II OSK 1811/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-08-28
NSAAdministracyjneWysokansa
wznowienie postępowaniaKodeks postępowania administracyjnegoprzestępstwopodrobienie podpisówwyrok uniewinniającypozwolenie na budowęsąd administracyjnyskarżącyorgan administracji

NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że wyroki uniewinniające w postępowaniu karnym nie stanowią podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a.

Skarżący domagał się wznowienia postępowania administracyjnego dotyczącego pozwolenia na budowę, powołując się na przestępstwo polegające na podrobieniu podpisów na dokumentach. Sądy karne wydały wyroki uniewinniające, nie ustalając sprawcy ani winy. WSA i NSA uznały, że wyroki uniewinniające nie spełniają przesłanki 'wydania decyzji w wyniku przestępstwa' z art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a., co skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku WSA w Poznaniu, który oddalił skargę na decyzję Wojewody Wielkopolskiego odmawiającą uchylenia decyzji o pozwoleniu na budowę. Podstawą wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego było twierdzenie o wydaniu decyzji w wyniku przestępstwa (art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a.), związanego z podrobieniem podpisów na dokumentach dotyczących odbioru zawiadomienia o wszczęciu postępowania i samej decyzji. Sądy karne wydały wyroki uniewinniające, nie ustalając sprawcy ani winy. WSA uznał, że podrobienie podpisów na potwierdzeniach odbioru lub upoważnieniach do odbioru decyzji nie stanowi podstawy do wznowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a., a mogłoby być rozpatrywane w ramach art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., który nie został wskazany we wniosku. NSA podzielił to stanowisko, podkreślając, że pojęcie 'przestępstwa' w art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a. należy rozumieć ściśle, zgodnie z Kodeksem karnym, co wymaga ustalenia winy i społecznej szkodliwości czynu. Wyroki uniewinniające nie spełniają tej przesłanki, a organ administracji nie może samodzielnie ustalać popełnienia przestępstwa. NSA oddalił skargę kasacyjną, nie znajdując podstaw do przedstawienia zagadnienia prawnego składowi siedmiu sędziów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, wyrok uniewinniający nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a., ponieważ pojęcie 'przestępstwa' należy rozumieć ściśle, zgodnie z Kodeksem karnym, co wymaga ustalenia winy i społecznej szkodliwości czynu.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że pojęcie przestępstwa w art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a. należy rozumieć wąsko, jako czyn zabroniony, karalny i zawiniony. Wyroki uniewinniające, które nie ustalają sprawcy ani winy, nie spełniają tej przesłanki. Organ administracji nie jest uprawniony do samodzielnego ustalania popełnienia przestępstwa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (7)

Główne

K.p.a. art. 145 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Pojęcie 'przestępstwa' należy rozumieć ściśle, zgodnie z Kodeksem karnym, co wymaga ustalenia winy i społecznej szkodliwości czynu. Wyroki uniewinniające nie spełniają tej przesłanki.

P.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

K.p.a. art. 145 § § 1 pkt 4

Kodeks postępowania administracyjnego

Możliwa podstawa wznowienia, jeśli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, ale wymaga wyraźnego wskazania we wniosku.

K.p.a. art. 147

Kodeks postępowania administracyjnego

Wznowienie postępowania następuje na żądanie strony i organ jest związany podstawami wskazanymi we wniosku.

k.k. art. 1

Kodeks karny

Definicja przestępstwa, wymagająca ustalenia winy sprawcy.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Argumentacja skarżącego, że wyroki uniewinniające w postępowaniu karnym stanowią podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a.

Godne uwagi sformułowania

pojęcie 'przestępstwa' należy rozumieć ściśle, jako czyn w rozumieniu Kodeksu karnego, tj. zbrodnie i występki, a nie każdy czyn zagrożony karą nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu organ nie może prowadzić postępowania dowodowego w celu ustalenia wystąpienia przesłanek określonych w art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a.

