II OSK 1723/24

II OSK 1723/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-10-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
II SA/Kr 60/24 - Postanowienie WSA w Krakowie z 2024-03-19
Skarżony organ
Burmistrz Miasta
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3, 52, 58, 133, 182, 183, 185
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2017 poz 935
art. 17
Ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw
Dz.U. 2022 poz 840
art. 22
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami  (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 609
art. 101
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 2 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.H. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 60/24 w sprawie ze skargi I.H. na czynność Burmistrza Miasta [...] z dnia 5 września 2011 r. w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków budynku [...] postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, postanowieniem z dnia 19 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 60/24 odrzucił skargę I. H. na czynność Burmistrza Miasta [...] z dnia 5 września 2011 r. w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków budynku [...].
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd wskazał, że pismem z dnia 11 stycznia 2024 r. I. H. wniosła skargę na czynność Burmistrza Miasta [...] z dnia 5 września 2011 r. w zakresie w jakim dotyczy ona włączenia karty adresowej budynku płożonego przy ul. [...] w [...] (dz.ew. nr [...]obr. [...]) do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta [...] (GEZ), ewentualnie, z ostrożności procesowej, gdyby Sąd uznał, że podstawą włączenia do GEZ aktualnej karty adresowej wskazanego budynku było Zarządzenie nr [...] Burmistrza Miasta [...] z dnia 14 lutego 2011 r., zaskarżono to zarządzenie w części dotyczącej ujęcia w GEZ karty adresowej tego budynku, ewentualnie, z ostrożności procesowej, w przypadku gdyby Sąd uznał, że podstawą włączenia do GEZ aktualnej karty adresowej spornego budynku było Zarządzenie nr [...] Burmistrza Miasta [...] z dnia 7 czerwca 2021 r. w sprawie: aktualizacji Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta [...], zaskarżono to zarządzenie w części dotyczącej ujęcia w GEZ karty adresowej tego budynku w załączniku do zarządzenia pod pozycją [...]. Zaskarżonej czynności zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego: a) art. 22 ust. 4 i 5 pkt. 3 w zw. z art. 3 pkt. 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (dalej u.o.z.); b) § 17 pkt. 8 i 9 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 56; dalej: rozporządzenie); c) w razie uznania, że skarżoną czynność stanowi zarządzenie Burmistrza Miasta [...] z dnia 7 czerwca 2021 r., o którym mowa w pkt. I ppkt. C, zarzucono dodatkowo naruszenie § 18b ww. rozporządzenia. Mając na uwadze podniesione uchybienia skarżąca wniosła o stwierdzenie bezskuteczności skarżonej czynności w zakresie, w jakim dotyczy ona włączenia do GEZ karty adresowej przedmiotowego budynku, ewentualnie o stwierdzenie, iż skarżone zarządzenie w ww. zakresie zostało wydane z naruszeniem prawa oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Burmistrz Miasta [...] wniósł o jej odrzucenie lub oddalenie. W odpowiedzi wskazano m.in., że sporny budynek został wpisany do GEZ jeszcze w 2011 r., a ewidencja ta jest jawna i została opublikowana w Biuletynie Informacji Publicznej. Skarżąca w dniu 23 sierpnia 2017 r. wystąpiła do Miejskiego Konserwatora Zabytków o informacje ws. spornego budynku, a więc co najmniej wtedy uzyskała wiedzę o formie jego ochrony konserwatorskiej, jaką jest wpis do GEZ. Ponadto skarżąca w dniu 31 sierpnia 2023 r. wystąpiła o wydanie wszystkich dokumentów związanych z budynkiem, znajdujących się w archiwum miejskiego konserwatora zabytków. W dniu 5 września 2023 r. została przekazana jej informacja, że budynek figuruje w niej od 2011 r. W ocenie organu skarżąca winna była zatem dowiedzieć się o fakcie ujęcia budynku z publikacji Zarządzenia Burmistrza w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków w BIP już w 2011 r. lub przekazania informacji w 2017 r. Skarga została zaś złożona w dniu 1 grudnia 2023 r. Jest zatem spóźniona, bez względu na to, czy została złożona w trybie art. 3 § 2 pkt 4, czy pkt 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.).
Uzasadniając odrzucenie przedmiotowej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w pierwszej kolejności stwierdził, że skarżąca jest właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem sporu, zatem - zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. - ma interes prawny do wniesienia skargi, albowiem z chwilą włączenia zabytku do gminnej ewidencji zabytków powstają obowiązki obciążające zarówno jego właściciela, jak i posiadacza nieruchomości, miedzy innymi takie jak wyszczególnione w art. 5 (opieka nad zabytkiem), czy też art. 28 ust. 1 (obowiązki informacyjne) ustawy o ochronie zabytków (u.o.z.). Rozpoznając następnie skargę Sąd przyjął, że jej przedmiotem jest czynność Burmistrza Miasta [...] z dnia 14 lutego 2011 r. polegająca na włączeniu karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków. Konsekwencją natomiast ustalenia, że przedmiotem skargi jest czynność Burmistrza Miasta [...] musi być przyjęcie, że terminowość wniesienia skargi w tej sprawie ustalić należało na podstawie normy prawnej zawartej w art. 53 § 2 p.p.s.a. Ponieważ jednak zaskarżona czynność została dokonana 14 lutego 2011 r., należało zastosować ten przepis w brzmieniu obowiązującym przed jego zmianą dokonaną z dniem 1 czerwca 2017 r. na mocy ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935). Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 2 tej ustawy zmieniającej przepisy art. 52 i art. 53 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, oraz przepisy ustaw zmienianych w art. 2, art. 6, art. 7 i art. 11, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się do aktów i czynności organów administracji publicznej dokonanych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy.
Sąd wskazał, że w myśl art. 52 § 3 p.p.s.a. w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a. w przypadkach, o których mowa w art. 52 § 3 i 4, skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa. W aktach sprawy znajduje się tymczasem pismo skarżącej z dnia 9 sierpnia 2017 r., skierowane do Miejskiego Konserwatora Zabytków, w którym informowała ona o planowanym remoncie dachu w przedmiotowym budynku. W odpowiedzi z dnia 23 sierpnia 2017 r. Konserwator pozytywnie zaopiniował zakres przedstawionych prac budowalnych w budynku skarżącej, "ujętym w gminnej ewidencji zabytków". W świetle powyższego, nawet, jeżeli skarżąca wyłącznie z ostrożności wystąpiła z wnioskiem o udzielenie zgody na przeprowadzenie prac remontowych, nie wiedząc o tym, że jej pensjonat jest ujęty w gminnej ewidencji zabytków (jak oświadczyła w piśmie z dnia 15 marca 2024 r.), to wiedzę tę powzięła lub powinna była posiąść z jednoznacznie brzmiącego pisma Konserwatora z dnia 23 sierpnia 2017 r. Jednak wezwanie do usunięcia naruszenia prawa zostało skierowane do Burmistrza Miasta [...] dopiero w dniu 23 października 2023 r., a zatem ze znacznym przekroczeniem terminu o którym mowa w art. 52 § 3 p.p.s.a., który należało bowiem liczyć przynajmniej od sierpnia 2017 r., kiedy to skarżąca najpóźniej dowiedziała się, że jej budynek wpisany jest do rejestru zabytków. Wezwanie do usunięcia naruszenia prawa zostało w niniejszej sprawie złożone przynajmniej ponad sześć lat później. Jest to tak znaczny okres, że nie sposób zdaniem Sądu przyjąć, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącej i rozpoznać skargę (art. 52 § 3 p.p.s.a. in fine). Oceny tej nie zmieniają również w ocenie Sądu wskazywane przez skarżącą rozbieżności w orzecznictwie czy też brak jednoznacznego stanowiska Prezydenta Miasta [...] w zakresie odpowiedzi, na jakiej podstawie nastąpił wpis obiektu do GEZ.
Mając na uwadze powyższe Sąd podniósł, że przekroczenie terminu do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa powoduje, że skarga jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.
Skargą kasacyjną I. H. zaskarżyła powyższe postanowienie w całości, zarzucając mu naruszenie:
a. prawa materialnego:
i. art. 45 ust. 1, 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP polegające na ich niewłaściwym niezastosowaniu poprzez: 1) nieuwzględnienie przez Sąd I instancji, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 11 maja 2023 r. sygn. P 12/18 orzekł, iż art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022 r. poz. 840) w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz 2) odmowę merytorycznego rozpoznania skargi przez Sąd I instancji i w konsekwencji pozbawienie skarżącej prawa do Sądu, podczas gdy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne rozstrzygnięcie w innych sprawach mają moc powszechnie obowiązującą, są ostateczne oraz stanowią podstawę do wznowienia postępowania, tudzież uchylenia ostatecznej decyzji lub innego rozstrzygnięcia zapadłego w sprawie, zaś w stanie faktycznym zaistniały okoliczności uzasadniające konieczność merytorycznego rozpoznania skargi z uwagi na potrzebę realizacji przysługującego skarżącej konstytucyjnego prawa do Sądu;
ii. art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim wprowadza on zasadę ochrony zaufania obywateli do państwa i prawa, poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącej i odrzucenie wniesionej skargi, podczas gdy w świetle przywołanej zasady organy władzy publicznej powinny działać w sposób lojalny i uczciwy względem jednostki, budząc w niej poczucie stabilności prawa i bezpieczeństwa prawnego, zaś ewentualne wątpliwości interpretacyjne powinny być rozstrzygane na korzyść skarżącego;
b. postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy: ;
i. art. 133 § 1 zd. 1 p.p.s.a. zw. z art. 166 p.p.s.a. polegający na wydaniu skarżonego orzeczenia przez Sąd I instancji w oparciu o okoliczności nieujawnione w aktach sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowych ustaleń, a to przyjęcia, że do podjęcia zaskarżonej czynności doszło w dniu 14 lutego 2011 r., oraz że skarżąca dowiedziała się o skarżonej czynności z treści pisma MKZ dnia 23 sierpnia 2017 r., podczas gdy w aktach sprawy brak karty adresowej spornej nieruchomości z daty 14 lutego 2011 r. lub wcześniejszej potwierdzającej podjęcie przez organ czynności w ustalonej przez Sąd dacie oraz brak dowodu doręczenia skarżącej pisma z dnia 23 sierpnia 2017 r.;
ii. art. 52 § 3 zd. 2 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji, polegający na jego niewłaściwym niezastosowaniu poprzez uznanie, iż brak było podstaw do merytorycznego rozpoznania skargi, podczas gdy okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy, a w szczególności fakt, że:
- kwestia terminu do wywiedzenia skargi w sprawach związanych z ujęciem nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków, stanowiąca pochodną zagadnienia charakteru działań organu podjętych na podstawie art. 22 ust. 5 pkt. 1-3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - wbrew stanowisku przedstawionemu przez Sąd I instancji - jest w aktualnym orzecznictwie w dalszym ciągu prezentowana w sposób niejednolity,
- w 2018 r. do Trybunału Konstytucyjnego zostało skierowane pytanie prawne o ocenę zgodności art. 22 ust. 5 pkt. 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z przepisami Konstytucji RP, zaś postępowanie przed Trybunałem w tej sprawie toczyło się aż do 11 maja 2023 r. i zakończyło się orzeczeniem o niezgodności omawianej procedury z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP,
- Burmistrz Miasta [...] wydał szereg zarządzeń, które regulowały prowadzoną przez ten organ GEZ, których treść jak również informacje udzielane skarżącej i jej pełnomocnikowi przez pracowników biura miejskiego konserwatora zabytków (dalej jako: MKZ) działających z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] wprowadziły stronę skarżącą w błąd, iż włączenie spornej nieruchomości do GEZ nastąpiło w drodze zarządzenia Burmistrza (aktu), nie zaś w drodze czynności materialno- technicznej;
- treść wydanych przez Burmistrza Miasta [...] zarządzeń mogła wprowadzić skarżącą w błąd, iż stanowiąca jej własność nieruchomość została włączona do GEZ więcej niż jeden raz, przy czym ostatnim aktem, który mógł stanowić przyczynę ujęcia obiektu w GEZ było Zarządzenie nr [...] z dnia 7 czerwca 2021 r. w sprawie aktualizacji Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta [...],
- zarówno skarżąca jak i poprzedni właściciele nieruchomości nie byli informowani o podejmowanych przez organ czynnościach i ich skutkach, jak również nie zostali pouczeni o możliwości zaskarżenia tychże czynności do sądu administracyjnego,
- organ podał skarżącej nieprawdziwą informację, według której miał rzekomo być zobligowanym do włączenia spornej nieruchomości do GEZ z uwagi na fakt, że figurowała ona w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków,
- pracownicy biura MKZ wielokrotnie zwlekali z udzielaniem istotnych informacji dotyczących prowadzonej przez ten urząd GEZ,
prowadziły do wniosku, że błędne przekonanie skarżącej o tym, iż nie wiąże jej 14 dniowy termin na wniesienie wezwania do usunięcia naruszenia prawa było usprawiedliwione w świetle okoliczności sprawy, a tym samym uchybienie terminowi do złożenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa było przez skarżącą niezawinione;
Które to uchybienia zdaniem skarżącej ostatecznie doprowadziły do naruszenia:
iii. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odrzucenie wniesionej skargi, podczas gdy zachodziły przesłanki do merytorycznego rozpoznania skargi z uwagi na brak winy skarżącej w niedochowaniu terminu na wniesienie wezwania do usunięcia naruszenia prawa.
Z uwagi na powyższe w skardze kasacyjnej wniesiono o jej rozpoznanie na rozprawie, uchylenie skarżonego orzeczenia w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności, odnosząc się do wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie należy podkreślić, że zgodnie z art. 182 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych.
Wywiedziona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji błędnie bowiem przyjął, że nie zaistniały okoliczności mogące wskazywać na brak winy skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa, o którym mowa w art. 52 § 3 p.p.s.a. w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie (Dz. U. z 2016 r. poz. 718).
Przechodząc do oceny zasadności skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności należy podzielić wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko, zgodnie z którym włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami jest czynnością organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt II OZ 218/21).
Sąd pierwszej instancji trafnie także przyjął, że na mocy art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), przepisy art. 52 i art. 53 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, oraz przepisy ustaw zmienianych w art. 2, art. 6, art. 7 i art. 11, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się do aktów i czynności organów administracji publicznej dokonanych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy. W niniejszej sprawie zastosowanie znajdują zatem przepisy art. 52 i art. 53 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 czerwca 2017 r.
Stosownie do treści art. 52 § 3 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed ww. nowelizacji, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu – w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności – do usunięcia naruszenia prawa. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie zaistniały okoliczności mogące wskazywać na brak winy skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa.
Zwrócenia uwagi wymaga, że Burmistrz Miasta [...] wydał zarządzenie z 14 lutego 2011 r. nr [...] w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków Miasta [...], w którym wskazano, że wykaz obiektów ujętych w ewidencji stanowi załącznik do tego zarządzenia. W wykazie tym ujęto również należący do skarżącej budynek położony przy ul. [...] w [...]. Zarządzenie to zostało wprawdzie opublikowane w Biuletynie Informacji Publicznej, jednak publikacja nie zawierała kart adresowych zabytków, a tym samym dokumentu pozwalającego na pełną ocenę, czy, kiedy oraz dlaczego doszło do podjęcia przez organ czynności włączenia nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków. Co więcej, organ wydając kolejne zarządzenia w sprawie aktualizacji bądź zmiany gminnej ewidencji zabytków mógł wywołać u skarżącej uzasadnione wątpliwości co do sposobu i terminu podjęcia czynności włączenia do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej zabytku znajdującego się przy ul. [...] w [...].
Ponadto w przedmiotowej sprawie dokonując oceny w zakresie winy skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia przedmiotowej skargi należy mieć na względzie rozbieżności, jakie zachodzą w orzecznictwie sądów administracyjnych co do charakteru działań organu podjętych na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 1–3 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków. Zgodnie z pierwszym poglądem, podzielanym przez WSA w Krakowie, działania takie należy uznać za tzw. inne czynności organu administracji, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (m.in. orzeczenia NSA z: 14 lutego 2024 r., sygn. akt II OSK 1166/21; 10 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 1952/22; 8 czerwca 2022 r., sygn. akt II OZ 335/22; 18 maja 2021 r., sygn. akt II OZ 218/21; 20 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 753/20; wyroki WSA w Krakowie z: 7 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 1507/16; 14 września 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 666/21; 31 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Kr 1523/22, 9 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Kr 1361/23). Zgodnie z drugim, działania organu podjęte na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 1–3 ustawy o ochronie zabytków należy uznać za akty jednostek samorządu terytorialnego, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. (m.in. orzeczenia NSA z: 13 września 2023 r., sygn. akt II OSK 2748/18; 25 marca 2020 r., sygn. akt II OZ 244/20; 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 2700/16; 14 września 2012 r., sygn. akt II OSK 1950/12; wyroki WSA w Warszawie z: 12 lipca 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1235/19; 29 lipca 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 112/21; 10 sierpnia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 2018/18). Zaskarżenie zarządzenia jako aktu z art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. następowało natomiast w trybie art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym i art. 52 § 4 p.p.s.a. w jego brzmieniu sprzed ww. nowelizacji, w którym wezwanie do usunięcia naruszenia prawa nie było ograniczone żadnym terminem.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prezentowana w orzecznictwie rozbieżność stanowisk co do charakteru działań organu podjętych na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 1–3 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków oraz podejmowanie przez organ kolejnych zarządzeń w sprawie aktualizacji bądź zmiany gminnej ewidencji zabytków, wywołały u skarżącej uzasadnione wątpliwości zarówno co do samego przedmiotu jak i trybu zaskarżenia włączenia karty adresowej spornego zabytku do gminnej ewidencji zabytków, o czym niezbicie świadczy wniesienie skargi "w oparciu o art. 101 ust. 1 Ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 i 6 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (...)" zarówno na czynność Burmistrza Miasta [...] z 05.09.2011 r. w zakresie włączenia do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta [...] karty adresowej budynku [...] położonego przy ul. Kornela [...] w [...], jak i na zarządzenie Burmistrza Miasta [...] nr [...] z 14 lutego 2011 r. w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków Miasta [...], a także zarządzenie Burmistrza Miasta [...] nr [...] z dnia 7 czerwca 2021 r. w sprawie aktualizacji Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta [...]. Z tych względów należy uznać, że uchybienie terminu do wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa nastąpiło bez winy skarżącej. Zasadny okazał się zatem podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 52 § 3 zd. 2 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji oraz art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.
Słusznie także podnosi się w tej skardze, iż oparcie przez Sąd pierwszej instancji rozstrzygnięcia o uznanie, iż skarżąca dowiedziała się o zaskarżonej czynności z treści pisma Miejskiego Konserwatora Zabytków z dnia 23 sierpnia 2017 r., w sytuacji braku w aktach sprawy dowodu doręczenia tego pisma skarżącej, stanowiło naruszenie art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny uznał za przedwczesne odnoszenie się do zarzutów merytorycznych skargi kasacyjnej, w sytuacji, gdy Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę z powodów formalnych i nie przeprowadził kontroli zaskarżonej czynności.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.