II OSK 1763/23

II OSK 1763/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Antas /sprawozdawca/
Paweł Miładowski
Wojciech Mazur /przewodniczący/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art 7, 11, 15, 75 § 1,  77 § 1, 78 § 1, 80, 84, 107 § 3, 136 § 1, art. 141 § 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 3 § 2 pkt 1, 145 § 1 pkt 1 lit. c, 151,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 2094
art. 348 pkt, 2, 3, 356 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - tekst jedn.
Dz.U. 1991 nr 120 poz 526
art. 3 ust. 1, 8 ust. 1, 16, 28, 29, 39
Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur Sędziowie Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędzia del. WSA Grzegorz Antas (spr.) Protokolant asystent sędziego Emilia Olszewska-Gągała po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej N.R. i A.D., A.D(1)., Z.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 2518/22 w sprawie ze skargi N.R. i A.D., A.D(1)., Z.D. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 12 września 2022 r. nr DL.WIPO.412.959.2019/JP w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 marca 2023 r., IV SA/Wa 2518/22 oddalił skargę N.R. oraz jej małoletnich dzieci –A.D., A.D1. i Z.D. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: SUdSC) z 12 września 2022 r., nr DL.WIPO.412.959.2019/JP, utrzymującą w mocy decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w B. (dalej: KPSG) z 30 listopada 2018 r., nr NA-BPD/74/D-ZDP/2018, którą wskazany organ, działając na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 16 lit. a, art. 310 ust. 1 pkt 1, art. 318 ust. 1 w zw. z art. 315 ust. 2 pkt 1 oraz art. 319 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2018 r. poz. 2094 ze zm.), dalej: u.c., a także art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), dalej: k.p.a., zobowiązał skarżącą wraz z ww. dziećmi, obywateli Tadżykistanu, do powrotu oraz orzekł o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 12 miesięcy.
N.R., A.D., A.D1. i Z.D. złożyli skargę kasacyjną, którą zaskarżyli powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), dalej: p.p.s.a., naruszenie:
I. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 80, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd I instancji, że SUdSC nie dopuścił się naruszenia ww. przepisów prawa w sytuacji, gdy organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokonał oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób dowolny, co ma przełożenie na uzasadnienie zaskarżonej decyzji sporządzone z naruszeniem art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a., i co stało się przyczyną uznania, że zachodzą podstawy do zobowiązania skarżących do powrotu do kraju pochodzenia, jak również, że nie ma w ich przypadku podstaw do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych, w tym: a) dokonał stwierdzenia, że zobowiązanie do powrotu nie naruszy prawa do życia rodzinnego i prywatnego skarżącej i jej rodziny bez analizy okoliczności mających istotne znaczenie, tj. integracji, utożsamiania się ze społeczeństwem polskim, zaawansowania procesu kształcenia, nawiązania bliskich relacji, podjęcia zatrudnienia; w rezultacie SUdSC oparł rozstrzygnięcie o ogólne stwierdzenia bez odniesienia się do materiału dowodowego; b) dokonał stwierdzenia, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka z art. 348 pkt 3 u.c. na podstawie wybiórczego odwołania się do informacji ze szkoły sporządzonej w marcu 2022 r. (postawienie akcentu na osiągnięcia w nauce, a nieuzasadnione umniejszenie procesu integracji, tożsamości społecznej dzieci), bez odniesienia się do dowodów przedkładanych na bieżąco przez skarżącą w toku postępowania odwoławczego (w szczególności informacji sporządzonych przez pedagoga szkolnego w październiku 2020 i 2021 r.), z których wynika, że: (i) początkowy proces adaptacji dla chłopców był bardzo trudny, (ii) zostali objęci pomocą psychologiczno-pedagogiczną, której efekty są zauważalne, (iii) zintegrowali się ze społecznością, a pojawiające się trudności są adekwatne do wieku rozwojowego, (iv) dalsze plany edukacyjne wiążą z Polską, (v) nauka w kraju pochodzenia jest dla nich już obca, (vi) można przypuszczać, że nakaz powrotu do kraju pochodzenia wiąże się z zagrożeniem w rozwoju psychofizycznym ze względu na długi proces readaptacji obserwowany w szkole, (vii) należy uwzględnić czas nauki w polskiej szkole, różnice programowe, słaby kontakt z językiem ojczystym w piśmie, czytaniu, że są to kolejne utrudnienia, które mogą budzić lęk przed nagłym powrotem, a w konsekwencji wpłynąć na rozwój psychiczny chłopców; w związku z tym za dowolne należy uznać stanowisko, że "[...] po pewnym czasie, pod opieką rodziców i krewnych synowie i córka cudzoziemców mają szanse przywyknąć do nowych realiów i nauczyć się w nich żyć" (s. 19 uzasadnienia decyzji SUdSC); c) nie dokonał ustaleń odnoszących się do systemu edukacji w Polsce i Tadżykistanie pod kątem różnic programowych szkół, jak również czy system szkolnictwa w Tadżykistanie przewiduje działania mające na celu wspomaganie adaptacji dzieci, które od kilku lat nie pobierały nauki w systemie i języku nauczania, przy dysponowaniu wiedzą, że w przypadku synów skarżącej zachodziły poważne trudności adaptacyjne, na co uwagę zwracał niejednokrotnie pedagog szkolny pracujący z synami skarżącej; co skutkowało oddaleniem skargi przez Sąd I instancji;
2) art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1, art. 84 w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd I instancji, że SUdSC nie dopuścił się naruszenia ww. przepisów prawa w sytuacji, gdy organ: a) dokonał stwierdzenia, że zobowiązanie do powrotu nie naruszy prawa do życia rodzinnego i prywatnego skarżącej i jej rodziny, bez odniesienia się na etapie wnioskowania do dowodów złożonych w toku postępowania, takich jak: umowa najmu lokalu mieszkalnego, umów dot. zatrudnienia małżonka skarżącej, opinii sporządzonych przez znajomych rodziny, które to dowody zostały powołane na okoliczności mające istotne znaczenie dla sprawy w tym zakresie; b) dokonał stwierdzenia, że nie zaistniała przesłanka z art. 348 pkt 3 u.c. bez odniesienia się do dowodów z dokumentów powołanych przez skarżącą celem wykazania, że powrót dzieci do kraju pochodzenia będzie mieć istotny wpływ na rozwój psychofizyczny dzieci skarżącej, w związku z czym organ pominął indywidualne problemy dzieci rzutujące na ich zdolności readaptacyjne, c) nie dopuścił dowodu z opinii biegłego psychologa, jakkolwiek było to konieczne i uzasadnione w stanie faktycznym niniejszej sprawy celem zbadania, czy zaistniała przesłanka z art. 348 pkt 3 u.c., tym bardziej, że dowód z opinii biegłego psychologa został przeprowadzony przed organem I instancji, opinia była kwestionowana przez skarżącą (do czego organ II instancji nie odniósł się) i wymagała aktualizacji w związku z trwającym 4 lata postępowaniem odwoławczym, co skutkowało oddaleniem skargi przez Sąd I instancji;
3) art. 15 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez uznanie przez Sąd I instancji, że organ uczynił zadość spoczywającym na nim obowiązkom w sytuacji, gdy SUdSC ograniczył się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, bez samodzielnego ponownego rozpoznania sprawy "od nowa", bez odniesienia się w sposób wszechstronny do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym zarzutów odwołania i argumentacji podniesionej w odwołaniu, co skutkowało oddaleniem skargi przez Sąd I instancji;
4) art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez niepoddanie gruntownej analizie wszystkich aspektów niniejszej sprawy przez Sąd I instancji, w których są wątpliwości, i w których ustalenia organu są odmienne od wniosków i twierdzeń skarżącego, nieodniesienie się do wszystkich zarzutów skargi i argumentacji powołanej celem ich uzasadnienia, co miało istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia i skutkowało oddaleniem skargi;
II. przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 348 pkt 2 w zw. z art. 356 ust. 1 pkt 1 u.c. poprzez uznanie, że powrót do kraju pochodzenia nie będzie naruszał prawa do życia prywatnego i rodzinnego rodziny skarżących, które to stwierdzenie jest wynikiem naruszeń w sferze prawa procesowego;
2) art. 348 pkt 3 u.c. w zw. z art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 16, art. 28, art. 29 i art. 39 Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526); dalej: KPD, w zw. z art. 356 ust. 1 pkt 1 u.c. poprzez niedokonanie wykładni art. 348 pkt 3 u.c. i uznanie, że przesłankę naruszenia w przypadku zobowiązania do powrotu praw małoletnich dzieci określonych w KPD w stopniu istotnie zagrażającym ich rozwojowi psychofizycznemu należy sprowadzać w zasadzie wyłącznie do prawa do wychowania dzieci w rodzinie, czy też wiązać z historią migracyjną rodziny, która jest wynikiem decyzji rodziców, w tym długością ich pobytu na terytorium Polski, podczas gdy, jak wynika z wykładni literalnej i systemowej art. 348 pkt 3 u.c., przedmiotem rozważań organu w tym zakresie powinny być szeroko rozumiane prawa określone w KPD, z uwzględnieniem stopnia integracji dzieci, utożsamiania się z Polską, więzi łączących dzieci z Polską i krajem pochodzenia, zaawansowany proces kształcenia, czy trudności adaptacyjne.
Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzez uchylenie decyzji SUdSC w całości, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie została ona oparta przez skarżących na uzasadnionych podstawach.
Nie mógł znaleźć potwierdzenia, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Powyższy przepis może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w sytuacji, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta wyklucza kontrolę kasacyjną orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu. Uzasadnienie wyroku z 22 marca 2023 r. oddalające skargę na wydaną przez SUdSC decyzję, a więc tę prawną formę działania administracji, którą wymienia powołany przez skarżących art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. określający zakres właściwości sądów administracyjnych, pozbawione jest tego rodzaju wadliwości, ponieważ wynika z niego jednoznacznie, dlaczego Sąd I instancji uznał tenże akt za odpowiadający prawu.
Ocena prawna, jaka stanęła u podstaw zastosowania przez Sąd I instancji art. 151 p.p.s.a., pozwala ustalić kwestie, których rozważenie rzutowało w zakresie wyprowadzonych z nich przez Sąd wniosków na ocenę potwierdzającą dopuszczalność wydania w sprawie przez organ decyzji zobowiązującej skarżących do powrotu. Rację mają skarżący, podnosząc, że przedstawienie przez wojewódzki sąd administracyjny swojej oceny w uzasadnieniu wyroku nie może przybrać formy ogólnikowej aprobaty stanowiska organu administracji. Rzecz jednak w tym, że wniosek powyższy nie może być traktowany jako opis wymagania procesowego, którego nie spełnia zaskarżony wyrok. Zamieszczona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku argumentacja związana z oceną zgromadzonego materiału dowodowego i przyczynami niepozwalającymi przypisać SUdSC naruszenia art. 348 pkt 2 i 3 u.c. nie ma charakteru fragmentarycznego, czy też szablonowego, nie pozostaje ona równocześnie zdawkowa (lakoniczna). Wyjaśnienie Sądu odnosi się niewątpliwie do kluczowych kwestii zaznaczonych przez skarżących w złożonej skardze (pismo z 9 listopada 2022 r.), które ważyły na wyniku sprawy. To, że każdy aspekt sformułowanych w skardze zastrzeżeń nie stał się przedmiotem wypowiedzi Sądu I instancji nie oznacza, iż tego rodzaju zaniechanie jest równoważne uchybieniu art. 141 § 4 p.p.s.a., a dokonana kontrola działalności administracji publicznej nie odpowiada dyspozycji art. 3 § 1 p.p.s.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługiwały na uwzględnienie podniesione przez skarżących zarzuty nakierowane na podważenie podstawy faktycznej zaskarżonego rozstrzygnięcia – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 11, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 136 § 1 k.p.a. Sąd I instancji dokonując oceny prowadzonego przez organy postępowania wyjaśniającego, zasadnie nie dopatrzył się uchybień w zakresie dotyczącym wymogu wszechstronnego zebrania w sprawie materiału dowodowego, jak i dokonania jego właściwej oceny pod kątem przesłanek ewentualnego udzielenia skarżącej i członom rodziny objętym postępowaniem zgody na pobyt ze względów humanitarnych z uwagi na ochronę prawa do życia rodzinnego i prywatnego, jak też ochronę praw dziecka.
Wbrew stanowisku prezentowanemu w skardze kasacyjnej, nie zachodzi podstawa uzasadniająca zarzucenie SUdSC dokonania oceny materiału dowodowego w sposób dowolny. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji szczegółowo wyjaśnił powody uniemożliwiające kierowanie się taką oceną przy kontroli legalności decyzji z 12 września 2022 r. i wniosku tego skarga kasacyjna skutecznie nie podważyła, odwołując się w swojej treści zasadniczo do powtórzenia tych samych argumentów, które zostały przytoczone w skardze. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu, że zebrany w sprawie materiał dowodowy został poddany swobodnej ocenie dowodów, która prowadziła do sformułowania na jego podstawie właściwych ustaleń odnośnie do niezaistnienia w sprawie przeszkód do zobowiązania skarżącej i jej małoletnich dzieci do powrotu do kraju pochodzenia w sytuacji, gdy w dacie orzekania pozostawali oni adresatami ostatecznej decyzji Rady do Spraw Uchodźców z 8 lutego 2018 r., znak RdU-506-1/S/17 odmawiającej nadania statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej, a równocześnie nie zastosowali się do dyspozycji art. 299 ust. 6 pkt 1 lit. b u.c. określającego konsekwencję zakończenia postępowania w przedmiocie udzielenia ochrony międzynarodowej taką decyzją, opuszczając terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 302 ust. 1 pkt 16 lit. a u.c.), przy uwzględnieniu, że w świetle art. 303 ust. 4 u.c. okoliczność wystąpienia przez skarżących z kolejnym wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej (17 kwietnia 2018 r.) nie stanowiła przeszkody do wszczęcia 26 kwietnia 2018 r. postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu.
Sąd I instancji prawidłowo uznał, że w objętej skargą decyzji zostały w wystarczający sposób ujawnione w treści jej uzasadnienia przesłanki nakazujące utrzymać w mocy decyzję KPSG, przez co zarzut przypisujący tejże decyzji niespełnienie wymagania art. 107 § 3 k.p.a., czego miał nie dostrzec Sąd, nie zasługuje na uwzględnienie. Zakres dokonanych przez SUdSC ustaleń, których wyrazem jest również treść decyzji z 12 września 2022 r., stoi równocześnie na przeszkodzie, by uznać, że organ odwoławczy odstąpił w toku instancji od ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie. Przekonanie skarżących kasacyjnie, że SUdSC z naruszeniem art. 15 w zw. z art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. ograniczył się tylko do kontroli decyzji organu I instancji bez odniesienia się w sposób wszechstronny do zgromadzonego materiału dowodowego nie odpowiada rzeczywistym działaniom procesowym podjętym w sprawie przez organ odwoławczy, których elementem było m.in. uzupełnienie (zaktualizowanie) przyjętych przez KPSG ustaleń faktycznych odnośnie do realizowania przez A.D., A.D1. i Z.D. obowiązku szkolnego i ich integracji w środowisku lokalnym.
Stanowisko skarżących kasacyjnie opiera się na założeniu przeciwnym do oceny przyjętej przez Sąd I instancji, zgodnie z którą SUdSC podjął wszystkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie pozwalającym określić, czy zobowiązanie skarżących do powrotu nie narusza ich prawa do życia rodzinnego lub prywatnego, w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284), dalej: EKPC. Złożona skarga kasacyjna pozbawiona jest jednakże rzeczowej argumentacji, która nakierowywałaby na powody nakazujące skarżącym zakwestionować ocenę prawną zamieszczoną w zaskarżonym wyroku. Sąd I instancji stwierdzając, że nie istnieją rzeczywiste przeszkody do kontynuowania życia rodzinnego przez skarżących w kraju pochodzenia, trafnie zwrócił uwagę na to, iż EKPC nie statuuje prawa cudzoziemca do wyboru kraju zamieszkania. W kontekście zgłoszonych przez skarżących zastrzeżeń zauważenia wymaga, że ustalenia przyjęte w sprawie nie pozwalały Sądowi w żaden sposób postrzegać skarżących jako osiedlonych migrantów, ani też jako cudzoziemców, którzy nie mogli być świadomi niepewności swojego statusu imigracyjnego w trakcie przebywania w Polsce na czas konieczny do rozpatrzenia złożonego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, podczas którego zapoczątkowane mogłyby zostać przez nich więzi prowadzące do nawiązania tu życia rodzinnego, czy też prywatnego.
W ugruntowanym orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) przyjmuje się, że w sytuacji, gdy życie rodzinne zostało stworzone w czasie, kiedy osoby zainteresowane zdawały sobie sprawę, że z uwagi na ich status przetrwanie takiego życia rodzinnego w państwie przyjmującym od początku pozostawało niepewne, jedynie w wyjątkowych okolicznościach wydalenie takich osób niebędących obywatelami danego państwa może stanowić naruszenie art. 8 EKPC (por. wyrok ETPC z 28 lipca 2020 r., Pormes p. Holandii (skarga nr 25402/14), § 57; wyrok ETPC z 30 czerwca 2015 r., A.S. przeciwko Szwajcarii (skarga nr 39350/13), § 48; wyrok ETPC z 3 października 2014 r., Jeunesse p. Holandii (skarga nr 12738/10), § 108; wyrok ETPC z 31 lipca 2008 r., Omoregie i inni p. Norwegii (skarga nr 265/07), § 57; wyrok ETPC z 26 kwietnia 2007 r., Konstatinov p. Holandii (skarga nr 16351/03), § 48).
Zebrany w sprawie materiał dowodowy, mając na uwadze potrzebę jego oceny kształtowanej normą art. 348 pkt 2 w zw. z art. 356 ust. 1 pkt 1 u.c., poddany został przez organy prawidłowemu rozważeniu, którego wnioski pozostają, jak przyjął Sąd I instancji, w pełni poprawne. Wydana przez SUdSC decyzja o zobowiązaniu skarżących do powrotu nie doprowadzi do rozłączenia członów rodziny z naruszeniem art. 8 EKPC, ponieważ dotyczy ona skarżącej i jej małoletnich dzieci, a równocześnie ten sam skutek prawny wynikający z zakończenia procedury udzielenia ochrony międzynarodowej decyzją odmowną odnosi się do małżonka skarżącej i ojca jej dzieci (S.D.), będącego adresatem równolegle wydanej przez SUdSC decyzji z 12 września 2022 r., nr DL.WIPO.412.908.2019/JP, utrzymującej w mocy decyzję KPPSG z 30 listopada 2018 r., nr NA-BPD/73/D-ZDP/2018. W wyroku z 7 marca 2024 r., II OSK 1345/23 Naczelny Sąd Administracyjny trafnie zauważył, że sytuacja poszczególnych członków rodziny cudzoziemców musi być rozpatrywana w łączności z sytuacją pozostałych członków rodziny z uwagi na ochronę życia rodzinnego. Nie oznacza to jednak, że gdy członkowie rodziny upatrują możliwości legalizacji pobytu we wszczęciu procedury uchodźczej, jej bezskuteczność wyrażająca się odmową nadania statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej powinna prowadzić do respektowania dokonanego przez imigrantów wyboru kraju, w którym złożyli wniosek o ochronę międzynarodową, jako kraju osiedlenia, z powołaniem się na prowadzone tu wspólnie życie rodzinne, jeżeli więzi te mogą być bez przeszkód podtrzymywane w kraju pochodzenia.
Nie można zaprzeczyć, że w wyroku z 24 listopada 2009 r., Omojudi przeciwko Wielkiej Brytanii (skarga nr 1820/08) ETPC przyjął, iż art. 8 EKPC chroni prawo do nawiązywania i rozwijania relacji z innymi ludźmi i światem zewnętrznym i może obejmować aspekty tożsamości społecznej jednostki ("an individual's social identity") (§ 37). Uwypuklanie przez skarżących tej oceny w skardze kasacyjnej pomija tym niemniej to, że do podkreślenia jej znaczenia doszło w sprawie dotyczącej deportacji osiedlonego migranta (przebywającego od 24 lat w Wielkiej Brytanii i posiadającego zezwolenie na pobyt na czas nieokreślony). Niezależnie od tego, że zgromadzone w sprawie dowody nie potwierdzają rozwinięcia przez skarżących, którzy przebywają w Polsce od grudnia 2016 r., silnych więzi społecznych i/lub kulturalnych w Polsce, niewątpliwie odmiennym regułom, jak to zostało już przez Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczone, powinny podlegać zasady poszanowania prawa do życia prywatnego wskazanej grupy migrantów i cudzoziemców znajdujących się w takiej sytuacji, jak skarżący kasacyjnie. Miał to zresztą na uwadze ETPC w wyroku z 23 czerwca 2008 r., Maslov przeciwko Austrii (skarga nr 1638/03), wyjaśniając, że akcentowane przez autora skargi kasacyjnej "aspekty tożsamości społecznej" pozostają istotnym elementem całokształtu więzi społecznych pomiędzy osiedlonymi migrantami a społecznością, w której żyją, stanowiąc część pojęcia "życia prywatnego" w rozumieniu art. 8 EKPC (§ 63). Sytuacja faktyczna i prawna osiadłych migrantów i cudzoziemców, jak skarżący, starających się o przyjęcie do kraju przyjmującego – nawet po wielu latach faktycznego pobytu – nie są takie same.
Rozpatrując zarzuty naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów, należy przyjąć, że prawidłowo oceniona przez Sąd I instancji została również kwestia dotycząca tego, czy w kontrolowanym przypadku podstawa do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych mogła być wiązana z dyspozycją art. 348 pkt 3 w zw. z art. 356 ust. 1 pkt 1 u.c. z uwagi na to, iż zobowiązanie małoletnich dzieci skarżącej do powrotu naruszać będzie ich prawa określone w KPD w stopniu istotnie zagrażającym ich rozwojowi psychofizycznemu. Skarżący kasacyjnie upatrują wadliwości zaskarżonej decyzji SUdSC i rozstrzygnięcia Sądu I instancji oddalającego skargę na ten akt tak w nieprawidłowościach obarczających przeprowadzone postępowanie dowodowe, jak i w kierowaniu się przez Sąd błędną wykładnią art. 348 pkt 3 u.c. w zw. z art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 16, art. 28, art. 29 i art. 39 KPD wskutek uznania, że naruszenie praw małoletnich dzieci wskutek zobowiązania do powrotu powinno być oceniane wyłącznie przez pryzmat długości pobytu na terytorium Polski i ich historii migracyjnej będącej wynikiem decyzji rodziców o opuszczeniu kraju pochodzenia, jak i kwestii związanej z potwierdzeniem, że nie dojdzie do przerwania ich wychowywania w rodzinie. Zarzutów tych Naczelny Sąd Administracyjny jednakże nie podziela.
Jakkolwiek w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji, poddając kontroli legalności zaskarżoną decyzję, uwzględnił długość pobytu dzieci skarżącej na terytorium Polski, jak i szeroko odniósł się do skutków decyzji skarżącej i jej małżonka o wyjeździe z Tadżykistanu z małoletnimi dziećmi (A.D., A.d1. i Z.D. - wiek odpowiednio 11 lat, 10 lat i 1 rok), która powinna była – jak stwierdził Sąd - brać pod uwagę ryzyko, że brak legalizacji pobytu opartego na przyznaniu cudzoziemcom ochrony międzynarodowej powodować będzie konieczność powrotu do kraju pochodzenia, tym niemniej nie jest tak, iż do tych tylko względów z uwagi na znaczenie normatywne przypisywane przepisowi art. 348 pkt 3 u.c. Sąd ograniczył analizę uwarunkowań sprawy. Wypowiedź Sądu I instancji nie pozostawia wątpliwości, że zakres okoliczności mających istotny (negatywny) wpływ na rozwój psychofizyczny dzieci skarżącej podlegał w sprawie wyznaczeniu opierającemu się indywidualizacji ryzyk wynikających z opuszczenia Polski i powrotu małoletnich do kraju pochodzenia. Z uwagi na wiek dzieci nie jest zasadniczo możliwe uznanie, że ich przebywanie w Polsce nie ma charakteru, posługując się określeniem skargi kasacyjnej, "integralnie związanego" z pobytem rodziców, jednakże stanowiska, na którym oparły się orzekające organy, a w ślad za nimi, akceptując jego prawidłowość, Sąd I instancji, nie da się z pewnością sprowadzić do prostego założenia opartego na zasadzie - jak uznaje autor skargi kasacyjnej - "obciążenia dzieci za skutki działania rodziców".
Przyjmując taką ocenę, Naczelny Sąd Administracyjny jest zobowiązany równocześnie zauważyć, że zaznaczona kwestia, wbrew przekonaniu skarżących, nie przedstawia się w sposób pozwalający w pełni wyodrębnić status cudzoziemców od sytuacji ich małoletnich dzieci i tej ostatniej przyznać prawną samoistność. W dotychczasowym orzecznictwie ETPC wskazuje się bowiem, że ważne względy polityki imigracyjnej przemawiają za "utożsamianiem" dzieci z zachowaniem ich rodziców, w przeciwnym razie istniałoby duże ryzyko, iż rodzice będą wykorzystywać sytuację swoich dzieci w celu uzyskania pozwolenia na pobyt siebie i dla nich (por. wyrok ETPC z 4 grudnia 2012 r., Butt przeciwko Norwegii (skarga nr 47017/09), § 79). To zapatrywanie nie może być pominięte, tak jak i akcentowany przez ETPC wniosek odnoszący się do postanowień KPD, że nadrzędny interes dzieci nie może stanowić "karty atutowej" nakazującej zalegalizowanie pobytu dziecka w tym państwie, w którym ma ono ogólnie lepsze warunki do życia (por. wyrok ETPC z 8 listopada 2016 r., El Ghatet przeciwko Szwajcarii (skarga nr 56971/10), § 46). Kierowanie się przez Sąd I instancji tym stanowiskiem interpretacyjnym w toku kontroli zaskarżonej decyzji nie oznaczało, że Sąd, dokonując wykładni art. 348 pkt 3 u.c., nie zdecydował o przywiązaniu wagi do potrzeby rozważenia wszystkich okoliczności sprawy z uwzględnieniem standardów konwencyjnych dotyczących znaczenia, jakie należy przyznawać interesowi małoletnich dzieci.
W skardze kasacyjnej brak jest argumentów, które nakazywałyby podważyć prezentowany w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, zgodnie z którym na właściwy rozwój psychofizyczny dzieci największy wpływ mają warunki, jakie zostały im stworzone przez rodziców oraz właściwie funkcjonująca rodzina, a nie to, w którym kraju będą mieszkały (por. wyrok NSA z 12 lipca 2022 r., II OSK 1969/21; wyrok NSA z 7 kwietnia 2022 r., II OSK 1043/21; wyrok NSA z 29 października 2020 r., II OSK 1551/20; wyrok NSA z 21 stycznia 2020 r., II OSK 2467/19; wyrok NSA z 14 listopada 2017 r., II OSK 1395/17). W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że na skutek powrotu do kraju pochodzenia nie nastąpi rozerwanie więzi rodzinnych pomiędzy skarżącą (i jej małżonkiem) a A.D., A.D1. i Z.D. Zachowane zostaną więzi rodzinne pomiędzy rodzeństwem. Biorąc pod uwagę wiek dzieci i czas spędzony w Polsce, nie ma podstaw do uznania, że wyjazd z Polski, będący wynikiem wykonania decyzji zobowiązującej do powrotu, naruszałby ich prawa określone w KPD w stopniu istotnie zagrażającym ich rozwojowi psychofizycznemu. Fakt, że małoletni uczą się w polskiej szkole oraz wskutek przebywania w grupie rówieśniczej integrują się, nawiązując kontakty koleżeńskie w miejscu przebywania, nie zmienia przyjętej przez Sąd I instancji oceny nakazującej stwierdzić brak naruszenia w rozpoznawanym przypadku zobowiązań konwencyjnych. Akta postępowania potwierdzają, że dzieci wchodzą w relacje adekwatne do swojego wieku rozwojowego. Okoliczności sprawy nie pozwalają równocześnie traktować kontrolowanego przez Sąd przypadku z sytuacją przystosowania się i pełnego zintegrowania dzieci ze środowiskiem lokalnym, mającym wymiar adaptacji społeczno-kulturowej (tożsamościowej) z Polską, która mogłaby uniemożliwiać prawidłowe funkcjonowanie w rzeczywistości kraju pochodzenia.
Akcentowanie w skardze kasacyjnej, że skarżący wiążą dalsze plany edukacyjne z Polską pozostaje w sprzeczności z dużą absencją A.D. i A.D1. w szkole i niskimi wynikami przez nich uzyskiwanymi w nauce, będącymi pochodną problemów w sprawnym posługiwaniu się językiem polskim, czemu towarzyszy często niewłaściwe zachowanie, jak i nieuczestniczenie w organizowanych dla uczniów cudzoziemskich zajęciach dydaktyczno-wyrównawczych. Nawet, jeżeli problemy chłopców wynikające z włączonych do akt opinii ze szkoły, w której się uczą, są często spotykane wśród uczniów cudzoziemskich (por. A. S. Baranowska, Bariery integracji uczniów cudzoziemskich ze środowiskiem szkolnym, Studia Edukacyjne 2020, nr 59, s. 223 i n.), to niepowodzenia dydaktyczne, dając obraz funkcjonowania dzieci w polskim środowisku szkolnym, rzutują na ocenę ich integracji z nim. Nie ulega wątpliwości, że małoletni skarżący będą mogli kontynuować naukę w kraju pochodzenia, w którym (z wyjątkiem Z.D.) ją rozpoczęli na początkowym etapie edukacji. Materiał dowodowy wskazuje na obowiązywanie w Tadżykistanie obowiązku szkolnego. Poziom edukacji umożliwia kształcenie na poziomie szkoły średniej, jak i podjęcie studiów wyższych, przy czym należy zgodzić się z poglądem Sądu I instancji, że samo ryzyko występowania pomiędzy polskim systemem nauczania a tadżyckim istotnych różnic programowych, z którymi dzieci mogą się zetknąć, nie jest okolicznością mającą relewantne znaczenia na gruncie przeprowadzanej przez organ oceny dotyczącej wystąpienia przesłanek udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Nawet, jeżeli powrót dzieci do kraju pochodzenia będzie wiązał się z trudnościami w readaptacji, nic nie wskazuje na to, by stan ten, jak słusznie przyjął Sąd I instancji, osiągnął stopień istotnie zagrażający rozwojowi psychofizycznemu dzieci. W aktach sprawy znajdują się opinie psychologiczne sporządzone przez psychologa A.Ł. dotyczące dzieci skarżącej, które tenże wniosek potwierdzają. Długość prowadzonego przed SUdSC postępowania odwoławczego nie może być uważana za czynnik prowadzący do ich dezaktualizacji pozbawiającej omawiane dokumenty, włączone do akt sprawy na podstawie postanowień KPSG z 12 czerwca 2018 r., nr NA-BPD/1354/18 i NA-BPD/1355/18, mocy dowodowej.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.