II OSK 1729/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-05-16
NSAAdministracyjneWysokansa
cudzoziemcypobyt stałypolskie pochodzenieres iudicatapostępowanie administracyjnedowodyakt urodzeniaustawa o cudzoziemcachustawa o repatriacji

NSA uchylił wyrok WSA i decyzje organów niższych instancji w sprawie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały, uznając, że przedłożenie oryginału aktu urodzenia matki w kolejnym wniosku nie stanowiło podstawy do umorzenia postępowania z powodu res iudicata.

Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały ze względu na polskie pochodzenie. Po wcześniejszej odmowie, skarżący złożył ponowny wniosek, dołączając oryginał aktu urodzenia matki. Organy administracyjne i WSA uznały sprawę za tożsamą z poprzednią i umorzyły postępowanie na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (res iudicata). Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, stwierdzając, że przedłożenie nowego dowodu (oryginału aktu) zmienia stan faktyczny sprawy i nie pozwala na zastosowanie instytucji res iudicata w sposób blokujący merytoryczne rozpoznanie wniosku.

Sprawa dotyczyła wniosku I. D. o udzielenie zezwolenia na pobyt stały na podstawie polskiego pochodzenia. Po pierwszej odmowie Wojewody, skarżący złożył ponowny wniosek, tym razem dołączając oryginał aktu urodzenia matki. Organy administracyjne uznały, że sprawa jest tożsama z poprzednią i umorzyły postępowanie na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (res iudicata), co zostało podtrzymane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, że stanowisko to nie jest trafne. Sąd podkreślił, że instytucja res iudicata wymaga tożsamości wszystkich elementów sprawy: podmiotowych, przedmiotowych i faktycznych. W tej sprawie, przedłożenie przez skarżącego oryginału aktu urodzenia matki, który nie był uwzględniony w poprzednim postępowaniu, stanowiło nowy dowód i zmieniało stan faktyczny sprawy. NSA wskazał, że w sprawach dotyczących polskiego pochodzenia, gdzie kluczowe są stare dokumenty, a ich uzyskanie jest żmudne, należy dopuszczać wyjątki od ścisłego stosowania res iudicata, aby zapewnić skuteczną ochronę prawną. Umorzenie postępowania w takiej sytuacji naruszało również zasady postępowania administracyjnego (art. 7 i 77 k.p.a.). W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów niższych instancji i zasądził zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, przedłożenie nowego dowodu w postaci oryginału dokumentu, który zmienia stan faktyczny sprawy, nie pozwala na zastosowanie instytucji res iudicata w celu umorzenia postępowania.

Uzasadnienie

Instytucja res iudicata wymaga tożsamości podmiotowej, przedmiotowej i faktycznej sprawy. Przedłożenie przez stronę oryginału dokumentu, który nie był uwzględniony w poprzednim postępowaniu, zmienia stan faktyczny i uniemożliwia zastosowanie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w sposób blokujący merytoryczne rozpoznanie wniosku, zwłaszcza w sprawach dotyczących polskiego pochodzenia, gdzie ochrona konstytucyjna jest istotna.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (27)

Główne

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Umorzenie postępowania w przypadku, gdy sprawa została już rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną (res iudicata).

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji, gdy sprawa została już poprzednio rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną.

u.o.c. art. 195 § ust. 1 pkt 3

Ustawa o cudzoziemcach

Podstawa do ubiegania się o zezwolenie na pobyt stały przez osoby o polskim pochodzeniu zamierzające osiedlić się na stałe w RP.

u.rep. art. 5 § ust. 1

Ustawa o repatriacji

Definicja polskiego pochodzenia jako przesłanki do osiedlenia się w RP.

Pomocnicze

u.o.c. art. 195 § ust. 2

Ustawa o cudzoziemcach

u.rep. art. 6 § ust. 1 i 2

Ustawa o repatriacji

Katalog dokumentów mogących potwierdzać polskie pochodzenie.

u.o.c. art. 5 § ust. 1

Ustawa o cudzoziemcach

u.rep. art. 5 § ust. 1

Ustawa o repatriacji

u.rep. art. 6 § ust. 1 i 2

Ustawa o repatriacji

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.

p.p.s.a. art. 176 § § 1 pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymogi dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia w skardze kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit.a

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku w całości lub części.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit.c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku w przypadku naruszenia przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek sądu do rozpoznania skargi.

