II OSK 1724/23

Naczelny Sąd Administracyjny2023-11-08
NSAAdministracyjneWysokansa
planowanie przestrzennezagospodarowanie przestrzennegminarada gminywojewodanadzór nad uchwałamikompetencjeprawo górniczeochrona środowiskauchwała

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną gminy, potwierdzając, że rada gminy nie może w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego nakładać warunków dotyczących eksploatacji złóż, gdyż wykracza to poza jej kompetencje.

Gmina Miasta J. zaskarżyła wyrok WSA w Gliwicach, który oddalił jej skargę na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego. Wojewoda stwierdził nieważność części uchwały Rady Miejskiej dotyczącej miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, uznając, że zawiera ona postanowienia wykraczające poza kompetencje rady, a mianowicie dotyczące warunków eksploatacji złóż. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną gminy, podzielając stanowisko sądu niższej instancji i organu nadzoru, że rada gminy nie może w planie miejscowym regulować kwestii eksploatacji złóż, które należą do kompetencji odrębnych przepisów i organów.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Gminy Miasta J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który oddalił skargę gminy na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego. Wojewoda stwierdził nieważność części uchwały Rady Miejskiej w J. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (MPZP), dotyczącej § 8 ust. 6 pkt 2, uznając, że postanowienia te wykraczają poza kompetencje rady gminy. Organ nadzoru wskazał, że ustalenia dotyczące warunków, jakie ma spełnić przedsiębiorca górniczy planujący eksploatację złoża, mogą być nakładane przez właściwe organy nadzoru górniczego w drodze decyzji, a nie przez radę gminy w uchwale o MPZP. Gmina zarzucała sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym błędną wykładnię przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Upzp) oraz ustawy Prawo geologiczne i górnicze (uPgg). Argumentowała, że kwestionowane zapisy uchwały mają charakter norm programowych i mieszczą się w kompetencjach planistycznych gminy, a także że organ gminy ma pewien wpływ na działalność wydobywczą poprzez opiniowanie planów ruchu zakładu górniczego. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, iż rada gminy przekroczyła swoje kompetencje planistyczne. Sąd podkreślił, że władztwo planistyczne gminy w zakresie określenia sposobów zagospodarowania terenów górniczych nie może wkroczyć w kompetencje innych organów i nie może nakładać ograniczeń dotyczących eksploatacji złóż, które są regulowane przepisami odrębnymi. Sąd wskazał również, że przepisy planu miejscowego powinny być formułowane w formie nakazów, zakazów, dopuszczeń i ograniczeń w zagospodarowaniu terenów, a nie jako niewiążące sugestie czy zalecenia. W związku z tym, postanowienia § 8 ust. 6 pkt 2 MPZP, które zawierały dyspozycje dotyczące ograniczeń zmian ukształtowania terenu i stosunków wodnych oraz dostosowania planowanych odkształceń terenu do stanu technicznego obiektów budowlanych, zostały uznane za wykraczające poza kompetencje rady gminy, ponieważ tego typu regulacje powinny być zawarte w planie ruchu zakładu górniczego lub innych dokumentach przewidzianych przepisami szczególnymi.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, rada gminy nie może w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego określać warunków i sposobu eksploatacji złóż kopalin, gdyż wykracza to poza jej kompetencje planistyczne i narusza przepisy odrębne.

Uzasadnienie

Kompetencje planistyczne gminy w zakresie terenów górniczych dotyczą sposobu zagospodarowania terenu, a nie szczegółowych warunków eksploatacji złóż. Te ostatnie są regulowane przepisami Prawa geologicznego i górniczego oraz wydawane w drodze decyzji przez właściwe organy nadzoru górniczego. Wprowadzenie do planu miejscowego dyspozycji dotyczących ograniczeń zmian ukształtowania terenu i stosunków wodnych czy dostosowania odkształceń terenu do stanu technicznego obiektów budowlanych, w kontekście eksploatacji, stanowi wkroczenie w kompetencje innych organów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

Upzp art. 15 § 2

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Przepis ten określa obowiązkowe elementy planu miejscowego, w tym granice i sposoby zagospodarowania terenów górniczych oraz szczególne warunki zagospodarowania terenów i ograniczenia w ich użytkowaniu. Sąd interpretuje, że odnosi się on do terenu, a nie do eksploatacji.

Usg art. 91 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Przepis ten stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności uchwały rady gminy w całości lub w części, jeżeli jest ona sprzeczna z prawem.