Skład orzekający

Leszek Kiermaszek

przewodniczący sprawozdawca

Roman Ciąglewicz

sędzia

Grzegorz Rząsa

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'przestępstwa' jako podstawy wznowienia postępowania administracyjnego na gruncie art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a., zwłaszcza w kontekście wyroków uniewinniających."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy postępowanie karne zakończyło się uniewinnieniem, a strona domaga się wznowienia postępowania administracyjnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa wyjaśnia istotną kwestię proceduralną dotyczącą wznowienia postępowania administracyjnego w oparciu o wyniki postępowań karnych, co jest kluczowe dla praktyków prawa administracyjnego.

Czy wyrok uniewinniający otwiera drzwi do wznowienia postępowania administracyjnego? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1811/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-08-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Rząsa
Leszek Kiermaszek /przewodniczący sprawozdawca/
Roman Ciąglewicz
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Sygn. powiązane
IV SA/Po 141/23 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2023-04-26
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Kiermaszek (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 kwietnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 141/23 w sprawie ze skargi S.S. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 21 grudnia 2022 r. nr IR-IV.7721.86.2022.12 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie o pozwolenie na budowę oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 141/23 oddalił skargę S.S. (dalej: "skarżący" lub "wnioskodawca") na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 21 grudnia 2022 r. nr IR-IV.7721.86.2022.12 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego sprawy.
Wnioskiem z dnia 30 listopada 2021 r. skarżący wniósł o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Starosty Poznańskiego z dnia 31 maja 2012 r., nr 2640/12 zmieniającą decyzję z 29 stycznia 2008 r., nr 482/08 o udzieleniu S.S. (dalej: "inwestor") pozwolenia na rozbudowę i przebudowę budynku gospodarczego na budynek mieszkalny jednorodzinny na działce nr [...] w miejscowości P., przy ul. [...], w granicy z działką nr [...]. Jako podstawę wznowienia postępowania wskazano we wniosku art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm.; dalej: "K.p.a."), tj. że decyzja ta została wydana w wyniku przestępstwa.
Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2022 r. Starosta Poznański wznowił ww. postępowanie, a po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia 19 października 2022 r. odmówił uchylenia dotychczasowej decyzji zmieniającej pozwolenie na budowę z powodu braku przesłanki wznowienia, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a.
Wojewoda Wielkopolski po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżącego powołaną na wstępie decyzją z dnia 21 grudnia 2022 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Odnosząc się do wskazanej podstawy wznowienia stwierdził, że Sąd Rejonowy Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu wyrokiem z 7 lutego 2022 r. (sygn. akt VI K 1021/21) uniewinnił A.S. od zarzutu popełnienia przestępstwa polegającego na podrobieniu podpisu G.S. i S.S. na dokumencie w postaci potwierdzenia odbioru przesyłki poleconej, której nadawcą było Starostwo Powiatowe w Poznaniu (zawiadomienia o wszczęciu postępowania) oraz uznał A.S. za winną popełnienia przestępstwa polegającego na posługiwaniu się podrobionymi przez nieustaloną osobę upoważnieniami sporządzonymi rzekomo przez G.S. i S.S. jako autentycznymi w celu odbioru decyzji zmieniającej pozwolenie na budowę. Jednak na skutek apelacji oskarżonej Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z 30 czerwca 2022 r. (sygn. akt IV Ka 476/22) zmienił zaskarżony wyrok w części skazującej w ten sposób, że uniewinnił oskarżoną także od popełnienia drugiego zarzucanego jej przestępstwa. Z uzasadnienia orzeczeń wynika, że materiał dowodowy nie pozwalał na jednoznaczne przypisanie winy oskarżonej.
Mając powyższe na uwadze organ drugiej instancji uznał, że skoro w przedmiotowej sprawie zapadły wyroki uniewinniające, to nie można stwierdzić, że zaistniała przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a., gdyż orzeczenia nie przesądzają o popełnieniu przestępstwa. Organ wskazał także, że strona domagająca się wznowienia postępowania na ww. podstawie musi przedłożyć organowi dowód w postaci orzeczenia sądowego stwierdzającego tę okoliczność. Organ administracji nie jest bowiem uprawniony do dokonywania samodzielnych ustaleń co do popełnienia przestępstwa lub sfałszowania dokumentu.
Skarżący, działając za pośrednictwem pełnomocnika będącej adwokatem, wniósł skargę na przedmiotową decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zaskarżając ją w całości oraz wnosząc o jej uchylenie i uchylenie poprzedzającej jej decyzji Starosty. W skardze przedstawiono następujące zarzuty:
1) sprzeczność ustaleń organu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, polegającą na przyjęciu, że do akt sprawy nie zostało przedłożone prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające popełnienie przestępstwa, podczas gdy w aktach sprawy znajduje się wyrok Sądu Okręgowego z 30 czerwca 2022 r., sygn. akt IV Ka 476/22, z którego wynika jednoznacznie, że decyzja zmieniająca pozwolenie na budowę wydana została w wyniku przestępstwa, tj. z ww. wyroku wynika bezsprzecznie, że:
- podpis G.S. na dokumencie w postaci potwierdzenia odbioru przesyłki listowej poleconej nr [...], której nadawcą było Starostwo Powiatowe w Poznaniu, a adresatem ww. osoba, został podrobiony;
- podrobiony został podpis S.S. na dokumencie w postaci potwierdzenia odbioru przesyłki listowej poleconej nr [...], której nadawcą było Starostwo Powiatowe w Poznaniu, a adresatem ww. osoba;
- podrobione zostało upoważnienie z 1 czerwca 2012 r. rzekomo sporządzone przez G.S. i dotyczące upoważnienia A.S. do odbioru decyzji;
- podrobione zostało upoważnienie z 1 czerwca 2012 r. rzekomo sporządzone przez S.S. i dotyczące upoważnienia A.S. do odbioru decyzji, a jedynie nie ustalono, żeby osobą, która popełniła przestępstwo, była A.S., co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a.
2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie w postaci art. 11 K.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu, jaki w ocenie organu istnieje bezpośredni związek pomiędzy prawomocnym zakończeniem postępowania toczącego się przed Sądem Okręgowym, a postępowaniem niniejszym, w sytuacji, kiedy ze zgromadzonego w sprawie karnej materiału dowodowego wynika, że w związku z podrobieniem podpisów G.S. i S.S. na dokumentach wskazanych w pkt 1, decyzja została wydana w wyniku przestępstwa i zaistniały przesłanki do uchylenia ww. ostatecznej decyzji;
3) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie w postaci art. 77 § 1 i § 4 K.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. przez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w tym tego znanego organowi z urzędu, co istotnie narusza zasadę praworządności, a co doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji o odmowie uchylenia ostatecznej decyzji o zmianie pozwolenia na budowę.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu opisanym na wstępie wyrokiem z 26 kwietnia 2022 r. oddalił skargę.
Na wstępie Sąd wyjaśnił, że podstawę wznowienia postępowania stanowił art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a., w myśl którego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli "decyzja wydana została w wyniku przestępstwa". Z akt sprawy wynika, że skarżący upatruje przyczyn wznowienia w przypadkach podrobienia podpisów jego oraz jego małżonki, do których miało dojść na dwóch etapach postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem decyzji zmieniającej pozwolenie na budowę tj.
- doręczania stronom zawiadomienia o wszczęciu postępowania w ww. sprawie (podrobienie podpisów skarżącego oraz jego małżonki na zwrotnych potwierdzeniach odbioru skierowanych do nich przesyłek zawierających ww. zawiadomienie);
- doręczania decyzji (podrobienie podpisów skarżącego oraz jego małżonki pod rzekomo udzielonymi przez nich A.S. upoważnieniami do odbioru ww. decyzji, a także posłużenie się tymi upoważnieniami).
Jednakże w ocenie Sądu - w ramach przesłanki wznowieniowej określonej w art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a. - nie mieści się sytuacja, w której do przestępstwa dochodzi dopiero na etapie doręczania decyzji administracyjnej stronom. Dlatego nie mogło stanowić uzasadnionej przyczyny wznowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a. podrobienie podpisów upoważniających do odbioru decyzji i posłużenie się tymi upoważnieniami. Taka okoliczność jako prowadząca faktycznie do uniemożliwienia skarżącemu oraz jego małżonce zaskarżenie ww. decyzji mogłaby stanowić ewentualnie przesłankę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Jednakże ta podstawa nie została wskazana przez skarżącego w podaniu o wznowienie postępowania, dlatego nie mogła być badana w sprawie. Sąd wskazał, że w sytuacji, gdy postępowanie wznowieniowe prowadzone jest na wniosek strony, organ jest związany podstawami wznowieniowymi zawartymi we wniosku inicjującym takie postępowanie i nie może odnosić się do innych podstaw niewskazanych przez stronę. Podana w podaniu o wznowienie postępowania podstawa tego wznowienia wiążąco wyznacza granice tego nadzwyczajnego postępowania.