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasady orzekania o kosztach postępowania.

Konstytucja RP art. 52 § ust. 5

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do osiedlenia się na terytorium RP dla osób, których pochodzenie polskie zostało stwierdzone.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

Konstytucja RP art. 31 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada proporcjonalności.

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 5

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa wznowienia postępowania w przypadku wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów.

k.p.a. art. 146 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Termin materialny do uchylenia decyzji ostatecznej.

k.p.a. art. 148 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Termin do złożenia podania o wznowienie postępowania.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi uzasadnienia decyzji administracyjnej.

k.p.a. art. 16 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada trwałości decyzji administracyjnej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przedłożenie przez skarżącego oryginału aktu urodzenia matki w ponownym wniosku o zezwolenie na pobyt stały stanowi nowy dowód, który zmienia stan faktyczny sprawy. Zastosowanie instytucji res iudicata (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.) do umorzenia postępowania jest nieuzasadnione, gdy pojawiły się nowe okoliczności faktyczne lub dowody. W sprawach dotyczących polskiego pochodzenia, gdzie prawo do osiedlenia się jest chronione konstytucyjnie, należy zapewnić skuteczną ochronę prawną, dopuszczając wyjątki od ścisłego stosowania res iudicata. Brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przez organy narusza zasady postępowania administracyjnego (art. 7 i 77 k.p.a.).

Odrzucone argumenty

Wniosek skarżącego z dnia 14 marca 2022 r. dotyczył tej samej sprawy, która została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją z dnia 3 lutego 2021 r., co uzasadnia umorzenie postępowania na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Nowe dowody lub okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznej powinny być rozpatrywane w trybie wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.), a nie w trybie zwykłym. Sąd pierwszej instancji prawidłowo oddalił skargę, uznając zasadność zastosowania instytucji res iudicata.

Godne uwagi sformułowania

"to stanowisko organów, zaakceptowane przez WSA w Warszawie w zaskarżonym wyroku, nie jest trafne, albowiem w realiach niniejszej sprawy nie można mówić o tożsamości podstawy faktycznej w związku z przedłożeniem przez skarżącego oryginału aktu urodzenia matki." "Dla przyjęcia, że mamy do czynienia z przesłanką z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (tradycyjnie, w ślad za procesualistyką sądową, określaną jako 'res iudicata'), konieczne jest ustalenie, że zachodzi tożsamość spraw administracyjnych." "Wymaga podkreślenia, że dla umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. konieczne jest ustalenie tożsamości wszystkich wskazanych wyżej elementów podmiotowych i przedmiotowych sprawy administracyjnej." "Zasadniczy problem, jaki zaistniał w niniejszej sprawie, dotyczy natomiast tożsamości stanu faktycznego." "W przypadku odkrycia nowych okoliczności faktycznych lub dowodów nieznanych organowi ewentualnemu sanowaniu wad podstawy faktycznej ostatecznego rozstrzygnięcia służy zasadniczo instytucja wznowienia postępowania." "Od zasady tej należy jednak dopuścić wyjątki wynikające ze specyfiki danych spraw administracyjnych. Chodzi tu o sprawy dotyczące uprawnień wprost gwarantowanych w Konstytucji RP, w których podstawowymi, kluczowymi dla rozstrzygnięcia sprawy dowodami są akty stanu cywilnego lub inne dokumenty sporządzone przed wieloma laty, w tym przez władze państw obcych." "Przedłożenie przez stronę w kolejnym postępowaniu dotyczącym udzielenia zezwolenia na pobyt stały z uwagi na polskie pochodzenie (...) oryginału aktu stanu cywilnego, którego kopię przedłożono w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją odmawiającą udzielenia wspomnianego zezwolenia, nie skutkuje umorzeniem postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość w rozumieniu art. 105 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a."

Skład orzekający

Leszek Kiermaszek

przewodniczący

Andrzej Wawrzyniak

sędzia

Grzegorz Rząsa

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja instytucji res iudicata w kontekście nowych dowodów w sprawach dotyczących zezwoleń na pobyt stały ze względu na polskie pochodzenie. Granice stosowania art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w sytuacji pojawienia się nowych dokumentów potwierdzających polskie pochodzenie."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z polskim pochodzeniem i zezwoleniami na pobyt stały, ale jego zasady dotyczące res iudicata i nowych dowodów mogą mieć zastosowanie w innych postępowaniach administracyjnych, gdzie pojawiają się nowe dowody po wydaniu ostatecznej decyzji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne badanie dowodów i jak instytucje proceduralne (jak res iudicata) mogą być stosowane elastycznie, aby zapewnić sprawiedliwość, szczególnie w sprawach dotyczących praw fundamentalnych.

Czy nowe dowody mogą otworzyć zamknięte drzwi? NSA o res iudicata w sprawach o polskie pochodzenie.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1729/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak
Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/
Leszek Kiermaszek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 105 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2354
art. 195 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 2
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1472
art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Sylwia Misztal po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 371/23 w sprawie ze skargi I. D. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 8 grudnia 2022 r. nr DL.WIPO.410.1093.2022/KS w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt stały 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia 28 kwietnia 2022 r. nr WSC-V.6152.1595.2022; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz I. D. kwotę 1287 (tysiąc dwieście osiemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 371/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę obywatela [...] I. D. (dalej: "cudzoziemiec", "strona", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") z 8 grudnia 2022 r., nr DL.WIPO.410.1093.2022/KS. Decyzją tą Szef Urzędu utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z 28 kwietnia 2022 r., nr WSC-V.6152.1595.2022, orzekającą o umorzeniu w całości postępowania administracyjnego w sprawie udzielenia skarżącemu zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
2. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
2.1. Wnioskiem z 16 listopada 2020 r. skarżący wystąpił o udzielenie zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej powołując się na posiadanie polskiego pochodzenia. Wojewoda [...] (dalej: "Wojewoda") ostateczną decyzją z 3 lutego 2021 r., nr WSC-V.6152.4313.2020 – odmówił udzielenia skarżącemu wnioskowanego zezwolenia, stwierdzając, że nie spełnione zostały przesłanki z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1472, dalej: "ustawa o repatriacji"). Wyjaśniono, że przedstawiony przez stronę odpis własnego aktu urodzenia nr [...], w którym widnieje zapis o polskiej narodowości matki jest dokumentem wydanym współcześnie, już po rozpadzie [...], a tym samym nie spełnia wymagań formalnych wynikających z ustawy o repatriacji. Jeżeli chodzi o przedłożony przez skarżącego odpis aktu urodzenia matki N. G., to Wojewoda zauważył, że dokument ten został złożony w formie odpisu poświadczonego przez [...] notariusza wraz z tłumaczeniem sporządzonym przez [...] tłumacza przysięgłego języka [...]. Wojewoda stwierdził, że brak przedłożenia oryginału aktu urodzenia matki uniemożliwia zweryfikowanie autentyczności tego dokumentu. Wojewoda uznał również, że na podstawie przesłuchania przeprowadzonego 1 grudnia 2020 r. nie można wysnuć wniosku, by cudzoziemiec kultywował polskie tradycje i zwyczaje oraz czuł rzeczywistą przynależność do Narodu Polskiego. Skarżący nie wniósł odwołania od tej decyzji Wojewody.
2.2. Wnioskiem z 14 marca 2022 r. cudzoziemiec ponownie wystąpił o wydanie zezwolenia na pobyt stały na podstawie art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021 r., poz. 2354 ze zm., dalej: "ustawa o cudzoziemcach" lub "u.o.c."). Tym razem do podania załączono m. in. oryginał aktu urodzenia matki cudzoziemca, z którego zdaniem strony wynika, iż ma ona polskie pochodzenie.
2.3. Wojewoda, decyzją z 28 kwietnia 2022 r., nr WSC-V.6152.1595.2022 umorzył w całości postępowanie administracyjne w sprawie udzielenia cudzoziemcowi, zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wskazując, że kwestia posiadania przez stronę polskiego pochodzenia została rozstrzygnięta decyzją ostateczną z 3 lutego 2021 r. Wojewoda wskazał, że powoływane przez cudzoziemca w drugim wniosku z 14 marca 2022 r. okoliczności zostały już zbadane i w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja orzekająca co do istoty sprawy, zatem ponowne badanie tych samych okoliczności prowadziłoby do wydania decyzji dotkniętej wadą nieważności.
2.4. Szef Urzędu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że przedmiotowa sprawa jest tożsama ze sprawą zakończoną decyzją ostateczną Wojewody z 3 lutego 2021 r., zatem nie może zostać wydana kolejna decyzja merytoryczna. W szczególności podniesiono, że nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania dowodowego zmierzającego do stwierdzenia na nowo, czy strona udokumentowała polskie pochodzenie w toku rozpatrywania przedmiotowego wniosku o tożsamej podstawie faktycznej (tj. art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach).
2.5. W skardze na tę decyzję cudzoziemiec podniósł w szczególności, że w ponownym postępowaniu dołączył oryginał aktu urodzenia matki, który to dokument nie został uwzględniony przez organ. Ponadto, w skardze poinformowano o złożeniu przez stronę podania o wznowienie postępowania, które nie zostało rozpoznane.
2.6. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie. Szef Urzędu zauważył w szczególności, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżący wystąpił o wznowienie postępowania.
3. WSA w Warszawie wskazanym na wstępie wyrokiem z 20 kwietnia 2023 r. oddalił skargę. W uzasadnieniu podniesiono, że podstawą umorzenia postępowania może być art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. tj. res iudicata. Zdaniem Sądu pierwszej instancji wniosek z 14 marca 2022 r. o zezwolenie na pobyt stały z odwołaniem się do polskiego pochodzenia cudzoziemiec złożył po raz drugi (pierwszy wniosek został złożony 16 listopada 2020 r., zakończony decyzją Wojewody z 3 lutego 2021 r.), zatem niedopuszczalne było prowadzenie postępowania w trybie zwykłym oraz wydanie w tym przedmiocie merytorycznej decyzji. WSA w Warszawie w odniesieniu do nowych dowodów w sprawie tj. oryginału aktu urodzenia matki skarżącego wskazał, że wyjście na jaw nowych istotnych nie znanych organowi dowodów, może stanowić podstawę wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją. Nie może natomiast prowadzić do kolejnego rozpoznawania sprawy w trybie zwykłym, gdyż to prowadziłoby do wydania decyzji w tym samym przedmiocie temu samemu podmiotowi, co jest niedopuszczalne i stanowi rażące naruszenie prawa. Ponadto zaznaczono, że skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z 3 lutego 2021 r.
4. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył I. D., zaskarżając go w całości, zarzucając mu:
1) naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 134, art. 135 p.p.s.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że w przedmiotowej sprawie Sąd I instancji nie przeprowadził w sposób szczegółowy i wyczerpujący postępowania w zakresie zebranego materiału dowodowego i nie dokonał prawidłowej oceny tego materiału w zakresie oceny jako istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych stanowiących przesłankę wznowieniową w postaci dołączenia w poczet materiału dowodowego prawidłowego aktu urodzenia;
2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit.c. p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie;
3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. w zw. z art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach, poprzez nie uwzględnienie skargi na umorzenie postępowania w sprawie udzielenia skarżącemu wnioskowanego zezwolenia, w sytuacji w której wszystkie okoliczności przedstawione w niniejszej sprawie nie uzasadniają wniosku, iż skarżący nie spełnia wymogów udzielenia mu zezwolenia na pobyt stały ze względu na to, że jest osobą o polskim pochodzeniu i zamierza osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe, które są podstawą ubiegania się o to zezwolenie, a także poprzez nieuwzględnienie przez Sąd, iż organ II instancji nie wziął pod uwagę faktu wystąpienia nowych dowodów, jako przesłanki do uchylenia decyzji organu I instancji, a co za tym idzie wznowienia postępowania.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości wyroku Sądu I instancji oraz rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie wniesiono o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono w szczególności, że Wojewoda decydując się na umorzenie postępowania w całości powołał się na instytucję stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.). Tymczasem drugi wniosek cudzoziemiec oparł na nowych okolicznościach faktycznych oraz dowodach. Organ powołując się na art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. istotnie naruszył prawo, gdyż skarżący nie oparł swego wniosku na podstawie tych samych okoliczności i dowodów, co do których wydana została decyzja negatywna. Gdyby interpretować art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. tylko na podstawie wykładni językowej, to doszłoby do sytuacji, w której skarżący nie mógłby nigdy ponownie ubiegać się o uzyskanie danego rozstrzygnięcia w razie uprzedniego wydania ostatecznej decyzji przez ten sam organ.
5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
5.1. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
5.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W realiach niniejszej sprawy należy równocześnie zauważyć, że w świetle art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienia to odrębny element skargi kasacyjnej, tworzący, obok przedmiotu i zakresu zaskarżenia oraz wniosków kasacyjnych, tę część środka zaskarżenia, którą tradycyjnie określa się jako jego petitum. Wskazanie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienia tylko w uzasadnieniu skargi kasacyjnej stanowi zatem usterkę warsztatową po stronie autora środka zaskarżenia w kontekście wymogów określonych w art. 176 § 1 p.p.s.a., nie zwalnia to jednak NSA z obowiązku odniesienia się do tak sformułowanego zarzutu (por. np. wyrok NSA z 10 maja 2023 r., sygn. akt II OSK 1373/22, CBOSA).
5.3. W sprawie niniejszej kwestią o zasadniczym znaczeniu jest zagadnienie tożsamości sprawy administracyjnej zainicjowanej wnioskiem cudzoziemca z 14 marca 2022 r. oraz sprawy administracyjnej zakończonej ostateczną decyzją Wojewody z 3 lutego 2021 r., nr WSC-V.6152.4313.2020, którą odmówiono skarżącemu udzielenia zezwolenia na pobyt stały. Zdaniem orzekających w sprawie organów, wspomniana wyżej tożsamość spraw wystąpiła, co z kolei determinowało umorzenie postępowania w oparciu o art. 105 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, to stanowisko organów, zaakceptowane przez WSA w Warszawie w zaskarżonym wyroku, nie jest trafne, albowiem w realiach niniejszej sprawy nie można mówić o tożsamości podstawy faktycznej w związku z przedłożeniem przez skarżącego oryginału aktu urodzenia matki.
5.4. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco. Dla przyjęcia, że mamy do czynienia z przesłanką z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (tradycyjnie, w ślad za procesualistyką sądową, określaną jako "res iudicata"), konieczne jest ustalenie, że zachodzi tożsamość spraw administracyjnych. Z kolei o tożsamości sprawy administracyjnej możemy mówić wówczas, gdy mamy do czynienia z tożsamością wszystkich elementów podmiotowych i przedmiotowych, które determinują istnienie danej sprawy administracyjnej. Tożsamość ta będzie istniała zatem wówczas, gdy w sprawie występują te same podmioty, sprawa dotyczy tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy (por. np. wyrok NSA z 21 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 295/22, CBOSA; A. Rychter, Res iudicata w postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2014, rozdział 3.3.1). Wymaga podkreślenia, że dla umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. konieczne jest ustalenie tożsamości wszystkich wskazanych wyżej elementów podmiotowych i przedmiotowych sprawy administracyjnej.
5.5. W realiach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości spełnienie przesłanki tożsamości podmiotowej. Wnioskodawcą w obu sprawach był bowiem skarżący.
5.6. Podobnie, nie jest kwestią sporną w niniejszej sprawie tożsamość przedmiotu postępowania (inaczej: tożsamość interesu prawnego lub tożsamość praw lub obowiązków prawnych). W sprawach wszczynanych na wniosek tożsamość tą należy przede wszystkim wiązać z treścią roszczenia sformułowanego przez stronę wobec organu administracji publicznej. Skarżący w obu postępowaniach domagał się udzielenia mu zezwolenia na pobyt stały, powołując się na to, że jest osobą o polskim pochodzeniu i zamierza osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe (art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach).
5.7. Również nie budziła sporu tożsamość podstawy prawnej sformułowanego roszczenia publicznoprawnego, którą był przywołany wyżej art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji. Stan prawny w tym przedmiocie, w okresie między wydaniem decyzji z 3 lutego 2021 r. oraz wydaniem decyzji z 28 kwietnia 2022 r., nie uległ istotnym zmianom.
5.8. Zasadniczy problem, jaki zaistniał w niniejszej sprawie, dotyczy natomiast tożsamości stanu faktycznego. Tożsamość stanu faktycznego należy przede wszystkim oceniać przez pryzmat uzasadnienia faktycznego decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 k.p.a.). Chodzi tu zatem o wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Istotnych kontrowersji nie budzi sytuacja, w której strona twierdzi, że po wydaniu decyzji ostatecznej wystąpiły nowe okoliczności faktyczne, w świetle których przestały istnieć podstawy do odmowy uwzględnienia podania. Przykładowo, w sprawie dotyczącej udzielenia zezwolenia na pobyt stały strona składając nowe podanie może dowodzić, że poziom jej integracji z polską kulturą i historią uległ zwiększeniu w stopniu pozwalającym tym razem na ustalenie przez organ wystąpienia przesłanki związku z polskością, przewidzianej w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji. Jeżeli natomiast chodzi o dowody lub okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznej, to instytucja rei iudicatae ma zapobiegać próbom naruszenia zasady trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 § 1 k.p.a.) m. in. poprzez żądanie dokonania w kolejnym postępowaniu ponownej oceny zebranego materiału dowodowego lub przeprowadzanie nowych, uzupełniających dowodów istniejących w dacie wydania decyzji, a nieznanych organowi. W przypadku odkrycia nowych okoliczności faktycznych lub dowodów nieznanych organowi ewentualnemu sanowaniu wad podstawy faktycznej ostatecznego rozstrzygnięcia służy zasadniczo instytucja wznowienia postępowania. Chodzi tu przede wszystkim o podstawę wznowienia określaną tradycyjnie w procesualistyce jako de novis, przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. W tym kontekście należy przyjąć, że co do zasady powołanie się przez stronę w kolejnym wniosku dotyczącym tego samego żądania na nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznej winno być ocenione przez organ w postępowaniu wznowieniowym, a nie w ramach postępowania zwyczajnego. Od zasady tej należy jednak dopuścić wyjątki wynikające ze specyfiki danych spraw administracyjnych. Chodzi tu o sprawy dotyczące uprawnień wprost gwarantowanych w Konstytucji RP, w których podstawowymi, kluczowymi dla rozstrzygnięcia sprawy dowodami są akty stanu cywilnego lub inne dokumenty sporządzone przed wieloma laty, w tym przez władze państw obcych. Do takich spraw należą m.in. postępowania, gdzie zachodzi konieczność wykazania polskiego pochodzenia w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji (zob. też art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji). W świetle bowiem art. 52 ust. 5 Konstytucji RP, osoba, której pochodzenie polskie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą, może osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe. Otóż strony nierzadko w pierwotnym postępowaniu albo nie dysponują wszystkimi wymaganymi dokumentami albo są w stanie przedstawić tylko kopie wszystkich lub niektórych dokumentów. Co więcej, na gruncie art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji w orzecznictwie przyjmuje się, że katalog dokumentów mogących potwierdzać polskie pochodzenie jest otwarty (zob. np. wyrok NSA z 30 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 546/15, CBOSA), a ponadto z katalogu dopuszczalnych środków dowodowych nie można a limine wykluczyć dokumentów wydanych współcześnie (zob. np. wyrok NSA z 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 878/15; wyrok NSA z 22 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 1533/15; wyrok NSA z 23 listopada 2021 r., sygn. akt II OSK 801/21 – CBOSA). Tym samym, strona składając wniosek o zezwolenie na pobyt stały oparty na przesłance z art. 195 ust. 1 pkt 3 u.o.c. nie ma często wiedzy lub pewności co do tego, czy dołączone do wniosku dokumenty będą stanowić skuteczny środek dowodowy potwierdzający polskie pochodzenie wnioskodawcy. Strona niekiedy dopiero z uzasadnienia decyzji odmowej dowiaduje się, że przedłożone przez nią dokumenty, czy to z uwagi na ich treść, czy też formę (np. złożenie kopi zamiast oryginału), są, zdaniem organu, niewystarczające w realiach danej sprawy do wykazania polskiego pochodzenia. Jest przy tym faktem powszechnie znanym, że uzyskanie dokumentów wskazanych w art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji, zwłaszcza oryginałów tych dokumentów, jest często procesem żmudnym i długotrwałym. W świetle tych okoliczności, ewentualny upływ pięcioletniego terminu z art. 146 § 1 k.p.a. trwale zamykałby stronie powołującej się na polskie pochodzenie możliwość realizacji uprawnienia ustawowego, chronionego wprost w Konstytucji RP. Podkreślenia bowiem wymaga, że termin z art. 146 § 1 k.p.a. ma charakter materialny, co oznacza, że jego upływ powoduje taki skutek, że decyzja ostateczna nie może być uchylona, choćby została wydana z naruszeniem prawa. Biegu tego terminu nie przerywa żadna czynność procesowa, nie może być on przywrócony, a jego upływ organ zobligowany jest uwzględnić z urzędu (por. np. wyrok NSA z 10 lutego 2022 r., sygn. akt II OSK 650/21, CBOSA). Dodatkowo należy zauważyć, że w przypadku spraw dotyczących wykazania polskiego pochodzenia, w sytuacji, w której strona przedkłada oryginał dokumentu, którego kopię przedłożono już w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją odmowną, mogą powstać również wątpliwości co do tego, czy mamy do czynienia z wykryciem nowych okoliczności faktycznych lub dowodów nieznanych organowi w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Co więcej, na tle takich stanów faktycznych należy mieć również na uwadze to, że termin na złożenie podania o wznowienie, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a., biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, tzn. od daty, w której strona uzyskała informację o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, a nie od dnia, w którym strona powzięła informację, że okoliczność ta może stanowić podstawę wznowienia postępowania (zob. np. wyrok NSA z 20 października 2020 r., sygn. akt II OSK 2240/18 oraz wyrok NSA z 16 maja 2018 r., sygn. akt II OSK 1799/16 – CBOSA). Przyjęty w niniejszym wyroku pogląd, oparty na założeniu braku tożsamości podstawy faktycznej między sprawą zakończoną decyzją z 3 lutego 2021 r. a sprawą zakończoną zaskarżoną decyzją, zmierza do zapewnienia stronie dowodzącej swojego polskiego pochodzenia skutecznej ochrony prawnej. Tym samym pogląd ten uwzględnia również takie wartości konstytucyjne, jak zasada zaufania do działań organów władzy publicznej (art. 2 Konstytucji RP) oraz zasada proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Podsumowując, przedłożenie przez stronę w kolejnym postępowaniu dotyczącym udzielenia zezwolenia na pobyt stały z uwagi na polskie pochodzenie (art. 195 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 2 ustawy o cudzoziemcach w zw. z art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji) oryginału aktu stanu cywilnego, którego kopię przedłożono w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją odmawiającą udzielenia wspomnianego zezwolenia, nie skutkuje umorzeniem postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość w rozumieniu art. 105 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. W takim stanie sprawy brak przeprowadzenia przez organy postępowania wyjaśniającego naruszał również wskazane w skardze kasacyjnej art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.
5.9. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda będzie miał na uwadze powyższe oceny prawne. Z ocen tych wynika, że brak było podstaw do umorzenia postępowania z wniosku skarżącego z powołaniem się na art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Wojewoda powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i rozstrzygnąć sprawę co do istoty.
5.10. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c oraz art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak punkcie 1 sentencji.
5.11. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 oraz art. 200 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI