j. sprzed zmiany tego projektu złożonej 20 lipca 2021 r.
c) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zakresie w jakim sąd nie wyjaśnia podstaw postawionej istotnej dla sprawy tezy, że z projektu budowalnego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że G. Sp. j. po uzyskaniu stosownych pozwoleń, będzie mógł realizować swoja inwestycje w rozpoczętym kształcie.".
2) z ostrożności na wypadek nieuwzględnienia zarzutu z pkt 1 zarzucono w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, przez niewłaściwe zastosowanie:
a) art. 35 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowalne (dalej: Prawo budowlane) w związku z § 13 ust. 1 pkt 2 i § 60 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (dalej: Rozporządzenie z 12 kwietnia 2002 r.), przez zaakceptowanie przez Sąd błędnego rozstrzygnięcia organów administracji publicznej, które zatwierdziły projekt budowalny i udzieliły R. Sp. pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego wielorodzinnego z garażem podziemnym o powierzchni zabudowy 1166,02 m2 oraz powierzchni użytkowej 4741,12 m2 (58 lokali) i kubaturze 22990,28 m2 oraz czterech murów oporowych zlokalizowanego na działce nr ... położonego w obrębie [...], który nie spełnia warunków technicznych wymaganych dla przedmiotowej inwestycji w kwestii jej prawidłowego nasłonecznienia,
b) art. 5 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowalne w związku z § 13 ust. 1 pkt 2 i § 60 ust. 1 Rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r. przez zaakceptowanie błędnego rozstrzygnięcia organów administracji publicznej, które zatwierdziły projekt budowalny i udzieliły R. Sp. j. pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego wielorodzinnego z garażem podziemnym o powierzchni zabudowy 1166,02 m2 oraz powierzchni użytkowej 4741,12 m2 (58 lokali) i kubaturze 22990,28 m2 oraz czterech murów oporowych zlokalizowanego na działce nr ... położonego w obrębie [...], którego realizacja doprowadzi do naruszenia uzasadnionych interesów skarżącego tj. uniemożliwi prawidłowe nasłonecznienie niektórych lokali w powstającym na działce sąsiadującej z planowaną inwestycją budynku wielorodzinnym.
Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną R. sp.j. z siedzibą w E. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zd. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji. Stan faktyczny i prawny sprawy rozstrzygniętej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawiony został w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu.
Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia art. 5 ust 1 pkt 9 Prawa budowlanego w związku z przepisami § 13 ust. 1 pkt 2 i § 60 ust. 1 Rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r., bowiem z wykładnią wymienionych przepisów wiąże się istota wszystkich zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej.
Mianowicie zdaniem skarżącej Spółki w rozpoznawanej sprawie wadliwie została oceniona kwestia wpływu przedmiotowego budynku na realizację inwestycji rozpoczętej na jej nieruchomości w zakresie nasłonecznienia lokali mieszkalnych. Przypomnieć przy tym należy, że kontrolowane przez Sąd Wojewódzki decyzje wydane zostały w czasie gdy skarżąca Spółka G. rozpoczęła budowę budynku mieszkalnego wielorodzinnego z garażem na działce ew. nr ... na podstawie pozwolenia na budowę, wycofanego z obrotu prawnego decyzją ostateczną, będącą przedmiotem odrębnego postępowania sądowoadministracyjnego.
Dlatego spornym zagadnieniem stało się to, w jakim zakresie organ architektoniczno-budowlany powinien uwzględnić realizowaną inwestycję skarżącej Spółki przy rozpoznawaniu wniosku Spółki R., która zaprojektowała budowę budynku mieszkaniowego wielorodzinnego z garażem na działce ew. nr ...
Rozstrzygając sporne zagadnienie Sąd Wojewódzki kierował się właściwym rozumieniem art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Wskazał bowiem, że równa ochrona prawa własności, w tym prawa do zabudowania nieruchomości, wymaga aby organ w sprawie pozwolenia na budowę przestrzegał zachowania symetrii w oddziaływaniu inwestycji na sąsiednie nieruchomości, tak by ich właściciele mogli realizować swoje przedsięwzięcia budowlane w sposób optymalny.
W szczególności Sąd Wojewódzki zaznaczył trafnie, że inwestor, który pierwszy zabuduje swoją działkę nie ma z tego tylko tytułu dodatkowych, większych uprawnień.
Zaznaczyć należy, że stanowisko zaprezentowane przez Sąd Wojewódzki ma oparcie w ukształtowanej linii orzeczniczej, w ramach której przyjęto, że poszanowanie interesów osób trzecich polega na umożliwieniu tym podmiotom skorzystania z prawa zabudowy w takim zakresie, w jakim przysługuje ono inwestorowi. Wiąże się to z potrzebą dokonywania wyważenia interesów inwestora i właścicieli sąsiednich działek, co wymaga uwzględnienia istniejącej zabudowy oraz możliwości zabudowy działek w przyszłości (por. wyroki NSA z dnia: 14 września 2006 r. II OSK 1090/05, 25 czerwca 2009 r. II OSK 1277/08, 17 kwietnia 2014 r. II OSK 2816/12, 23 lipca 2015 r. II OSK 3090/13, 23 czerwca 2021 r. II OSK 2738/18, 24 sierpnia 2022 r. II OSK 2803/19).
Również w piśmiennictwie wskazano, że w myśl konstytucyjnej zasady równej dla wszystkich ochrony własności, każdy właściciel działki budowlanej ma prawo dokonać budowy w taki sposób, by nie utrudniać właścicielom nieruchomości sąsiednich takich samych działań w stosownym, wybranym przez nich czasie.
Zakres dysponowania nieruchomością na cele budowlane nie może być rozumiany w taki sposób, w wyniku którego dochodziłoby do znacznych utrudnień czy wręcz uniemożliwienia zabudowy na działkach sąsiednich (por. Prawo budowlane. Komentarz pod red. M. Wierzbowskiego, A. Plucińskiej-Filipowicz, LEX a Wolters Kluwer business. Warszawa 2014, s. 66 i powołane tam orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego).
W szczególności Skład orzekający zgadza się z wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem, zgodnie z którym projektowana inwestycja powinna być sprawdzana pod kątem zacienienia (przesłaniania) potencjalnej zabudowy mogącej powstać na sąsiedniej działce budowlanej (zob. wyroki NSA z dnia: 19 grudnia 1991 r. IV SA 1129/91, 25 czerwca 2009 r. II OSK 1277/08, 28 lutego 2017 r. II OSK 1629/15, 10 lipca 2019 r. II OSK 2207/17, 23 czerwca 2021 r. II OSK 2738/18, 27 kwietnia 2023 r. II OSK 1259/22).
Jak trafnie zaznaczono w wyroku NSA z 27 kwietnia 2023 r. II OSK 1259/22, dane przestawione w projekcie zagospodarowania działki lub terenu – stosownie do art. 34 ust. 3 pkt 1 lit. d) Prawa budowlanego – mają istotne znaczenie dla wyznaczenia obszaru oddziaływania obiektu, co przekłada się na ochronę interesów osób trzecich, przewidzianą w art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego.
Naczelny Sąd Administracyjny w wymienionym wyroku stwierdził zwłaszcza, że zasada poszanowania interesów osób trzecich w sposób nieunikniony wiąże się z określonymi ograniczeniami w zakresie parametrów i usytuowania projektowanego obiektu budowlanego, o ile te ograniczenia są niezbędne do ochrony zabudowy na działkach sąsiednich, zarówno istniejącej, jak też projektowanej.
Podzielając taki kierunek interpretacji art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego należało na gruncie niniejszej sprawy przyjąć, że organy obu instancji miały obowiązek – w związku z przepisami art. 35 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego oraz § 13 i § 60 Rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r. – sprawdzić zachowanie wymogów dotyczących nasłonecznienia pomieszczeń w budynku projektowanym i rozpoczętym na działce sąsiedniej, należącej do skarżącej Spółki.
Jednocześnie zasadnie zauważył Sąd Wojewódzki, że skarżąca nie mogła oczekiwać, że Spółka R. zaprojektuje usytuowanie własnego budynku w odległości umożliwiającej wybudowanie skarżącej zaprojektowanego budynku, skoro wcześniej planując swoją inwestycję nie brała pod uwagę jakiegokolwiek zacienienia czy przesłaniania na działce sąsiedniej nr. ew. ....
Trafnie w uzasadnieniu wyroku Sąd zaznaczył, że o ile skarżąca swój budynek zaprojektowała w odległości od 4 do 4,80m od granicy z działką nr ..., to inwestor zaprojektował przedmiotowy budynek na działce nr ... w odległości od 10,34 m do 13,42m od wspólnej granicy oraz obniżył część budynku o jedną kondygnację w celu spełnienia m.in. wymogów nasłonecznienia budynku realizowanego na sąsiedniej działce.
Zgodzić się należało z wnioskowaniem Sądu, że organy orzekające w niniejszej sprawie nie miały obowiązku uwzględnienia maksymalnych gabarytów zaprojektowanego przez skarżącą budynku (V kondygnacji), lecz wystarczające było wykonanie analizy nasłonecznienia względem niższego budynku (IV kondygnacje).
Po pierwsze, w czasie rozpoznania sprawy pozwolenie na budowę udzielone skarżącej było usunięte z obrotu prawnego.