Również druga z okoliczności nie mogła stanowić przesłanki do wznowienia postępowania na podstawie z art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a., tj. że na etapie doręczania stronom zawiadomienia o wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie doszło do podrobienia podpisów skarżącego oraz jego małżonki na zwrotnych potwierdzeniach odbioru skierowanych do nich przesyłek zawierających ww. zawiadomienia. W ocenie Sądu skarżący błędnie utożsamia ustalenia sądu karnego, że doszło do popełnienia czynu zabronionego (tu: podrobienia przez nieustalonego sprawcę podpisów skarżącego i jego małżonki na zwrotnych potwierdzeniach odbioru zawiadomień o wszczęciu postępowania) ze stwierdzeniem "popełnienia przestępstwa". Natomiast Sąd wskazał, że w sprawie karnej, na którą powołano się we wniosku wznowieniowym nie został ustalony nawet sprawca wskazanych przez skarżącego czynów zabronionych (fałszerstw podpisów). Dlatego Sąd zgodził się ze stanowiskiem organu, że skoro w przedmiotowej sprawie zapadły wyłącznie wyroki uniewinniające, to nie można stwierdzić, że zaistniała przesłanka wznowienia postępowania przewidziana w art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a.
Z tych powodów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.; dalej: "P.p.s.a.").
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącej adwokatem, zaskarżając to orzeczenie w całości.
Skarga kasacyjna zawiera jeden zarzut procesowy.
Pełnomocnik skarżącego zarzucił Sądowi naruszenie art. 151 P.p.s.a. przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez jego zastosowanie i odmowę uchylenia decyzji Starosty Poznańskiego z 31 maja 2012 r. w sytuacji, gdy istnieje podstawa do jej uchylenia wskazana w art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a. Fakt sfałszowania podpisów skarżącego i drugiej współwłaścicielki nieruchomości – G.S. na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłek nr ([...] i [...] zawierających zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie zmiany pozwolenia na budowę i upoważnieniu do odbioru decyzji wydanej w toku tego postępowania, został potwierdzony opinią grafologa mgr J.O. z dnia 16 lipca 2021 r., wyrokiem Sądu Rejonowego Poznań - Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu w sprawie o sygn. akt VI K 1021/21 z dnia 7 lutego 2023 r. i wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu w sprawie o sygn. akt IV Ka 476/22 z dnia 30 czerwca 2022 r., a więc w sytuacji gdy doszło do popełnienia czynu stypizowanego, choć bez możliwości określenia sprawcy tego czynu.
W oparciu o wskazaną podstawę pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie w całości decyzji wydanych w sprawie, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Poznaniu. Pełnomocnik wniósł także o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, jednocześnie zrzekł się rozprawy.
Pełnomocnik wniósł także o przedstawienie składowi siedmiu sędziów NSA zagadnienia prawnego celem wyjaśnienia sposobu interpretacji pojęcia "przestępstwo" użytego w art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a., mianowicie, czy należy go rozumieć:
1) w znaczeniu karnoprawnym, a więc zgodnie z art. 1 Kodeksu karnego jako czyn bezprawny, karalny, karygodny i zawiniony, w efekcie czego dla potwierdzenia zaistnienia przestępstwa konieczne jest posiadanie prawomocnego nakazu karnego, wyroku warunkowo umarzającego postępowania karne?
2) jako każdy czyn stypizowany w części szczególnej Kodeksu Karnego i wówczas dla zaistnienia przesłanki wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a. wystarczające jest przedstawienie dokumentu stwierdzającego zaistnienie czynu bezprawnego, karalnego i karygodnego, ale bez określenia jego sprawcy, w wyniku którego została wydana decyzja?
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego rozwinął argumentację mającą przemawiać za zasadnością podniesionych zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uzasadnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził wystąpienia jakiejkolwiek przesłanki nieważności postępowania, tym samym rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi.
