II OSK 1707/24

II OSK 1707/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz /przewodniczący/
Anna Szymańska /sprawozdawca/
Grzegorz Czerwiński
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Sygn. powiązane
IV SAB/Po 45/24 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2024-05-09
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok w części i w tej części skargę oddalono, w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddalono
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Anna Szymańska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Wielkopolskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 maja 2024 r., sygn. akt IV SAB/Po 45/24 w sprawie ze skargi L. V. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę Wielkopolskiego postępowania w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej 1. uchyla pkt 1, 2, 3, 5 zaskarżonego wyroku i w tym zakresie oddala skargę; 2. w zakresie pkt 4 zaskarżonego wyroku oddala skargę kasacyjną; 3. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 9 maja 2024 r., sygn. akt IV SAB/Po 45/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: WSA w Poznaniu, sąd wojewódzki, sąd pierwszej instancji) po rozpoznaniu skargi L. V., obywatelki Ukrainy (dalej: cudzoziemka, strona, skarżąca) na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę Wielkopolskiego (dalej: Wojewoda, organ, skarżący kasacyjnie) postępowania w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej (UE): zobowiązał organ do załatwienia wniosku skarżącej w terminie 2 miesięcy od doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1.); stwierdził, że Wojewoda dopuścił się bezczynności (pkt 2.), która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3.); oddalił skargę w pozostałym zakresie (pkt 4.); zasądził zwrot kosztów postępowania (pkt 5.).
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 31 marca 2023 r. (data wpływu do organu) cudzoziemka wystąpiła o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE. W tym samym dniu organ poinformował m.in. o wszczęciu postępowania oraz art. 100d ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 103 ze zm.; dalej: u.o.p.). Wobec braku aktywności organu cudzoziemka złożyła ponaglenie na niezałatwienie sprawy (24 stycznia 2024 r.). Organ, powołując się na art. 37 § 3a ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 100d ust. 1 pkt 1 u.o.p., pismem z 5 lutego 2024 r. poinformował o pozostawieniu ponaglenia bez rozpoznania. Następnie, strona wniosła do WSA w Poznaniu skargę z 15 lutego 2024 r. na przewlekłość Wojewody.
Wskazanym na wstępie wyrokiem z 9 maja 2024 r. sąd wojewódzki stwierdził, że skarga zasługiwała na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zaznaczono, że wniesiona skarga zarzuca Wojewodzie przewlekłe prowadzenie postępowania, jednakże treść zarzutów oraz uzasadnienia skargi wskazuje, że przedmiot skargi obejmuje również bezczynność organu w załatwieniu sprawy. Dalej podniesiono, że w okolicznościach badanej sprawy stosowny tryb wnoszenia skargi, o którym mowa w art. 52 § 1 i 2 oraz art. 53 § 2b ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), został wyczerpany. Okoliczność, że Wojewoda pozostawił na podstawie art. 37 § 3a k.p.a. ponaglenie bez rozpoznania, nie ma znaczenia dla oceny dopuszczalności skargi.
Następnie zaznaczono, że przepisy art. 100c i 100d u.o.p. znajdują zastosowanie do spraw z udziałem wszystkich cudzoziemców, bez względu na ich obywatelstwo i datę przybycia na terytorium RP.
W ocenie WSA w Poznaniu obowiązek wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE przewidziany jest w dyrektywie Rady UE 2003/109/WE z 25 listopada 2003 r. dotyczącej statusu obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi (Dz. U. UE L. z 2004 r. nr 16, poz. 44 ze zm.; dalej: dyrektywa 2003/109/WE). Wyjaśniono, że nie można uznać, że na podstawie przepisów krajowych decyzja w tej materii nie zostanie wydana, skoro przepisy unijne nie przewidują mechanizmu powszechnego zawieszenia biegu terminów, tak jak zachodzi to na gruncie prawa krajowego. Zatem uznano, że art. 100d ust. 1 i 3 u.o.p. stoi w sprzeczności z art. 210 ust. 1 w zw. z art. 223 ustawy z 13 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519; dalej: u.o.c.), ale przede wszystkim z art. 7 ust. 2 i art. 19 ust. 1 dyrektywy 2003/109/WE. Zdaniem sądu pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie nie mogły znaleźć zastosowania przepisy art. 100d ust. 3 i 4 u.o.p. jako niedające się pogodzić z konstytucyjnymi oraz konwencyjnymi gwarancjami prawa do sądu oraz prawa do skutecznego środka zaskarżenia (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP; art. 1 i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284 ze zm.; dalej: EKPC; art. 47 akapit 1 i 2 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej Dz. U. UE C. z 2007 r. nr 303, poz. 1; dalej: KPP). W ocenie WSA w Poznaniu w takich warunkach sąd krajowy jest zobowiązany do odstąpienia od zastosowania przepisu u.o.p. i do zastosowania bezpośrednio przepisów art. 7 ust. 2 i art. 19 ust. 1 dyrektywy 2003/109/WE.
Na zakończenie, sąd pierwszej instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, że Wojewoda dopuścił się bezczynności naruszając termin określony w art. 210 w zw. z art. 223 u.o.c., a także w przepisach dyrektywy 2003/109/WE. Dalej, zobowiązano organ do załatwienia wniosku skarżącej. Podniesiono, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie oddalono skargę w zakresie przyznania skarżącej sumy pieniężnej. Sąd wojewódzki z urzędu nie znalazł również podstaw do orzeczenia grzywny w stosunku do organu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Wojewoda, zaskarżając go w całości.
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego:
1) poprzez przyjęcie, że w sprawie nie ma zastosowania art. 1 ust. 3 pkt 4 oraz art. 2 ust. 3 pkt 1 lit. c i ust. 6 u.o.p.;
2) poprzez przyjęcie, że w sprawie nie ma zastosowania art. 3 ust. 2 lit. b dyrektywy 2003/109/WE.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
3) art. 53 § 2b p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 3a k.p.a.;
4) art. 100d ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 oraz ust. 4 u.o.p.;
5) art. 223 w zw. z art. 210 u.o.c. poprzez przyjęcie, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie z wniosku skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, podczas, gdy:
a) zgodnie z dyspozycją art. 1 ust. 3 pkt 4 u.o.p. ustawa określa również niektóre uprawnienia obywateli Ukrainy, których pobyt na terytorium RP jest uznawany za legalny; zgodnie z dyspozycją art. 2 ust. 3 pkt 1 lit. c u.o.p. do obywatela Ukrainy posiadającego zezwolenie na pobyt czasowy, który nie złożył wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej (art. 2 ust. 3 pkt 2 lit. a) ani też nie zadeklarował zamiaru złożenia wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej (art. 2 ust. 3 pkt 2 lit. b) przepis art. 2 ust. 1 znajduje zastosowanie (wniosek a contrario z brzmienia art. 2 ust. 3 i ust. 5); a w takim razie, zgodnie z art. 2 ust. 6 u.o.p. uznaje się go za osobę korzystającą z ochrony czasowej w rozumieniu art. 106 ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP;
b) zgodnie z dyspozycją art. 3 ust. 2 lit. b dyrektywy 2003/109/WE nie ma ona zastosowania do obywateli państw trzecich, którzy są uprawnieni do zamieszkiwania w państwie członkowskim ze względu na ochronę czasową;
c) w myśl art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Ponaglenie skarżącej zostało wniesione przed upływem terminu do załatwienia sprawy i zostało pozostawione bez rozpoznania, w związku z czym należy przyjąć, że zostało wniesione nieskutecznie, a skarga jest w takim razie niedopuszczalna;
d) zgodnie z dyspozycją art. 100d ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 u.o.p. do 30 czerwca b.r. trwa okres spoczywania terminów na załatwienie m.in. sprawy zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, co powoduje, że w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę bieg terminów w ogóle nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Do dnia 30 czerwca 2024 r. nie stosuje się w sprawie o wydanie pozwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, przepisów o bezczynności;
e) skarżąca przez czas procedowania wniosku ma prawo przebywania na terytorium RP, posiada kartę pobytu ważną do 20 listopada 2025 r., nie doznała w tym zakresie żadnego uszczerbku i nie pozostaje w niepewności prawnej;
f) postępowanie prowadzone na podstawie u.o.c. wymaga dokonania szeregu czynności weryfikacyjnych, także we współpracy z innymi organami administracji publicznej, a czas jego prowadzenia nie wynika z celowego działania organu, lecz z sukcesywnego załatwiania spraw w miarę posiadanych obiektywnych możliwości w relacji do ogromnej liczby procedowanych spraw.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie wyroku i odrzucenie skargi albo uchylenie wyroku i oddalenie skargi; ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy WSA w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie skarżący kasacyjnie organ oświadczył, że zrzeka się rozprawy i wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA.
Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona, choć większość jej zarzutów jest bezzasadna.
Kluczowy w świetle zarzutów, zarówno prawa materialnego, jak i procesowego - jest przepis art. 1 ust. 3 pkt 4 oraz art. 2 ust. 3 pkt 1 lit. c i ust. 6 u.o.p., który został błędnie dekodowany przez Wojewodę w zarzutach skargi kasacyjnej, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego stanowiska, iż w sprawie znajduje zastosowanie przepis prawa unijnego, tj. art. 3 ust. 2 lit. b dyrektywy 2003/109/WE. Zgodnie z ostatnio przywołanym przepisem dyrektywy 2003/109/WE jej przepisów nie stosuje się do obywateli państw trzecich, którzy są uprawnieni do zamieszkania w państwie członkowskim ze względu na ochronę czasową lub złożyli wniosek o wydanie zezwolenia na pobyt na tej podstawie i oczekują na wydanie decyzji dotyczącej ich statusu. Należy jednoznacznie stwierdzić, że wyłączenie stosowania przepisów w/w dyrektywy nie ma miejsca w sprawie skarżącej, ale ostatecznie ta kwestia jest irrelewantna dla wyniku sprawy. Zastosowanie bowiem norm w/w dyrektywy nie zmienia oceny, że nastąpiło wstrzymanie biegu tych spraw i wyłączenie dochodzenia stanu bezczynności w oparciu o przepisy krajowe, co winno skutkować oddaleniem skargi na przewlekłość i bezczynność organu.
Skarżący kasacyjnie twierdzi, w powołaniu na art. 2 ust. 3 pkt 1 lit. c i pkt 2 u.o.p., że zezwolenie na pobyt czasowy, na podstawie którego skarżąca przebywała na terytorium RP w dacie 24 lutego 2022 r. przekształciło się w ochronę czasową, o której mowa w art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie, gdyż nie złożyła ona wniosku o ochronę międzynarodową (ani nie zadeklarowała takiego zamiaru). Teza ta jest wynikiem błędnej wykładni art. 2 ust. 3 u.o.p. i przyjęcia, że ustawa ta znajduje zastosowanie do skarżącej i tym samym z mocy art. 2 ust. 6 u.o.p. korzysta ona z ochrony czasowej. Mianowicie wszyscy Ukraińcy, którzy przybyli legalnie na terytorium RP w okresie od 24 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa (art. 2 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1 u.o.p.) z mocy ustawy zostali uznani za osoby korzystające w RP z ochrony czasowej (art. 2 ust. 6 u.o.p.).
Stanowisko skarżącego kasacyjnie jest błędne. Przepis art. 2 ust. 3 u.o.p. zawiera trzy rozłączne sytuacje prawne obywateli Ukrainy, które z istoty nie mogą być łączone. Innymi słowy u.o.p. wyłącza spod jej działania tych obywateli Ukrainy, którzy: 1) legitymują się określonymi tytułami pobytowymi na terytorium RP (w tym zezwoleniem na pobyt czasowy), 2) zainicjowali postępowanie w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej (art. 2 ust. 3 pkt 2 u.o.p.), 3) korzystają z ochrony czasowej udzielonej przez inne państwo członkowskie przyznanej z powodu działań wojennych. Stany powyższe nie podlegają łączeniu i każdy z nich jest traktowany jako samodzielna i wyłączna podstawa do wyłączenia działania przepisów u.o.p. Tym samym błędnie Wojewoda interpretuje, że nie stosuje się u.o.p. w stosunku do Ukraińców, którzy posiadając stosowne zezwolenia lub zgody (art. 2 ust. 3 pkt 1), jednocześnie muszą złożyć wniosek o ochronę międzynarodową lub zadeklarować taki zamiar (art. 2 ust. 3 pkt 2). Te dwie formy legalizacji pobytu na terytorium RP (na podstawie ustawy o ochronie oraz na podstawie u.o.c.) kierują się zupełnie odrębnymi kryteriami i podstawami. Nie ma zresztą żadnej racjonalnej przesłanki, aby obejmować jeszcze jedną formą legalnego pobytu osobę (ochrona międzynarodowa tutaj), która ma już zapewniony inny tytuł pobytowy na terenie RP. Taka zaś byłaby sytuacja, gdyby poza posiadanym już tytułem do pobytu legalnego (wymienionego w art. 2 ust. 3 pkt 1 u.o.p.) obywatel Ukrainy miałby jeszcze dodatkowo występować o ochronę międzynarodową.
Skutkiem powyższego jest teza, że jeżeli obywatel Ukrainy przebywa na terenie RP na podstawie jednego z tytułów pobytowych (art. 2 ust. 3 pkt 1 lit. a-g u.o.p), nie stosuje się do niego przepisów u.o.p., ergo – nie jest uważany za osobę korzystającą z ochrony czasowej, co oznacza, że rzeczona dyrektywa znajduje zastosowanie do obywatelki Ukrainy przebywającej na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy i bez znaczenia pozostaje, czy złożyła ona wniosek o ochronę międzynarodową, czy też nie. Nie występuje zatem przesłanka do zastosowania art. 3 ust. 2 pkt b) dyrektywy. Tym samym dyrektywa 2003/109/WE wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej reguluje sytuację strony, jak również dotyczy jej art. 100d u.o.p., którego sąd wojewódzki błędnie nie zastosował.
Przy tym przepis prawa krajowego wadliwie niezastosowany przez WSA w Poznaniu tj. art. 100d u.o.p. nie pozostaje w kolizji z art. 7 ust. 2 i art. 19 ust. 1 dyrektywy 2003/109/WE i tym samym mógł stanowić podstawę prawną podjętego przez sąd wojewódzki rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 19 ust. 1 dyrektywy 2003/109/WE właściwe organy krajowe rozpatrują wnioski w terminie 4 miesięcy od daty ich złożenia. Jeżeli do wniosku nie dołączono wymaganych dokumentów lub w wyjątkowych okolicznościach związanych ze złożonym charakterem sprawy termin określony w akapicie pierwszym może być przedłużony o okres nie dłuższy niż trzy miesiące. Dalej, zgodnie z art. 7 ust. 2 akapit 4 w/w dyrektywy wszelkie konsekwencje niepodjęcia decyzji przed upływem terminu przewidzianego w tym przepisie ustalane są przez ustawodawstwo krajowe państwa członkowskiego. Analiza norm dyrektywy prowadzi do wniosku, że akt ten nie przewiduje prawa zaskarżania do sądu faktu, że organ krajowy nie dochował wyznaczonego w dyrektywie terminu na załatwienie wniosku. Przewiduje natomiast odesłanie do prawa krajowego, mianowicie wszelkie konsekwencje braku podjęcia decyzji przed upływem okresu przewidzianego na załatwienie sprawy zostaną uregulowane w prawie krajowym każdego z państw członkowskich. Oznacza to, że następstwa niedotrzymania terminu pozostawiono krajowej regulacji, co potwierdza przyjętą w prawie unijnym zasadę autonomii proceduralnej państw członkowskich. Od krajowego zatem prawodawcy zależało, po pierwsze przyjęcie takich regulacji, po wtóre wypracowanie optymalnego modelu procesowego celem realizacji założonego rezultatu, jakim jest podjęcie rozstrzygnięcia przez organ lub sąd krajowy.
Tym samym kluczową sprawą jest to, czy WSA w Poznaniu zasadnie pominął art. 100d ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 oraz ust. 4 u.o.p. uznając, że przepis ten narusza unijny porządek prawny. Dyrektywa ta została implementowana do przepisów krajowych w normie art. 223 w zw. z art. 210 u.o.c. poprzez ustalenie terminu 6 miesięcy na załatwienie wniosku o zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE. Co prawda art. 19 ust. 1 dyrektywy przewiduje termin 4 miesięcy od daty złożenia, ale z kolei art. 7 ust. 2 ustala termin dłuższy, tj. sześciu miesięcy od daty złożenia wniosku, na powiadomienie o decyzji podjętej przez organ. Nie rozstrzygając na tym etapie prawidłowości implementacji rzeczonej dyrektywy do krajowego porządku prawnego, bo nie jest to istota sporu, należy stwierdzić, że art. 100d u.o.p. nie stanowi niedozwolonej modyfikacji ustalonego w dyrektywie terminu. Stanowi bowiem szczególną regulację krajowego prawodawcy podyktowaną okolicznościami wyjątkowymi i szczególnymi, jakim była agresja Federacji Rosyjskiej na Ukrainę. W art. 100d ust. 1 u.o.p. uregulowano bowiem instytucję okresowego wstrzymania biegu terminów na załatwienie m. in. spraw dotyczących zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE. Z kolei w art. 100d ust. 4 u.o.p. przyjęto, że zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
Prawidłowe dekodowanie tych przepisów prowadzi do jednoznacznego wniosku, że nie dotyczą one ustalenia terminu na załatwienie sprawy wniosku o zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE. Przepis ten nie dotyczy także zasad wydłużania terminów rozpoznania sprawy z uwagi na jej skomplikowany charakter. Zatem art. 100d u.o.p. nie dotyczy jakiegokolwiek ustalenia terminu. Natomiast faktem jest, że taki termin ustala art. 19 ust. 1 dyrektywy 2003/109/UE oraz krajowy przepis art. 223 w zw. z art. 210. u.o.c. Brak zatem bezpośredniego związku pomiędzy samą dyrektywą w tym zakresie regulacji (terminu), a przepisem prawa krajowego (art. 100d u.o.p.), który nie stanowi implementacji jakiejkolwiek dyrektywy unijnej, pomimo, że pośrednio ingeruje w dochowywanie przez Wojewodę przepisów ustalających terminy wyznaczone innym przepisem prawa krajowego. Na kwestie tę zwrócił także uwagę sąd wojewódzki, gdyż stwierdził, że art. 100d u.o.p. stanowi "praktycznie równoważne w skutkach" rozwiązanie legislacyjne wydłużające terminy załatwiania spraw przewidziane w art. 7 ust. 2 oraz art. 19 ust. 1 rzeczonej dyrektywy.
Regulacje zawarte w art. 100d u.o.p., a wcześniej w art. 100c tej ustawy, miały na celu częściowe odciążenie służb migracyjnych w aspekcie kryzysu migracyjnego wywołanego masowym napływem do Polski obywateli Ukrainy w związku z wojną rosyjsko – ukraińską rozpoczętą 24 lutego 2022 r. U.o.p. oraz ustawa z 8 kwietnia 2022 r. o zmianie tej ustawy zostały uchwalone w celu stworzenia szczególnej regulacji prawnej zapewniającej doraźną podstawę prawną do legalnego pobytu i pomocy obywatelom Ukrainy, którzy w wyniku działań wojennych zostali zmuszeni do opuszczenia kraju pochodzenia. Przyczyną wprowadzenia takiego przepisu była ówczesna trudna sytuacja wojewodów, którzy mieli bardzo dużo zadań w związku w przyjęciem obywateli Ukrainy wjeżdżających na terytorium RP w związku z wybuchem wojny i przed którymi dodatkowo toczyło się wiele spraw administracyjnych – nie tylko obywateli Ukrainy, ale też pozostałych cudzoziemców. Zawieszenie biegu terminów miało dać im możliwość rozpatrzenia w rozsądnych terminach toczących się spraw (zob. pełny zapis przebiegu posiedzenia Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych nr 111 z 7 kwietnia 2022 r. – na stronach sejmowych). Regulacje te miały i mają nadal charakter czasowy. W szczególności, na dzień wyrokowania przepis ten obowiązuje do dnia 30 września 2025 r. (zob. art. 1 pkt 3 ustawy z 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. poz. 854). Wymaga podkreślenia, że przedłużenie obowiązywania tego przepisu nie jest przy tym dowolne, ale skorelowane z przedłużaniem przez Radę Unii Europejskiej tymczasowej ochrony udzielanej wysiedleńcom z Ukrainy, o których mowa w art. 2 decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/382 z 4 marca 2022 r. stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkującej wprowadzeniem tymczasowej ochrony (zob. decyzję wykonawczą Rady (EU) 2023/2409 z 19 października 2023 r. przedłużającą ochronę czasową do 4 marca 2025 r., Dz.U. L, 2023/2409).
Tożsamą argumentację prawną w zakresie wzajemnej relacji innego aktu unijnego o tożsamym charakterze tj. dyrektywy 2011/98/UE i dyrektywy 2003/86/WE) oraz art. 100c i art. 100d u.o.p. zaprezentowano w wyroku NSA z 24 października 2024 r. sygn. akt II OSK 1182/24 i II OSK 1183/24 i skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela te wywody.
W konsekwencji jako uzasadniony okazał się zarzut naruszenia art. 100d ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 oraz ust. 4 u.o.p..
Za bezzasadne natomiast należy uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 53 § 2b p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 3a k.p.a. Okoliczność, że ponaglenie zostało wniesione w okresie, w którym termin na załatwienie sprawy nie rozpoczął jeszcze biegu (art. 100d ust. 1 u.o.p.), podobnie jak wniesienie ponaglenia przed upływem terminu na załatwienie sprawy (art. 37 § 3a k.p.a.), nie skutkuje niedopuszczalnością skargi na bezczynność lub przewlekłość. Nałożony na stronę w art. 53 § 2b p.p.s.a. ciężar procesowy w postaci obowiązku poprzedzenia skargi ponagleniem, jako ograniczający prawo do sądu, należy wykładać ściśle. Obowiązek ten jest przez stronę zatem zrealizowany już z chwilą złożenia nieobarczonego brakami formalnymi ponaglenia. Bez znaczenia w tym kontekście jest to, czy w świetle regulacji ustawowych organ ma obowiązek podejmować dalsze czynności związane z tym ponagleniem przewidziane w art. 37 § 4 k.p.a., czy też istnieją podstawy do pozostawienia tego ponaglenia bez rozpoznania na podstawie art. 37 § 3a k.p.a. Nie wpływa to na dopuszczalność wystąpienia do sądu ze skargą na bezczynność lub przewlekłość.
W świetle powyższych rozważań należy przyjąć, że pominięcie przez WSA w Poznaniu stosowania art. 100d u.o.p. nie miało podstaw faktycznych i prawnych. Konsekwentnie, na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a., NSA uchylił zaskarżony wyrok w pkt 1, 2 , 3 i 5 i w tym zakresie oddalił skargę. Natomiast w zakresie pkt 4 zaskarżonego wyroku skarga kasacyjna została oddalona na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., mając na uwadze poważne rozbieżności w wykładni zakresu podmiotowego art. 100c i 100d u.o.p., jakie ujawniły się w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych. NSA orzekał na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a.