Pomocnicze

Upzp art. 28 § 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Określa, że istotne naruszenie zasad sporządzania planu miejscowego lub trybu jego sporządzania, a także naruszenie właściwości organów, powodują nieważność uchwały rady gminy w całości lub w części.

uPgg art. 104 § 4

Ustawa Prawo geologiczne i górnicze

Wskazuje na konieczność uwzględnienia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego dla terenu górniczego oraz w planie ruchu zakładu górniczego, konieczności zapewnienia bezpieczeństwa powszechnego, ochrony środowiska oraz obiektów budowlanych.

uPgg art. 108 § 2

Ustawa Prawo geologiczne i górnicze

Określa, co zawiera plan ruchu zakładu górniczego, w tym szczegółowe przedsięwzięcia niezbędne w celu zapewnienia bezpieczeństwa powszechnego, ochrony elementów środowiska, ochrony obiektów budowlanych, zapobiegania szkodom i ich naprawy.

uPoś art. 71 § 2

Ustawa Prawo ochrony środowiska

Dotyczy ustalania warunków realizacji przedsięwzięć umożliwiających uzyskanie optymalnych efektów w zakresie ochrony środowiska w planach i studiach.

Uogrl art. 21

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych

Reguluje możliwość rozpoczęcia rekultywacji przed wystąpieniem degradacji gruntów na terenach przewidywanego osiadania gruntów na skutek działalności górniczej.

Konstytucja RP art. 74 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zobowiązuje władze publiczne do prowadzenia polityki zapewniającej bezpieczeństwo ekologiczne.

Konstytucja RP art. 74 § 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Stanowi, że ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rada gminy nie może w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego nakładać warunków dotyczących eksploatacji złóż, gdyż wykracza to poza jej kompetencje i narusza przepisy odrębne. Przepisy planu miejscowego dotyczące zagospodarowania terenu powinny być formułowane jako nakazy, zakazy, dopuszczenia i ograniczenia, a nie jako ogólne wytyczne czy normy programowe.

Odrzucone argumenty

Kwestionowane zapisy uchwały mają charakter norm programowych i mieszczą się w kompetencjach planistycznych gminy. Organ gminy ma wpływ na działalność wydobywczą poprzez opiniowanie planów ruchu zakładu górniczego. Przepisy Prawa ochrony środowiska nie zostały uwzględnione przez sąd pierwszej instancji. Przepis art. 21 Ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych jest oderwany od rzeczywistości i nie może być stosowany w tej sprawie. Niezastosowanie przepisów Konstytucji RP dotyczących ochrony środowiska.

Godne uwagi sformułowania

Władztwo planistyczne gminy w zakresie określenia sposobów zagospodarowania terenów górniczych nie może wkroczyć w kompetencje innych organów. Przepisy planu miejscowego co do zagospodarowania terenów, ujmowane są w formie nakazów, zakazów, dopuszczeni i ograniczeń w zagospodarowaniu terenów. Nie przewiduje się zamieszczenia w planie miejscowym informacji, zaleceń ani innych niewiążących sugestii dla potencjalnego inwestora lub użytkownika przestrzeni. Sformułowania te zawierają jednoznaczne dyspozycje w postaci określonego zachowania się planującego eksploatację złóż kopalin.

Skład orzekający

Leszek Kiermaszek

przewodniczący

Robert Sawuła

sprawozdawca

Jan Szuma

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie granic kompetencji rady gminy w zakresie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego w odniesieniu do terenów górniczych i eksploatacji złóż."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdzie gmina próbowała regulować kwestie eksploatacji w planie miejscowym, co jest niezgodne z prawem.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy konfliktu kompetencji między samorządem a organami nadzoru górniczego w kontekście planowania przestrzennego i eksploatacji zasobów naturalnych, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i górniczym.