Po drugie, organ architektoniczno-budowlany miał obowiązek zweryfikować projekt budowlany pod kątem nasłonecznienia (zacienienia) przyszłej zabudowy skarżącej, stosownie do zasady stwarzającej wyrównane szanse w zagospodarowaniu obu sąsiednich nieruchomości.
Wobec powyższego całkowicie mylne okazało się przyjęte w skardze kasacyjnej założenie, że projekt budowlany przedmiotowej inwestycji powinien być dostosowany w pełni do pierwotnej koncepcji zabudowy działki skarżącej.
W konsekwencji chybiony okazał się zarzut dotyczący naruszenia art. 141 § 4, art. 151, 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. (pkt 1a) skargi kasacyjnej).
Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut skargi kasacyjnej, w którym podniesiono naruszenie art. 35 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego w zw. z § 13 ust. 1 pkt 2 i § 60 ust. 1 Rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r.
Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej organy obu instancji prawidłowo oceniły sporządzoną przez uprawionych projektantów analizę czasu nasłonecznienia i zacienienia działek sąsiadujących z zaprojektowanym budynkiem.
Z ustaleń przedstawionych w uzasadnieniach decyzji wynika, że w analizie uwzględniono budynek IV kondygnacyjny usytuowany na działce nr ... w odległości 4m od granicy i wykazano zachowanie wymogów co do jego nasłonecznienia. Co istotne, skarżąca w toku postępowania nie przedstawiła dokumentacji podważającej wnioski z analizy zawartej w przedmiotowym projekcie budowlanym.
Złożone bowiem przez skarżącą analizy odnoszą się do nasłonecznienia (zacienienia) budynku inwestora, a nie budynku skarżącej na działce nr. .... Tymczasem w niniejszej sprawie organy sprawdzały odziaływanie przedmiotowej inwestycji na zabudowę nieruchomości sąsiednich, a nie odwrotnie. Zarówno organy, jak też Sąd Wojewódzki nie miały podstaw by negować zawarte w analizie dane i wyliczenia, dokonane przez osoby dysponujące fachową wiedzą i wymaganymi uprawnieniami budowlanymi.
W związku z regulacją art. 35 ust. 1 pkt 3 i pkt 4 Prawa budowlanego w orzecznictwie przyjmuje się, że organ zasadniczo nie ma uprawnienia do merytorycznego badania zgodności projektu architektoniczno-budowlanego z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi w zakresie określonym w art. 5 Prawa budowlanego (por. wyroki NSA z dnia 3 lutego 2017 r. II OSK 1323/15, 17 maja 2023 r. II OSK 1616/20).
W niniejszej spawie organy obu instancji zadały w sposób właściwy kompletność dokumentacji projektowej, a zwłaszcza kwestię odziaływania przedmiotowej inwestycji pod kątem zachowania wymogów z art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego.
Brak było natomiast podstaw do tego, aby organy zakwestionowały oświadczenie projektantów co do zgodności dokumentacji projektowej z obowiązującymi przepisami i wiedzą techniczną (art. 20 ust. 2 Prawa budowlanego).
W takim stanie sprawy uprawnione było wnioskowanie Sądu Wojewódzkiego co do spełnienia wymogów przewidzianych w § 13, § 57 i § 60 Rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r.
Wprawdzie Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku błędnie stwierdził, że analiza nasłonecznienia i zacienienia złożona przez skarżącą nie uwzględniała zmian wprowadzonych do projektu przedmiotowej inwestycji, jednak nie miało to istotnego znaczenia. Jak zaznaczono już wyżej, dokument złożony przez skarżącą nie zawierał analizy odziaływania budynku zaprojektowanego na działce ..., a ta okoliczność była badana w niniejszej sprawie. W efekcie, chociaż zarzut z punktu 1b) skargi kasacyjnej okazał się trafny, to pozostał bez wpływu na wynik sprawy.
Bezzasadny okazał się przy tym zarzut z punktu 1c) skargi kasacyjnej, gdyż Sąd Wojewódzki opierając się na zgromadzonym w aktach materiale dowodowym oraz ustaleniach przedstawionych w kontrolowanych decyzjach, słusznie wywiódł, że skarżąca – po uzyskaniu stosownych pozwoleń – będzie mogła realizować swoją inwestycję w rozpoczętym kształcie.
Zaznaczyć jednak trzeba, że Sąd Wojewódzki jednocześnie zawarł w uzasadnieniu wyroku zastrzeżenia o konieczności dostosowania przez skarżącą własnego projektu do warunków przedmiotowej inwestycji.
Ponadto zasadnie Sąd Wojewódzki stwierdził, że organy rozpoznając niniejszą sprawę dokonały prawidłowej oceny inwestycji, ważąc interesy spornych stron.
Z tych wszystkich względów nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty z punktów 2 a) i b) skargi kasacyjnej.
W konsekwencji orzeczono o oddaleniu skargi kasacyjnej, zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a.
-----------------------
8