Skarga kasacyjna zawiera jeden zarzut koncentrujący się na wykazaniu, że Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że w sprawie nie zaistniała przesłanka do uchylenia dotychczasowej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a. Skarżący wskazuje, że decyzja została wydana w wyniku przestępstwa z uwagi na fakt sfałszowania podpisów skarżącego i współwłaścicielki nieruchomości na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłek zawierających zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji oraz sfałszowania podpisów na upoważnieniach do odbioru decyzji. Przy czym, jak podnosi także skarżący, jakkolwiek fakt sfałszowania podpisów został potwierdzony opinią grafologia w ramach prowadzonego postępowania karnego, tak z wyroków sądów karnych wydanych w sprawie wynika, że nie określono sprawcy czynu zabronionego stypizowanego w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2024 r. poz. 17 ze zm.; dalej: "k.k.").
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela argumentów skarżącego w przedmiocie możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a., a w konsekwencji stanowisko Sądu pierwszej instancji, akceptujące pogląd organów administracji publicznej o braku podstaw do uchylenia dotychczasowej decyzji, było prawidłowe.
Na wstępie nie można zgodzić się z argumentacją przedstawioną w skardze kasacyjnej, że pojęcie "przestępstwa" w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a. powinno być rozumiane szerzej niż przestępstwo w rozumieniu prawnokarnym. W doktrynie aktualnie przyjmuje się jednolicie, że pojęcie przestępstwa należy rozumieć ściśle, jako czyn w rozumieniu Kodeksu karnego, tj. zbrodnie i występki, a nie każdy czyn zagrożony karą. Gdyby bowiem ustawodawca dążył do wprowadzenia szerszej podstawy wznowienia, posłużyłby się tym ostatnim pojęciem (por. także B. Adamiak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz; B. Adamiak i J. Borkowski, C. H. Beck 2024, Legalis, uwagi do art. 145). Odmienne stanowisko było przyjmowane przez E. Iserzona, ale aktualnie doktryna postępowania administracyjnego opowiada się za wąskim rozumieniem pojęcia przestępstwa (por. M. Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany; M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, LEX/el. 2024, uwagi do art. 145 i przywołana tam literatura).
W konsekwencji zasadnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że warunkiem do ustalenia, iż doszło do popełnienia przestępstwa jest nie tylko ustalenie, że został popełniony czyn zabroniony stypizowany w ustawie pod groźbą kary. Należy także ustalić, że społeczna szkodliwość tego czynu jest wyższa niż znikoma oraz można ustalić winę sprawcy. Taka interpretacja w sposób bezpośredni odnosi się do normatywnej struktury przestępstwa określonej w art. 1 k.k., a w warunkach niniejszej sprawy, w szczególności do § 3 tejże jednostki redakcyjnej, zgodnie z którym nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu. Także w doktrynie prawa karnego przyjmuje się, że na gruncie art. 1 § 3 k.k. możliwość przypisania winy sprawcy czynu zabronionego uznaje expressis verbis za podstawowy warunek przestępności czynu. Wskazuje się przy tym, że w naszym kręgu kulturowym odpowiedzialność karna związana jest z winą zgodnie z zasadą nullum crimen sine culpa (A. Zoll [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Tom I. Cześć I. Komentarz do art. 1-52, pod red. W. Wróbel, Warszawa 2016, Lex, uwagi do art. 1).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że wznowienie postępowania nie może nastąpić, jeżeli ani sąd, ani inny właściwy organ nie stwierdził prawomocnie popełnienia przestępstwa przy wydawaniu decyzji oraz że organ nie może prowadzić postępowania dowodowego w celu ustalenia wystąpienia przesłanek określonych w art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z 17 października 2023 r., sygn. akt II GSK 895/20, publ.: CBOSA).
Przenosząc niniejsze rozważania na grunt sprawy nie można uznać, że wydane w sprawie orzeczenia sądów karnych świadczyły o popełnieniu przestępstwa. W niniejszej sprawie zapadły jedynie wyroki uniewinniające (zob. pkt 2 wyroku Sądu Rejonowego Poznań - Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z 7 lutego 2022 r. o sygn. akt VI K 1021/21, a także pkt 1 wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z 30 czerwca 2022 r. o sygn. akt IV Ka 476/22). Ponadto, jak słusznie wskazuje Sąd pierwszej instancji, przywołane wyroki wskazują, że co prawda doszło do popełnienia określonych czynów zabronionych, ale nie oceniają ich społecznej szkodliwości, nie ustalają winy ani sprawcy czynu. Ustalenie tych okoliczności jest kluczowe do stwierdzenia, że doszło do popełnienia przestępstwa. Także w doktrynie przyjmuje się, że o ile wyrok skazujący jest objęty zakresem art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a., tak nie dotyczy to wyroku uniewinniającego. Przy czym desygnatami pojęcia orzeczenia sądu będą prawomocne wyroki sądu karnego: wyrok skazujący, wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne i wyrok nakazowy wydawany w postępowaniu nakazowym (por. G. Krawiec, Stwierdzenie sfałszowania dowodu (popełnienia przestępstwa) jako warunek wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., PPP 2008/7–8, s. 89–96).
W konsekwencji skarżący nie przedłożył prawomocnego orzeczenia sądu stwierdzającego popełnienie przestępstwa w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a. Chociaż Kodeks postępowania administracyjnego zakłada możliwość wznowienia postępowania niezależnie od stwierdzenia popełnienia przestępstwa sądu lub innego organu, dotyczy to jednak sytuacji niemających odniesienia do okoliczności niniejszej sprawy. Zgodnie z art. 145 § 2 K.p.a. taka możliwość jest przewidziana, jeśli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego, a na podstawie art. 145 § 3 K.p.a. z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. można wznowić postępowanie także w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa.
Skoro zgodnie z prawomocnymi orzeczeniami sądów karnych nie można uznać, że w sprawie doszło do popełnienia przestępstwa, to poza rozważaniami pozostaje kwestia, czy fakt sfałszowania podpisów skarżącego i współwłaścicielki nieruchomości na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłek zawierających zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie decyzji i sfałszowania podpisów na upoważnieniach do odbioru decyzji wydanej w sprawie miał w ogóle wpływ na wydanie decyzji. Bowiem pomiędzy faktem wydania decyzji a popełnieniem przestępstwa powinien zachodzić, w świetle art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a., obiektywny związek przyczynowo-skutkowy (zob. wyrok NSA z 23 czerwca 2016 r., sygn. I OSK 2510/14, publ.: CBOSA).
Oczywiście okoliczności niniejszej sprawy mogłyby być rozpatrywane w kontekście zasadności wznowienia postępowania na podstawie innej z przesłanek określonych w art. 145 § 1 K.p.a., w szczególności przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., co dostrzega Sąd pierwszej instancji. Dlatego należy ustosunkować się także do kwestii poruszonej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, tj. czy skarżący mógł złożyć wniosek o wznowienie postępowania na podstawie przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., gdy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Otóż wbrew argumentacji przedstawionej w skardze kasacyjnej fakt dysponowania przez organ administracji publicznej dokumentami potwierdzającymi odbiór zawiadomienia o wszczęciu postępowania oraz odbiór decyzji nie stał na przeszkodzie złożeniu przez skarżącemu wniosku w tym przedmiocie. Przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. stanowi odrębną podstawę wznowieniową w stosunku do przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a. Akcentowany w skardze kasacyjnej fakt znajdowania się w aktach sprawy dokumentów potwierdzających odbiór zawiadomienia o wszczęciu postępowania oraz samej decyzji nie wyłącza samo przez się możliwości uznania, że strona nie brała udziału w postępowaniu bez własnej winy. Te okoliczności zostały także podniesione przez Sąd pierwszej instancji, który prawidłowo stwierdził, że wobec braku wskazania w podaniu o wznowienie postępowania tejże podstawy nie mogła być ona badana przez organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie. Z treści art. 147 K.p.a. jasno wynika, że wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. następuje tylko na żądanie strony.
Mając także na uwadze, że przy rozpoznawaniu skargi nie wyłoniło się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, Naczelny Sąd Administracyjny nie odroczył rozpoznania sprawy i nie przedstawił zagadnienia rozumienia pojęcia przestępstwa określonego w art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a. do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu.
W konsekwencji skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego należało ją oddalić na podstawie art. 184 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI