II OSK 1743/12

II OSK 1743/12 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2012-10-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-07-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Bujko
Małgorzata Jaśkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Mirosław Wincenciak
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
II SA/Sz 815/11 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2012-02-29
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1983 nr 65 poz 294
§11 ust. 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.
Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
art. 235  ze zn.1 i 2
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska ( spr. ) Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Bujko Sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak Protokolant Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 23 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Spółki A [sp. z o.o. w P.] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Sz 815/11 w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 23 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Sz 815/11 oddalił skargę spółki A na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] maja 2011 r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] (PWIS), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 12 ust.2 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej - j.t Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm. w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z 1983 r. ze zm.) oraz § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz.869) po rozpatrzeniu odwołania spółki A, utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. (PPIS) nr [...] z dnia [...] listopada 2009 r. o stwierdzeniu u H.S. choroby zawodowej, pod postacią drożdżyca wałów paznokciowych i paznokci rąk pochodzenia zawodowego, wymienionej pod pozycją 10 (choroby skóry) wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada1983 r. w sprawie chorób zawodowych.
W uzasadnieniu decyzji PWIS wskazano, iż H. S. została zbadana w kierunku choroby zawodowej w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w S. (WOMP) w dniu 1 października 2001 r. i otrzymała orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej. Na podstawie orzeczenia lekarskiego oraz oceny narażenia zawodowego PPIS w dniu [...] listopada 2001 r. wydał decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej. Według ustaleń organu, H. S. pracowała 8 lat na stanowisku jeliciarza w kontakcie z wilgocią, środkami konserwującymi oraz materiałem biologicznym, który stwarzał możliwość zachorowania na drożdżycę skóry wałów paznokciowych i paznokci rąk.
W odwołaniu od powyższej decyzji PPIS zakład pracy zakwestionował rzetelność ustaleń faktycznych. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...]decyzją z dnia [...] marca 2002 r. uchylił decyzję PPIS i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny po ponownym rozpatrzeniu sprawy w dniu [...] czerwca 2002 r. wydał decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej u H. S. w postaci drożdżycy skóry wałów paznokciowych i paznokci rąk.
Zakład pracy wniósł odwołanie zarzucając powyższej decyzji naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. i §3 ust 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w kodeksie pracy, polegające na niedoręczeniu pracodawcy zaświadczenia lekarskiego z wykonywanych w dniu 1 października 2001 r. badań lekarskich.
[...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] decyzją z dnia [...] września 2002 r. uchylił zakwestionowaną decyzję stwierdzając, iż organ pierwszej instancji nie dokonał doręczenia zakładowi pracy przedmiotowego zaświadczenia.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w ponownym postępowaniu wystąpił do WOMP w [...] o spowodowanie doręczenia zaświadczenia lekarskiego zakładowi pracy. W toku postępowania PPIS został zawiadomiony przez [...] Gabinet Internistyczny w G. o przesłaniu do spółki A kserokopii zaświadczenia lekarskiego z dnia 4 lipca 2001 r. Następnie ten sam podmiot zawiadomił organ I instancji, iż w związku z wnioskiem spółki z dnia 11 grudnia 2002 r. kieruje H. S. na ponowne badanie lekarskie.
W dniu 29 stycznia 2003 r. WOMP poinformował pełnomocnika spółki o braku podstaw do przeprowadzenia ponownego badania lekarskiego H. S. Jednocześnie organ wyjaśnił, iż Poradnia Chorób Zawodowych WOMP w [...] Dział Konsultacyjno Orzeczniczy rozpoznała u H. S. chorobę zawodową w postaci drożdżycy wałów paznokciowych i paznokci rąk ujętą pod pozycją 10 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. Orzeczenie o rozpoznaniu choroby otrzymali H. S., Gabinet Internistyczny w G. oraz PPIS w G.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w dniu 16 listopada 2005 r. przesłał zakładowi pracy orzeczenie lekarskie z dnia 1 października 2001 r. o rozpoznaniu choroby zawodowej u H. S.
Pełnomocnik Spółki A w dniu 8 grudnia 2005 r. wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii Instytutu Medycyny Pracy w Ł. na okoliczność, czy jeżeli badanie pracownika przeprowadzono w 2001 r. i po tej dacie ponownych badań nie wykonywano, możliwe jest stwierdzenie choroby w postaci drożdżycy skóry wałów paznokciowych i paznokci rąk.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. w dniu 27 grudnia 2005 r. wystąpił do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. o wydanie opinii, czy istnieje potrzeba przeprowadzenia ponownych badań przesyłając część zgromadzonej dokumentacji. W dniu 13 stycznia 2006 r. dokumentacja została uzupełniona.
W dniu 4 kwietnia 2006 r. Instytut Medycyny Pracy w Ł. w wyniku badania konsultacyjnego wydał orzeczenie lekarskie [...] o rozpoznaniu u H.S. choroby zawodowej - drożdżycy wałów paznokciowych i paznokci. Na podstawie wywiadu zawodowego, badań dermatologicznych i dostarczonej dokumentacji w orzeczeniu tym stwierdzono, że H.S. była zatrudniona w latach 1993 - 2001 przez Spółkę A na stanowisku jeliciarza, gdzie miała styczność z zanieczyszczonymi materiałem biologicznym jelitami i wodą. Praca była wykonywana w warunkach dużej wilgotności. Zmiany skórne pod postacią obrzęku i zaczerwienienie wałów paznokciowych rąk, a następnie zmian chorobowych płytek paznokciowych rąk rozpoczęły się ok. 2000 r., tj. w trakcie zatrudnienia. Z tego powodu była leczona szpitalnie w Oddziale Dermatologicznym w [...], gdzie rozpoznano zakażenie drożdżakowe paznokci rąk. Rozpoznanie kliniczne zostało potwierdzone badaniami mykologicznymi, w tzw. badaniu bezpośrednim, jak i w posiewie stwierdzono obecność drożdżaków. Uwzględniając charakter zmian skórnych oraz warunki pracy zawodowej Instytut Medycyny Pracy w Ł. wskazał, iż istnieją podstawy do stwierdzenia u H. S. o zawodowej etiologii choroby skóry i jej przydatków.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. decyzją [...] maja 2006 r. stwierdził chorobę zawodową u H. S. W uzasadnieniu organ powołał się na zgromadzoną dokumentację, w tym orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej z dnia 1 października 2001 r. wydane przez Dział Konsultacyjno Orzeczniczy WOMP Pracy w [...] oraz orzeczenie lekarskie z dnia 4 kwietnia 2006 r. wydane przez Instytut Medycyny Pracy w Ł.
W odwołaniu od decyzji PPIS spółka A zarzuciła rażące naruszenie art. 79 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. polegające na zaniechaniu zawiadomienia zakładu pracy o terminie przeprowadzenia dowodu z opinii badań biegłego.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] decyzją z dnia [...] września 2006 r. utrzymał w mocy decyzję PPIS w G. z dnia [...] maja 2006 r.
W wyniku skargi spółki A, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 4 lipca 2007 r. sygn. akt II SA/Sz 1306/06 uchylił decyzję PWIS w [...]. Następnie organ odwoławczy uchylił decyzję PPIS w G. z dnia [...] maja 2006 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując na konieczność uzupełnienia i przeanalizowania zgromadzonego materiału dowodowego.
Organ I instancji po ponownym przeprowadzeniu dochodzenia epidemiologicznego i zebraniu nowych dowodów w sprawie, decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. stwierdził u H. S. chorobę zawodową - drożdżycę wałów paznokciowych i paznokci rąk pochodzenia zawodowego.
Spółka A wniosła odwołanie zarzucając powyższej decyzji naruszenie art. 2351 i 2352 kodeksu pracy, § 11.2 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych oraz art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. Zdaniem strony, PWIS błędnie przyjął, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy zatrudnieniem, a zapaleniem skóry u H. S., która przed zachorowaniem zażywała dużą ilość antybiotyków, leczyła się na inne choroby i miała z tego powodu zmniejszoną odporność organizmu.
[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] utrzymując w mocy decyzję PPIS argumentował, iż H. S. w dniu 1 października 2001 r. otrzymała orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej drożdżycy skóry wałów paznokciowych i paznokci rąk ujętej pod pozycją nr 10 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. Zatem postępowanie administracyjne zostało wszczęte w roku 2001 r., co powoduje, że stosownie do § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, wystąpiła sytuacja uzasadniająca zastosowanie przepisów Rady Ministrów z 1983 r. Zgodnie natomiast z § 1 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r., chorobą zawodową jest choroba wymieniona w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy.
Organ odwoławczy wskazał, że H. S. została zbadana dwukrotnie w związku z podejrzeniem choroby zawodowej: w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w [...] (orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia 1 października 2001 r.) oraz w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. (orzeczenie lekarskie [...] z dnia 4 kwietnia 2006 r.). Rozpoznane w ramach przeprowadzonych badań schorzenie pod postacią drożdżycy wałów paznokciowych i paznokci rąk pochodzenia zawodowego było i jest ujęte w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, a także do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Wskazane jednostki orzecznicze były i są uprawnione do diagnozowania w zakresie chorób zawodowych na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. oraz powołanych rozporządzeń z 2002 i 2009 r. Instytut Medycyny Pracy w Ł. uwzględniając charakter zmian skórnych oraz warunki pracy zawodowej stwierdził, iż istnieją podstawy do orzekania u H. S. o zawodowej etiologii choroby skóry i jej przydatków.
W odniesieniu do zarzutów, jakoby stwierdzone objawy chorobowe, mogły być związane z osłabioną odpornością organizmu związaną z długotrwałym stosowaniem antybiotyków i występowaniem innych chorób, Instytut ten w piśmie z dnia 17 sierpnia 2010 r. znak [...] wyraził opinię, iż zarówno choroba jak i jej przebieg spełniały wszystkie kryteria wymagane do orzekania o zawodowym charakterze schorzenia - typowy obraz kliniczny i lokalizacja w obrębie skóry rąk i paznokci rąk, chronologiczny związek choroby skóry z pracą w sprzyjających warunkach tj. praca w mokrym środowisku (częsty kontakt z wodą lub stosowanie rękawic okluzyjnych) oraz narażenie zawodowe na zanieczyszczony materiał biologiczny (praca przy czyszczeniu jelit), mykologiczne potwierdzenie zakażenia drożdżakowego. Ponadto Instytut wskazał, że sporadyczna i krótkotrwała antybiotykoterapia nie mogła spowodować istotnych zaburzeń immunologicznych. Ryzyko rozwoju grzybów drożdżakowych istnieje przy stosowaniu częstej i długofalowej antybiotykoterapii, szczególnie tzw. antybiotykami szerokowidmowymi, ale wówczas infekcje mają charakter uogólniony i dotyczą głównie błon śluzowych. Natomiast lokalizacja zmian drożdżakowych w obrębie skóry rąk i paznokci rąk wiąże się zwykle z egzogennymi źródłami zakażenia.
[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny powołał się również na okoliczność, iż Instytut Medycyny Pracy w Ł. po przeanalizowaniu zaświadczenia lekarskiego z dnia 25 marca 2009 r. o stanie zdrowia H.S. wystawionego przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej [...] w G., nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska. Wyjaśniono, że informacje o stanie zdrowia zawarte w tym zaświadczeniu mają ograniczone znaczenie z punktu widzenia orzekania o chorobie zawodowej. Dla rozpoznania tej choroby istotna jest bowiem ocena stanu klinicznego oraz wyniki badań dodatkowych przeprowadzonych u pracownika w okresie zatrudnienia na stanowisku pracy, którego warunki mogły spowodować wystąpienie dermatozy oraz w okresie bezpośrednio następującym po zakończeniu zatrudnienia, w którym mogły ujawnić się objawy choroby zawodowej. W przypadku H. S. czynniki szkodliwe dla zdrowia mogące spowodować wystąpienie choroby pod postacią drożdżycy wałów paznokciowych i paznokci rąk zaistniały w okresie zatrudnienia na stanowisku jeliciarza. Wykonane w tym okresie konsultacje specjalistyczne i badania, w tym badanie mikologiczne jednoznacznie potwierdziły zakażenie drożdżakowe paznokci rąk.
Powołując się na stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2010 r. II OSK 1766/10 PWIS zaznaczył, że przy wydawaniu decyzji w sprawie choroby zawodowej związany jest orzeczeniami lekarskimi jednostek orzeczniczych medycyny pracy. Związanie to nie jest jednak tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w orzeczeniu informacji. Orzeczenie lekarskie, jak każdy dowód w postępowaniu, podlega ocenie w myśl art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Jednocześnie zwrócono uwagę, że organy administracji nie dysponują przeciwdowodami, które mogłyby te orzeczenia podważyć, nie mają zatem przesłanek do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia pracownika kształtuje się odmiennie niż ustalono w toku badań stanowiących podstawę orzeczeń (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 lipca 2010 r. IV SA/G1 752/09).
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie spółka A wniosła o uchylenie decyzji PWIS w [...] z dnia [...] maja 2011 r. i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Strona skarżąca ponowiła zarzuty przedstawione w odwołaniu tj. naruszenie: art. 2351 i 2352 kodeksu pracy polegające na ich niezastosowaniu; § 11.2 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych polegające na niewłaściwym zastosowaniu, w sytuacji gdy przepis ten jest sprzeczny z art. 2352 kodeksu pracy; art. 7,77,80 k.p.a. polegające na zaniechaniu wyjaśnienia okoliczności związanych z aktualnym stanem zdrowia H. S.; art.107 § 3 k.p.a. polegające na niewskazaniu faktów i dowodów, na których oparto rozstrzygnięcie oraz na braku wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, a także błąd w ustaleniach faktycznych polegający na braku wykazania, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy zatrudnieniem, a zapaleniem skóry u H. S., która przed zachorowaniem zażywała dużą ilość antybiotyków, leczyła się na inne choroby i miała zmniejszoną odporność organizmu.
[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] wniósł o oddalenie skargi.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd zaznaczył, że wyrokiem z dnia 4 lipca 2007 r. sygn. akt II SA/Sz 1306/06 WSA w Szczecinie uchylił decyzję PWIS w [...] z dnia [...] września 2006 r. wskazując na naruszenie art. 77 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie wniosku dowodowego spółki (pisma z 17 listopada 2001 r. i 11 grudnia 2001 r.) oraz art.107 § 3 k.p.a. Według Sądu stwierdzone naruszenie art. 77 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem domniemanie prawne zawarte w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.) ma charakter wzruszalny i może być obalone dowodem przeciwnym np. poprzez wykazanie, że chociaż praca wykonywana była w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, to jednak choroba została spowodowana przyczynami niepozostającymi w związku z pracą lub, że czynniki występujące w środowisku pracy nie mogły wywołać stwierdzonego u pracownika schorzenia.
W sprawie ze skargi na decyzję PWIS w [...] z dnia [...] maja 2011 r. Sąd stwierdził, iż organy obu instancji w pełni uwzględniły i wykonały wytyczne zawarte w powołanym wyroku. W szczególności został rozpoznany wniosek strony skarżącej z dnia 17 listopada 2001 r. i 11 grudnia 2001 r. o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków J. L. sprawującego dozór weterynaryjny oraz F.J. na okoliczność środków i metod higieny pracy stosowanych w zakładzie pracy, a następnie z dokumentacji lekarskiej H. S. oraz protokołów badań przeprowadzonych w zakładzie pracy. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. szczegółowo omówił zeznania świadków, jednak za decydujące w rozstrzygnięciu sprawy uznał orzeczenia jednostek organizacyjnych upoważnionych z mocy prawa do rozpoznania chorób zawodowych, w tym do przyczynowego łączenia rozpoznawanych chorób zawodowych z pracą zawodową poddanego badaniom pracownika. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu niższej instancji, w zakresie mocy dowodowej zeznań powołanych świadków. W toku postępowania administracyjnego całość zgromadzonej dokumentacji lekarskiej H. S. została przesłana do Instytutu Medycyny Pracy w Ł., który szczegółowo się do niej ustosunkował w uzupełniających orzeczeniach z dnia 17 sierpnia 2010 r. i 17 marca 2011 r. W tej kwestii wypowiedział się również Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w dniu 2 października 2009 r.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie stosownie do § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869) zastosowanie znajdują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65 poz. 294 ze zm.). Zdaniem tego Sądu fakt, że art. 2352 kodeksu pracy dodany przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. zmieniającej ustawę kodeks pracy nie zawiera przepisów przejściowych, nie może przesądzać o tym, że nie ma podstaw do stosowania przepisów tego rozporządzenia, skoro zostało ono wydane na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy z mocą obowiązującą od dnia 3 lipca 2009 r. Ponadto uwzględniając zasadę zgodności normy niższego rządu z normą hierarchicznie wyższą, WSA przyjął, że § 11 ust. 2 rozporządzenia jest przepisem szczególnym wobec art. 2352 kodeksu pracy, który przesądza o zastosowaniu w rozpatrywanej sprawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.
W ocenie Sądu pierwszej instancji nietrafne okazały również się zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego. Według stanowiska WSA, organy prawidłowo zebrały materiał dowodowy, w tym także w zakresie stanu zdrowia pracownika w dacie wszczęcia postępowania o ustalenie choroby zawodowej oraz w okresie późniejszym wskazanym przez H. S. w złożonych zaświadczeniach i dokumentacji lekarskiej. Sąd zauważył, iż zgromadzony materiał dowodowy obrazuje wyniki dochodzenia epidemiologicznego oraz zawiera odpowiednie orzeczenia jednostek właściwych do rozpoznawania chorób zawodowych (Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] i Instytutu Medycyny Pracy w Ł.) na okoliczność związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym schorzeniem, a środowiskiem pracy. Z prawidłowych i niekwestionowanych ustaleń organu wynika, że aktywność zawodową skarżąca zakończyła z dniem 31 sierpnia 2001 r. i z tą datą ustało wszelkie narażenie na czynniki szkodliwe występujące w miejscu pracy. Z opinii właściwych jednostek orzeczniczych wykonanych bezpośrednio po zakończeniu pracy zawodowej i szczegółowo opisanych w uzasadnieniach decyzji organów orzekających (orzeczenie WOMP w [...] z dnia 1 października 2001 r. i orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia 4 kwietnia 2006 r.), podtrzymanych w całości w piśmie z 17 sierpnia 2010 r., wynika, że stwierdzono u H. S. podstawy do rozpoznania drożdżycy skóry wałów paznokciowych i paznokci rąk ujętej pod pozycją nr 10 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.
Jeśli chodzi o zarzut skargi, że objawy chorobowe u H. S. mogły być związane z osłabioną odpornością organizmu spowodowaną stosowaniem antybiotyków i faktem występowania innych chorób, Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż powołane okoliczności zostały poddane stosownej analizie w toku postępowania administracyjnego, co dokumentuje pismo Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia 17 sierpnia 2010 r. Sąd zwrócił ponadto uwagę, że organ odwoławczy celem wyjaśnienia zarzutu dotyczącego nieodniesienia się we wcześniejszych decyzjach do treści zaświadczenia lekarskiego z dnia 25 marca 2009 r. o stanie zdrowia H.S. wydanego przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej [...] w G., zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. o ustosunkowanie się do tego zaświadczenia. W wyniku przeprowadzonej analizy Instytut stwierdził, iż zarówno choroba H. S., jak i jej przebieg spełniały wszystkie kryteria wymagane do orzekania o zawodowym charakterze schorzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił stanowisko organów, iż orzeczenia lekarskie wydane przez jednostki uprawnione do rozpoznawania chorób zawodowych, w tym do przyczynowego łączenia rozpoznawanych chorób z pracą zawodową wykonywaną przez poddanego badaniom pracownika, mają walor opinii biegłego. Podlegają ocenie organu z punktu widzenia wymogów formalnych i jeżeli są one jasne, wyjaśniają w sposób przekonywujący w oparciu o wyniki przeprowadzonych badań i warunki pracy badanego, organ nie ma obowiązku prowadzenia dalszych poszukiwań celem potwierdzenia stanowiska prezentowanego przez stronę. Sąd potwierdził, że związanie organu sanitarnego orzeczeniem placówki medycznej nie jest tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, podlega bowiem ono ocenie stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. z tym zastrzeżeniem, że organy nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby te orzeczenia podważyć, nie mają podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia pracownika kształtuje się odmiennie, niż ustalono w toku badań stanowiących podstawę orzeczeń.
Sąd podkreślił, że celem kontrolowanego postępowania jest ustalenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy stwierdzonym schorzeniem umieszczonym w wykazie chorób zawodowych, a środowiskiem pracy, nie zaś aktualnego stanu zdrowia H. S.
Skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła spółka A reprezentowana przez adwokata. Strona zażądała uchylenia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w całości, a także decyzji [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] maja 2011 r. i poprzedzającej ją decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z dnia [...] listopada 2009 r. oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego tj.:
- art. 2351 i 2352 kodeksu pracy poprzez błędną wykładnię polegającą na ich niezastosowaniu, co doprowadziło do stwierdzenia choroby zawodowej pomimo jej nierozpoznania w okresie przewidzianym w wykazie chorób zawodowych;
- §11.2 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych polegające na niewłaściwym jego zastosowaniu w sytuacji, gdy przepis ten jest sprzeczny z art. 2352 kodeksu pracy;
- § 1.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu przy określaniu choroby zawodowej, podczas gdy zastosować należało definicję zawartą w art. 2352 kodeksu pracy;
a także naruszenie art. 141 §4 p.p.s.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na niewyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
Uzasadniając podniesione zarzuty argumentowano, iż w toku objętego kontrolą postępowania administracyjnego doszło do naruszenia prawa materialnego, którego Wojewódzki Sąd Administracyjny nie skorygował. Sąd ten nie wyjaśnił przyczyn dla których nie uwzględnił kolizji przepisów aktu rangi ustawowej z przepisami rozporządzenia, co miało wpływ na treść orzeczenia. Zdaniem strony, w stanie prawnym ukształtowanym ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 26 czerwca 2009 r.) materialno prawną podstawą orzekania o chorobie zawodowej jest art.2352 k.p., a nie §11.2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. 105 z dnia 2 lipca 2009 r.). Art 2352 kp odsyła do wykazu zawierającego okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Dla schorzenia rozpoznanego w 2001 r. u H. S. tym okresem jest jeden miesiąc. W odesłaniu tym nie rozróżnia się spraw wszczętych obecnie i spraw wszczętych pod rządem poprzednio obowiązujących przepisów. Rozróżnienie takie wbrew art. 2352 k.p. wprowadza §11.2 rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r. Kolizja pomiędzy art.2352 kp a §11.2 rozporządzenia sprowadza się - zdaniem strony - do tego, że do spraw nowych stosuje się okres możliwej wykrywalności, a do spraw wszczętych wcześniej - nie.
Autor skargi kasacyjnej podniósł ponadto, iż stwierdzenie choroby zawodowej jest nie tylko kategorią prawną ale i faktyczną, tymczasem była pracownica aktualnie nie ma znamion choroby zawodowej. Sąd pierwszej instancji oddalając skargę podtrzymał orzeczenie organu sanitarnego o faktach historycznych dotyczących stanu zdrowia H. S. z 2001 r. podczas, gdy obowiązujące przepisy prawa materialnego nie dopuszczają możliwości orzekania o faktach dotyczących choroby zawodowej, która nie została rozpoznana przy zastosowaniu tych przepisów.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz.U. z 14 marca 2012 r., poz. 270 (dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie wystąpiła.
We wniesionej skardze kasacyjnej sformułowano zarówno zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego, w tym art. 2351 i 2352 kodeksu pracy, §11.2 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych oraz § 1.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, jak też przepisów postępowania tj. art. 141 §4 p.p.s.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na niewyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
Zarzuty te okazały się nieusprawiedliwione.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku – wbrew twierdzeniom kasatora – zawiera niezbędne elementy określone w art. 141 §4 p.p.s.a. Obejmuje przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze i stanowisk stron. Sąd pierwszej instancji wskazał i wyjaśnił w nim podstawę prawną zastosowaną do ustalonego stanu faktycznego, umożliwiając tym samym przeprowadzenie kontroli instancyjnej.
W tych warunkach do szczegółowego rozważenia pozostały zarzuty naruszenia prawa materialnego.
Zgodnie z art. 235 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.(powoływana jako: k.p.) za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Przepis ten, wprowadzony w wyniku nowelizacji kodeksu pracy dokonanej ustawą z dnia 22 maja 2009 r. jednoznacznie określił, że przesłanką uznania danej choroby za chorobę zawodową jest wymienienie tej choroby w wykazie chorób, nadając tym samym wykazowi chorób rangę przesłanki ustawowej (por. wyrok NSA z dnia 29 grudnia 2011 r., sygn. akt II OSK 2072/11, opublikowany w CBOSA). Jednocześnie ustawodawca wprowadził do Kodeksu pracy art. 2352 , zgodnie z którym rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż wprowadzenie powyższej regulacji bez określenia przepisów przejściowych nie może wykluczyć w rozpatrywanej sprawie zastosowania §11 ust. 2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
Rozporządzenie to wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 §1 k.p. reguluje między innymi sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych. W §11 ust. 2 dopuszcza w tym zakresie, iż postępowania, wszczęte i niezakończone przed dniem 3 września 2002 r., są prowadzone na podstawie przepisów obowiązujących, w dniu ich wszczęcia.
Do niekwestionowanych okoliczności rozpatrywanej sprawy należy to, że wszczęcie postępowania w przedmiocie rozpoznania choroby zawodowej nastąpiło jeszcze w 2001 r. i w dniu 3 września 2002 r. nie było zakończone. Stosownie zatem do powołanej regulacji w sprawie tej zastosowanie znajdowało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r.
Zauważyć przy tym należy, że wszystkie trzy rozporządzenia Rady Ministrów, jakie obowiązywały na przestrzeni ostatnich lat tj. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r., rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. (uznane mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07, OTK-A 2008, Nr 5, poz. 82, za niezgodne z ustawą zasadniczą), jak również rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 105, poz. 869) wymieniają stwierdzoną u H. S. jednostkę chorobową tj. drożdżycę wałów paznokciowych i paznokci rąk w wykazie chorób zawodowych.
Nawet zatem przyjmując, że stosownie do art. 2352 k.p., rozpoznanie choroby zawodowej u byłego pracownika może nastąpić po zakończeniu pracy w narażeniu zawodowym wyłącznie w przypadku wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych, zauważyć należy, że zgodnie z wykazem chorób zawodowych określonym rozporządzeniem Rady Ministrów z 2009 r., który okresy takie ustala, dla drożdżakowego zapalenia skóry rąk u osób pracujących w warunkach sprzyjających rozwojowi drożdżaków chorobotwórczych (poz. 18 pkt 4 wykazu) okres wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych warunkujący rozpoznanie choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym wynosi 1 miesiąc.
W sprawie będącej przedmiotem rozpatrzenia, H. S. pracę zakończyła 31 sierpnia 2001 r. Znajdujące się w aktach administracyjnych orzeczenie lekarskie z dnia 1 października 2001 r. o rozpoznaniu choroby zawodowej (k. 68) potwierdza, u pracownicy objawy choroby tj. zmiany na skórze palców i rąk występowały już w czasie trwania zatrudnienia tj. w marcu 2001 r. Była wówczas leczona w Oddziale Dermatologicznym Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w [...]. Ponadto, przez następne miesiące, bezpośrednio przed wydaniem tego orzeczenia, pracownica leczyła się w poradni dermatologicznej. Udokumentowane zostały w ten sposób objawy, które wystąpiły zarówno w czasie zatrudnienia pracownicy na stanowisku jeliciarza, jak i bezpośrednio po jego zakończeniu.
Z omówionych względów, nie można zasadnie twierdzić, że jakiekolwiek przekroczenie ram czasowych, od których ustawodawca uzależnił możliwość rozpoznania choroby zawodowej, w rozpatrywanej sprawie nastąpiło.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono, jak w sentencji.