Gmina nie może dyktować warunków kopalniom w planie zagospodarowania przestrzennego.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1724/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-11-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Szuma
Leszek Kiermaszek /przewodniczący/
Robert Sawuła /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne
Zagospodarowanie przestrzenne
Sygn. powiązane
II SA/Gl 196/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-04-12
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 503
art. 15 ust. 2 pkt 7 i 9
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 559
art. 91 ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie: sędzia NSA Robert Sawuła (spr.) sędzia del. WSA Jan Szuma Protokolant starszy asystent sędziego Aleksandra Tokarczyk po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Miasta J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 196/23 w sprawie ze skargi Gminy Miasta J. na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 12 kwietnia 2023 r., II SA/Gl 196/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny (powoływany dalej jako: WSA) w Gliwicach oddalił skargę Gminy Miasta J. na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego z [...] grudnia 2022 r., nr [...], w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
1.1. Jak wynika z ustaleń sądu wojewódzkiego, Wojewoda Śląski w/w rozstrzygnięciem nadzorczym, na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. 2022, poz. 559, Usg) oraz art. 28 ust. 1 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. 2022, poz. 503, Upzp) stwierdził nieważność uchwały Nr [...] Rady Miejskiej w J. z [...] listopada 2022 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla [...] w J. (Dz. Urz. Woj. Śl. [...], poz. [...], "MPZP" lub "uchwała"), w części zawartej w § 8 ust. 6 pkt 2.
1.2. W uzasadnieniu wyroku przywołano, że organ nadzoru w motywach rozstrzygnięcia nadzorczego wskazał przede wszystkim, że ustalenia dotyczące warunków, jakie ma spełnić przedsiębiorca górniczy planując eksploatację złoża, mogą być nakładane przez właściwe organy nadzoru górniczego w drodze decyzji, a nie przez radę gminy w drodze uchwały w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Plan ruchu zakładu górniczego sporządza się z uwzględnieniem między innymi projektu zagospodarowania złoża, który musi uwzględniać przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z 24 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących projektów zagospodarowania złóż (Dz. U. 2012, poz. 511, rozp. MŚ 2012). Zdaniem Wojewody na etapie sporządzania projektu zagospodarowania złoża, a następnie planu ruchu zakładu górniczego, rozstrzyga się o warunkach eksploatacji złoża. Plan ruchu zakładu górniczego opiniowany jest przez wójta gminy według kryterium braku naruszeń przeznaczenia lub sposobu korzystania z nieruchomości, a opinia dołączana jest do wniosku o zatwierdzenie planu ruchu. Organ nadzoru wskazał, że unormowania § 8 ust. 6 pkt 2 lit. a i b uchwały, należy uznać za wykraczające poza kompetencje rady gminy, wynikające z art. 15 ust. 2 pkt 3, 7 i 9 Upzp, a tym samym za istotne naruszenie zasad sporządzania planu miejscowego.
1.3. Dalej w wyroku II SA/Gl 196/23 przywołano, że Gmina Miasta J. złożyła skargę na powyższe rozstrzygnięcie nadzorcze, podnosząc zarzut naruszenia: art. 91 ust. 1 Usg polegającego na błędnej wykładni art. 15 ust. 2 pkt 7 i pkt 9 Upzp oraz błędnej wykładni art. 26 ust. 3 ustawy z 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. 2022, poz. 1072, uPgg). Ponadto zarzuciła naruszenie art. 91 ust. 4 Usg poprzez przyjęcie, że przedmiotowa uchwała, w części określonej w § 8 ust. 6 pkt 2 narusza prawo w sposób istotny i w związku z tym brak jest podstaw do ograniczenia się do wskazania, iż uchwałę wydano z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skargi Gmina wskazała, że art. 15 ust. 2 Upzp tylko w pkt 9 ma odniesienie do przedmiotowego "zapisu" planu.
1.4. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Śląski wniósł o jej oddalenie.
1.5. Wyrokując w sprawie II SA/Gl 196/23 kolejno wskazano, że na rozprawie przed sądem wojewódzkim pełnomocnik strony skarżącej wnosząc o uwzględnienie skargi podkreślił, że podstawą faktyczną uchwalenia kwestionowanych przepisów było zniszczenie uprzednio istniejącego kolektora ogólnospławnego przez eksploatację zakładu górniczego. Pełnomocnik Wojewody podtrzymał argumentację zawartą w rozstrzygnięciu nadzorczym.
2. Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Gliwicach skargę oddalił.
W motywach tego orzeczenia sąd pierwszej instancji stwierdził, że zakwestionowane przez organ nadzoru przepisy uchwały zostały wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej, nie stanowiły bowiem o sposobie zagospodarowania i zasadach zabudowy, a w istocie odnoszą się do warunków i sposobu eksploatacji złóż, natomiast na podstawie art. 28 ust. 1 Upzp, istotne naruszenie zasad sporządzania planu miejscowego lub trybu jego sporządzania, a także naruszenie właściwości organów w tym zakresie, powodują nieważność uchwały rady gminy w całości lub w części. Wobec tego sąd wojewódzki stwierdził, że rozstrzygnięcie nadzorcze jest prawidłowe.
3. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Gmina Miasta J. – zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając go w całości.
3.1. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023, poz. 259 ze zm., Ppsa) zarzuca się sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 91 ust. 1 Usg poprzez uznanie, że uchwała w części określonej w § 8 ust. 6 pkt 2 jest sprzeczna z prawem i w związku z tym należy ją uznać za nieważną,
b) art. 15 ust. 2 pkt 7 i pkt 9 Upzp oraz art. 108 ust. 2 pkt 2 lit. b, f, g i h uPgg poprzez błędną ich wykładnię i uznanie, że § 8 ust. 6 pkt 2 MPZP należy uznać za wykraczający poza kompetencje rady gminy i ustanawiający wymagania, które mogą być regulowane wyłącznie przez plan ruchu zakładu górniczego, w szczególności zaś poprzez uznanie, że wskazany "zapis" uchwały odnosi się w niedopuszczalny sposób do warunków i sposobu eksploatacji złóż, podczas gdy to uregulowanie mieści się w kompetencjach planistycznych Gminy w świetle art. 104 ust. 4 uPgg;
c) 108 ust. 2 pkt 2 uPgg, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że przepis ten zastrzega wyłączną kompetencję przedsiębiorcy górniczego do regulowania wskazanych w przepisie kwestii, podczas gdy z porównania tego przepisu z art. 7 i art. 104 ust. 4 uPgg wprost wynika, że przepisy te nakazują wręcz prowadzenie działalności wydobywczej bez naruszania przeznaczenia nieruchomości określonego w planie zagospodarowania przestrzennego oraz zawierają unormowanie, że w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego dla terenu górniczego oraz w planie ruchu zakładu górniczego winna znaleźć się konieczność zapewnienia bezpieczeństwa powszechnego, ochrony środowiska oraz obiektów budowlanych;
d) art. 26 ust. 3 uPgg poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, że zasada racjonalnej gospodarki złożem kopaliny wręcz nakazuje kompleksowo i racjonalnie wykorzystać kopalinę główną i kopaliny towarzyszące, a właściciel nie może sprzeciwiać się zagrożeniom powodowanym ruchem zakładu górniczego i musi się godzić na szkody na powierzchni terenu;
e) art. 71 ust. 2 pkt 2 i art. 72 ust. 2 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. 2021, poz. 1973 ze zm., uPoś) poprzez ich pominięcie i niezastosowanie wskazując, że przepisy te nie mogą stanowić podstawy prawnej umożliwiającej uzyskanie optymalnych efektów w zakresie ochrony środowiska;
f) art. 23 ust. 2a oraz art. 108 ust. 3 i ust. 6b uPgg poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że te przepisy zapewniają organowi gminy możliwość wpływania na ustalenia zawarte w planie ruchu zakładu górniczego, podczas gdy w rzeczywistości możliwość ta jest wręcz iluzoryczna, gdyż negatywne opinie gminy i wykazywane w nich argumenty nie są w ogóle brane pod uwagę w procesie zatwierdzania planu ruchu zakładu górniczego, co w konsekwencji prowadzi do nieuwzględniania w tychże dokumentach wymagań związanych z ochroną elementów środowiska przed degradacją związaną z eksploatacją złóż;
g) art. 21 ustawy z 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. 2022, poz. 2409 ze zm., Uogrl), poprzez bezkrytyczne przyjęcie, że przepis ten przewiduje na terenach spodziewanego osiadania gruntów na skutek działalności górniczej na wniosek właściciela rozpoczęcia możliwość rekultywacji przed wystąpieniem degradacji gruntów, co jest całkowicie oderwane od rzeczywistości, szczególnie w przypadku kolektora, który uległ całkowitej degradacji na skutek działań wydobywczych;
h) oraz art. 74 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i pominięcie, a z których wprost wynika, iż władze publiczne zobowiązane są do ochrony środowiska i prowadzenia polityki zapewniającej bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom.
3.2. Na podstawie art. 174 pkt 2 Ppsa skarżąca kasacyjnie zarzuca również naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy polegające na:
a) przyznaniu, że organ gminy ma wpływ, poprzez opiniowanie planów ruchu zakładu górniczego, na prowadzenie działalności wydobywczej, a tymczasem takie opiniowanie ma charakter iluzoryczny, gdyż uPgg przewiduje jedynie wydanie opinii, a w przypadku opinii negatywnej organ koncesyjny nie liczy się z nią;
b) pominięciu, że zapisy Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Miasta J. wprost zobowiązywały organ do uwzględnienia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego postanowień § 8 ust. 6 pkt 2 uchwały.
3.3. Skarżąca kasacyjnie wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach, ewentualnie, w razie uznania, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie rozstrzygnięcia nadzorczego Wojewody Śląskiego z 22 grudnia 2022 r., zasądzenie na rzecz strony skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych.
3.4. Jednocześnie skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy.
3.5. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej starano się rozwinąć argumentację podstaw kasacyjnych. Gmina m. in. podniosła, że sąd wojewódzki dokonał błędnej interpretacji art. 15 ust. 2 pkt 7 i pkt 9 Upzp przyjmując zresztą słusznie, że odnosi się on do terenu, a nie do eksploatacji górniczej, jednak w dalszych wywodach wskazał, że kwestionowane "zapisy" uchwały bezpośrednio nawiązują do planowanej eksploatacji górniczej, co jednak nie znajduje w niej potwierdzenia. W uchwale nie ustalono żadnych parametrów technicznych, nie nałożono rygorów, a jedynie wezwano, przypomniano o konieczności przestrzegania prawa. Podkreśla, że na taki "zapis" wyraził zgodę Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w Katowicach.
Skarżąca kasacyjnie eksponuje, że zakwestionowany przepis uchwały jest zgodny z ustaleniami Studium, polemizuje z ustnymi motywami wyroki, wedle których sąd pierwszej instancji miał wskazać, że właściciel zagrożonej działalnością górniczą nieruchomości musi się godzić na ewentualne szkody z tego tytułu. Wprowadzone do planu przepisy, a zakwestionowane przez organ nadzoru, mają mieć charakter tylko norm programowych. Pominąć miał sąd wojewódzki przepisy uPoś wskazane w podstawach kasacyjnych, co się zaś tyczy wskazanych konstrukcji w przepisach uPgg, a z których wynika udział gminy w opiniowaniu lub uzgadnianiu wydania oznaczonych aktów w ramach cyt. ustawy, Gmina uznaje je za uprawnienia iluzoryczne. Nie znajdować ma uzasadnienia sugerowana przez sąd pierwszej instancji możliwość podjęcia rekultywacji na terenach przewidywanej degradacji. Nie uwzględnił także sąd a quo wskazywanych w skardze kasacyjnej przepisów Konstytucji RP.
4. W odpowiedzi Wojewody Śląskiego wniesiono o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o przeprowadzenie rozprawy. Organ nadzoru podkreśla, że gmina nie ma upoważnienia w przepisach prawa do wprowadzania w miejscowym planie ograniczeń dla eksploatacji, dlatego zakwestionował regulację § 8 ust. 6 pkt 2 uchwały, w której wprowadzono wytyczne dla przedsiębiorcy górniczego wskazujące, że prowadząc eksploatację należy ograniczać zmiany ukształtowania terenu i stosunków wodnych, w maksymalnym stopniu zmniejszając zagrożenia związane z zakłóceniem lub brakiem grawitacyjnego spływu wód tak, aby nie spowodować powstawania zalewisk bezodpływowych oraz podtopień, ponadto dostosować planowane odkształcenia terenu do stanu technicznego obiektów budowlanych tak, aby nie spowodować zagrożeń związanych z ich użytecznością techniczno-funkcjonalną.
5. Na rozprawie pełnomocnicy stron podtrzymali stanowiska prezentowane na piśmie w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
6.1.1. Zgodnie z art. 183 § 1 Ppsa (tekst jednol. Dz. U. 2023, poz. 1364) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W myśl art. 174 Ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
6.1.2. Nie dopatrzywszy się w niniejszej sprawie żadnej z wyliczonych w art. 183 § 2 Ppsa przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do rozpatrzenia jej zarzutów.
6.2. Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
6.3.1. Skarga kasacyjna zawiera formalne powołanie się na podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 Ppsa, jednak w jej treści nie wskazano żadnych przepisów postępowania, które miałby naruszyć sąd pierwszej instancji, gdy zaś idzie o uzasadnienie tej podstawy, to w motywach skargi kasacyjnej wskazano wyłącznie na przepisy prawa materialnego. Z tego względu zarzuty naruszenia przepisów postępowania są zupełnie nieusprawiedliwione, a to przede wszystkim z powodu braku wskazania tych przepisów postępowania, które miałby sąd wojewódzki naruszyć, a które z kolei miałyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
6.3.2. Nie jest usprawiedliwiony zarzut błędnej wykładni art. 108 ust. 2 pkt 2 uPgg. W podstawie skargi kasacyjnej jej Autor oczywiście wadliwie zarzuca przyjęcie, że przepis ten "zastrzega wyłączną kompetencję przedsiębiorcy górniczego do regulowania wskazanych w przepisie kwestii". Cyt. przepis wskazuje to, co m. in. określa plan ruchu zakładu górniczego, a co zbiorczo ustawodawca ujmuje jako "szczegółowe przedsięwzięcia niezbędne w celu zapewnienia: a) wykonywania działalności objętej koncesją, b) bezpieczeństwa powszechnego, c) bezpieczeństwa pożarowego, d) bezpieczeństwa osób przebywających w zakładzie górniczym, w szczególności dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy, e) racjonalnej gospodarki złożem, f) ochrony elementów środowiska, g) ochrony obiektów budowlanych, h) zapobiegania szkodom i ich naprawy". Z przywołanego w skardze kasacyjnej przepisu nie wynika w żaden sposób, aby miał on zastrzegać wyłączną kompetencję i to przedsiębiorcy górniczego do określania czegokolwiek, w żadnym razie regulowania przezeń wskazanych w cyt. przepisie różnorodnych kwestii.
6.3.3. Nie jest skuteczny zarzut błędnej wykładni ("interpretacji") art. 26 ust. 3 uPgg, wykładni tego przepisu sąd pierwszej instancji nie dokonywał, a przywołał go w ślad za skargą, w kontekście ustalania treści normatywnej art. 15 ust. 2 pkt 7 i 9 Upzp. Poza tym cyt. przepis zawiera w swym brzmieniu wymóg dołączenia do wniosku projektu zagospodarowania złoża, określającego wymagania w zakresie racjonalnej gospodarki złożem kopaliny, w szczególności przez kompleksowe i racjonalne wykorzystanie kopaliny głównej i kopalin towarzyszących, oraz technologii eksploatacji zapewniającej ograniczenie ujemnych wpływów na środowisko.
6.3.4. Nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 15 ust. 2 pkt 7 i 9 Upzp oraz art. 108 ust. 2 pkt 2 lit. b, f, g i h uPgg poprzez ich błędną wykładnię.
6.3.4.1. Istota sprawy sprowadzała się do oceny zarzutu wykładni przepisów art. 15 ust. 2 pkt 7 i 9 Upzp, z których wynika m. in. odpowiednio, że w planie miejscowym określa się obowiązkowo "granice i sposoby zagospodarowania... terenów górniczych", oraz "szczególne warunki zagospodarowania terenów oraz ograniczenia w ich użytkowaniu, w tym zakaz zabudowy". Z zakwestionowanego zaskarżonym rozstrzygnięciem nadzorczym przepisu § 8 ust. 6 pkt 2 MPZP wynika, że Rada Miejska w J. ustaliła – w ramach ochrony złóż kopalin – zasadę, wedle której prowadząc eksploatację należy: a) ograniczać zmiany ukształtowania terenu i stosunków wodnych, w maksymalnym stopniu zmniejszając zagrożenia związane z zakłócaniem lub brakiem grawitacyjnego spływu wód tak, aby nie powodować powstawania zalewisk bezodpływowych oraz podtopień, b) dostosować planowane odkształcenia terenu do stanu technicznego obiektów budowlanych tak, aby nie spowodować zagrożeń związanych z ich użytecznością techniczno-funkcjonalną".
6.3.4.2. Sąd podziela prezentowane w judykaturze (por. wyrok NSA z 3 listopada 2022 r., II OSK 1717/22, CBOSA.nsa.gov.pl) stanowisko, wedle którego istota uprawnienia zawartego w art. 15 ust. 2 pkt 7 Upzp, w odniesieniu do terenu górniczego tkwi w tym, że odnosi się ono do terenu, a nie do eksploatacji, jej uwarunkowań i ewentualnych skutków dla terenu, które są unormowane w przepisach odrębnych. Władztwo planistyczne gminy w zakresie określenia sposobów zagospodarowania terenów górniczych nie może wkroczyć w kompetencje innych organów. Przeznaczenie terenu oraz sposób zagospodarowania terenu górniczego mieści się w kompetencjach organów gminy o ile dotyczy terenu, a nadto nie uniemożliwia lub nie ogranicza działalności regulowanej przepisami odrębnymi, tj. przepisami uPgg. Wymagania, o których mowa w art. 104 ust. 4 i ust. 5 uPgg, odnoszące się do zamierzonej działalności określonej w koncesji, mogą być zawarte tylko w planie, o którym mowa w art. 104 ust. 2 cyt. ustawy. Natomiast plan ruchu zakładu górniczego określa szczegółowe przedsięwzięcia niezbędne w celu zapewnienia m. in. bezpieczeństwa powszechnego, ochrony elementów środowiska, ochrony obiektów budowlanych, zapobiegania szkodom i ich naprawy (art. 108 ust. 2 pkt 2 lit. b, f, g, h uPgg).
6.3.4.3. Skarżąca kasacyjnie eksponuje, ze zakwestionowany przez organ nadzoru przepis § 8 ust. 6 pkt 2 MPZP ma jedynie charakter wytycznych, zbliżonych do norm programowych, co powoduje, że ma mieścić się w kompetencjach planistycznych gminy w świetle art. 104 ust. 4 uPgg. W piśmiennictwie trafnie wskazuje się, iż przepisy planu miejscowego co do zagospodarowania terenów, ujmowane są w formie nakazów, zakazów, dopuszczeni i ograniczeń w zagospodarowaniu terenów. Nie przewiduje się zamieszczenia w planie miejscowym informacji, zaleceń ani innych niewiążących sugestii dla potencjalnego inwestora lub użytkownika przestrzeni (por. "Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Komentarz", pod red. Z. Niewiadomskiego, C.H. Beck 2015, s. 168-169). Niesporne jest, że to stwierdzenie odnosi się do sposobów zagospodarowania terenu. Wskazane w zakwestionowanym przepisie MPZP sformułowania typu: "ograniczać zmiany ukształtowania terenu i stosunków wodnych", "dostosować planowane odkształcenie terenu", w żadnym razie nie są jedynie niewiążącymi sugestiami lub zaleceniami. Sformułowania te zawierają jednoznaczne dyspozycje w postaci określonego zachowania się planującego eksploatację złóż kopalin. Tymczasem, ograniczenia te mogą być nałożone tylko w trybie i na zasadach określonych w art. 104 ust. 2-5, a także art. 108 ust. 2 pkt 2 lit. b, f, h uPgg oraz § 2 ust. 2 pkt 3 rozp. MŚ 2012. Tożsame stanowisko zajął NSA w wyroku z 20 maja 2015 r., II OSK 394/15 (CBOSA.nsa.gov.pl). Niesporne jest, że przedmiotowy MPZP nie został uchwalony w trybie art. 104 ust. 2 uPgg, przeciwnie, to plan uchwalony dla kolektora ogólnospławnego w J., zatem podjęty w ogólnym trybie przepisów Upzp.
Zagadnienie uzgodnienia projektu MPZP przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego, pomijając iż nie jest to "organ koncesyjny" – jak słusznie to uwypuklono w odpowiedzi na skargę kasacyjną – w żadnym aspekcie nie wiąże się z kwestią zarzutu kasacyjnego sformułowanego w pkt I b) podstaw kasacyjnych.
Nie mogły przeto odnieść zamierzonego skutku wywody zawarte w pkt I b) uzasadnienia skargi kasacyjnej.
6.3.5. Nie jest usprawiedliwiony zarzut pominięcia i niezastosowania przepisów art. 71 ust. 2 pkt 2 i art. 72 ust. 2 uPoś. Ze wskazanych przepisów wynika odpowiednio, że "W koncepcji, strategiach, planach i studiach, o których mowa w ust. 1, w szczególności:.. ustala się warunki realizacji przedsięwzięć, umożliwiające uzyskanie optymalnych efektów w zakresie ochrony środowiska", oraz "W studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin oraz w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, przy przeznaczaniu terenów na poszczególne cele oraz przy określaniu zadań związanych z ich zagospodarowaniem w strukturze wykorzystania terenu, ustala się proporcje pozwalające na zachowanie lub przywrócenie na nich równowagi przyrodniczej i prawidłowych warunków życia". Trudno zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie, jakoby sąd pierwszej instancji miał "całkowicie pominąć" te przywołane przepisy, wystarczy uważniejsza lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku (zwłaszcza s. 7), by stwierdzenie to uznać za chybione. Zakwestionowany przez organ nadzoru przepis § 8 ust. 6 pkt 2) MPZP zamieszczono w regulacji określonej zbiorczo jako "Zasady ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu", jego treść nie wskazuje, że określono w nim "warunki realizacji przedsięwzięć, umożliwiające uzyskanie optymalnych efektów w zakresie ochrony środowiska", względnie ustalono "proporcje pozwalające na zachowanie lub przywrócenie na terenach równowagi przyrodniczej i prawidłowych warunków życia". Ponadto przedmiotem skargi nie była uchwała w przedmiocie planu miejscowego, lecz rozstrzygnięcie nadzorcze, w którym trafnie przyjęto, że doszło do przekroczenia kompetencji planistycznej gminy, w sposób wcześniej opisany. Okoliczność zaś, czy zasady ochrony złóż kopalin oraz zasady ochrony środowiska dotyczące przedsięwzięć obejmujących eksploatację złóż kopalin zostały w uchwale zrealizowane wykracza poza granice niniejszej sprawy.
6.3.6. Nie jest skuteczny zarzut niewłaściwego zastosowania przepisów art. 23 ust. 2a oraz art. 108 ust. 3 i ust. 6b uPgg poprzez ich pominięcie. Pierwszy z tych przepisów normuje kwestię uzgodnienia m. in. koncesji na wydobywanie kopalin ze złoża, kolejne zaś odnoszą się do uwarunkowań sporządzenia planu ruchu zakładu górniczego i jego zaopiniowania według kryterium ujętego w art. 7 uPgg. Negatywna ocena skarżącej kasacyjnie Gminy tych możliwości, jakie w przepisach uPgg daje ustawodawca organom jednostki samorządu terytorialnego, gdy idzie o ramy uzgadniania lub opiniowania aktów podejmowanych na podstawie cyt. ustawy, nie usprawiedliwia podniesionego w pkt I f) podstaw skargi kasacyjnej zarzutu. W orzecznictwie zauważa się, że uprawnienie organu gminy do uzgodnienia udzielenia koncesji na wydobycie kopalin (art. 23 ust. 2a uPgg) w zakresie stwierdzenia nienaruszalności przez eksploatację przeznaczenia nieruchomości określonego w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego (art. 7 uPgg) nie daje podstaw do określania wymogów eksploatacji złoża w planie miejscowym. To organ koncesyjny, a nie gmina ma zbadać w oparciu o art. 7 ust. 1 uPgg, czy warunki eksploatacji złoża będą zgodne z planem miejscowym i udzielić lub odmówić koncesji. Organ gminy dokonuje oceny zgodności warunków planowanej eksploatacji z planem, ale nie wyznacza wymogów dla takiej eksploatacji (por. wyrok NSA z 1 marca 2017 r., II OSK 2832/16, LEX nr 2283253). Ten kierunek stosowania przywołanych przepisów podziela Sąd w realiach przedmiotowej sprawy.
6.3.7. Nie jest skuteczny zarzut naruszenia art. 21 Uogrl, wedle którego "Na terenach przewidywanego osiadania gruntów na skutek działalności górniczej zakład przemysłowy, na wniosek właściciela, rozpoczyna rekultywację przed wystąpieniem degradacji gruntów". Autor skargi kasacyjnej nie określił przy tym, czy chodzi o błędną wykładnię, czy też niewłaściwe zastosowanie przywołanego przepisu praw amaterilanego. Sama zaś ocena konstrukcji zawartej w tym przepisie i traktowanie jej – w przeciwieństwie do przywołania w zaskarżonym wyroku wynikającej z niej możliwości rozpoczęcia rekultywacji na terenach przewidywanego osiadania gruntów (np. w wyniku eksploatacji złóż kopaliny) – jako "całkowicie oderwanego od rzeczywistości", "nie do zaakceptowania w niniejszej sprawie", "niemożliwe do przyjęcia" (określenia skargi kasacyjnej – uwaga Sądu), w praktyce oznacza dezawuowanie treści merita Uogrl w tym zakresie. To, że Gmina ocenia, że konstrukcji zawartej w art. 21 Uogrl nie da się zastosować w odniesieniu do terenów objętych MPZP, nie dowodzi skuteczności naruszenia przez sąd pierwszej instancji wskazanego przepisu. Ponadto podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność, że chodzi o kolektor jako "urządzenie i budowlę" jest relewantna, zaskarżone do sądu administracyjnego rozstrzygnięcie nadzorcze dotyczyło wszak ustalenia planistycznego dla oznaczonego terenu, na którym jest zlokalizowany ów kolektor, tereny zaś podlegają rekultywacji, zwłaszcza iż chodzi tu o skutki działalności górniczej.
6.3.8. Nie jest skuteczny zarzut niezastosowania przepisów art. 74 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. To, że z przywołanych przepisów wynika odpowiednio, iż "Władze publiczne prowadzą politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom" oraz "Ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych" w żadnym razie nie wynika, iżby miało to upoważniać gminę do wprowadzenia do treści planu miejscowego ustaleń nieprzewidzianych w Upzp oraz ustawach szczególnych, a wkraczających w kompetencje innych organów, gdy idzie o eksploatację złoża kopaliny. Nie budzi wątpliwości judykatury, że na etapie sporządzania planu miejscowego dla obszaru potencjalnej eksploatacji gmina nie jest uprawniona do określania szczegółowych warunków eksploatacji dla tego obszaru (por. wyrok NSA z 3 stycznia 2017 r., II OSK 2542/16, LEX nr 2287306).
6.3.9. W konsekwencji podniesionej powyżej argumentacji nie mógł zostać uznany za usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 91 ust. 1 Usg, skoro nie zakwestionowano skutecznie oceny sądu a quo, iż organ nadzoru skutecznie ustalił, że doszło do innego, niż nieistotne, naruszenia prawa zakwestionowanym przez Wojewodę przepisem MPZP.
6.4. Z wyłożonych względów i działając na podstawie art. 184 Ppsa orzeczono o oddaleniu skargi kasacyjnej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI