II OSK 174/26

II OSK 174/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-01-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 50 § 1 , art. 58 § 1 pkt 6, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 listopada 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 648/25 o odrzuceniu skargi D. B. w sprawie ze skargi D. B. i J. B. na postanowienie Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 sierpnia 2025 r. znak: PEA-X.7723.8.2025 w przedmiocie zarzutów J. B. zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 5 listopada 2025 r. sygn. akt II SA/Lu 648/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") i § 3 tej ustawy odrzucił skargę D. B. (dalej jako "skarżąca") na postanowienie Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 sierpnia 2025 r. znak: PEA-X.7723.8.2025 w przedmiocie zarzutów J. B. zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym egzekucji obowiązku rozbiórki budynku załadunkowo-rozładunkowego na działce nr ewid. [...] w miejscowości S., gmina C., wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę.
Za odrzuceniem skargi jako niedopuszczalnej przemawiał fakt, że skarżąca nie była legitymowana do wniesienia skargi na zaskarżone postanowienie albowiem w niniejszej sprawie kontrola sądowa dotyczyła postępowania, w którym organy orzekały w stosunku do J. B.
Sąd powołując się na wiedzę z urzędu zauważył, że w stosunku do D. B., również został wystawiony tytuł wykonawczy o nr [...], dotyczący tej samej decyzji z 10 maja 2021r., znak: NB.7355/1/13 (bowiem, jak wyżej wskazano, orzeczony nią nakaz rozbiórki został skierowany do obojga skarżących). Skarżąca wniosła do tego tytułu wykonawczego zarzut (identycznej treści, jak zarzut w niniejszej sprawie) i został on rozpatrzony odrębnym postanowieniem organu I instancji z dnia 9 lipca 2025r., nr [...], a następnie postanowieniem organu II instancji z dnia 25 sierpnia 2025r., znak: PEA-X.7723.9.2025. Na to postanowienie D. B. również wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, która została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Lu 649/25. W związku z tym, że w postępowaniu zakończonym tym postanowieniem była ona stroną postępowania administracyjnego, bowiem postanowienie zostało skierowane do niej, jako osoby wskazanej w tytule wykonawczym nr [...], przysługiwało jej prawa zaskarżenia tego postanowienia jako stronie. Natomiast w rozpatrywanej sprawie zaskarżone postanowienie dotyczy wyłącznie J. B., który jest objęty innym tytułem wykonawczym (nr [...]), dlatego jej skarga w tej sprawie podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna.
Potwierdzeniem braku statusu strony skarżącej w niniejszym postępowaniu jest także to, że organ odwoławczy rozpatrując jej zażalenie na postanowienie PINB w Chełmie z 9 lipca 2025 r.( którego dotyczy zaskarżone w niniejszym postępowaniu postanowienie LWINB) odrębnym postanowieniem z 25 sierpnia 2025 r. znak: PEA-X.7723.8.1.2025, umorzył postępowanie zażaleniowe stwierdzając, ze skarżąca nie jest stroną tego postępowania.
W związku z powyższym Sąd uznał, że D. B. nie posiadała indywidualnego interesu prawnego, o którym mowa w art. 50 § 1 P.p.s.a. i nie przysługiwała jej legitymacja do wniesienia skargi w niniejszej sprawie - dotyczącej J. B.
D. B. reprezentowana przez pełnomocnika wniosła skargę kasacyjną od powyższego postanowienia (k. 50 akt), domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego.
Zarzucono naruszenie:
1. art. 50 § 1 P.p.s.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na przyjęciu, że skarżąca kasacyjnie nie posiada interesu prawnego w zaskarżeniu postanowienia organu odwoławczego utrzymującego w mocy oddalenie zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec J. B., podczas gdy zaskarżone postanowienie dotyczy kontynuowania egzekucji administracyjnej obowiązku rozbiórki całego, niepodzielnego fizycznie obiektu budowlanego posadowionego na nieruchomości stanowiącej przedmiot wspólności majątkowej małżeńskiej skarżącej kasacyjnie, a tym samym wywiera bezpośredni, rzeczywisty i nieodwracalny wpływ na jej konstytucyjnie chronione prawo własności oraz prawo posiadania;
2. art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na odrzuceniu skargi mimo oczywistego I niebudzącego wątpliwości istnienia interesu prawnego skarżącej kasacyjnie w rozumieniu art. 50 § 1 P.p.s.a.;
3. art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez pozbawienie skarżącej kasacyjnie sądowej kontroli legalności działania organu administracji publicznej w sytuacji, gdy zaskarżony akt administracyjny pozostaje w bezpośrednim, materialnym i nieodwracalnym związku z jego konstytucyjnie chronionymi prawami majątkowymi.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację, która zdaniem skarżącej kasacyjnie, ma potwierdzać postawione zarzuty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Istnienie interesu prawnego do wniesienia skargi na dany akt lub czynność sprowadza się do istnienia takich norm prawa, które uprawniają dany podmiot do wniesienia skargi w stosunku do aktu lub czynności, które kształtują w danym stanie faktycznym i prawnym uprawnienia i obowiązki tego podmiotu.
Jeśli organ administracji prowadzi egzekucję administracyjną w zakresie obowiązku niepieniężnego jakim jest wykonanie decyzji administracyjnej w zakresie nakazu rozbiórki nieruchomości będącej przedmiotem wspólności majątkowej, to stwierdzający taki obowiązek tytuł wykonawczy kierowany jest do wszystkich właścicieli/współwłaścicieli takiej nieruchomości. Organ prowadzi zatem kilka postępowań egzekucyjnych na podstawie wystawionych tytułów, które odnoszą się do decyzji rozbiórkowej nieruchomości we współwłasności. Każdy z zobowiązanych w tytule wykonawczym może wnieść zarzuty odnośnie prowadzonej egzekucji a organ egzekucyjny po rozpatrzeniu tych zarzutów wydaje określone w ustawie o egzekucji administracyjnej rozstrzygniecie.
Skoro organ egzekucyjny PINB w Chełmie po rozpatrzeniu zarzutów J. B. wydał postanowienie o oddaleniu jego zarzutów a następnie w związku z wniesionym na to postanowienie zażaleniem zobowiązanego LWINB utrzymał w mocy powyższe postanowienie, to jedynie J. B. jako strona postępowania o rozpatrzenie jego zarzutów ma interes prawny w skontrolowaniu przez sąd administracyjny legalności tych postanowień oddalających jego zarzuty.
Art. 50 § 1 P.p.s.a. wprowadził nową, oddzielną kategorię interesu prawnego, jakim jest interes we wniesieniu skargi. Chodzi zatem o nowy interes prawny, wyodrębniony dla postępowania sądowoadministracyjnego, a nie ten, który przesądza o legitymacji określonego podmiotu w postępowaniu administracyjnym. Trafnie zauważa się, że o ile interes prawny w postępowaniu administracyjnym zabezpiecza uzyskanie wiążącego rozstrzygnięcia o prawach lub obowiązkach określonego podmiotu, o tyle interes we wniesieniu skargi w założeniu ma gwarantować wydanie przez sąd administracyjny orzeczenia o legalności konkretyzacji praw lub obowiązków, która nastąpiła w objętym skargą akcie. W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym w tym kontekście jednolicie wskazuje się, że o istnieniu legitymacji skargowej decyduje interes prawny, którego istotę stanowi żądanie oceny przez sąd administracyjny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z obiektywnym porządkiem prawnym. Przyjęcie, że żądanie to ma charakter uprawniony jest uzależnione tym niemniej od możliwości wykazania związku pomiędzy sytuacją prawną chronioną normą obowiązującego prawa a przedmiotem sprawy objętej działaniem organu administracji.
Skoro organy oddaliły zarzuty J. B. zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym nieruchomości we współwłasności majątkowej, to legitymację skargową do żądania oceny przez sąd administracyjny zaskarżonego postanowienia ma jedynie zgłaszający zarzuty. Wyłącznie on ma prawo ubiegania się o osądzenie przez sąd czy organ w okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy zasadnie odmówił uwzględnienia jego zarzutów.
Okoliczność, że egzekucja dotyczy majątku wspólnego nie ma tu znaczenia albowiem przedmiotem oceny jest prawidłowość oddalenia zarzutów tej konkretnej osoby w sprawie prowadzonej przeciw niej egzekucji. Słusznie stwierdził Sąd I instancji, że zaskarżone postanowienie skierowane do J. B. w żaden sposób nie kształtuje praw ani obowiązków D. B. bowiem postanowienie to nie dotyczyło wnoszonych przez nią zarzutów. Potwierdził to sam organ wydając postanowienie o umorzeniu postępowania zażaleniowego zainicjowanego jej zażaleniem na postanowienie o odmowie uwzględnienia zarzutów jej męża – postanowienie LWINB z 25 sierpnia 2025 r. znak: PEA-X.7723.8.1.2025. Wskazano tam, że nie była ona stroną tegoż postępowania. Powinna była wykazać własny interes prawny czyli przepis prawa materialnego przyznający jej konkretne indywidulane uprawnienie do zgłoszenia zarzutów. O ile miała ona interes faktyczny (była bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy egzekucyjnej), to zainteresowania tego nie mogła poprzeć przepisami prawa materialnego, mającymi stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji. Nie mogła wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym męża może zgłaszać zarzuty. Zarzuty takie może zgłaszać jedynie podmiot, którego dotyczył tytuł egzekucyjny będący podstawą prowadzenia egzekucji (tytuł wykonawczy PINB z 6 czerwca 2025 r. Nr [...] dotyczy J. B.).
Egzekwowany obowiązek rozbiórki wspólnej nieruchomości został objęty odrębnymi tytułami wykonawczymi dla J. B. i D. B. Prowadzono odrębne postępowania egzekucyjne w stosunku do tej samej nieruchomości i odrębnie rozpatrywano zarzuty wniesione przez zobowiązanych w tych postępowaniach egzekucyjnych. Zatem każdy z tych zobowiązanych będzie bronił swych wspólnych praw (współwłasności) do nieruchomości będącej ich majątkiem wspólnym odrębnie korzystając ze środków zaskarżenia przewidzianych w prawie. Nie można zatem uznać, że współwłasność D. B. nie będzie chroniona skoro zgłosiła ona swoje własne zarzuty do prowadzonego względem wspólnej nieruchomości postępowania egzekucyjnego a następnie może kierować dalsze środki zaskarżenia względem wydanych aktów. W tej sytuacji skarżąca w niniejszej sprawie nie może powołać się na własny interes prawny a jedynie na interes prawny swojego męża a to nie uprawnia jej do zaskarżenia postanowienia będącego przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym. To bowiem odnosiło się wyłącznie do zarzutów J. B.
Wspólność majątkowa nieruchomości, zdaniem NSA, nie stanowi o istnieniu interesu prawnego skarżącej bowiem może on kontrolować przebieg egzekucji administracyjnej względem tej nieruchomości składając własne środki zaskarżenia, zwłaszcza gdy podstawą egzekucji były odrębne dla każdego z małżonków tytuły wykonawcze odnoszące się do jednej nieruchomości. Każdy z nich na własny rachunek i odpowiedzialność kwestionuje zasadność egzekucji z uwagi na wspólnie posiadane prawo własności. Każdy z nich podniósł własne zarzuty egzekucyjne i teraz będzie bronić ich zasadności obalając twierdzenia organów. Wspólność prawa własności nieruchomości nie przesądza o tym, że skierowane przez nich w ramach odrębnie prowadzonych egzekucji zarzuty egzekucyjne były zasadne, dlatego każdy z osobna ma interes prawny w kwestionowaniu skierowanych do nich rozstrzygnięć organów.
Skutkiem prowadzonej egzekucji może być unicestwienie wspólnej nieruchomości poprzez jej rozbiórkę jednak to nie powoduje zaprzepaszczenia uprawnień właścicieli do jej ochrony. Właśnie możliwość zgłoszenia zarzutów odnośnie do egzekucji dotyczącej wspólnej nieruchomości jest potwierdzeniem uprawnienia do ochrony własności. Jednak jeśli takie zarzuty zostały oddalone stosownym aktem organu, to każdy z właścicieli może kwestionować taki akt tylko w zakresie zgłoszonych przez niego zarzutów a nie wspólnie.
Wobec powyższego uznać należało, że odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej bo wniesionej przez podmiot nieuprawniony do kwestionowania zaskarżonego postanowienia było prawidłowe. Nie doszło do naruszenia art. 50 § 1 P.p.s.a. ani art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Kontrola legalności działania organów zostanie zapewniona bowiem skarżąca może we własnym zakresie w toczącym się wobec niej postępowaniu egzekucyjnym zakwestionować zasadność stanowiska organu odnośnie zgłoszonych przez siebie zarzutów.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.